Undzer Worṭ · 1947-11-21 · 45/83 (21.11.1947) · p. Seite 7

זייט 7 אונדזער מארם פרייטיק, n נאוועמבער 1947 פאכן נויטיקע אין ארץ ישראל "ארט״*אוניאן האט זיר נעשטעלט אין פארביג* דונג טיט לייטנדע פערזאנען פון סכנות כדי צו דער פארן, וועלכע זיינען די נויטיקסטע פאכז אין ארץ ישראל און פון וועלכע יעדער ייד קען ציען זיין עק־ זיסטעגץ. אין דער ליסטע פון פאכן, וועלכע ז "נעז נויטיק פאר ארץ ישראל פארנעמט דאס ערשטע ארט א נ ק ע ר - וו י ק ל ע ר. די ארץ ישראל אינדוסטריע האאט אין איין וואקסן, אבער ספעציעלע פאבריקן, וועאכע זאלן זיר פאר- נעמען טיטן רעמאגט פון אאטע עלעקטרא־מאטארן איז כטעט נישטא. עס טוז דעריבער יעדער עלעק־ טרא־־מאטאר, וועאכער ווערט איבערגעברענט, אי- בערנעוויקלט ווערן אין קאענערע ווארשטאטן. אבער אזויגע ווארשטאטן זייגען דא זייער ווייניק, ווייל עם זייגען דא ווייגיק ספעציאאיסטן פון רעם פאר. צו מאכן אזא ווארשמאט קען מען טיט באש״י דעגע טיטאען און יערער ייד, וואס וועס קומען קיין ארץ ישראא, האבנדיק רעם בארוף וועט האבן די מענלעכקייט צו ווערן א זעאבסטשטענדיקער מענטש און האבן זיכערן ברויט. "אדט״-אוניאן אין דער אמעריקאנער זאנע האט גענוטען אין אכט די גוטע עקאגאמישע באדיגנוגגען, וועאכע ס׳האבן פאר־מענער אנקער־וויקאער אין ארץ ישראא און באשאאסן צו שאפן פאר דער שארית- הפליטה טענלעכק״טן אויסצואערגען רעם בארוף. אין מינכען איז געגרינדעט געווארן דער קורם אנקער־וויקלעריי, אגגעפירט דורר דערפארענע ספעיי ציאאיסטן. יערער"ייד האט די מעגלעכקייט אויס- צואערנען זיר א בארוף, וואס וועט אים נישט נאר אין ארץ ישראא גאר אין יעדן אאנר נעבן א זיכערע עקזיסטענץ. זיר.רעגיסטרירן: "א רמ", מינכען, האאביין שטראסע 14. הייליקן אאנד. ח, יחיאא נאווענשטעח, סעקרעטאר פון דער קק״ל־קאטיסיע, באריכטעט אין אן אויס* פיראעכן רעפעראט איבער דער 10 חדשימדיקער טעטיקייט פון דער קק״ל־־קאטיסיע אין וואארשטאט. פונם באריכט איז צו זען, אז נישט קוקנדיק אויף דער שווערער עקאנאטישער אאגע, אין וועאכער עס אעבן די וואאדשטאטער יידן, איז דאר באוויזן נע- ווארן צו זאמאען א קאלאסאלע סוטע געאט פאר קק״ל. ביים זאמאען האבן זיר באזונדערס אויס* געצייכנט די שוא־קינדער. נאכן באריכט באקוטט ראם ווארט דער פארשטייער פון קרן קימת אין טיגכען ח, איגז. ברו י ן, וועאכער האאט א שעהדיקע רעדע ווענן דער באדייטונג פון פלאנצן בוימער אין יער ההנצחה. דער רעפעראט איז באגאייט געווארן טיט שטורמישע אפלאדיסמענטן. באאד צומארגנס האט זיר אנגעהויבן די אקציע, וועאכע שיינט צו האבן גתים דערפאאג. אין אאנער וואאדשטאט עקזיסטירט א "פארבאנד פון יידישע קריגס־איגוואלידן", וועאכער איז טעטיק אויפן געביט פון העלפן די אינוואלידן אין זייער טרויעריקן טאג־טעגלעכן לעבן. דער פארבאנד האט לעצטגס