Undzer Worṭ · 1947-11-28 · 46/84 (28.11.1947) · p. Seite 5

דים 5 אונרזער ווארם פרייטיק, 28 נאוועמבער 1947. \ א קונה. שאפט י^ייענער צווישן די, וואם אייענעז גישט, ציט אדיין קינדער אין די יירישע שו?ן פון די, ווע?בע באזוכן זיי נישט, רופט ארויס פאר־ איגטערעסירונג ביי די יידן, ווע?כע נ״ען פון דער יידי^ער קויצטור אוועק — זיי זייגען דאך,?"דער אזויפיא! אזויפי?! עם וועט גענוג זיין פאר יע־ דערן. עם וואאט א?ץ גוט געווען, ווען אין דער קויצ־ טור טישט זיר נישט אדיין די פא?יטיק. און נישט אזוי די פא?יטיק, ווי די פארט״אישק״ט. אין נו- מער 9 פון ""תשער קו?טור" שרייבט טאקע ב.צ. גא?דבערג א גרוים ארטיק? "די פאלימיק אדום קו?טור־קאננרעס", ווו ער ווארפט די גאג־ שו?ד ארויף אויף דער ״דרייאייניקייט״ : .,פאר- ווערטם,/ "וועקער" און ""ד. ארב. קאמיטעט" צו?יב זייזגר "שנאה צום ראטנפארבאנד, און נישט נאד סתם שנאה, נאד א פאטא?אנישע פיינטשאפט, א פסיכאז אזא". דא קומען מיד צו א מאמענט, וואס מיד נע- דענקען נאד גוט פון פאר דער מ?חמה. פונקט אזא?אגע איז געווען אין יאר 1935 ווען עם איז צונויפגערופן נעווארן דער קו?טור־קאנגרעס אין פאריז. אויר דאמאיצסט א ז אננעגאנגען א העפ- טיקער שטרייט אדום דער אגנעווייטאקטער פרא- נע פון תם?אנד, וועיצכער איז פארענדיקט נע- ווארן אויר אן ארגינע?ן אופן:די פארשטייער פון די סאוויעטישע יידן, זיינען צום קאננרעס נישט געקוסען. אויר איצט האנדיצט זיר ווענן רעם. אז מיטן צואאזן די סאוויעטישע דעאעגאטן דארף ■אויר נ?״בצ״טיק בארירט וועד ן די פראגע פון יידישער קואטור אין ראטנפארבאנד. דער פרא- באעם אי ז א קאמפאיצירטער, ער וועט ארויסרופן הייסע דיסקוסיעם. אזוי ווי פון אנדערע דעיאע* גאטן, וועט מען אויר פון זיי פאדער! א דין וחש¬ בון וויפא שואן ס׳זיינען ביי זיי פאראן, וויפא ציי- טונגען עם ווערן ביי זיי ארויסגעגעבן, וויפא "די, שע ביבאיאטעקן ס׳זיינען טעטיק א. א. וו. אט וואס עס שרייבט ורענן רעם אפאטאשו און אייוויק אין א ענטפער אויף א בריוו: "מיד זיינען נעגאננען אין א שותפות מיט די יידישע קאמוניסטן אין אמעריקע און פאריז. אונדז האט באוועאטיקט אן איאוזיע, אז מיט אזא שריט וועאן מיד קודם בא צעש- טערן די מחיצה, וואס איגט צווישן אונדז אאעמען און צוו יש ן דעם דד" מיאיאגיקן פא- וויעטישן "דישן ישוב, וואם אן זיין באטיי- איקונג זיינען אאע רייד פון אייניקייט נאד- נישט ווערט". און באמת. ה יי גט איז דער סאוויעטישער "די- שער ישוב דער צוו״טער אויט ז", גרוים. ער וואאט, נאד אקעריקע, באדארפט זיין דער טאן־ געבער, דער פירער. ער וואאט באדארפט אדוים- געב{ די גרעסטע צאא^יידישע ביבער.י7זאבן די ~ גרעסטע צא? שואן, צ״טוננען, זשורנאאן.