Undzer Worṭ · 1947-10-03 · 38/76 (3.10.1947) · p. Seite 4

פרייטיק, 3 אקטאבער 1947. אונדזער ווארם זייט 4 רטאבתם מים בטטון, ממעיכי חיטועה... >ראטשטיין אויר די ערשטע גענומען צוימען יענע נאטיר?עכע איגסטיגקטן פוגם מעגטשן גופא, וואם האבן שוין דעמא?ט, אויטז "דיש! ווע?ט־באנעם, ניט אגם- שפראכן די פאדערוגגען פון 8 קו?טורע?ן?עבגם* םדר\ אט ראם דאזיקע געפי? פון שטיין העכער, זיין פראגרעסיוו?גבי אגדערע פע?קער, איז געווען דער שטא?ץ פוגם אייגציקן מאנאטעאיסטישן פא?ק און אין די טעג ווען עם האט זיר געפרייטמיט זיינע עקאנאמישע דערגרייכוגגען האט עם געהא?טן פאר זיין״חוב צו געדענקען, אז גאר א דאגק ז״ן אגט־ וויק?טער גייסטיק־עטישער מדרגה איז עם זוכה צו די ברכות, מיט וועאכע גאט נ^גנטשט עם. פי- שווערע גסיונות האט דאס יידישע פא?ק געהאט אויסצושטיין פון יענער צייט אן. דאר גישט מיט גיסים האט עם א?ע איבערגע?עבט. אויר קיין צופע?יקייטן זייגען עם גישט. אויף צופע?יקייטן קעז זיר גישט באזירן דער קיום פון א פא?ק — און אודאי נישט פון אזא פא?ק, וואם איז במשר פון 2000 יאר פערמאגענט אויסגעשטע?ט־ געווען אויף כסדר׳דיקע סכנות. איבער?עבן האט דאם יידישע פא?ק געקעגט נאד א דאגק דעם ג? ו י בן אין "דישן ווע?ט־באגעם, זיין עטישער הויכקייט, זיין גערעכטיקייט און זיין משפיע זיין אויף דער ארומיקער ווע?ט, וואם האט במשך פון יאד- טויזגטער געשעפט פון זיינע קווא?ן. דער דאזיקער גאויבן האט אונדז געמאכט אי- בער?עבן שווערע שטורעמס און ער פירט אוגדן צו׳ אונדזער אנטגי?טיקער גאו?ה. באגריסונג פון דער ציוניסטישער עקזעקוטיווע דער 4.ק. האט דערהא?טן פא?גגדע טע?עגראמע: "די ציוגיסטישע עקזעקוטיווע באגריסט די שארית הפליטה אין דייטש?אגד. זא? דאס גייע יאר מאכן א סוף צו די פי?ע און פאר- צווייפ?טע?יידן. מידי האפז אייר אין קורצן אויפצוגעמען ווי קיגדער, וואס קערן זיר צו- ריק צו זיר אהיים. חזקו ואמצו.,, * ראש השנה־ווונטשן פון די פראנצויזישע יידן מ י נ כ ע ן (פר). אין צענטרא? קאמיטעט איז אגגעקומען א כדי וו פון דער פעדעראציע פון פראג- י צויזישע יידן מיט פא?גגדן איגהא?ט: "צו אונדזערע ברידער אין די?אגערן פון דייטש?אגד צ. ק. מיגכען צ. ק,, בערגען־בע?זען. .. הי. פעדעראציע פון יידישע געזע?שאפטן אין פראגקרייר שיקט אייר איבער דעם טראדיציאנע?ן יידישן "?שנה־־טובה״־־וווגטש צום נייעם יאר תש,,ח. מיט ווייטיק און פארביטערונג קוקן מיד זיר צו און?עבן איבער מיט אייר צוזאמען אייעד שוועד! גור?. נאד עד־היום געפינט איר זיר אויף דער פאר- שא?טענער דייטשער ערד, דא ווו איר א?יין האט דורכגעמאכט שרעק?עצע ׳אדן פון?יידן און פיין. אויפן שווע? פון אוגדזער גייעם יאר' וויגטשן מיד אייר, אז עס זא? שוין עגד?ער נעמען א סוף צו א״ערע איצטיקע פיזישע און מארא?ישע יסורים און איר זא?ט זוכה זיין אין נייעם יאר צו דער פארווירק?עכוגג פון אייערע שטרעכוגגען און אג- פאנגען א ג"עם, פרייען?עבו אין?