Undzer Worṭ · 1947-11-28 · 46/84 (28.11.1947) · p. Seite 2

פרייטיק, 28 נאוועמבער 1947. אונרזער ווארט זייט 2 רעכמע נתפירונגען ארגאניזירן זיך אננעזעענע פירער פון דעם רעכטן פיציגא אין ישיב, צווישן ז יי דער תל־אביבער שטאט פרעזירענט י. רוקח, דער פרעזידענט פון פתח־תקוה, ץסף 9פיר א״א, האבן גערופן אין רמת־גן א קאנפערעגץ צו בא־ טראכטן די איצטיקע לאנע אין א״י. די עקסטרעמיסטן האבן נעפאדערט נישט טיט- צוארבעטן טיט די טיילן פון ישוב, וואם זיינען ארנא־ גיזירט אין דער כנסת ישראל און צו שאפן א בא- זונדערע ארנאניזאציע, אויב די רעכטע עלעמענטן אין ישוב וועלן ניע6ט באקומען קיין פארטרעטונג אין די קערפערשאפטן, וואס זיינען געגרינדעט גע־ ווארן צו ארגאניזירן די אדמיניסטראציע פון דער יידישער מלוכה. עם איז געשאפן געווארן א ראט פון 35 מענטשן וועלכער זאל רעפרעזענטירן די רעב־ טע גרופירונגען אין אלע אינסטיטוציעס און קער־ פערשאפטן. 1,500.000 דאלאר פאר מועצת הפועלות אין א״י די ארגאניזאציע פון פרויען־פיאגיערן איז אמע- ריקע האט אויר איר 4־טאגיקער לאנד־קאנפערענץ, וואס איז אפגעהאלטן נעווארן אין סט. לואיס, בא- שלאסן צו זאמלען אין משר'פון די נאענטסטע 2 יאר 1.500.000 דאלאר פאר דער מועצת הפועלות אין א״י און אירע אנשטאלטן פאר קינדעך און פדוי- ען. די דאזיקע סומע איז צוויימאל אזוי גרויס ווי די סומע, וואס איז געזאמלט געווארן פאר דיילעצטע צוויי יאר. אויסער דעם האט די קאנפעו־עגץ בא- שלאסן צו אונטערשטיצן די יידישע״יוננט־ארגאני־ זאציעם און די יידישע שולעס אין אמעריקע טיט א סומע פון 25,000 ראלאד. קליינע ידיעות גישט וו" ט פון קיבוץ נצנים האט מען געפוגען דעם טויטן קערפער פון "דישן פאליציאגט אהרן זאלצמאן, 25 יאר אלט. די קויל, וואס האט אים ’ערמארדעט, שטאמט פון א בריטישער ביקס. יהודה ראזנטאל, פון טבריה, וואס איז באקאנט י אלס פראפאנאגדי־סט פאר אן אראביש - "דישער פר״נטשאפט, איז ארעסטירט געווארן דורך דער ארטיקער פאליציי דערפאר, וואם ער״האט ארויסגע* האנגען א פלאקאט, וועלכער רופט דיי אראבער צו לעבן בשלום טיט יידן. אין איין וואקסץ 400 נ״ע אימיגראנטן וועלן אין ניכן אויפגעשטעלט ווערן אין רמת־גן, וואם ליגט צ^וישן תל־אביב און פתה-תקוה. די דאזיקע נייע וווינוגגען וועלן שוין פארטיק זיין צום סוף פון דעם יאר 1947. **^א^פ-ן זע"9בי$ ־וועגיליגט אויר די קאלאניע;',בג' ברק". אויר דארט האט מעין אי׳צט אנגעהויבן ב\+(§ 30 הייזער פאר ארבעטער און דעמאביליזירטע זעלגער. אויף א שטח פון 70 דונאם, וו אס איז דארט לעצטנס דערווארבן געווארן דורך דער הסתדרותי געזעלשאפט "שיכון", וועלן אויפגעשטעלט ווערן נאר 400 וווינונגען. צוזאמען וועט דארט זיין פלאץ פאר 500 משפחות. די דערמאנטע צוו" ישובים זיינען כמעט ווי פארשטעט צו תל־אביב. t וועגן דער לעדער־־פאבריק אין נתניה טיט אכט יאר צוריק איז אין דער קאלאניע נתניה אגטשטאנען א לעדער־פאבריק, א גארבעריי, טיטן נאטען "עליון", וואם האט אויסנעארבעט כראם־לעדער פאר שיר און דאטען־טאשן. די פאב- ריק איז