Yidishe bilder · 1947-02-01 · Nr. 2 (1.II.1947) · p. Seite 6

׳טלמה פראבה די בלרטיפע ערראפואציע ...1׳־״:. 1 פראגמענמן פון בוך לאדזער געטא שרעקלעךהאט דאם ביילר אױםגעזען. הונדערטער דערשראקעגע מא־ מעם האבן םארפאקט זײערע צום טויט־דערשראקענע קיניער, טײל אין זיך. טײל אין די װאליזן אזן טײל אין די שװארצע ענלה־װעגן, כרי געזיכערט צו זײן, אז אויםן װעג זאלן די קינדער נישט חלילה;עכאפט װערן. דער אינער־ לויף האט אזוי געױיערט א גאנצע נאכמ. םארמאנ, װען דער פדימארבךשטערן האמ זיך קוים באװיזן און דער טאג האט זיך םון דער םינםטערער נאכט מ*ט געװאלמ ארויםגעריםן, האט מען שוין געוען, װי די נישמ־אויםגעשלאפענע פאליציי רינגלט ארום א םרישן אנגעצײכנטן קױארטאל, װידער װעלן יעצט עטלעכע גאסן געמשפט װערן. ױירער װעלן יעצט דערשראקענע מאמעם זיך רײםן כײ די האר םזן זײערע קעפ, װירער װעלן זיך מוחות שפאלטן אזן שרײען געװאלר, װאם ווילט איר םזן אזנדז האבן? םאר זואם לאזט איר אזנדז נישט פרײ שטאיבן, םארויאם מאטערט איר אזגי־זער לײב מיט אזוי פיל־ אכזרײתקייטן, מיט אזוי פיל נער אזן ױײמאנ. *י9 )***61*99*53 *י א£סו1נ *וזס*ןון*ו ._. דער ארײנפאר אין דער לאחשער־ געטא, דאם טויער בײ דער פאדזשעשנא רזג זגערזשער גאם. די שעה)ן זענען געלאפן. אײדער װאם װען זענען שוין אויפן ארט גע־ קזמען די אינקװיזיטארן אזן האבן ארזמגערינגלט דעם פרישן קװארטאל. באלד זענען מענטשן געשפרינגען פזן די םענםטער, דעכער, פלויטן, טײל זענען אויםן ארט נעפאלן טויט אזן טייל געבראכן הענט אזן םים אזן גע־ בליבן ליגן אין שװערע יסזרים מיט םארקרימטע פארחלש טע פגימער אזן געבעטן אװף זיך א שנעלן טײט, אזן דער טויט איז טאקע שנעל געקזטען, די אינקװװיטארן זעגען באלר אויף די ערמער געקזמען אזן דערשאםן יעין איינעם, װאם איז פאר זײערע אויגן דזרכגעלאםן. צװיי שעה האט געיויערט, װי דער טוימן־װאגן האט אפגערײניקט אזן םארזאמלט 112 הרזגים אזן זײ אװעקגעלײגט אײנעם לעבן צװײטן. א טײל נאך װאױמע מיט אםענע אויגן, יזנגע פרישע צאפלריקע מענטשן, װאם האבן טיט אײניקע מינזטן צזריק זיך נישט נערעכנט אויף אזא שרעקלעכן טויט, רי שיםערײען האבן זיך אגנעהויבן מיט א געװאל-־יקער םאױםמישער אייםרע־ כענזגג, בעתן שיםן האבן די מעררער הװך אויפן קול זיך געװיצלט, צעקרא־ טשעט די פיםקעס אזן געשריגן: -״מײן רעװאלװער טרעםט אויםגעצײכנט, ביז צזמארגנס, נאך דעם װי דער ערשטער קװארטאל איז בלזטיק עװאקז־ אירם נעװארן, איז װידער אפגעשלאםן געװארן א צװײטער קװארטאל אזן עם האט זיך װידער אזוי װי נעכטן אנגעהייבן דאם גרויזאמםטע פזן גדויזאמען. באפעלן זעגען געפלויגן אײנע נאך די צװײטע, פזן אלע זײטן האט מען גע־ הערט שרײען: ״ארוים םזן די שטזבן, ארוים, גרוים אזן קלײן מזזן זיך װאם פלינקער באװײזן, אזן װער עם װעט פרזבירן אזוי װי געכטן אויםבאהאלטן זיך, דער װעט צזזאמען מיט אלע הויף־מענטשן, אויפן ארט דערשאםן װערן.