אגד פון אייערע האפענונגען!" דער צענטרא?־סעקרעטאר געצ. קעלמאן ♦ נקמה אין די בוימער נאכדעם ווי געבן ווע?ד? פון נתניה איז געווארפן געווארן א באמבע אויף א מי?יטערישז אויטא, האט אן אפטיי?וגנ פון מי?יטער אויסגעריסן. די בוימער פון דערמאנטן ווע?ד?. וועכן דאזיקז זיג?אזן נקמה־אקט שרייבט "הבוקר": דאם אויסרייסן אקו?יפטום בוימער דורך ענג-?ישע זע?גער איז פשוט נישט פארשטעגד?ער. מען קאן עס גישט באצייכענען מיט געוויינ?עכע אויס- דרוקן פון אונדזער ווערטער־בור, וויי? עם גייט ארוים פון דער ראם פון שטראפבארע מעשים. און באמת, פארוואס זיינען די דאזיקע בוימער בא- שטראפט געווארן? וואס זיינעז״זיי שו?דיק, אז אין ז"עד סביבה האט נעפ?אצט א פעטארדע? דאקעגן ווייזט זיר דא ארויס בו?ט דאס שטרעבן אגצומאכן שאדגס, צו וואגדא?יזם. עם איז גישט אזוי גרינג ארויסצובאקומען בוי- מער אין דאזיקן?אנד, וואס איז פארוויסט פון דור• דורות. יערער בוים וואס שפראצט אויף די דאזי- קע זאמדן, אין נתניה צו אין ת?־אביב, ארעד צווישן די פע?זן און בערג פון נ?י? און יהודה, איז פשוט אג׳אוצר, וואס ב?ויז די איינווויגער פון?אגד ווייסן עס צו שעצן. מעג?ער, אז די ענג?ענדער פארשטייען דאם נישט צו שעצן. ז יי קומען פון א?אגד, ווו נרינס און בוימער ז״נעז פאראן בשפע, און 300 יונגע בוימ?ער האבן ביי זיי קיין חשיבות נישט. אבער פאר אוגדז, אין דעם?אגד וואס איז אזוי ארעם אין בוימער און אין שאטן, זיינען די 300 בוימער וואס מ׳האט אויסגעשניטן אין נתגיה?עבעדיקע קרבגות, וואס מיד ווע?ן נאד זיי וויינען א?אגגע צ״ט. תקון טעות צו?יב א פארזען איז די דשי און תוספות אדום דעם טעקסט וועגן שמחת בית השואבה ניט פון דעמזע?בן עמוד, פון ווע?כן דער גמרא־טעקסט א ז נענומען. מינים איז דער סימבא?פוגם בונד פון א?ע פא?קם־ שיכטן, וויי? אין אייניקייט איז די מאכט. די קדו י ן פוגם?עצטן יום־טוב אין אגראר־יאר איז געווען די -שמחת בית השואבה, וואס איז פאר* געקומען אין שמיני עצרת־אוונט, דאם איז געווען די אימפאזאגטסטע פייערונג, וואם די יידישע הויפט־שטאט האט געקענט. עם ווערט איבערגע־ געבן, אז "וועד ס׳האט ניט געזען די שמחת בית השואבה, האט קיין שמחה אין זיין?עבן ניט נע- זען,,. צו דער דאזיקער צערעמאגיע פון גיסן וואסער אויפן מזבח האבן זיר פארזאמ?ט טויזגטער יידן, וואם זייגען געקומען עו?ה דג? זיין פון א?ע עקן?אגד. ס׳איז ניט געווען קיין איין וויגק? אין שטאט, וואם זא? ניט האבן געווען אי?ומינירט. די גאנצע שטאט"איז פארוואנד?ט געווארן אין א״ן\וווע?נדן המון. און צומארגגס האט מען שוין געווענדעט דעם ב?יק צום קומעגדן גערעטעגיש. אפריכטנדיק ו דער גרעסטער טיי? צערעמאניעס און תפי?ות,׳ וואס געהערן צום יום־טוב סוכות, פא?ט צו אויף זיינע?עצטע טעג. א?ע זיינען ז" ענג פארבוגדן מיט דער יידישער פארגאנגענהייט אין ארץ־־ישרא? בזמן שבית המקדש היה קים. זיי דערמאגען אין .צייטן פון יידישער זע?בםטשטענדיקייט, אין נאד- מא?