Yidishe bilder · 1947-04-01 · Nr. 4 אפריל · p. Seite 7

איצמ א פאר װערמער װענן אונרזערע פרא־ זײאיקעי מ זאפמיקײמ אזן פאעטישקײט עון שלםה בערלינםקיס פראזע קזמען פזן דעם סאמע געװנםטן און פרוכבארםטן קװאל-פזן פאלק אלײן. פון דאנען שטאמט אויך דאם, װאם בײ דעם נאנצן רירנײקן טרױער מיט װעלכן עם זענען ארומנענו־ מען ם,רוב שלמה בערלינםקים העלדן, שטראלט דאך ארוים פון זײ אזא טיפער אינערלעכער אפ־ טימװם, שלמה בערלינםקים לעצםע דערציילונגען פון פאר דער מלחמהי װי ״אלעבן נײט אויף־' זענען נישט נאר נעװען פון די טאלענטירםטע פראזע שא־ פונגען אין דער ײריש־פױלישער ליטעראטור פון די לעצטע יארן, נאר דער עיקר, זײ זענען םיי לויט זײער פארם. געװארן א טײל פון רעם גאלרענעם פינר אין װעלכן עם קאן בכלל נישט זײן קײן נא־ ציאנאלע ליטעראטור אױף דער םאװיעטישער ערר, האט בערלינםקי אנגעשריבן א פיעםע און א גאנצע רײ דערצײלונגען♦ עם האט װײטער געצוינן זײן ליניע פון ביא־ נראפ־שע ראמאנען משה גראםמאן. דער מחבר פון ״קארל מארקם*, און דערװאכונג אין זײן טעמאטיק האט זיך פארשטאיקט דאם נאציאנאלע, דאם נאציאנאל - היסטארישע♦ פארטזעצובג װעגן נאך אײביק; שרי־בער און ױכטעד אץ נאנםט,־ גומער. מאטױון פון די ערשטע װעלט מלחמה - עם איז איבערגעזעצט געװארן אין דער רוםישער שפראך. אברהם זאק האט אנגעהױבן א םך נײע לי־ דער, דער עיקר געװירמעט דעם גרויםן אומגליק פון אונחער פאלק און דער טיפער בענקעניש א הײםי צו די קװאלן פון פוילישן ײרנטום. זאקם ליר אױ װײטער פשוט באהארצט און װייך♦ דער באקאנטער ײ־ײשער פראזײאיקער שלמה בערלינםקי .־ -• א בוך נײע לירער האט אויםגעפערטיקט אברהם םוצקעװער♦ נאך םוצקעװערם ערש־ טע לידער־זאמלונג, אין וזעלכער םאיז אזזי בזלט געקומען צום אויםירוק די נטיה פון ױננן דיכטער צו געדאנקלעכער פארטיפונג און צום דערנרונרטע־ װען דעם דיכטערישן װעזן פון יעיער דערשײנען, האט זײן צװײטער בוך באײיט אן אײםגעשפרא־ כענעם קער אין דער זײט פון פארמאליזם פון װארט, אין זײנע לעצמע שאפונגען נאך אזזי פיל שװעי־ע איבערלעבונגען אוןנםױניח האט םוצקעװער זיך צוריק אומיעקערמ צו זײן ערשטן עטאפ פון איגהאלטלעך פארט־פטע דיכטונג, א מין צולהכעים־ דיקע רו פילט זיך אץ די נײע לירער פון םוצקע־ װערן, א רו אונטער װעלכער עם פילן זיך קינםט־ לעריש געצױמטע טיפע נשמה ־־ אויפברױזן און שטארקע איבערלעבונגען, דאם גיט זײ צו װאג און ערנםט און פארשטארקט זײער באװירקונג♦ פיל פון םוצקע וערם נײע לידער, װעלכע שילרערן פאר־ שײרענע טראגישע בילרער און טיפן פון װילנער געטא, װעלן מיט זײער אויםערלעכעי רירנדיקעד פשטית און אינערלעכן טיפן װײטוק אן שזם םפק פארבלײבן צױישן די בעםטע