גענרינדעט געווארן פון א גרופע אימא- ליענישע ציוגיסטן. אין דעם ערשטן יאר האט די פאבריק באשעפטיקט גישט סער ווי 20 ארבעטער און איר פראדוקציע איז געווען 20—15 טויזנט סקווער פוס לערער א מאנאט. ביסלעכווייז האט זיר די פאבריק אנטוויקלט און האט שוין באשעם־ טיקט 140 ארבעטער. אי; זומער 1945 איז דער א״ידיקער מארק פארפלייצט נעווארן טיט אימפארטירטע, אויסלעג־ דישע לעדער־סחורות, און די פראדוקציע פון דער פאבריק איז שטארק געפאלן. לעצטגס האט די פא- בריק צוריק געגוטען נ״ן "בארג־ארויף" און בא- שעפטיקט שוין איצט ווייטער 50 ארבעטער. די אויסארבעטונג באטרעפט איצט 70 טויזנט סקווער פוס לערער א מאנאט, וואס איז גענוג פאר 600 טויזגט פאר שיר. 70 פראצענט פון דעם לערער, וואס ווערט אויסגעארבעט אין לאנד, שטאמט פון דער פאבריק "עליון". אנטוויקלונג פון קולפזור־הויז אין עין־חרוד אין קיבוץ עין־חרוד עקזיסטירט שוין זייט זעקס יאר א הויז אויפן נאטען פון חיים שטורמאן, וואם דינט אלם קולטור צענטער פאר זאמלען מאטעריאל צו רער געשיכטע פון עמק יזרעאל, וועגן דער נייער קאלאניזאציע, אראבישער באפעלקערונג, וואסער־ קוואלן, קלימאט א. א. וו. אין ז*ער ארכעאלאגישער אפטיילונג זיינען נע- ז אמלט געווארן צוו" טויזנט שערבלער, וואם האבן א ווערט צו רער קולטור־געשיכטע פון רעם נעגנט פון אמאליקע צייטן. עס זיינען דארט אויר פאראן ש״נע זאמלונגען פון ארטיקע געוויקסן און בעלי- חי. ס׳איז דארט אויר פאראן א באזוגדער אפטיי־ לוגג פאר קארטאגראפיע טיט 230 מאפעס. די זאמלונג פון פאטאגראפיעס פון יידישע ישובים האט צוו" טויזנט בילדער. ראם שטורמאן־הויז דינט אויר פאר פארשיי־ דענע קאגפערענצן און צוזאמענפארן. אין פאריקן יאר ז״נען דארט געהאלטן געווארן 254 רעפעראטן. » \ I רוימען, עס-צומעדן, ווארשטאטן, א שולע, א ביב- ליאטעק, א שווים־באסיין און ספארט־זאלן. ווי ווערן איינגעאררנט רי עולים? אין רער דערעפענונגס־צערעמאניע האבן זיר בא- טייליקט הרב ד״ר הערצאג, הרב עוזריאל, הרב אוג־ טערמאן פון תל־אביבז/פארטרעטער פון יידישער אנענץ און ועד־לאומי און פארשטייער פון נאציא- נאלע אינסטיטוציעם און קערפערשאפטן. פרוי שרה עב י ן, וויצע־פרעזידענטין פון רער מז¬ רחי פרויען־ארגאניזאציע און פארזיצערין פון קא־ טיטעט פאר "דישע פליטים־קינדער אין א״י, האט נעעפנט' די פייערלע^ע צערעמאניע. נאר די בא גריסונגס־רערעס האט הרב.ר״ד י. הערצאג צוגע קלאפט די ערשטע מזוזה. ׳~ — אויף רער קאנפערענץ פון די ״מוסולטעניש. :רידער" אין חיפה איז אנגענומע! געווארן א בא. שלום, אז אויב די ארץ־ישראלדיקע אראבער וועלן "אננע;ר-פן" ווערן דורר יידן, וועלן די יידן פון די "ווען דו וואלסט געקענט די מענטש ן פון רער אומלענאלער אימינראציע וואלסטו די פראנע גישט געפרענט. אבער גאכהער ווי דו וועסט לערנען דאס פראבלעם .