ן זיצן אויף אייגענעם באדן,אין דער שטארקער צוגעבונדנקייט פוגם "דישן פויער צו זיין ערד, אן דער פרייר מיט אירע פירות. סוכות, אדער ווי ער הייסט אויר חג האסיף, איז דער יום־טוב פון פאד- ענדיקן רעם שגיט און א״נזאמ?ען א?ע תבואות און פרוכטן. אין א,,׳, וואם איז געווען אן אויסגע־ שפראכן אגראר?אגד, איז עס געווען דער פריידיק־ סטער יום־טוב, דער יום־טוב פון פר״ען זיר מיט די פרוכטן פון דער הארעוואניע פוגם גאגצן יאר. מיטן יום־טוב סוכות, וואס איז געפייערט געווארן "באספר מגרונר ומיקבר,,, מיטן אייגזאמ?ען פון פון אונחער אלטן אוצר ונכנס לזה לפטת לימין או לשמאל וסכינו בידו וזה בא כעדו בקרן ,ויה ולא ראהו והרגו : שדחפו בגיפו. בלא מתטין: להביא ירידה שהיא צורך עליה . כגון הרוצה להרים ידו בכח וגחן נידו ומשפיל תחלה את גופו ושוחה לפניו כד להדס בכת יבהשפצהו הרג דלא תיחא הואיל וצורך עליה היא פטור חגלות דהא כתיב ויכל: בלא צדיה. לשון צידוד שלא נתכיין לצדד לצד שני: ואשר לא צדה . שלא נתכיין לזרוק בצדו ובסמוך לו אלא למקום שירק אבל לא היה יודע •שיש :0 אדם: פרע למתנוין לזרוק שתים וזרק ארבע. א) וכן לזרוק ארבע וזרק שמונת: אף כל שיש לו רשות לניזק כוי. יצאה חצר של בעל הב• ח : עליה היא או ירידה היא . בתר דידה אזלינן והוא היה עסוק נעלית או בתר שליבה אזלינן והעולה עלית היה דוחקת ומשפילה כלפי מטה: כבר נגעת כוי . הרי נגעת כאן בירידה שהיא צורך עליה והארבינן לה לעיל לחיובא: לפניו חייב. הרג לפניו חייב: ה״ג כאן בירידה שלפניו ועליה שלאחריו כאן בעליה שלפניו וירידה שלאחריו כאן בירידה שלפניו ושל אחריו כאן בעליל ' שלפניו ולאחריו. כל דרך עליה פטור וכל דרך ידדה חייב הלכך הא דתגיא לפניו חייב לאחריו פטור בירידה שלפניו ועליה של אחריו השפיל זרועו כדי להרים נכח והריס(א) מכת לפניו בהשפלתו חייב הרג בעלייתו לאחוריו פטור והא דתניא לאחריו חייב לפניו פטור בעליה שלפניו וירידה שלאחריו כגון המרים ירו נכח/סד שהשפילו דרך אחוריו ממעל לכתפיו וחזר והגביהן להכות לפניו הרג בהשפלתו דרך אחוריו חייב הרג בהגבהתו פטור והא רחגיא כין לפניו ונין לאחריו חייב בירידה שלפניו או שלאחריו והא רתניא נין לפניו בין לאחריו פטור בעליה שלפניו ושל אחריו: לימא כתנאי. רך בעיא דרבי אב־»: לנזקק. חייב אם לא הרגו אצא הזיקו חייב דלנזקק לא בני לן בין שוגג למזיד בין ידדה לעליה כדאמדק בב״ק (יף כהן פצע תחת פצע לחייב על השוגג כמדד ואונס כרצון: הא דאתליע. ידב שכל שליבה שהתליעה כשדורסין עליה נכפפת היא למטת ידדה היא ואס צא התליעה אין כאן ידדה : הא רמהדק אם היתה השליכה מלא הנקב שהיא תחובה ס ואחוזת .