Yidishe bilder · 1947-04-01 · Nr. 4 אפריל · p. Seite 9

יצחס נאלדסאח ראס ילרישע טעאםער אוכטערררעכס רער געשיכטע, אונרז נישם געקענט אנרעגן, סט'־ מרלי־רן? איז רען ױשט אזניזער געשיכטע רי־ייך מיט טראגישע דראמאטישע געשטאלטן? װז זענען די כר־כוכבה׳ם הוררותם. יהזדית שבת-צבים, שלמת מולכי׳ם, אוריאל אקאםטא׳ם א, אנה שיץ אפגע־ געייערט פון רער לעצטער מלחמה־תקופה - דעם צײט־אפשניט פון אונדזער נרעםטער פאלקם־קא־ טאםטראפע, װעלכע םיהאבן צוגעגעבן צום ארעאל פון מארטירערטום אויך אן ארעאל פון גבורה און קירוש־האומה, אונתערע אומפארגעםלעכע העלרןז די אניעלעװיטשע׳ם וװטענבערג׳ם א. אנה פארטי־ זאנער פון די װעלרער און קעמפער פון די געטאם, די דאזיקע דראמאטישע ד׳עלרן און געשעענישן װאם זענען שוין פארפיקםידט אין געשיכטע און טײלװײז אין דער דראמע, זענען דאך װי רש־יי זאגט ״המקרא הזה אומר״ - זײ ״בעטן״ זיך מען זאל זײ אויפפירן. לײרער שטײען רי א♦ ג♦ קולטור־אמטן װעלכע אויך איצט נאך יא־ן פון כל הכללריקן עק־. זיל און שבעה מױרי־לאגערן, װען אונדזער נאקעט לעבן איז אלײן א טראגישע דראמע װען יעדער פון אוניז איז א האמלעט װעמען עם פארפאלגן די גײםטער פון די אומגעקומענע, אויך איצט װערמ די דערהויבענע טעאטער־קונםט בײ אונרז געשענ־ דעט און פארשוגריקט. מיטן אויםנאם פון א פאר קיגםטלערישע אנםאמבלען, װעלכע שטײען אויף דער געהעריקער קינםטלערישער הויך, װערט אויף די ביגעם פון די ײרישע לאגער־טעאטערם קולטי־ װירט שונר פון דער ערגסמער מארקע, עם װערן אויפהעפירמ ,דר־אמעם״ און ״שטיק״ װאם װאלטן געקענט מיט רעכט פרעמירט װעין אייף א קאנ־ קורם פון♦״ באנאלקײט און געשמאקלאזיקײט♦ שטעלט אײך פאר בלוטיקע טראגעריעם בײ װעלכע דער צוש יער קײכט פון געלעכטער און קאמעריעם - בײ װעלכע מען װײנט פון לאנגװײל♦ דער גוטער צושייער װײם נישט װאם י פריער צו באװונדערןז די גראבקײט פון הומאר, די װולגא־ ריטעט פון די װיצן, אדער דעם גרילץ פון אומבא־ זענען די פאקטישע מענעדזשערם פון די דראמ־ קרײזן נישט אײף דער הויך פון זײער אויפגאבע♦ מאנכע לײטער פון די לאקאלע קולטור־אמטן װאם זײער גײםטיקער האריזאנט איז נישט ברײטער פון דעם טויער פון זײער באליבםטער םפארט־מוזע. גײען אויף דעם װעג פון לייכטםטן װידערשטאנד א גוטע זאך אויפפירן איז שװער, נעמט מען זיך א םמאטע, װאם קומט אן לײכט אבער לא זו הדרךן װײל טעאטער איז א װערט נישט נאר פון קינםט־ לעריש־עםטעטישן שטאנד־פונקט - עם איז אויך א װיכטיקער פםיכאלאגיש־מאראלישער דערצ־ונגס־ פאקטאר און ״לא תהיל כוהנת פינצקת״♦ עם פאר־ דינט נישט װײניקער אויפמערקזאמקײט און פאר־ שטענרעניש װי םפארט. —0— אויף נירער־בײערן פראנקן און אבער־ פאלם, נעמט