־ודי "די- שע קואטור־טוער פון רוסאאנד ווא?טן באדארפט זייער ארבעט פארצעגפאכן, צונויפביגדן די דו- סישע יידן מיט דער אאוועאטאעכער "ד. קואטור. נישט וויאנדיק זייגען מיד אויר י אראפ פון גאייכן וועג און ארויף אויפן קרומען שאיאר פון דער פאאיטיק. אוודא׳ איז פאר אוגדז, ש״ה, א גרויסער וו"טיק, וואס אויר ביי אונדזערע בדי- דער, וועאכע האבן צום נאיק גישט דירכנעמאכט דאס, וואס מיד, זיינען פאראן פארטייען און פארטייעאער, קאויזז און קאייזעאער, מחאוקתן סיט רייםערייען. אבעו4 גאר גרעסער איז אונדזער ווייטיק מיט רעם, וואס אנשטאט מסשותדיקער ארבעט וועד ן געפירט דיסקוסיעס, אנשטאט ווא- גיקע קאננרעסן ווערט געפירט פאאיטיק "אדום די קאגנרעסן". עם א ז פאר יעדן קאאר, אז עס איז איצט גויטיק א שטארק וואגיק ווארט פון א טרי- בונע, עס איז גויטיק א קואטור־צעגטער פאר אאע יידישע ישובים, א קאנסאאידאציע פון די צע, שטיקאטע און צעברעקאטע כוחות, עם איז אבער אויר קאאר, אז עם פאדערט זיר שווארצע ארבעט אין דער יידישער נעזעאשאפט, אויפקאערוגג, פראפאגאגדע, און ראם קען געמאכט ווערן דורר 2 קאגגרעסן, פון 2 טריבונעם, דורר אאע דיבטוג- געז, וועמען עם איז נאד איב און טייער דאס "די- שע ווארט. ראם קען געסאכט ווערן דורר יעדער יידישער פארטיי, אויב זי מ״נט נאד ערנסט און אויפריכטיק. וו" א — נרו ים איז גאר איידער *די צא? פון די, וואס שטייען אן א זייט פון "דישן קואטורעאן געראנגא, און ספעציעא איז זי גרוים טאקע אין אמעריקע. ווענן רעם שרייבט ש. ניגער אין "צוקוגפט" - פון אקטאבער פון 1947 : "די ערשטע און די וויכטיקסטע פדאקטי- שע פראבאעם פון אונדזער קואטור־אעבן איז, פראסט גערעדט, די פראבאעם פון מערק פאר אונדזער גייסטיקער פראדוקציע, די פראבאעם פון קאנסוטענטן, פון אפגע- מערס...— וואם טוט מען, אז וואס מער "דן אין דער גאנצער וועאט זאאן אויפהערן צו מאכן זיר נישט וויסנדיק פון זייערע ווא- כע ארעד איינגעדרעמאטע גייסטיקע בא- דערפענישן, נאר זאאן פארקערט, נעמען זו- כן מיטאען ווי ז״ צו באפרידיקן? ". די אייגהייטאעכקייט אאס פרינציפ פון "סינע קוו א נאן" האבן אנגענומען אאע "?יגק־אריעג, טירטע ארגאגיזאציעס. אויר דער צ.ק. פון די "דן אין פויאן האט אגגענומען א באשאוס זיר גישט צו באט״איקן אין ק״ן שום קאננרעס, אויסער אין אן א״נהייטאעכן. דאס אייגענע די פעדעראציע פון די פראנצויזישע יידן. אויפן יעראעכן צוזאמענפאר פון זשורגאאיסטן און שרייבער אין מינכען איז געפאאן דער בא- שאום וועגן אנטייא נעמעז אין קואטוד-קאננדעם, (המ׳ער זייט 8) TH V*1 j לל 0 (צום ענין י פון קולטור־קאנגרעם) איר ווייס נישט ווי אזוי די אמעריקאנער "די- שע קואטור־טוער קוקן אויפן מצב פון דער "די- שער קואטור ביי ז" אין אאגד. פון