יפה יפה חין כאן דרך ידדה ופטור לא מהדק ידדה יש כאן וחייב מתני׳ מן הען המתבקע. יצא קיססוניתזלמרחוקוהרג: גסינאמר ןצ תיבה למשה אט צדכין לדורשה ולא דת ונישל כתיב ופירושו נישל שמדל על הנחל עצמי נשל מעל מצו : (צו שמחת בית ה ש ו א ב ה) ווער עם האט גישט געזען די שמחה פון בית השואבה, האט קיין שמחה אין זיין לעבן נישט געזען. אין מוצאי־יום־טוב פון די ערשטע טעג, איז מען אראפגעגאנגען אין עזרת נשים און געמאכט גרויסעצוגרייטונגען. גאלדעגע מנו¬ רות זיינען דארט געשטאנען און 4 גאלדענע קריגעלעך אויף זייערע שפיצן און 4 לייטערלעך האט יעדע אייגע פון זיי געהאט און 4 יונגע כוהנימילעך - האבן אריינגעגאסן בוימל אין יעדן קרע✓. פון די אלטע כוהנישע קליידוגג האט מען געפלאכטן קגויטן און ווען זיי האבן גע־ ברענט אין1 די קריגלעך, איז גישט געווען קיין הויף אין ירושלים. וואם זאל נישט געווען זיין באלויכטן מיט דעם ליכט פון בית השואבת. ,פרומע יידן און אגגעזעענע לייט האבן געטאנצט מיט פייעדווערק אין די הענט און געזאגט שירות ותשבחות. די לוויים מיט פידלען אין די הענט, צימבאלן, הארפעם, קלארנעטן און אנדערע אג־ צאליקע איגסטרומענטן - זיינען געשטאנען אויף די 15 טרעפ, וואם האבן געפירט פון דער עזרת ישראל צו דער" עזרת נשים (די טרעפ האבן סימבאליזירט די 15 שיר המעלות פון תהילים) און האבן געזאנט־ ש*רה. 2 כוהנים מיט מרוט־ פייטערם אין די הענט זיינען גענאנגען און גע־ שאלט' ביז צום טויער, וואם האט געפירט צום ארויסגאנג אין מזרח־זייט. און ווען די זון איז אויפגעגאננען האבן זיי זיך געבוקט און נע׳ זאגטז אנו לד ועינינו לד. די חכמים האבן געזאגטן וועד עם האט נישט געזען די שמחה בית השואבת. דער האט קיין שמחה אויף זיין לעבן נישט געזען. וועד עם האט נישט געזען ירושלים אין איר פראכט, האט קיין שיינע שטאט אין זיין לעבן נישט געזען. וועד עם האט נישט געזען דעם בית המקדש אין זיין געבוי* האט קיין שייגעם בנין אין זיין לעבן נישט געזען. און ווייטער האבן די חכמים געזאנטז אין דער צייט פון שמחת בית השואבת. איז אין ירושלים געווען אזוי ליכטיק, אז א פדוי פלעגטי״קענען ווייץ איבערקלייבן ביי דעם דא־ זיקן ליכט. וועגן רבן שמעון בן גמליאל פלעגט מען דערציילן: אויף דער שמחת בית השואבת פלעגט ער נעמען 8 שטורקאצן אין די הענט, האט זיי איינציקווייז געווארפן אינדערהויך, פלעגט די צוריקכאפן און אייגע די אנדערע פלעגט נישט אגרירן און ווען ער האט זיך געבוקט צו נאט, פלעגט ער זיינע 2 גיזלבע פינגער אוועקשטעלן אויף דער ערד. אננעבויגן און א קוש געטאן די ,ערד און קיינער פלענט אים נישט קענען נאב־ מאכן. (סוכות) פירוש משמע ומעיקרא ה״א טעמא ובתר הכי קאמר ועוד כלומר אע״ג איכא למשמע מגדרה שיה יהימה במסורת אלא משוס ולא כתיב מעצו ואמר ־ ה״ר יוסף בכור שור והיא היא וה״ק וכי נאמר ונשל הברזל מעצו דאי(ל) כתיב כן אז הזי מיושב לומר יש אס למקרא לקרות ונשל כדקרי וכדאמרי רבנן והלא לא נאמר אלא חן הען וא״כ חין לשק המקרא דקדנן ונשל מיושב על זה אלא ודאי p הען מוכית דש אס למסורת שהוא ונישל כמו והשיל וזה הלשון מיושב על מן העז דמן הען המתבקע(ה) והשתא ניחא הא דקאחר ועוד וכן *פירש כסנהדרין גבי יראה יראה ומשמע שפיר ימן המסוות דהיינו יראה משום ופשעיה וקרא משמע וכתיב כחריה את פני האדון ונו׳ א״כ משמע יראה זכורך פני האדון והיינו לפי המסורת אבל לפי המקרא דקרינן יראה הל״ל לפגי האדון : מהו רתימא ככת כתו דמי. ולא רמי לעץ המתבקע דהתס נגע במה שבידו כשעת התזת הען אבל הכת שגבר יצא מידו כשעת התזת תחרים דמי שפיר לכס כתו . אימא לח ליהייב קמ״ל: לא צריכא אלא כו׳.