Undzer Worṭ · 1947-12-05 · 47/85 (05.12.1947) · p. Seite 5

זייס 5 איונרזער ווארט פרייטיק, 5 דעצעמפער 1947 לכבוד דעם אגגעמען דעם הלוסה־פלאז דורך דער אונא אין ראיאן ן0 (&ף1 ף68 ® 3» ■ פייערונג ביי רער אגורת ישראל אין באמבערג פייערלעכער באנקעט פון באמבערגער רעג. קאמיטעט איז געווען דער געדאנק פון אסימילאציע און דער* מיט איז אויר געווען געבונדן די סכנה פון אונטער־ גאנג פון ייד. פאלק.דאן מאכט דער רעדנער אן אנא- ליז פוגם לעצטן צייט־־אפשניט: סטעפאן צווייג,. ציגעלבוים און אגדערע, וואס האבן אויף אן אנדערן אופן, אבער ווידער געגאגגען אויפן וועג פון אוועק־ כיין פון מקור. רער רעדנער באטאנט, אז ראם רע- ליגיעזע יידגטום האט נישט ווי "געהעריק אויסגע־ נוצט די געלעגנהייט און צ״ט, וואס איז געווען אין רער "שיבת ציח״־עפאכע, וואס איז געווען די צייט פון גרויסע מעגלעכקייטן און האט געקענט אפ- ה אלט ן רעם שטראם, וועלכער האט געריסן גאנצע אברים פוגם "עם סגולה". רער רעדגער פארענדיקט: ... און אז סיר האבן דערלעבט רעם היינטיקן טאג, ווען דאס יידישע פאלק שטייט אויף צום לעבן אין זיין אייגענער זעלבסטשטענדיקער מלוכה, זעען מיר, אז "יד השם באמצע". פון רעם איצטיקן געשיכטלעבן מאמעגט מוזן מיר ,דאס רעליניעזע יידנטום צ יען די געהע־ ריקע קאגסעקווענצן, וו יי ל אונדז וועט אויסקו־ מען צו שפילן א וויכטיקע און דעצידירגדע ראל אינם ווידעראו/פלעבן און אין קיום פון יידישן פאלק." רער רעפעראט איז געווען דורכגעפלאכטן טיט אויסצונן פון תלמוד און אנדערע וויסנשאפטלעכע מקורות און איז פארענדיקט געווארן מיט רעם פיל- זאגנדז "ושובו בנים לגבולם". די פייערלעכקיימן האבן זיר געצויגן ביז שפעט אין רער גאכט ביי א"גל עז ל משקה און ניגונים. ספעציעל האט אויסגענומען רער יונגער חזן שפי- יער מיט זיין "שיבנה בית המקדש". בן־ציון מעדימעלשטיין בייתים זוגטיק רעם 30-ט ן נאוועמבער, שוין אין די פרי- מארגן־שעהן, האט זיר מיט א בליץ־שגעלק״ט צע* טראגן די פר״לעכע בשורה וועגן רער אונא־אגט* שיידוגג בנוגע א״י. יידן פון אלע עקן שמאט האבן מאסגווייז געשטראמט צום יידישן קאמיטעט ווו זיי האבן זיר באגעגגט מיט פריילעכע פניטער, גע- דריקט זיך די הענט און גי־ וונטשן מזל־טוב. רער ביירויטער ייד פון א גאנץ יאר האט היינט פון זיר אראפגעווארפן רעם יאוש, וו אס ער האט ביז איצט אויף זיר געטראגן, די חבלי עולם הזה און זיר אנגעפילט מיט האפעגונג און שטאלץ, ווי א בירגער פון אן אייגעגער מלוכה. אווגט־צייט האבן זיר אלע פארזאמלט איגם לא־ קאל פון וואגסטר. 