און דו וועסט האבן די ריכטיקע לייזונג ווי ז" אפצושיקן אין די לענדער פון וואנעז ז" קומען, וועסטו יראן פילייכט באקומען אן אמט אין הויפט־סעקרעטאריאט, אין דער הויפט - אנפירוע פון דער ארץ ישראלדיקער רעגירונג..." א מזרחי קינדעתדארף די פרויען׳-ארנאניזאציע פון אמעריקאנער מזרחי האט אויף א שטח פון 312 דונאם באדן, וואס דער קרן קימת האט גענעבן, געגרינדעט א פרעכטיק; קיגרער־דארף, וואס וועט זיין א בילדונג - צענטער פאר 300 קיגדער אין עלטער פון 8 ביז 17 יאר. עס זיינען אויסנעבויט געווארן פרעכטיקע בנינים, אין וועלכע עם געפיגען זיר רחבותדיקע שלאן-- אי־אב-שע לענדעו זיין דערפאר פאראגטווארטלער. סימפאנישער ארהעסטער צום נייעם סעזאן - פון פראי, טשע^יי. עם שרייבט ווענן דעם דער קאגצערט ט יםטער פון רעם ארץ־ישראלדיקן אד- קעסטער פאניבע,ש. וו ענן אראפברעננען אויסט־ ראכן.קיין ארץ ישראל האט פאניבעזש אונטער־ האגדלט טיט רעם דירעקטאר פון מאסקווער סיט־ פאנישן ארקעסטער, וועלכער געפינט זיר איצט אין פרא:. רער לעצטער האט צוגעזאגט צו טאן אלץ. כדי רער פידל־קינסטלער זאל קענען פארן אויר־ זיין טור ק יי ן ארץ ישראל. פאניבעזש אל" ן אין איינגעלארן געווארן אויף א רייע קאנצערטן ק" ן מאסקווע. I תל־אביב האלט איינע פון די הויפט איגדוסטריעס אין לאנד איז איצט די בוי־איגדוסטריע און אין בויען נייע הייזער פארגעמט תל־אביב און ארומיקע ישובים רעם ער- שטן ארט. תל־אביב צעוואקסט זיר אלץ, מער און מער אין פארשיידענעריבטונגען.לעצטנסאיז דארט'׳׳ אנטשיטאנען ' ~א נייער קווארטאל "מיטן'*נאמען "המפרה האזרחי", ■וואס איז געגריגדעט געווארן לויט רער איניציאטיוו פון די אלגעמייגע ציוניסטן. דארט ווערן געבויט צוו״ - פאמיליע הייזער פאר אויסגעדינטע זעלגער, ווי אויר פאר נ״ע אימינ־ ראנטן. רער וועג פון תל-אביב ק״ן פתח־תקוה איז שוין כמעט אינגאגצן פארבויט. נייע 100 וווינונגען פאר אויף א פרעסע־קאנפערענץ, וואם איז לעצטגס פארגעקומען אין תל־אביב, איז באקאנט געווארן, אז רער בודזשעט פון ארץ־ישראלדיקן סימפאנישן ארקעסטער האט אין פאריקן סעזאן באטראפן 336 טויזנט ראלאד. רער דעפיציט האט באטראפן 40 טויזנט דאלאר. צום קומענדיקן סעזאן זיינען אייגגעלאדן געוואר; בארימטע׳דיריגענטן און סאליסטן. צווישן זיי: יוסן־ ראזענשטאק, ערנסט אנסערמא, שארל מיגש, מא- ליגארי, שמעון גאלדבערג, אירא הענדעל און א: דערע. די קאנצערטן אין תל״אביב וועלן פארקומען נישט ווי ביז איצט אין טעאטער "אוהל", נאר אין רעם ־גרויסן זאל פון ״אוהל שם", וואס אנטהאלט 1.100 זיץ־פקעצער. 28 טויזגט דאלאר איז אויסנעגעבן נעווארן אויף רעמאנטירן רעם זאל. אגשטאט 177 קאגצערטן רעם פאריקן יאר, וועלן אין היינטיקן סעזאן פארקומען נאר 134 קאנצערטן, אויף וועלכע , עס וו על ן אויר געשפילט ווערן 15 שאפונגען פון ארץ־ישראלדיקע קאמפאזיטארן.;דערי בארימטער פידלער ד1ד* אוימטף^ך ווי?' קומען קיץ ארץ ישראל דער בארימטער יידישער פידל־שפילער אין סא־ וויעטן־פארבאנד, דוד אויסטראך, וויל קומען ק״ן ארץ ישראל, כדי דארט צו געבן קאנצערטן. די פראנע איז נאד צי די סאוויעטישע רעגירונג וועט אים ארויסלאזן פון לאגד. , קיין ת^־אביב איז וועגן רעם אנגעקומען א בריוו רער לייטער פון רער עליה־אפטיילונג פון רער יידישער אגענץ ה׳ משה