פידוש דמהשהא לא צריך לי״קומא כסותר והוא הדן סורק מחש : באשפה העשרה וטי. והשתא תיירי ביום יבזורק לאשפה ולא בסוחר כותלו וא״ת וצינקוכו באינה עשויה ליפעת כלל (ו) ונם כלילה איכא ומקרי יתיב גכדקאמר השתא יי׳ל דא״כ אנוס הוא דלית ליה לאסוקי אדעתי־ הוא ומקרי יתיב כיון שאינה עשויה ליפעת כלל אבל השתא(ז) נעשויה ליפעת בלילה אית ליה לאעוקי נס ביוס הוא ומקרי יתיב : את ע״ג ונמיר מצוה קא עבידט׳'. וא״ה מ״מ קשה משליח ב״ד וכיון ואילו לקה כבר לאו מעה קא עביד וטי ר״ל דח״מ איכא מעה מתחילה מה שאין ק כחטיבת עצים דםוכה(ח)ואס מצאן חעוטת לא היה שס חעיבת מעה מעולם שהרי לא נחטלו לכך וליכא למימר נמי כיון דאיע לא חטא לאו מטה היא וטי וההיא לחו שליח בr מיקרי ולא דמי לרט ואביו ולעולם שמו(פ)זה מל כנו וזה מל תלמי": (לע,0 בלא איבה פרע לשונא. ידמה אימי איצטריך האי קרא ידפוק ליה וכתיב כמשנה תורה והוא לא שונא (׳) וניע ושמא י״ל ובמשגה חורה בחזרת ונשנית בשביל ובר שנתחדש מיער והרנה פרשיות יש בענקזה במשנה תורה אבל לא קשה מולא אויב ע ובאלה מסמי וההוא אילטריך לחימר אפילו (-)לא אויב ע פרשה «שנית) כך נראה למש״ת : טמא די תפי?ות גשם האט מען געבעטן ביי גאט, אז ער זא? שיקן אין דער צייט די רעגנס, פון ווע?בע דאס גערעטעגיש איז אפהענגיק. נאך דער שמחה פון גשמיותדיקן, טאג־טעג?עכן?עבן איז געקומעז שמחת תורה — די פרייר מימן גייסטיקן פארמעגן, וואס דאס יידישע פא?ק האט געירשנט פאר זיר און פאר דער גאנצער ווע?ט. דער טאג, ווען מען האט פארענדיקט דאם?ייענען פוגם?עצטן קאפיט? פון רעד תורה און פוראסניי אנגעהויבן פון בראשית, איז ביים "דישן פא?ק גע- ווארן א טאג פון פר״ד און טריאומף מיט זיין נ״ס- טיקן אוצר, וואס האט דע ד ערשטער אין רעד ווע?ט אויסגעפארמעט און אגגעפי?ט מיט א תוכן דאס מענטש?עכע?עבן. דאם יידישע פא?ק, וואס איז דאס ערשטע געקומען צו דער הכרת הבורא, דער קראפט, וואס האט צו יענע צ״טן רעגו?ירט א?ע פראגן פון עטיש־מארא?ישן און סאציא?ן?עבן, איז אין קעגנזאץ צו א?ע זיינע געצגדיגערישע שכנים געווען דער עדשטער נאוואטאר אין דער דאזיקער הינזיכט. די יידן האבן ניט ב?ויז געוווסט צו שעצן די נאטיר^עכע כוחות, וואס הע?פן דעם מענטשן אייגארדגען זיין דא־זיין, נאד האבן זיר די שייערם און וו״ן־קע?ערס, איז געקרוינט געווארן דאם פארענדיקן א?ע פע?ד־ארבעטן. דער "ד האט זיר געפרייט סיט די פי? מינים פירות, וואס ער האט צוגויםגעזאמ?ט, מיטן גוטן גערעטעגיש" וואס גאט האט אים געבענטשט, מיט די פרוכטבארע פע?דער, וואם גאט האט אים געמאכט ירשענען. דער מזבח אין בית המקדש איז באצירט געווארן מיט ווערבע צוו״גן א?ס סימבא? פון די טא?