6 אויף אן אקאדעמיע לבכור רעם היסטארישן טאג. מיט א לעגגערן רעפעראט איז ארויסגעטרעטן חבר ד״ר מילר, וועלכער האט אין קורצע שטריבן באלויכטן די געשיכטע פון ציו- ניזם, די חלוצישע ארבעט און באדייטונג פוגם קק״ל פארן גאגצן יירישן פאלק. אינם גייסט פון נאציאנאלער אחדות האבן אויר גערעדט אלע איבעריקע פרעלעגענטן, אויסדריקנדיק די האפענונג, אז די וויבטיקייט פוגם איצטיקן מא־־ מענט וועט ווי געהעריק דורר אלעמען אפגעשאצט ווערן. די פארזאמלטע האבן נאך פארבראכט ביי פאר- שיידעגע פארוויילונגען ביז שפעט אין רער נאבט. אייזנבערג פירט אין צוזאמענהאגג מיט די איבערראשגדע גייעס פוגם ראדיא וועגן אנערקענען אונדזערע רעכט אויף א״י, איז די שמחה ביי אוגדז אין לאגער געוואקסן פון מיגוט צו מיגוט. זונטיק פרי האט פרעזעם ווי* זער גערופן אן אלנעמיינע זיצונג פוגם קאמיטעט און פארשטייער פון אלע פארטייע; און ריבטונגען. זונטיק ביינאכט איז אין אונדזעד קינא־זאל פאר־ געקומען אן אקאדעמיע לכבוד רעם גרויסן יום־טוב. וויצע־פרעזעם ל. שווארץ עפגט די אקאדעמיע, אייג* לאדנדיק פארשטייער פון אלע פארטייען. דער רעד־ נער מאכט א שהחינו איבער רער גרויסער דער־ גרייכוגג, אויף וועלכער סיר האבן געווארט 2000 יאר. נאד רעם ריידן פארשטייער פון אלע פארטייען, וועלכע האבן נערופן צו אחדות און אפצושטעלן רעם ברידער־קאמף אויף רער יידישער נאם, ווייל דאס קען בלויז שארן ברענגען אונדזערע אייגעגע אינטערעסן. די פייערונג ווערט פארענדיקט טיטן געזאנג פון אברהם פאזשענטשעווסקי התקוה. lilllllililllllllllillllllllllllUllilillllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllliiiiiiHiiiii) תקון טעות. אין נר. 45/84 אין רער נאטיץ "פייערונג אין באמבערג" איז פארדריסלער אררסגעפאלן דאם באגריסן פון ח׳ גאלדהאנען יצחק, וו על בעד האט געהאלטן א שייגע און אינהאלטסרייכע רעדע. זונטיק אין טאג פון דער פראקלאמירוגג פון דער יידישער זעלבסטשטענדיקער מלוכה אין א״י. — האט די אגודת ישראל צוזאמען מיט די פועלי אנו- דת ישראל אין באמבערג איינגעארדנט א פייערלע־ כע פארזאמלונג אין אגודישן בית המדרש. אויף דער דאזיקער פארזאמלונג, וועלכע איז געווען איבער־ פולט פון חברים און געסט איז ארויסגעטרעטן דער חבר פון פא״י מענדל פיטערמאן, וועלכער האט אין א שיין געבויטן רעפעראט דורכגעפירט א היס- טארישן איבערבליק. אגגעהויבן פון מרדכי הצדיק, ראן די צייט וו אס די חכמים באטראכטן פאר א פער- יאד פון "וועלן אנטלויפן פון זיר", ווי עס ווערן אגנערופן די אחשורוש־צייטן. די דאזיקע לאזונג הצעיר), 'לייט (פ. צ. שמאל), ראטשטיין. (רעד. "אוגדזער ווארט" או: "לוחמים עברים"), זילבער (התאחדות), ר״ד ווייגיק (לאגער־באמבערג), ווא־ נענפיש און באכנער (באמבערגער שטאט-קאמי- טעט), פרייבערג (משרד א״י) און ארנשטיין ("די- שע סטורענטן). די אפיציעלע טייל האט פארענדיקט ד״ר קאציאל, . טיט א קורצער רעדע. רער צאלרייר־פארזאמלטער עולם האט זיר אוג טערנעהאלטן ביי שיין־געדעקטע טישןיאון דער לא גער ארקעסטער