שאפירא האט געגעבן אן איבערבליק איבער רער עליה. זייטן״אנהויב 1946 זיינען געקומען אין לאנד אדיין 36 מעפילים־שיפן מיט 43 טויזנט מעגטשן. ז״טן חודש דעצעמבער 1945, ווען עס האבן זיך געענדיקט די עליה־דער־ לויבענישן, וואם ז"נע ן באשטימט געווארן לויטן ווייס־בוך, האט די רעגירונג באשטעטיקט 23 חורש- לעכע עליהקוואטעם, דאס הייסט 34.500 עליה־דער־ לויבענישן. פון אפריל 1946 געפינען זיר נישט אין רשות פון רער יידישער אגענץ ק״ן עליה־דערלויבע־ נישן, כדי ז" פריי צו פארטיילן. ריידגדיק וועגן רער אקציע אויפצוגעמען נייע עו¬ לים, וואס ווערט דורכגעפירט ר ודר רער אגעגץ, האט ה׳ שאפירא איבערגעגעבן, אז אויסער די צוו" עק- זיסטירגדע בתי־עולים אין תל־אביב און אין חיפה, האט די אגענץ אויפגעשטעלט 2 בתי־ עולים אין חדרה און אין קרית־שמויל. די עולים באקומעז אויר מעדיצינישע הילף. ביי די קאלאניעס זיינען אויפ- געשטעלט געווארן 14 ארבעטם־גרופן. אין יערער פון ז״ איז אינוועסטירט געווארן דורכשניטלער 5 טויזנט פונט. מיט רער הילף פון די קאמונאלע זעל־ בסט־פארוואלטוגג און מיט רעם רירה־אמט פון רער אגענץ, ווערן אויפגעבויט דירות פאר עולים אין די קאלאניעס. אין יאר תש״ז זיינען דורר רער אגענץ בשותפות מיט אגדערע פאקטארן אויסגעבויט נע- ווארן 1400 דירות. די אגענץ האט אויר געדונגען 760 דירות. ראם אלץ האט אבער נישט געדעקט רעם גאנצן באדארף אין דירות פאר די נייע עולים. די עליה־אפטיילוע האט אויסנעגעבן אין יאר תש" ז א מיליאן מיט 200 טויזנט פונט. די מעגלעכקייט צו באקעזען א הויכן רענירוננם^אממ... אין ירושלים איז אייגגעפירט, אז־ פון צ״ט צו צייט האלט אפ רער הויפט־פרעסע־שעף פון רער ארץ ישראלדיקער רענירונג קאנפערענצן מיט פאר- טרעטער פון די דארטיקע צייטועען. אויף אייגער פון" די דאזיקע קאנפערענצן האט רער פארטרעטער פון רער מופטי־צייטונג "אל- וואחדא" געפרענט רעם פרעסע־שעף מר. סטאבם: פארוואם דארפן די ענגלישע קריגס־שיפן פאר- האלטן די שיפן פון די יידישע "אומלעגאלע" אי- מינראנט/ייאון ז" ברעננען ^ק״ן תיפה און גאכהער ז" איבערזעצן אויף אנדערע שיפן און ז" פירן קיין ציפערן? עם אי ז ראך פאראן אן איינפאכער אופן — די פארהאלטעגע שיפן מיט די "אומלעגאלע" איטיגראנטן נעמעז און ז" גלייר צוריקפירן אין די לענדער פון וואנען ז" קומען. אויף רער דאזיקער פראגע האט מר. סטאבס נע- ענטפערט רעם אראבישן זשורגאליסט: ד■ l>11>1l>11111111i111l>1>11111l11111>11>111111n11111>11111>1>>1111>1>11l11111>111l1111ll111i1111>l1111>11111>>1l11l1l>ll11111111>11>>1>1>111111li111l1111i>>1l111l>>111111i111>1111111111l111111111>1111111l>11>1ii11>111i11>>11l111l1111111>11111i1111ii11iil1>11>>l1111t111l1l11>111111>1l1111>1111111»11i11»»11l11»1»1»11»1i11111»1»11111>1>11111tt11l11i1111u>1111»»1111 שבת אין חל־אביב אין תל־אביב קאנצעגטרירט זיר נישט דאס לעבן אין שטוב, אלעס גייט אויף רער לופט. מיט א1יפ- געהויבענע קעפ זעט מען שפאצירן די פארהארטע־ וועטע פנימער, שמייכלעגדיקע, מען