״ די שיעק איז אזוי גרוים געװעזן, או בײ טויזנטער פרויען אזן מענער האבן זיך די האר קאפויער געשטעלט. אפילז די קינדער זײנען םאר פחד פארגליװערט געװארן. אלעמען האבן פלזצלזגג םארלאזמ די כוחות אזן מען איז געבליבן מ־מ געשטרויכלטע פים אזן אפענע לעפצן, פזנקט פארקערט וזי דער געכטיקער טאגי װי די געװאלרן זענען דערגאנגען עי לב השמים װי פרויען האבן זיך פזן זײערע פנימעך אױםגעריםן שטיקער םלײש, וױ מענער האבן געװײנט װי קלײנע קיניער אזן געבעטן זיך רחמים בײ די מערדער, אז זײ װילן בעםער אויף די ערטער דערשאםן װערן, בעפאר מען צעשײדט זײ פזן זײערע פרויען אזן קיניער, איז דער צױײמער טאג דזרכגעגאנגען שטילער, רעזיננירטע מיט אראפגעלאזטע קעפ, מיט אויגן געשװאלענע פזן װײנען, פזן נעזעגענען זיך אײנער מיטן צװייטן. א שוידער האט אלעמען איזמגענזמען װען אן אלםער זײרע װאם איז קוים געשטאנען אויף זײנע פים, האט הויך אויםן גאנצן קול, בעת די ײרישע פאליציאנטן האבן אים אויפן װאגן ארויפגעלײנט, געזזנגען ״הבט מן השמים זראה, קזק אראפ פזן הימל אזן זע, כי הײנז לעג וקלם בגוים. דערבארם זיך טאטע זיםער אין הימל אזן זאל איך שוין זײן א כפרה פאר מײנע קינדער, אז זײ זאלן כאטש געשוינט װערן אזן לעבן בלײבן. איך װײם נאגץ נזמ, אז איך פאר שטארבן, א־ך םאר אויף מײן אײגענע לויה, איך בין בײ די םזלע געראנקן, איך װיל אז איר מײנע בר־דער זאלמ װיםן, אז נישט קזקגדיק אויף די אלע פורענױתין אזן מערדערײען איז סוף כל םוף דא א גאט אויף דער װעלט אזן װעט זיך אויף אזנח דערבארעמען אזן ײעט גקמה נעםען אין אזנדזער אזמשזלדיק פארגאםן בלזט.״ פלזצלזנג, װען דער אלטער זײרע האט םארענדיקט זייגע װערטער מימ בלזמ, איז װי פזן אזנטער דער ערד ארויםגעשפרינגען אײן מזנדערירטע מענטשן־חײה אזן האט קאלטבלזט ק ארויםגענזמען פזן זײן טאש דעם אנגע־ לאדענעם רעױאלװער אזן נישמ פרעגנדיק בײ קײנעם קײן װארמ, ארײנגע־ שאםן אין דעם זײדן ארײן אזש פיר קוילן, נאכהער קאלטבלזט־ק, אזױ װי עם װאלט גארנישט פאםירט, צוגערזפן צװײ פאל־ציאנטן אזן געהײםן זײ דעם מוימן ײרן ארזנטערשמײםן פזן װאגן אזן אים׳בײ דער זײט אװעקלײנן, ביז דער קװארטאל װעט פארענדיקט װערי, בױ 5 פארנאכט איז אין צװײטן קװארטאל עװאקזאירט געװארן 1200 קינדער, 602 מענער אזן 660 פחיען צזזאמען 2462 לעבעדיקע נפשות. דער דריטער טאנ, איז װידער געװעזן א שטארק בלזט־קעך בלזט איז גערזנען אויף אלע גאםן, עם איז נישמ געװעזן קײן איין גאם אין נעטא, װי עס זאל נישט האבן דערשאםן געװארן א מענטש, װי נאר א םרײער פלאץ איז געלעין א טויטער, די ײדישע פאליצײ האט נישט געװזםט, װאפ זי זאל טזען מיט די אזוי פיל דערשאםענע, צז לאזן זײ ליגן, אדער זײ אפשיקן אויפן בית־עולם, עם איז געװארן א געװאלטיקער געלו ף פזן ארט צז ארט, די מענטשן װאם האבן שוין געװזםט, אז יענער קװארטאל איז שוין עװאקואירט געײארן, ה ה, דער מלאך המות איז שוין דארט געװעו, האבן געכאפמ זײערע קינדער אזן זענען איבער שטאק אזן שטײן צװישן לעבן אזן טויט נעלאפן זיך דארט ראטעװען, אויםבאהאלטן זיך. ם*זענען אויך געװעזן טײל מענמשן, ױאם האבן דײטלעך ערקלערט. אז זײ װעלן פאר קײן םאל אין דער װעלט, נישט אפגעבן זייערע קינדער אין די הענט פזן די טערדעי. ױי װעלן בעםער צזזאמען מיט די קיגדער אויפן ארמ דערשאםן װערן. \ 6