דערווייטגס ז עט עם אויס טרויעריק טאקע צואיב די 3000, פון וועאכער צאא עם ווערן נאר נעשיקט ביכער צו אונדז ק״ן דייטשאאגד. פון דערווייטנס זעען מיד, אז אין אמעריקע א ז פאראן א גרויס פעאד פון ארבעט און יערער קואטור־טוער, וועאכער ווי? עפעם טאן סמשותדיקעס,, קען זיר נעמען צו פראקטישער ארבעט. רעד "איקוף" וועט אגמרי נישט געשטערט זיין אויב אויר דער "ציקא" וועט אתיסגעבן יידישזג ביכעד און ז" פארשפרייטן. אדרבא, האוואי וואאטן געווען נאר עטאעכע צענד־ איק פאראאגן! די זעאבע אאגע איז מיט "די- שע שואז. דאס זעאבע מיט יידישע אווגט־קורסן. אדרבא,״זאא * יערער ארנאניזאציע פארשטארקן איר ארבעט, ארייננעמען אין זיר' וואם מערער v מיטנאידער, עפענען וואס מער יידישע שואן, פארשפרייטן די יידישע איטעראטור אין וואס מערער קרייזן, ארומנעמען וואם מערער שיכטן פון דער יידישער באפעאקערונג. טאקע פארפעס, טיקן ראם יידישע ווארט אין אמעריקע! עם איז נאד נישט אזא אאנע, ווי אויף די שמאאע נא- אעווקעס, ווו די סוחרים האבן זיר געריסן איבער ארעד שונד און 8רטיסטן מיט טאאאנט זיינען באשטימט צווישן אונדז דא. ס׳איז נישט דער?אזבאר אבער, 8ז אנשטאט קונסט זאא דעראאנגט ווערן שונד. אנשטאט דערציאוגג — גראבע וויצן טיטן צוועק צו שפיאן אויף די נידעריקע איגסטינקטן ביים צושויער. אט נעמט צ. ב. די פיעסע "דער גרויסער מא- טענט", א סיפור המעשה נישט פונם "דישן אעבן, נישט פון פארגאנגענעם און נישט פונם קעגנווער־ טיקן. זיין אינהאאט: א שיכור שאאגט זיין ווייב, ווארפט זיר אויף זיין זוגם באה און דער זון רעד- שיסט רעם פאטער... וועמען ברעננט גוצן די פיעסע אויסער די אר¬ טיסט!? וואם קען דער ש"ה-״ד ארויסנעמען פא- זיטיוועס פון איר? ראם איז באויז א מיטא צו שטויסן אים טיפעד אינם אפנרונט פוז-״פארדארבוגג. :WZ-l עם מוז דעריבער איין מאא פאר אאע מאא אייג, געפירט וועד ן אן ארדענונג אויר אויף דעם געביט. דער אינהאאט פון די געשפיאטע פיעסן, די אויפ- פירוגג, די איטערארישע און דערציאונגס־ווערטן מוזז זארגפעאטיק קאנטראאירט און צענזורירט ווערן דורר די באח־פענע דערצו יידישע אינסטאנצן, עם מוזן פעסטגעשטעאט וועד ן זייערע פעאיקייטן און ערשט דאן דארף זיי דעראויבט ווערן ארויסצוטרעטן פאר דער עפנטאעכקייט. הפקרות טאר גישט געדואדעט ווערן. ענדיקסטע כוחות־צונויפזאמאונג וועט שאפן שאגסן פאר דערפאאג. אין קעגנפאא — איז דער קאמף א פארשפיאטער פון פאראוים". דער "איקוף" שטעאט די זאר אויפן שפיץ מע- סער. אדער־אדער. מיד דופן אן אייגה״טאעכן קו?