פירט קינדער־ ,וועגעלער. עלטערן דערציילן ז״ערע קינדער מע¬ שיות און לענענדעם. אנדערע טרעפן זיך אין קאפע- הייזער, וואם ווערן אנגעפילט א יבער די ברעגעס. פארשיידענע טיפן מעגטשן באווייזן זיר: פאטריאר־ כאלע געשטאלטן טיט לאעע בערד, אנגעטאענע אין שווארצן מיטן טלית־זאק אוגטערן ארעם, מען זעט אויר מענטש ן פון 60—50 יאר, וואם זיי האבן זיר איבער^עבעטן מיטן רבונו של עולם, גאר״זיי שעמען זיר צו קוטען פאר רער עפנטלעכקייט און טראגן רעם טלית פארפאקט אין א צייטונג ארעד פארבאהאלטן די יארמולקע אין הויזן־קעשענע. מיטאג־צייט וו ער ן די גאסין ליידיק. אזוי זומער און ווינטער, פרילינג און הארבסט — אלע באפן אדיין רעם שבת־דרעמל. א טייל באפן אדיין ראם גישט דערשלאפענע אין רער וואכן, אנדערע שלאפן אפ ראם, וואם ז" וו על ן נישט דערשלאפן די קינפ- טיקע וואך. אפילו די טאקסי־שאפערן דרעמלען אין זייערע אויטאס. ערש ט ווען רער עולם וואכט אויף פון זיסן שלאף, ווערט די שטאט צוריק א זודיקער קעסל, עס פייפן די אויטאס און. עס פילדערן די דורכגייער, נעסט קומען, מען איז זיר מכבד און מ׳האט הנאה. און ווען עס באווייזז זיר שטערן אויפן תל-אבי- בער הימל און די אויטאבוסן "דן" צעפייפן זיר מיט זייער וואכעדיקייט* איילן זיר די שמאט א״נ- וווינער צו ווערן וואכעחיק. גלייר ווי ז״ערע אור- עלטערן פארציען ז" די שבתדיקייט ביז האלבער נאכט. אויב דער יום טוב טוט זיר אפ פון שטוב, באמיען זיי זיר צו פארנעלטן מיט די קושן פון די האליווודער "שטערנס" און מיט די מער צניעות- ריקע באווענונגען פון די היימישע טעאטערן. נישט אזוי לייכט איז דער תל - אביבער מוותר מוצאי שבת אויף א בילעט אין קינא ארעד טעאטער. און אזוי שטייט מעז פרייטיק לאנגע שעהן פאר די טעאטערן ארעד קינא־קאסעס. אפילו די קינדער גייען שפעט שלאפן מוצאי שבת, טומלען זיר שפי- לגדיק. דער שבת לאזט זיר פילן אויף יעדן מענטש באזונדער, דער אינסטיקטיווער פאלקס־חוש וו"סט צו געבן רעם שבת א ספעציעלע באפארבו»" יהושע דאזיקער שטילקייט, וועלכע ז" אליין'האבן פאר- שאפט. און מען טראכט וועגן פארשיידענע זאכן, וואס נאד דער גענעבענער מאמענט איז פאסיק דערצו. אין פיל וווינוננען וועד ן אנגעצונדן ליכט און מערסטגטיילס נאכדעם ווי מען טאר שוין מער נישט צינדןיעל פי דין. עם פארקלענערט זיר די צאל שפאצירנדע אין שטאט. די שטאט פייערט איר שבת צווישן די שטוב־ווענט ארעד אויף די אפענע טעראסעס. דער געזונטער פאלקס - שכל האט באווויגן די שטאט־אייגוווינער צו מאכן א פשרה צווישן די רעליניעזע פאדערוגנען און די לעבנס־באדינגוגגען. אין דאזיקן דן עקזיסטירט גישט קיין אונטערשייד צווישן" רעם לינקן פ.־ציוגיםט און דעם מזרחיסט, ביידע מאכן פשרות. עס זיינען פאראן זייער ווייגיק בפרהסיהניקעס. די תל - אביבער האבן אל" ן בא- שטימט וו אם מען. מעג און וואס מען טאר נישט. די שטאט״איז גרוים און דאם גייז איז שוועד און דווקא שבת איז פאראן צייט און רער חשק צו באזוכן פרייגט און באקאנטע — דעריבער איז אנט־ שטאגען דער היתר צו פארן מיט מאטארן אין שטאט. די נויט שאפט היתרים, וואם ק״ן שום אויפ- רופ1 וועלז זיר ז" גישט קענען.