ן, רואם?יגן אדום די טייבן פון?אגד; דער אתרוג און רעד?ו?ב האבן אויסגעדריקט ראם רייכקייט פוגם?אגד אין די אזוי קאסטבארע ציטרוס־פרוכטן און פא?- מע־ביימער, א?עס צוזאמען האט געשאפן דעם גא- טיר?עכםטן אויסדרוק פון פרייר מיט די רייכע רחבותן פוגם?אגד. און ניט אומזיסט זיינען די ארבעה מיגים געווען דער סימבא? פון יום־טוב. די חכמים האבן אין די ארבעה מינים געזען דעם סימבא? פון דער א״ניקייט פון א?ע ק?אסן אין פא?ק. דער אתרוג — האבן זיי געזאגט — האט׳ א טעם און האט א ריח; דער?ו?ב און דער הדס, האט איינס א ריח און קיין טעם ניט און דאס צווייטע. פארקערט; די ערבה האט ניט קיין טעם און גיס ק״ן ריח. דאם צוגויפבוגדן אט די א?ע וועד פון אוגדז געדענקט דען גישט די גרויסע פרייר, וואס ס׳האבן אונדז פארשאפט יידישע ימים טובים, ווען מיד זיינען נאך קיגדער געווען. יערער יום טוב האט געהאט זיין באזוגדערן חן און ווער שמועסט נאך, ווען מיד זיינען אבים? אוגטערגע־ וואקסן און אגגעהויבן פארשטיין רעם איגהא?ט פוגם יום טוב, זיין רע?יגיעזע און היסטארישע באר"- טוגג — דעמא?ט א ז אונדזער יום־טובדיקע בא- גייסטערוגג איבערגעגאנגען ביז צו אן עקסטאז און אויסגעוואקסן צו א מיסטישער הת?הבות. אונדזע* רע קינדערישע מחשבות פ?עגן זיך ראן איבער- טראגן צו די אור־קווא?! פון די געפייערטע ימים טובים, צו די ג?אגץ־עפאכעס פון דער יידישער גע- שיבטע. טיי?מא? הויב איר אן אויפפרישן אין מיין זכרון די דאזיקע קיגדערהייטס־געפי?ן, וואם אגט- פ?עקן זיר פא1יי די אויגן ווי ניט דייט?עכע קאג- טורן פון א הער?עכן פ״זאזש,פון ווע?כן מען דער- וו״טערט זיר כסדר און מען מוז אנשטרענגען די ראיה, כדי ניט צו פאר?ירן זיי פוגם האריזאגט. איד זע דאן דורבן געפ? פון די פאר?אפענע יארן און דורבן רויך־פארהאנג פון די איבער?עבענישן פאנטאסטישע בי?דער אויפן פאן פון די געשיבט-?עכע געשעענישן און זיר א?יין — אין יענעם א?- טער — א?ס איינעם פון די הויפט־הע?דן. די קיג- דישע פאגטאזיע האט זע?בםטפארשטעגד?עך צוגע- ק?יבן פאר זיר א רא?ע, וואם איז איר געווען אמ-?יבסטן צום הארצן. ווען עם פ?עגט קומען סוף זומער, מען האט רעד- הערט שופר ב?אז^ און דערפי?ט די נאענטקייט פון די פארכטיקע טעג, האט א מאדגע התרוממות ארוסגעכאפט אוגדזערע קינדישע וועזנס. דער פחד פארן גזד-דין, וואס דארף אין די דאזיקע טעג ארויסגעטראגן ווערן דורבן בית־דין ש? מע?ה, האט אויר אוגדז, ווייס־חברהגיקעם, געמאכט פאר ערג- סטע מענטשן, אפנעמעגדיק ב" אוגדז יעדן חשק צו "זינדיקן,,. ווען איר בין נאך קיין בר־מצוה ניט געווען, און?ויטן רביגס רייד זייגען טאטע- מאמע דאן פאראנטווארט?ער פאר ז״ערע קינדערס מעשים, האב איך געהא?טן פאר א פארברעכן צו פא?ן "צו?אםט,, די ע?טערן מיט מיין פעקע?ע עבירות. מען ס׳זייגען אבער אוועק די ימים נוראים און ס׳איז געקומען סוכות און ראן שמחת תורה, ז״נען מיד, קונדסים, צוריק אדיין אין אונדזערע רעכט און מיט א טאפ?