דיכטער־שע ראקו־ מענטן פון אונחער צײט, זײער פראחקטיװ אויפן ריכטערישן געביט איז אין משך פון דער צי־ט געװען דער באקאנטער דיכטער און פדאזײאיקעד א ב ר ה ם ז א ק װע־ מענם בוך ״אונמער ו־י פליגלען פון טויט״ אויף ליטעראטור־ נאטיצו אין צוזאמענהאנג מ־ט דעם צוזאמענפאר פון ״ײװא״ זײנען באקאנט געויארן פיל פרטים פון דער פארלעגעחשער טעטיק־יט פזן דער דאזיקער װיכטיקער ײרישער אעסטיטוציע. ם1זײנען דעיש־נעןן י. שאצק־ם ״געשיכטע פון יײן אין װארשע״; י, ריבקינ*ם ״קאמף קעגן אזארט־שפילן בײ ײדן״; ס, שײנפעלדם ״זכרומת פון א שריפט־זעצער״ װי אױךי א רײע ארבעטן, װאם זענען געױעזן געררוקט אין ״יױיא־בלעטער״ און ״ײרישע שפראך״♦ באזונדערם דאיף מען דערמאגען די ארבעט, ױאם איז נעמאכט גע־ ויארן אויפן םמך פון די מאטעריאלן אץ ״איביװ פון ײרן אונטער די נאצים״♦ ראם זײנעזז מ. וױ גרײכ ם בוך ״היטלערם פראפעסארן״ (ײריש און ענגלישז, י♦ נוטמאנם ארבעט ״די דײטש־שע קרימינעלע םטאפדםנדק 939ז־1943 און ײרך. װען רער ״ײויא״ װאלט געקליבן אט דעם מאטעריאל בלוױ צום אויפ־ היט־, װאלט דאם אלײן שײן געװעזן אן אױפטו נישט צום אפש$צןי אבער רער ״ײװא״ האט דעם מאטעריאל נישט בלויז געהאלטן אויף די פאל־צעם, נאר אויך תיכף אנגעהײבן װײז; פאר דער װעלט דעם בלוטיקן אמת װאם די דאקומענטן האבן צו דערצײלן. אויפן פעלר פון אױפבויען די אויבעישול פון ײרישע םאצ אלע װיםנ־ שאפטן אױ צום װײניקםטן דערנרײכט געװארן מחמת דעם, װאם דאם פא־ דערט םפעציעלע נרװסע פאנדן און דער ״ײװא״ האט גאך נישט באװיזן זײ צו קריגן. אבער א היפש ביםל אױ אויפגעטאן געװארן אץ פרט פון צוגריימן די פראגראמען, דעם לערךפלאן אר״גל♦ דער נאכװוקס פון ײױשע ודםנשאפטלער, װאס זאלן נישט בלויז פארשן דאם מאדערנע ײיישע לעבןי נאר אײך זײן מימ אים אעטים פארבונ-־ן מוז איצט אן א נרויםער מאם אזיםנעהאדעװעט װערן אין אמעריקע♦ דאם אױ אײנע פון די דרינגלעכסטע או־פגאבעם, װאםשטײען פאר ײרן אין אמעריקע. —0— נחום באמזע הידוש־לבנה 1 א לבנה־שטראל האט מיין אויג פארשטאכן אין א פשדמן מ טװאך אין דער װאכן, א נעפל־שטרײף האט רעם האריזאנט פארעלטערט♦ דער הימל אױ׳אויסנעפוצט אין זילבער־קנעפ, די ײרן אין לבנה־שטעטל װארטן בײם בית־המררש פאר די טרעפ. די פױערים זענען בײזי - זײ קוקןן ײרן שאקלען זיךי ײדן בוקן זיך פאר דער לבנה, פױערים פירן פונעם װאלר פורן שפענער און לאכן הויך, שטוינען פארחיחשטז — װען נישט זיי, די זשירעם, װאלט די לבנה כךנמאל ניט געװארן קלענער.. ♦ פויערים פױץ אץ רי שענקן בראנפךפעסער _ _ די פערר דרימלען, פויערים — שיכור — דרימלעך די ײדן שעפטשען פארבענקטע צו די הימלען און איך זעז די לבנה װערט אלץ גרעםער, גרעםעי,.♦ 1945 7