קעגנשטעלן. דאם איז דער דין וועגן אגציגדן און אויסלעשן דאם עלעקטרישע ליכט. פרייטיק צו נאכטם הערט זיר אין ירושלים דאס קליננען פון די ז״גערס, וואס לעשן אויטאמאטיש אויס דאס עלעקטרישע ליכט. תל־אביב ציילט אזעלכע אויטאמאטישע לעשער בי ז טויזגט. אן אנדערע פשרה איז דאס וואשן זיר אין ים. די מענטשן זיינען באשעפטיקט א גאנצע וואר, ז" האבן ליב רעם"ים און וועלן מאן אלץ, כדי צו" קומען צו אים אום שבת, ווען ז" זיינען פריי פון ארבעט. אויר פון געטראנקען און א״ז וועלן ז" זיר נישט אפזאגן. קיין שום פדאפאנאנדע-אויפדופן' און געזעצ[ פון דער שטאט ארעד פון ארגאגיזא־ ציעס פון שומרי־שבת וועלן נישט העלפן אין דער דאזיקער הינזיכט, גלייר ווי עס וועלן נישט העלפן ק״ן שום אפיקורסישע באווענוננען (ווען אזעלכע וואלטן געווען) משפיע צו זיין אויף רעד יוננט, אז זי זאל ספעציעל ארויסטרעטן קענן רעד רעליגיע. ויעז איר שפאציר אין די פרייטיק צונאכטסן, אזוי בין השמשות אין די תל־אביבער גאסן און נעסלער, נענים איר פון א ספעציפישער שבת־לופט, וואם איז אזוי. אייגנארטיק און האט נישט איר נל״כן אין ק״ן שום אנדערן "דישן ישוב אין רער וועלט. תל־אביב, וואס האט גוט געוווסט ווי צו אסימילירן אירע איינוווינער, וואם זייגען צו איר נעקומען פון אלע וועלט עקן האט אויר געוווסט צו געבן א ספעציעלן אויסזען זייער לעבנם־שטיי־ נער. און אויר די קען־ליגיע פוגם דאזיקן וועזן האט נאך נישט אויסקריסטאליזירט זייערע אלע באדער־ פענישן, זיינען ז" שדין אגטדעקט נעווארן אין א מאס, וואס פילט זיר אחים פון קריסטאליזאציע־ פראצעס. אט די דאזיקע רואיקייטם - לופט פאר הדלקת הגרות. אין יעדן "דישן 'ארטאדאקסישן ישוב אין דער וועלט זיינען אלע געווען פארשמייעט ■און פארטאן דווקא אין דעם דאזיקן מאמענט. אלע זיינען"נעלאפן און זיר געאיילט אויס מורא, חלילה נישט מחלל שבת צו זיין, עם איז איינגעצויגן נע- ווארן דער אטעם פון גרוים און קליין. אין די פר״ע יידישע ישובים האבן די דאזיקע מאמענטן גישט געמאכט ק יי ן וועזנטלעכן אייגדרוק. אין תל־אביב הערשט אין דער צייט א שטילקייט און רו. די באל- קאנען ווערן אנגעפילט מיט מענטשן, אנגעטאענע אין פיזשאמעס, וואס שפילז זיר מי ט ז״ערע קי נ- דער ארעד לייעגען אן אוונט־צייטונג. די קאפע־ הייזער וועד! כמעט אויסנעליידיקט. אלע בלייבן אין רער היים צו עם ן די פייערלעכע אוונט־סעודה אין פאמיליען־קר״ז. די סעודה אליין איז א טראדיציא־ נעלע מיט אירע מינים עסנס. פון זייט דעם איבער־ רייסן די ארבעט אין די פאבריקן און אמטן ביז נאד דער מאלצייט, זיצן די שטאט־מענטשן אין שטוב. נ יש ט" קוקגדיק אויף דער ענגשאפט אין די וווינונגען באמיט מען זיר אפצוהיטן דאס פאמי־ ליע־ווינקל. פיש און בלומען פעלן נישט כמעט אין קיין שום הויז. די קינדער שפילן זיר אנדערש, דער שמועט אין שטוב איז אן אנדערער. דער אלגעסיי־ נער נערויש אין רער שטאט איז שטארק שוואכער געווארן. און די מענטשז״ווונדערן זיר אויף דער