געעפנט א קאפעילאקאל א. ג. "תל־אביב", וואס מאכט זייער א גוטן איינדרוק טיט זיין עסטע- טישן אויסזען. מעז קעז זאגן, אז ראם קא2ע- הויז "תל־אביב" איז אן אאזיס אין אומעטיקן וואלד- שטאטער לאגער, ווו די יוגגט געפיגט אן ארט צו פארוויילן זיר ביי טעגץ און סוזיק. שטחה כוכב וואלדשטאט. פון יידישן לעבן אין וואלדשטאט מען צו דער שארית הפליטה אבער נישט צו אונ- דזער לאנער־עולם. וואס מייגען דערטיט אונדזערע צענטראלע קולטור איגסטאגצן? טיטן ארויסגעבן די ארבעטס־פאקעטן אין דא גע- ווארן זייער שוועד. שוין דער צווייטער מאנאט ווי די נויטבאדערפטיקע און הוגגעריקע ארבעטער ווארטן אויף זייער ארבעטער־צוטיילונג. עס וואלט געווען זייער גוט די פראנע ווי אמגיכסטן צו רעגולירן. פונם 1.11 זיינען פיל ארבעטער געטראפן געווארן פון דער רעדוקציע. איז טאקע קיין ווונרער, וואס דער עואם איז אין א טרויעריקער שטימוגג. און אין לאגער פרעגט טען זיר: עד מתי...? שבת רעם .8.11 איז ביי א פולגעפאקטן ז אל אין גרויסן טעאטער פארגעקומען א גראנדיעזע אקא־ דעמיע, געווידמעט רעם "יער ההנצחה" צום פלאנצן בוימער גאר די 6 מיליאן קדושים. אויף דער טריבונע איז אוועקגעשטעלט געווארן א סימבאלישער דענקמאל טיט א ברענענדיקער מנוי רה. דער זאל איז באהאנגען טיט לאזונגען, וואס דופן צו פלאנצן בוימער אין "יער ההנצחה". ביי א פייערלעכער שטימוגנ עפנט דער ח׳ גרינער די אקא- דעמיע, האלטנדיק גלייכצייטיק אן אייגלייטוגגס־רע־ דע. רעד ח׳ נועם רובין^ וועלכער קומט אקארשט פון א״י גיט איבער א לעבעדיקן גרוס פון לעבן אין אימפאזאנטער סיום פון צורי מסכתות ביי דער אגודת ישראל אין לאגער באמבערג די מסיבה האט זיר אין א געהויבענער שטימונג פארענדיקט מיט ניגונים און דביקותדיקע רקודים, די ארגאניזאציע פון דער מסיבה איז געלענן אין די הענט פון בעלזער חסיד ר, יוסף רובינפעלד, די סעודת מצווה האט איינגעארדנט די ח׳ העניע דו- בינפעלד. די דערטאנטע האבן פארדינט א הארציקן יישר כוח. בן חביב ראם יידישע לעבן אין אייכשטעט זיי מוזן איזאלירט ווערן פונם ציוניסטיש־פאליטישן לעבן. טיטן געזאנג פון התקוה ווערט די טרויער־אקא־ דעטיע געשלאסן. דעם צווייטן נאוועמבער איז ביי אונדז פאדנעקו- מען א פארוו״לוגגסיאימפרעזע פון וועלכער די גאג־ צע הכנסה איז געגאנגען פאר בקור חולים. * * * רעם 5־טן גאוועמבער איז ביי אונדז פארגעקומען א רעפעראט פון פארשט״ער פון מרכז פועלי ציון- שמאל ח׳ מארקשייד א. ד. ט. ״50 יאר ציוניזם". דער ח, שאר עפנט דעם אוונט באנריסנדיק דעם נאסט״וועמען ער גיט דאס ווארט צו זיין רעפעראט. אין א שיין־נעבויטן רעפעראט ברענגט דער רערנער צום אויסדרוק רעם פאליט. נעראגגל פוגם ציוגיזם אין משר פון דער דאזיקער צייט. גאכן רעפעראט האט זיר אגטוויקלט א דיסקוסיע אין וועלכער עס האבן אנטייל גענומען פיל חברים. דעם 2.11 איז ביי אוגדז פארגעקומען א שילער־ פארזאמלונג פון דער היגער ״ארט״ - שולע טיט דער באטייליקוגג פון דיר. פאס און דיסטריקט־ דיר. ה׳ איגזש. קארגיצער. אין זיין דערעפענונגם־רעדע טאדלט רעד דיר. פאס די נישט־דיסציפלענירטקייט פון די שילער און שטרייכט אונטער די פאלגן, וו אם קענען דערפון א- רויסקומען. דיסטריקט־דיר. איגזש.