האט מהגה געווען . מיט א שיי; ביסל יידישע און גויאישע מוזיק. די שטימוגג אי,;עווען א געהויבענע. פייערונג אין לאגער באמבערג בסטשטענדיקייט אין די גרענעצן פון א יידישע מלו¬ כה און די שווערע אחריות, וו אס ליגט אויפן יידיש! חלוץ און קאמבאטאגט, די לאסט פון אפשטויסן אלע אנגריפן, וואס דראען מצד פארשיידעג/ הע- צער. נאך דער דיי האבן גערעדט וג־פרעזעס משה ווערשקאורטש, מענדל פיטערמא! און ח. סוכאליצקי. די רעדנער האבן אנאליזירט רעם "דישן בלוטיקן גלות־מארש און די העראאישע הערצל־עפאכע, וואס האט דערפירט צום היינטיקן יום־טוב. נאך די רעדעם, וואס זיינען איבערגעריסן געווארן טיט הורא־אויסרופן, יובל־געשרייען און געזאנג פון די ראדיא־ידיעה וו עגן רער אונא־דעציזיע, וואס אגערקענט דאם יירישע פאלק ראס רעכט אויף א "דישער מלוכה אין א״י האט זיר בליץ - שנעל פארשפרייט און א המון פון עטלעכע הונרערט מאן האט זיר פארזאמלט אויפן לאגער־הויף. צו די פאר- זאמלטע, צווישן וועלכע ס׳האבן זיר געפונען אויר שול-קינדעד, דער פח״ח, מזרחי, אגודה און גוח״ם יוגגט מיט זייערע פענער האט גערעדט דער לאגעד- פארזיצער ד״׳ר ווייניק. אין זיינע ווערטער איז גע- קומען צום אויסדרוק די זכיה פון איצמיקן דור, וו אס האט נאך שווערע ׳סורים דערלעבט צו ז על- "התקוה", האט זיר פארמירט א מארש איבערן גאנצן שטח פון לאגער, געפירט פוגם לאנעריאר־ קעסטער. גאכן מארש האט צו די פארזאמלטע גע- רעדט דער פארזיצער פון ר. ק. ד״ר מ. קאציאל, און נאבן אפזינגען די יידישע הימנע: איז די ספאג־ טאנע מאניספעסטאציע פארענדיקט געווארן. 8» _ פון יירישן לעבן אין אויגסבורג "קלובן" ז אל ן א״נגעארדנט ווערן' פארלעזוגגען. אויגסבורג פארמאגט אפילו אייגעגע קרעפטן אויר. אויר די פראגע פון די בנות־עמלק איז דא א טטארק אנגעווייטיקטע. עס ווערט אויפמערקזאם געמאכט דארויף, אז זאגאר "פירער" פון רעלי־ גיעזע קד" ז ן קומען אויף ספארט־אימפרעזעס אין דער געזעלשאפט פון די "בליאנדע׳ פריילגם". עס וואלס דעריבער זייער געווונטשן געווען, אז דער יירישער קאמיטעט זאל זיר מיט די דאזיקע פראגן גרנסט פאראיגטערעסירן. שין־כף, אויגסבורג .ול־אינספעקציע אין אמבערג. דאנערשטיק דעם 20 ד. מ. האט אונדז בא- .וכט א שול־אינספעקציע אין באשטאנד פון ח-ח באראווסקא (א״י), הויפט־איגספעקטארין פון באמבערגער ראיאן, ח׳ מרדכי (סוכנות) און דער דעגיאגאלער קולטור־לייטער ח׳ שלעזינגער. אין א לענגערן שמועם מיטן שול־לייטער און די לע- ־ער פון דער ארטיקער שולע און העברעאישער;ימגאזיע זיינען באהאנדלט געווארן א ר" פראגן, ואס זיינען פארבונדן מיט די לימודים אין די ־•זויבנרערמאגטע אנשטאלטן ווי אויר מיט די עק־י;יסטירנדע אוונט־קורסן פאר דערוואקסעגע. נאכן באקענען זיר «ו! ח-ה באראווסקא מיטן דערציאוגגס־־וועזן ביי אוגדז