טן ברען גענומען זיר צו די שטיפערייען און שפי?ן. יום־ןזוב־צייט א ז עם אבער ניט געווען סתם אזוי זיר א שפי?. אום יום טוב פ?עג! זיר מיד אוסווייזן, אז איר שפי? זיך גארגיט דא, אין עגגן געםע?ע פוגם "דישן קוואר* טא?, נאד ערגעץ דארט וו"ט, פונוואגען רעד יום טוב שטאמט: פון די שייגע בערג פון יהודה, פון טא?ן מיט ב?ומען באוואקסן, פון דער ווונדערבארער טיט פראכט באקרוינטער ירוש?ים, פון דעם אוד- א?טן בית־?חם, וואם איז געווען צו אונדז אזוי גא- עגט פון וווגדערבארע מאפו דערצ״?ונגען: "און בית?חם, ראם וויגע?ע פון די מ?בים פון יהודה האט ארויסגעקוקט פון דרום צו ירוש?ים. געבויט אויפן שפיץ פון א פרעכטיקן בערג? האט עם געה אט אדום זיר ברונעמער און קווא?ן פון קרישטא?־רייגע וואסערן, וואס האבן טיט ז״עד זים- קייט דעם גומען געקוויקט. אין דאזיקן ש״געם וויגק? פ?עגן פרישע איי?נירטן און?יב?עכע ווייג־ו גערטנער וואקסן; זיינע בערג?עך האבן געבי?דעט א קייט אדום אים און די טא?ן זייגען מיט פאר- שיידנפארביקע ב?ומען ־ דיוואנעס געווען אויסגע- שפרייט. דארט פ?עגן שפריגגען די שאף, פאשען זיר די ריגד־טשערעדעס און מיט מי?ך און האניג האט דאס?אגד גערונען; די ק?יינע טייכ?ער ווי מיט זי?בער באדעקט און טויבן האבן גערוישט צווישן די צווייגן פון די שטא?צע ווערבעס, וואס זייגען אדום זיי געשטאגען,,. און ווען די יידן אדום מיד גואבן טיט א טיפער שמחה אין הארצן מיט דער תורה הקפות געמאכט זייגען מייגע מחשבות געווען העט וו"ט. "ביים וויגע?ע פון די מ?כים פון יהודה,,. דאס האט מיד געמאכט באהערשן פו! 8 טאפ?טן געפי? — פון קינדישער פר״ד און ג?ייכ* צייטיק פון א טיפער עדנסטקייט. וו״ט זייגען מיד שוין אוועק פון יעגע יארן, ס׳איז זיי קוים מיטן זכרון צו דערגרייכן און די יום־טוב־ געפי?ן זייגען דיזע?בע — פרייד און ערגסטקייט. א?ע יידישע ימים טובים באזיצן זייער ערגסטן כאראקטער צו?יב ז "ער אינהא?ט, און א פייער?עכע פרייר, וואס איז ארויסגעדריגגען פון די זע?בע סיבות וואס האבן צום יום־טוב דערפירט. און דאס ־פא?ק האט במשך פון יארטויזנטער אויר.די פרייר אין א ה״?יקער עבודת הבורא פארוואנד?ט, 82- טראכטגדיק אפי?ו דאס עסן און טריגקען און דאס משמח זיין זיך א?ס גרויסע מצוה. יערער יום־טוב האט אבער זיין ספעציע? פארגעשריבעגעם צערע־ מאגיא? און שטייגער פון פרייען זיך, וואם איז ענג פארביגדן מיטן כאראקטער און אפשטאם פוגם יום־טוב. ס׳איז?מש?, א גרויסער ח?וק פון דער פורימדיקער שמחה צו דער שמחת־תורהדיקער. די ערשטע האט מער צו טאן מיט גשמיות, מיט עו?ם הזהדיקם — א יום־טוב פון ניצו? ווערן פון המגס אומברענגערישע פ?עגער — איז פורים דער?ויבט צו?אזן זיר וווי?גיין "עד ד?א ידע,,, ביז עם וועד« אוםק?אר אין קאפ. די פרייר פון שמחת תורה איז דאקעגן א גאנץ אגדערע, א העכערע, א רוחניות- דיקע, און דערפאר ווערט ניט דער?ויבט מסיח דעת צו זיין פון דער קדושת התורה, וואס איז אייגענט* .?עד רעד קערן פוגם יום־טוב.