־ טור־קאנגרעם, וועאכער זאא אויפנעמען אאע, אאע, ארעד— די יידישע קואטור באייבט אינן אין אירע חורבות און מיט קיין שום שפרוכן וועט מעז זי גישט מחיה מתים זיין. פון דערווייטנס זעט אויס דער גאנצער עגין אביסא גראטעסק. מיד וו" ם ן, אז ביי הייגטיקן טאג צייאט דער אמעריקאנער "דישער ישוב העכער,5 מיאיאן יידן, איז פאר- וואסזשע זאא ביי אזא, קיין ע״ה "גרויסער" צאא יידן, נישט קענען פארקומען 2 קאגגרעסן און אפיאו 3? צו איז נישט פאראן אין אים ק״ן פאאץ פאר צוו״ קואטור־ארגאניזאציעם? צו איז דאם שאעכט, אז 2 ' פאראאגן גיבן ארוים נוטע בי- בער? אט זעען מיר דאר אויף די אויסגאבן פון "איקוף", אז די גרעסטע ציפער, צו וועאכער עם דערנרייכט אן אויפאאנע פון א בור אי ז — 3000 עקזעמפאארן! פארוואם זאאן נישט זיין נאר עט- אעכע פאראאנן, וועאכע זאאן אויר פארשפרייטן זייערע ביבעד- אין 3000? צו וועט רען עטיצע^ זאנן, אז דאס אי ז בענוג? מעאטער צווישן דער ש״ה וואנדערן אדום פארשיידענע טרופעם. וויאדע יידישע טרופעם, וואס רעקאאמירן‘ זיר אונטער פארש״דגארטיק שרייענדע "פירמעם" ווי אטשא: "דראטאטישע טרופע", "קינסטאערישע טרופע", "דראטאטישע סטודיע" און א. וו. טרו- פעם, וואם זייגען נישט פאראגטווארטאער ם" פארן אינהאאט און אויר נישט פארן אופן פון שפיאן. דער עיקר באמיט זיר יעדע טרופע אריינצונעטען אין איר רעפערטואר וואס טערביאיקע וויצן, קאאות, זידאער״ען, וואס דארפן מכאומרשט זיכערן רעד- פאאג. אזוי צ./. פארט אדום א מרופע און ניט ״יידישע קאגצערמן׳/ ביי דעם קאאוויר א — דייטשע פדוי; א דייטש שפיאט סא?א אויפן פידא יידישע גאציאנאאע מאטיוון, ווי: "זאג נישט ק״נמאא אז דו ג״םט דעם אעצטן וועג", "בא נדרי" און א. וו. י א״בע פון אזעאכע טרופעס האט אונדז אעצטנם מזכה •געווען אזש טיט 2 פיעסעסי:4^,שאמה שאד- אאטאן" פון י. גארדאן און "דער גרויסער טאטענט" פון פראפ. יאקובי. מיד פאראאנגען נישט היינט צו פיא פון א "די- שער דראמאטישער טרופע ביי רעד ש״ה, וו"א מיד -אעבן אין א צ"ט, ווען אונדזער קואטור־־אעבן איז צעשטערט געווארן און מיד מוזן אנהויבן פוגדאס־ גיי. טיר באנדים! אבער טיט פרייר יעדן פרווו אויפן דאזיקן נעניט, שוואכער צו בעסער, אויב ער האט נאר אין זיר א קואטורעא - דערציערישן ווערט. סיר פארעפנטאעכן דעם ארטיקא פון ח׳ מאם- . פאנים ווענן קואטור-קאננרעם, טראץ רעם וואם די רעדאקציע איז מיט אייניקע אויספירן נישט מסכים. רעדאקציע. קנאפ און זעאטן קומט אן צו אוגדן די,'יידישע פרעסע פון אמעריקע און אפי,או פון די שכנותדיקע יידישע ישובים. פון ■די געצייאטע, פארשפעטיקטע צייטונגען און זשורגאאן באקומען מיר אפגעריסע־ נע ידיעות וועגן דעם, וו אם עם קומט פאר אין דער גרויסער יידישער קואטור־־וועאט. דערצו דארפן מיד נאר צוגעבן, אז גאנצע 7 יאר ז"געז מיד געווען אפגעריסן פון דער דרויסנדיקער וועאט, נישט נע- האאפן מיטבויען און נישט נעווען אפיאו אינפאר־ טירט וועגן דער