קארניצער רעדט איבער רעד 40־שעהדיקער ארבעטס״וואר,וואם דארף איינגע־ פירט וועד ן לויט דער פארארדעגונג פון דער מיל.- רעגירוגג "אירא "און פארשטענדיקט מיטן דזשויי גט". אין דער דיסקוסיע קומט צום אויסדרוק דער טאנגלאי; מאטעריאל או; אגדערע ש וועדי ק יי ט ן אויה וואס דער רעדנער ניט אויספירלעכע תשובות. פון קולטור״לעבן. פון רעד איניציאטיוו פון לאגער־דיר. ח׳ שטערן אין רעם 5.11 פארגעקומען א פארזאמלונג טיטן צוועק צו הויבן דעם קולטור־ניווא אין לאנער. דער קולטור - לייטער ח׳ עפשטיין עפגט די פארזאמלונג און בארירט מיט קורצע ווערטער איר ציל. אדום ז"נע אויספירונגען אגטוויקלט זיר א לעבהאפטע דע- באטע אין רעזולטאט פון וועלכער עם ווערט אויס- געוויילט א קאמיסיע פון 9 פערזאן, וואס זאל אג־ הויבן א טעטיקייט אויפן קולטורעלן געביט אין"זין פון די ביז איצט הערשגרע נויטן. די קאמיסיע וועט זיין טעטיק אונטער רעד לייטונג פון ח׳ לערפעל. אויר דער פארזיצנדער פוגם ייד. קאמיטעט, האט צוגעזאנט בייהילפיק צו זיין אין די ראמען פון די מעגלעכקייטן ביי דער דאזיקער וויכטיקער א-־בעט. שבת דעם 7.11 איז אין לאגער פארגעקומען א קעסטל־אווגט טיט דער באטייליקונג פון די א״יישלי־ חים זהבה און תהל ה בר־ניב. די ח, זהבה.האט געענטפערט אויף א דיי פראגן בנוגע דער קאנס- טרוקציע פון דער הסתדרות העובדים אין א״יאון אנדערז! יצחק צוקער שבת רעם 26־טן אקטאבער, צו די שלושים פוגם טראגיש־אוטגעקומעגעם דורר די אצ״ל-ל״ט, שליח פון א״י איתן אסטראווסקי ז״ל איז ביי אונדז פאר- געקומען א טרויער־אקאדעטיע טיט דער באטיילי־ קונג פוגם צ. ק.«פארשטייער ח׳ פיעקאטש. די אקאדעקיע ווערט דערעפנט דורבן פארזיצער פון ייד. קאמיטעט ח׳ הירשביין, וועלכער האט אין קורצע ווערטער באצייכנט די נבלה פון ברודער־מארד און ס׳געפיל, וואס ם, האט ארויסגערופן ביי דער שארית הפליטה. דאס ווארט צו זיין רעפעראט באקוסט דער ח׳ פיעקאטש, אין א געלונגענער רעדע האט ער אדוט- נענומען די פאליטישע לאגע פון "דישן פאלק אין איצטיקז מאטענט ווי אויר די לאגע פון דער שארית תפל יטה אין די לאגערן. ספעציעל שטעלט זיר דער רעדגער אפ אויפן פאל אינסברוק אויספירנדיק, אז זיי האבן דערסיט אויסגעפילט די מאס פאר וואס דינסטיק אוונט פרשת ח׳ שרה, ביומא דהלולא של הצדיק מבעלז זי״ע, איז!