אין שטאט, האט זי אויסיעדריקט איר אנערקענונג פאר די לייסטנדע ארבעט. מ. רייך. א צייכן פון אן אמאליק "דיש לעבן אין אויגס־ בורג איז די גאנץ־געבליבענע שול, וועלכעאיז שטיין געבליבן אין צענטער שטאט. דער אריינגאגג פו: דער גאס צו דער שול מאכט דעם איינדרוק ווי א געוויינ^ער גרוים 4־שטאקיק הויז. באטרעטנדיק אבער די שוועל פוגם הויז, דערקענט מען באלד, אז דא איז א יידישע שול. ארייגקומעגדיק אין דער שול דוכט זיר, אז א קארשט זייגען זיר די מתפללים צעגאנגען פון דא- ווענען און באלד וועלן זיי ווידער צוריקקומען צו "מנחה־מעריב", אזוי פריש זעט דא אלץ אויס. אויף די ווענט זיינען נאר פאראן די פארשיידעגע אויפשריפטן און פסוקים. עס זעט אוים, ווי אלץ וואלס געווארט, אז די וואס זיינען געווען די שטעג־ ריקע אייגג״ערס זאלן זיר ווידער באווייזן. דאס גאגצע א. ג. יידישע לעבן שפילט זיר אב אין דער שול־געביידע. דארט זיינען פאראן די ביו- ראען פוגם "דישן קאמיטעט, פארט״־לאקאלן און א. וו, קיין קולטורעלע טעטיקייט ווערט דארט כמעט ווי גישט געפירט, דאקעגן וועד! די קלובן אויסגע נוצט אויף קארטן שפילן, אין וועלכער די יוגנט איז ארייגגעטאן ביז שפעט אין דער גאכט. ס׳איז כדאי צו באמערקז, אז די שילדן איבער די קארטן־הייזלעך זייגען גענומען פון ציוגיסטישע פארטייען. ס׳וואלט כ׳לעבן געווען א יושר מ׳זאל באזייטיקן אט די שילדן, ווי אויך די בילדעד—פון יידישע מנהיגים, וואם ווערן אויסגענוצט אלס דעק־־מאנטל פאר נישט שייגע זאכן... עס וואלט ז יבער בעסער געווען, אז אגשטאט די אינם נרויסן עס־־זאל פון באמבערגער ר. ק. אויף שיצנשטר. האבן זיר מאנטיק רעם 1.12, אויף דער איינלאדונג פון ר. ק., פארזאמלט אלע אנגעשטעלטע־ פון רעגיאנאל - קאמיטעט, פארשטייער פון אלע פארטייען, פון ראיאן, שטאט־קאמיטעט, און באט- בערגער לאגער־קאמיטעט, אויף א פייערלעכן באג- קעט לכבוד דער פראקלאמירונג פון א יידישער זעלבסטשטענדיקער מלוכה. אדום 6 א זייגער עפנט די פייערלעכקייט דער פרעזעם ד׳ר קאציאק, וועלכער טיילט זיר מיט דער פריילעכער בשורה און פירט דורר א קווער־שניט איבערן קאמפם־וועג, וואס האט דערפירט צום הייג־ טיקן יום־טוב, וואם מוז באטראכט ווערן פאר איינעם פון די גליקלעכסטע מאמענטן אינם לעבן פון "דישן פאלק אין זיין 2000־יעריקער גלות־מארטיראלאגיע. דאן טרעטן ארויס נאך דער דיי די פארשטייער פון די פארט״ען און געמ״נדעס: פדוי "גאלדהאגן (וויצא), פדוי בירנבוים (פרויען־ארבעטער־ארג.), -ה׳ האמער (ציוג. כללים), פראש (קולטור־באארד), שעכטער (פה״ח), קרוט (מזרחי), ריכטער (השומר באמבערג שטאט T די ידיעה וועגן באשטעטיקן די יידישע מלוכה אויפן פארום פון דער אוגא, האט ארויסגערופן גרוים פרייר און יובל ביי אלע יידן פון באמבערגער ראיאן. זונטיק פרי איז פארגעקומען א