אן אנאנםן פאר אונדזער זשורנאל ה׳ יעסב גאלדהארן מיט אלע , ענינים ביטע זיך װ£נדן אויף דער אדרעםז 11:1161111118\^/1£ס¥1186\ ((1 13) 3/11 ג1ס61 האלפענעם אקטיאר װאם װיל זײן ״ארטיםטישער פון ארטיםט״♦ און רעװעט װי אן אקם, די ״פאבו־ לע״, מ שטײנםגעזאגט, שלאגט׳מיט די כחית פון די אלט־באקאנטע ״כינקע־פינקעם״♦ איך בין פיל מיט יראת־הכבור פאר רעם פאעטישן ריז — רעם פרינץ פון דער ,פראנצייזי־ שער פאעזיע. שארל באדלער♦ אבער איך בין רארט נישט מםכים מיט די אװםפירונגען אין אײ־ נער פון זײנע ״פאעמעם אין פראזע״, װו דער דיכ־ טער רופט צו זיך זײן באליבטן הונט כױ אים מהנה צו זײן מיטן װונדערלעכן אראמאט פון א זעלטענעם פארפום♦ דער הונט ניט א נױכע, פארקרימט זיך פאר אומצופרירנהײט און באלעקט זיך פון א בײן װאם ער געפינט אין א װיגקל - אין מיסט. י ״אזוי איז דאם פובליקום - קאנםטאטירט מיט עקל, בארלער - עם פארקרומט זיך פאר פרעכטיקע רויזן־ריחית און דעליקטירט זיך מיט נבילה״.,♦ פארשטײט זיך אז פובליקום באשטײט פון פארשירענע יחירים מיט פארשידענע קולטור־מד־ ריגית און עםטעטישן חיש, אין דער צײט װאם מאנכע דעליקטירן זיך מיט שוני לעכצט דער בעםערער טעאטער־קאנסומענט צום פארפום - די קונםט♦ און עם װירקלעך *א פראגען צו האט אונדזער דראמאטישע װירקלעכקײט, װאם איז גע־ ויארן אויפגעפירט אויף דער בלוטיקער ארענע פון יצחה גאלדהארן פאעט און עםײאיםמ, געבוירן אין יאר 1915 אין שירלאװיעץ♦ געװעזענער מיטארבעטער פון ״נײעם פאלקםבלאט״, ״אונדזער עקםפרעס״ אץ פון ליטערא־ ריש ך קינםטלערישן זשורנאל ״אות״ (לאחש װארשען אין יאר 1938 גע־ שריבן לידער־זאמלונגען ״נאקטורנם״♦ פון אלע קונםט־צװײגן איז דאם ײרישע טעאטער בײ אוניז, דאכט זיך, דאם אמײבטן פאמאכלעםיקטע און פארװארלאזטע♦ אויך א ן פארמלחוהי׳ריקן ײרישן קיבוץ אין פױלן, װו די מאדערנע ײרישע קולטור און קונםט האבן דער־ גרײכט אזא גרױסן איפשוװנג, איז ראם גוטע ײרישע טעאטער געװען א זעלטן בלימל אין דעם ברײט־צעװאקםענעם ״טריאטער״־וױלדוראז♦ עם גײט נ־שט א־ן פעםטשטעלן די םיבות פון אזא טרױעריקער דערשײנונג אין ײדישן קולמור־ ל,בן אבער םאיז א פאקטן מיט אי ניקע אײם־ נאמען פון אײניקע טרופעם מיט טיפער טעאט־ ראלער קולטור, און הויכן אינטעלעקטועל־קינםטלע־ רישן ניװא, האט דאס ײדישע טעאטער געשװיבלט יאון געװיבלט מיט אלערלײ מינים דראמאטישע פאחעענישן מיט אינםצעני׳ירטן קװאטש - דעם ״װעלװל עםט קאמפאט״־רעפערטואר, װעלכן די אך־און־ױײ אנםאמבלען האבן אונטערגעטראגן דער שבת־נאכן־קוגל־אוידיטאריע מיט א װולגאר גוט־ ברורערישן קלאפ א־ן פלײצע: עמךן - דאם האט נעזאלט בא^ײטןן ״דו באדאפםט נישט מער און מיר קענען דיר מער נישט געבן״♦ 9