אין גרויסן אגודהשן בית המדרש פארגעקומען לויטן אלטן טראדיציא־ נעלן אופן א מסיבה לכבוד דעם סיום פון די מסכתות קידושין און נדרים. די מסיבה איז געווען אן איט- פאזאגטער אויסדרוק און דעמאנסטראציע פון תורה- טרייען יידנטום, וואם עם שטעלט טיט זיר פאר די אגודת־ישראל. די דאזיקע מסיבה האט קאארדינירט אין זיר ביידע גרופירוגגען פון אגודה, צוליב וואס עס איז געווען א טאפלטע שטחה פון שלום און דבר ה׳ און דערצו האט דאטיגירט א חרטה־געפיל פאר דעה באגאנגעגער צעשפליטערונג און א געזונטע דעציזיע צו שטארקן דעם חוט־השלום. 7 אז"נער אוונט האט זיר די פייערלעכקייט אג- געפאנגען ביי די שיין*סערווירטע טישן. דער יושב- ראש ר, חיים. שמואל ראזענפעלד איז מסיים די קידושין און הר׳ ר׳ שלום יוסף ענגלסבערג דער ר׳־־ מנהל הישיבה עפנט די מסיבה טיט א שייגעם רע- פעראט, אין וועלכן עם איז אפגעשאצט געווארן די וויכטיקייט און גרויסקייט פון דעם הייליקן מאמענט. די אינהאלטסרייכע דרשה איז פארענדיקט געווארן מיט א השלמה פון ביידע מסכתות מסיפה לרישא. א געלונגענע דרשה מעניגי דיומא, פארבוגדן טיט א פלפל אויף ביידע מסכתות האט געהאלטןך׳ יהודה אלטמאן. ר׳ חיים ישראל בערקאוויטש געמט 8 ווארט צו א דרשה, אין וועלכער ער שטרייכט אונטער די וויכ- טיקייט פון אזא שמחה של מצווה און ברענגט צום אויסדרוק די תורת החסידות פון ווישעווער דבי ן ז״ל. פארעגדיקט דעם סיום האט הרב האלבער־ שטאם מיט דערציילונגען פון הצה״ק טבעלז זי״ע. באמבערגער לאגער־שפיגל זאגאר נישט פארענטפערט פאר זייער אוט־ טאקט. 8זא האנדלוגג רופט ארוים חשד אויף די "פעאיק״טן" און פאראנטווארטלעכקייטס־ניווא פון דער טרופע. אויב דידאזיקע ווערטער מעלן רעד- גרייכן צו די קינסטלער האפן מיר צו באקוטעןיאן ענטפער פון ז". דעם קולטור־אמט קענען טיר עצה- נען, א צוו יי ט מאל זיר מאטעריעל פארזיכערן, ווען עס וועט זיר האנדלען אין איינארדענען א פאדשטע- לונג אדער א קאנצערט פון "פרעמדע" טרופעס. דאס וועט צווינגען צו פאראנטווארטלעכקייט, אויב ק" ן ווארט פארפליכטעט ג י שט. דער ווינטער איז שוין אדיין טיט ב" דע פיס און האט געגומען באהערשן די נישט פארזעעגע עד- טער. גוט טוט דער קאטיטעט, וואס האט אננעהויבן אן אקציע צו באווארענען די הילפס־לאקאלן און ווא* סער־רערן קענן פארפרירונג און פארזען אלע קארי- דארן טיט עלעקטרישע לאמפן. דאם מוז אבער גע- מאכט ווערן אין א פיל שגעלערן טעמפא, אז עס זאל גישט שפעט יזיין. .ראם האלץ־פראבלעם א ז געלייזט נעווארן א דאנק דעם גוטן סיסטעם פון דער פארטיילונג און דעם באווארענען דאס האלץ אין א פארמאכטן טא- נאזין. דאס באווייזט, אז ביי א גוטן ווילן און פאר- שטעגדעניש קענען געלייזט ווערן, צום אלגעמיינעם ווויל, אלע אנדערע ענינים. טען בעט אונדז אויפמערקזאם מאכן די לאגער* איינוווינער, אז עס וו על ן אנגענומען ווערן די שטרענגסטע מיטלען קעגן די, וואס רייסן ארויס די לאמפן פון די קארידארן. טיר האבן שוין צו פאר- צייכענען עטלעכע