פייערלעכע זיצונג פון ר. ק., אויף וועלכער דער פארזיצער ד״ר קאציאק האט מיטגעטיילט די פריידיקע בשורה. עס ווערט באשלאסן אוועקצושיק; באגדיםוגגס-טע- לעגראמעם צו רער ציוג. עקזעקוטיווע, צענטראל־ קאמיטעט, סוכנות, און איינצוארדנען א פייערלעכן באנקעט פאר אלע זעלבסטפארוואלמונגס־ארגאנען אין באמבערג, ווי אויר פארן גאנצן ציוגיסטישן אקט י וו. דעם ז עלב ן טאג איז פארגעקומען אין שטאט באמבערג אין דער שול א פ״ערלעכע תפילה, א2- געריבט דורכן באמבערגער חזן־מוהל הרב בעדג- בלוט. נאכדעם זיינען ארויסגעטראטן די פארשטייער פון אלע ציוגיסטישע פארטייען,"עס האבן גערעדט די ח״ח גאלדהאגן, גאלדשטיין,פראש, "לעווין, קרוט און אגד. געשלאסן האט די פייערוגג דער פארזיצער. פון ר. ק. ד״ר קאציאק. אין־דעד •פ״עדונג- האבן אנטייל גענומען אלע באמבערגער יידן, וועלכע האבן אויסגעדריקט זייער גרויסע פרייד און גלייכצ״טיק ז״ער גר״טקייט צו בויען און קעמפן פאר רער יידישער מלוכה. אמבערג זונטיק, אזוי ווי מיד האבן דערהאלטן די ידיעה וועגן דער אפשט מונג אין אונא, איז נלייר גערופן געווארן א זיצונג פון דער פארוואלטונג און ס׳איז באשלאסן געווארן אפצושטעלן די ארבעט און א- דויסהענגען די נאציאנאלע פאן. מאנטיק אוונט איז פארגעקומען א פייערלעכע אקאדעמיע אין צוזאמענהאנג מיט רעם א^נא־בא־ שלום וועגן שאפן 8 יידישע מדינה. אין פרעז״ידיום זיינען געווען פארטרעטן פארשטייער פון אלע ציו- גיסטישע׳ גרופירונגען. 8לע רעדנער האבן זיר מיט באגייסטערונג אויסגעדריקט וו עגן דעם אגטשטיין פון מלכות יהודה. עם זייגען אנגעגומען געווארן רעזאלוציעם צו שיקן באגריסונגען דער יידישער אגענץ און דעם א״י־דיקן קשוב. איז 8 געהויבענער שטימונג מיט א״י־לידער און הוירא־טעגץ איז די אקאדעמיע געשלאסן געווארן. מ.רייך אייכשטעט שבת דעם 29.12 איז פארגעקומען אי! א"כ- שטאט די פייערלעכע דערעפעגונג פון קולטור־הויז ביים "דישן קאמיטעט .רעם פארזיץ פירט רער לא־ גער־פרעזעם ח׳ הירשביין ,וועלכער שטעלט זיר אפ אויף דער באדייטונג פו; אז8 אינסטיטוציע פארן לאגער־ייר. ראן ניט א יבער די ה׳־טע זהבה גפן (א״י) א גרוס פון א״י־דיקן ישוב .אין נאמען פון ר. ק. באגריסט דער געג. סעק. ח׳ שעכטער. מיט 8 לענגערן רעפעראט וועגן די פראבלעמען פון דער ש״ה טרעט ארויס דער פארזיצער פון ר. ק. דר. קאציאק וועלכער פארבינרט זיי אי! צוזאמעגהאגג טיט רער נאעגטסטער אגטשיירוגג וועגן' א״י אויפן אינטערנאציאנאלן פארום. די ח-טע תהילה (א״י) לייעגט דאן 8 לעקציע וועגן דער ציוניסטישער קאלאניזאציע אין א״י. סיטן געזאנג פון "התקוה" ווערט די פייערלעכע מסיבה געשלאסן. א. אייכשטאטער רעם ת׳ שלמה ווערבין און פרוי צום געבורט פון ז"עד טעכטערל 8 הארציקן מזל־טוב און 8 גרינגע דערציונג ווינטשן די פאמיליעס: נאטאנזאן און אלב8