Yidishe bilder · 1947-01-01 · Nr. 1 (1.1.1947) · p. Seite 1

יידישע בילדער ערשטע םעריע דיםע פערזעבלעכקיײםן אין דער אמעריפאכער זאכע הרב פיליפ בערענשטײן הרב םיל־פ בערענשטיין ♦ אפיציעלער פאיטרעטער פ?, פרעױ־ דענט פזן די פאראײניקטע שמאטן טרומאן, פאר די הײמלאזע ײדן אץ דער אמעריקאנער זאנע. הרב פיליפ בערענשטײן איז א בא־ קאנטער אזן באליבטער פעיזענלעכקײט צװישן די אמעריקאגער ײדן. אױך דאי ציוישן די ײרן װאם געפינען זיך אין דער אמעריקאנער זאנע האט היב בערנשטײן מיט זײן האלטונג און אייפפירונג זיך שטארק באליבט גע־ מאכט. רעאישער שפראך, דער בארימטער ײרישער פאלקס־ריכטער ברענער האט אמאל אין זײנים אן ארטיקל רערקלערט, אז די העברעאישע ליטע־ ראטור דארף א מענטש ״איש״, און די ראש־־תיבות פזן א. י. שטיבעל, לײענט זיך טאקי ״איש״. דער שטיבעל־פארלאנ האט זיך גע־ גר־נדעט אין מאםקװע, אין םאמע שטורם פון דער אקטאבער־רעװאלוציע. דאם איז געװען דער ערשטער העב־ רעא שער פארלאג מיט א גרויםן פאר־ נעם, שטיבעל האט זיך גענומען בויען א נײע העברעאישע ליטעראטור און אין משך פון אייניקע יאר, איז דער העברעאישער ביכער־שאנק בארײכערט געװארן מיט נײע פאליצעם. שטיבעל האט אין די אונטערנעמונג אינװעם טירט געװאלדיקע םומעם. אײנע פון זײנע נרעםטע אמביציעם איז געװען, דאם דער העברעאיקער שריפטשטעלעי זאל ניט הונגעין און זאל זײן פאר־ .זארגט מיט פרנםה. א. י. שטיבעל שטיבעל האט אנגעהויבן אין מאםקװע, שפעטער אין װארשע, בערלין אויף לעצט אין ארץ־ישראל. א. י. שטיבעל פארבלײבט אין דער ײרישער געשיכטע - אמת, אז זײן קעי־פער איז געשטארבן - אבער זײן נשמה די שעפערישע גײםט זײנע לעבט. א קורצע אפשאצונג פון פריש פאר־ שטארבענעם באיװםטער ביכער ארוים געבער פון העברעאישן װארט. אברהם שטיבעל איז געװעזן א װונדערלעך געשטאלט, ער האט גע־ האט א ניכטערן פארשטאנד און אין זיך פעראײביקט א םך טאלאנטן. דער הויפט־געװיכט פון זײנע אלע אונטער־ נעמונגען, האט ער געלײגט אכט אויפן ײרישן העברעאישן בוך. שטיבעל האט אמאל ערקלערט, אז זײן הויפט־ציל איז, אז אלעם װאם ערשיינט אין ײדיש, זאל איבערגעזעצט ױערן אין דער העב־ ר״ר םיליפ אועײבאך ד״ר פ-ליפ אוערבאך: פארן קריג איז שוין ד״ר אוערבאך געװעזן טיכטיק אין ײרישן געזעלשאפטלעכן לעבן, איבעראל געװעזן באליבט. אינטערעםאנט איז, װאם ד״ר אוערבאך קומט אױים פון א אםימילירטע פאמ ליע און ער אלײן איז א הײםער איבערגעגעבענער ײר. איצט איז ד״ר אוערבאך מלוכה־קאמיםאר פאר פאליט־ש־פארפאלגטע און פאר ײדישע ענינים. ד״ר אוערבאך איז געבוירן געװארן אין האמבורג, דעם 8/12 - 6ס19י אין יאר 1933, עמ גרירט קײן בעלגיען, אין יאר 1940, ארעםטירט געװארן דורך די נאצים און פאראורטײלט געװארן צום טויט, שפעטער באגנעדיקט געײארן און געבראכט קײן בערלין. אפזיצני־־ק צװײ יאר אין בערלינער פאליצײ־תפיםה אויף אלעקםאנרער ־ פלאץ, שפעטער איבערגעשיקט געװארן קײן אושװיץ אונטעדן נומ, 188869, שפעטער אין בוכענװאלד אונטערן נומ, 128676. אין יאר 1945 אין 2־טן אפײל נאפרײט געױארן תרך דער 3־טער אמעריקאנער ארמײ. פארן אננעמען דעם הויכן אמט אין מיגכען, געװעזן פריער טעטיק אלס אבער ־ רעגירונגם ־ ראט אין דער דיםעלראפער רענירונג.