ארבעט פון אנדערע. מיד האבן דערפאר /׳שט ק״ן פואשטענדיק און קאאר ביאד וועגן די דערגרייכונגען אדער פאראוסטן פון דער איטעראטור אין אמעריקע, וועגן ג״ע קואטור־נעזעא־ שאפטאעכע שטרעבונגען, וועגן דעם* מצב פון די שעפערישע כוחות. מיד דארפן א סר מאא פאר- שטיין די ענינים אויטן אייגענעם "דורמיכט", אויסט״טשן ז" אזוי, ווי טיר האבן ז" נעטייטשט טיט 7 יאר צוריק. מיר שטייען פון ד ע ד וו "- טנס צו די אאע ענינים אין צייט און אין שטח, אבער נישט טיטן הארץ, ווייא אאץ, וואס עם האט א שייכות צום "דישן שאפן איז אונדז נאענט און רירט אויר אונדז אן. דערפאר אאטיר זיר פרווון פאנאנדערקאייבן. אויפן "דישן קואטור־פראנט אין אמעריקע ז". גען פראקאאמירט געווארן 2 קואטור־קאגגרעסן. איינער דורר 7 וויבטיקע יידישע ארגאגיזאציעס, צווישן וועאכע עם געפינען זיר רעד י״א פרץ־שריי* בער״פארא״ן, רעד יידישער פען־קאוב, דער "ד. ארב. קאמיטעט, די ציק״א, ציוניסטישער ארב. קאט. פאר היאף און אויפבוי און אנדערע. דער צווייטער פון "איקוף" (אאוועאטאעכער ייד. קואטורי־ פארבאנד). ארום ביידע געפאאנטע קאנגרעסן ווערט געפירט א העפטיקע קאמפאגיע, וועאכע איז אבער גישט נוגע זייער אידעאאאניש-טאקטישעד פאאטפארם, גישט זייערע ציאן און אויפגאבן. נאר וואם דען? עם גייט אין רעם, וואם אאע רוקן ארויס די נויטווענדיקייט פון אן איינהייטאעכן קאנגרעם, ווייזן אן אויף דער צרה פון נעשפאאטג- קייט, דופן צו אחדות און אייגער מאכט רעם אג- דערן פאר שואדיק אין שפאאטן די אייניקייט. דאס גרעסטע געשריי ארום דעם ענין טאכט דער "איקוף". שרייבט דר. סאאוויס אין אויגוםט־גומער פון עיידישע קואטור״: . "דער אמת א-יז, אז אונדזערע ברידער פון, אטעריקע דארפן ביי אונדז פונקט אזויפיא נעמען — און אפשר נאד טער — ווי מיד ב" זיי. דער אטת איז, אז דער קאמף פאר אויפהאאטן און אויםברייטערן די "דישע קואטור־פאזיציעס ווערט געפירט אוטעטום אין אויסערסט שווערע באדיגגונגען און פא- דערט אומעטום א שווערע אנשטרע/נונג. אין דער ערשטער ר" אן אקטיוויזירוגג או! טא- ביאיזירוגג פון א א ע אן אויסנאם קוא- טוד-שעפעדישע כוחות. באויז אזא וו״טניי- פ. ליבערמאן. וואס געפינען זיר נישט ווייט פון דאנען אין דים- וויאגקער וואאד און נעמען נקמה אין די דייטשן, ער האט דערצייאט ווי הערשא ביטונער האט ״פערטיק געטאכט״ 2 יעקעס טיט די באויזע פויסטן. יאגקעאע, האט ז" דערצייאט וועגן טויט פון יאסעאע ברוירע, וועמען די דייטשן האבן פארן טויט באיגד געמאכט און די אוקראאינער האבן אים דערגאר דערהרגעט ביים צאם. אאע זייגען אין א טיף געדריקטער שוויינעניש געזעסן, די שאטנס פון די קוסטעם זיינען געפאאן אויף די געזיכטער, די בוימער האבן זיר דערגעג־ טערט, די צווייגן האבן זיר נידעריקער אראפגע־ אאזן, זייערע שאטנם האבן זיר אויף דעם מאר צעאיינט. יאגקעאע האט פאר ז" אויסנעזוננען •דעם רע- פריין פון א איד, וואס ער אא״ן האט פארפאסט: "גאט נים אוים דיין צארן, אויף די דערפער ביים הארין. ז" זיר מרחם אויף די יידן, ׳ אאז ז" אעבן אין פרידן." — זיגג נאר עפעס יאגקעאע זיגג! — האבן זיר אאע געבעטן, און יאנקעאע האט פאר ז" נע- זוגגען דאס איד וועגן שרהאע דעם בערעזנער רב׳ס טאכטער וואם איז מוטיק צום נתב געגאנגען זינגעג־ ריק אידער פון נקמה און ביים אפענעם גרוב האט זי די יידן געטר״סט און איז די ערשטע פון"א דייטשער קויא געפאאן. * * * די נ" עם וועאכע ס׳האט געבראכט טיט זיר דאם וואגדערנדיקע פאסטעכא, וועגן די וואאד־ יידן, האט אגגעפיאט אאעמענס הערצער טיט האפענונג און גאויבן. ביז שפעט אין דער נאכט אריין זייגען די יידן געזעסן אתם דעם פאראאשענעם פ״ער און טיט אאע איינצאהייטן באטראכט דעם פאאן אדורכצו* רייסן זיר אין פואער באוואפעגונג דורר עטאעכע אוקראאינישע דערפער, דערשאאגן זיר צו די בי- טונערם, א משפחה פון עטאעכע צענדאיק בא, וואפנטע יידן, צונויפזאמאען די קאיינע וואאד־גרופן כדי נעמיינזאם זיר באשיצן, געמייגזאם נקמה צו נעטעז. זאאן די וועאדער כוטארן און דערפער, זאא די וועאט דערזען דאם נישט פאראאשעגע פייער פון די אעצטע יידן. די מיידאער האבן זיר באמיט ביי יעדן שפאן צו זיין נאענט צו זייערע פריינט .די היימאאזיקייט האט ז" נעדריקט, זיי האבן אין זייער גע־ונד״אעבן געוואאט באטש א קאיין היימיש וויגקעאע שאפן, ארומגעצוימט טיט אויטערע און איכטיקע האומות, וואם זאא זיי דערמאנען אין אן אייגענער ה״ם. "אין "אייגע פון די זוטער־טעג האבן ז" געטראפן וואנדערן אין אוטשיגאווער וואאד א בארוועם פאם- טוכא טיט א בייטש אין האגד. נוטע מעגטשן צו האט איר ניט געזען ט" נע שע- פעאער? האט דאם פאסטוכא א פרעג געטאן די פרעמדע. ג״ן, ניט געזען — האט מאקס געעגט־ פערט, פארשטייעגדיק די עטאעכע אוקראאינישע ווערטער. — די גאנצע סטאדע האב איר פאראוירן! האט האאב אוקראאיניש און האאב פויאיש אויסגעשריגן דאס פאסטעכא. — וויפא שעפעאער האט דיין סטאדע געהאט? האט איינער פון די פרעטדע געפרעגט. — דר" מיאיאן! האט טיט פואער ערנסטקייט דאס פאס־ טעכא געזאגט. — א יידיש קינד! — האט אנקע אויסגעשריען. די חברה האבן אים ארומגערינגאט, געהויבן אים אין דער אופט און פאר פרייר אים געקושט. — אט א יאט! אט א מטזרוק! האסט געהערט אן ענטפער?. און מאקס פאאצקער האט זיר נישט געקענט אפאויבן פוגם בארוועסן פאסטוכא. פארנאכט האבן זיי פייער צעאייגט, געבראטן קארטאפא און זיר אתם פייער אויסגעזעצט. — ציגדט גישט קיין פייער, מ׳קעז דאר דערזען! — האט פארזיכטיק ראם פאסטעכא״באמערקט. ז" האבן אים נישט געענטפערט נאד ארויסגענו, מען פון די טאשן די רעוואאווערן אח געוויזן. — מיט דעם קען טען א פייער אעשן! — האט צוגעגעבן דאס פאסטעכא. אאע האבן זיר צעאאכ״ט. שפעט אין דער נאכט אדיין האט יאנקעאע "זינגפויגא" (אזוי האט דאס פאסטעכא אאיין זיר פארגעשטעאט) דערצייאט פאר די "ביעזשענצעס" וועגן חנהאען, וועאכע ער האט געטראפן אין דער וואאד־אזיערע שווימען טיט צעפאאאעסענע האר, וועגן רחאע קאריצער וועאכע האט טיט איר טויט געראטעוועט פי- יידן אין וואאד, וועגן די ביטונערם, ץןזוזיייייייוזזןןחיי״״ייחלזןןדזיי״״ייה״זייי״י״יייזחזז^׳י^י^זזזזזי׳״י׳ייייילזחדזיייי״יימזזלזיוייי טאקס האט זיר צעשטייכאט צו ד קאעצער פון וועאכע■ ער האט א פריטיטיווע מיא געמאכט צו טאאן קארן. אמאא, אטאא האט ערגעץ טאקס נע- אייעגט וועגן א מיא ביי וויאדע שבטים; טיט א צ״ט צוריק האט ער זיר אא״ן צו דער ארבעט גענומען און אזא ט יא צוגויפגעשטעאט. די צוו" קייאעבדיקע קאעצאער זיינען געווען צו- געפעסטיקט צו אן אקס, די אינעוו״גיקסטע פאאכן זייערע זיינען געווען פארקאאפט טיט שטיקאער אייזן, מאקס האט דערצו גענוצט קאיינע ברור- שטיקער פון אן אייזערנעם טאפ. דער אויבערשטער קאאץ האט זיר ווי א דיק ראד געדרייט אויפן אקם טיט דער היאף פון א הענטא. די עפענונג פון אויבערשטן קאאץ ביים אקס איז אויף איין ארט געווען ברייט, אויף אר״נצושיטן דעם קארן. "אמ. א די פרימיטיווע טיא האט מאקס אא״ן צונויפ־ געשטעאט אויף צו מאאן מעא, ווייא זאנגען האט מען ווי עם איז געקעגט אויף די פאראאזענע פעא- דער צוגויפקאייבן. איצט האט ער זיר צעאאכט פון זיין ווערק און אדורכגייענדיק, טיטן פוס אפגע, שטויסן. מאקם און זיינע חברים האבן זיר ווידער דער- פיאט ווי שותפים צו גאטם־וועאט. די אומבאהאא־ פנק״ט איז פארשוווגדן, די ווייטקייטן האבן מער נישט געשראקן. אין טיטן טאג האבן זיי זיר בא- וויזן אין די כוטארן, גישט געבעטן — נאר געפא־ דערט. אויסנעפרעגט זיר >וענן די דייטשן, ווע״גן זייערע באזוב!, ווען ז" קומען און ווי גתים איז די צאא, וועגן זייער באוואפעגוגג, וועד עם מאד- דעט אין די כוטארן די יידן. די טעג זיינען דאמאאסט געשטאנען זוניקע. — דאס זיינען געווען די טעג פון ר״פן זומער. בער- יאזעם האבן זיר צעגאאדיקט און ארויסגעשטראאט טיט זייער העאקייט פוגם גריגעם אתם. די פארנאכטן האבן אאנג אנגעהאאמן ווי ז" וואאטן זיר אינם גאאד פון ד" בעריאזעם נע- קאאמערט. טיט צעעפנטע אויגן האבן די יונגע בחורים און מיידאער באטראכט די שייגקייט פון וואאד, די אויטערקייט פון די הימאען. אאיין»קינדער פון פויאישע שטעט טיט די עננע "תשע נעסאער, ז יי־ נען ז" אין רעם וויסטן וואאד געווארן נאר חברי- שער, געעגטער און הייטישער איינער טיטן צווייטן.