פאלן פון אראפפאלן פון די טרעפ צוליב דער פינצטערניש. קעגן דעם דאזיקן טין פארברעכער וועט אנגעווענדעט ווערן די הארבסטע שטראף. ח. ג. מיטוואר דעם 5.11 האט דא געוויילט דער געג. דיר. פון רעד "אירא״אין דער אמעריקאנער זאנע מר. פ. עדווארדס, וועלכער האט פעסטגעשטעלט די שווערע וווינונגם־באדינגונגען ביי אונדז אין לאגער, ספעציעל פאר פרויען און קינדער. דער דירעקטאר האט דעריבער פארגעשלאגן דעם יידי^שן קאמיטעט ארויסצושיקן א דעלעגאציע ק״ן האף, ווו עם נעפי- נעז זיר 2 נעוועזענע מיליטער־קאסערגעם, וואס וואלטן געקעגט דינען אויף איבערצוטראגן די א״נ- ווויגער פון וואלדשטאט. א דעלעגאציע פון קאמיטעט איז טאקע אפגעפארן צו באקוקן די קאסערנעס אבער צו קיין רעזולטאט איז מען ניט געקומען. די הויפט שוועריק״ט ליגט אין דעם ניט פאסנדן מאמענט פאר פרויען און קליינע קינדער, צובייטן זייערע וווין־ערטער. נישט גענוג וואס אוגדזער לאגער ווערט בעוולט אין גשמיותדיקן זין, ווערן מיד אין זין פון רוחניות נאר מער בעוולט: דער היגער לאגער, וועלכער דע- כנט זיר דער נרעסטער אין בייערן, ווערט פשוט "באיקאטירט" מצד רעם צעגט. קולטור־באארד אין מינכען. דער לאגער ווערט אזוי אויסגעמיטן ביי אימפרעזעם, פוגקט ווי דא וואלט מען לחלוט; גישט געלעכצט נאר א יידיש ווארט. רעד היגער קולטור־אמט האט זיר שוין אייניקע מאל נעווענדעט צו "מיט" וועגן נעבן א פארשטע־ לוגג פון די לעצטע 2 זאכן וואס זיינען אויפגעפירט נעווארן, אבער אין קול ואין.עונה. די לאגער־באפעלקערוגג פרעגט זיר, און מיט רעכט, וואס ז״נען טיר ערגער פון אנדערע יידן? רעראייגעגער דראמ.־קרייז האט זיר ליקווידירט צו- ליב דער אפטער קריטיק אין דער פרעסע, קומט טא- קע אוים, אז דער לאגער דארף רעזיגנירן פוגם קינסטלערישן "דישן ווארט. ווען אין דייטשלאנד האט נעוויילט די בארימטע א״י־טענצערין פאולא פאדאגי, האט זי אויר אין וואלדשטאטער לאגער אדיין נישט געטראפן. אזוי אויר אנדערע, וואס קו- ביירויטער לעבן אויב מיט א צייט צוריק האט אין אונדזער שטאט יא עקזיסטירט א געוויסע פאליטישע און ארגא־ ניזאציאנעלע טעטיקייט, איז ראם אבער, היינט צו טאג אינגאנצן אפגעשוואכט געוואח. די איינציקע פעיקע ציוניסטישע אינסטיטוציע, וואס ווייזט ארויס סימנים פון עקזיסטענץ איז דער ק. ק. ל., וואס איז אקטיוו א דאנק דער מיפולער און איבערגעבענער אין צוזאמענהאנג מיט!דער איינפירונג פון דער נייער קאטעגאריזאציע־באלוינונג פון "דזשוינט", וואם עם נעמט אדום אלע 400 ארבעטער אין אוג- דזער לאגער, ווערט די גאענטסטע טעג דערעפנט א קאנטינע פון עמפלאימענט־באארד, וואס וועט זיר באשעפטיקן טיטן ארויסגעבן די פראדוקטן און סחו¬ רות. ס׳וועט איינגעפירט ווערן א באנען־וואלוטע, טיט וועלכער מען וועט צאלן פאר די סחורות לויט א פאר- אויסגעזעעגעם פלאן. מיטן איינפירן רעם גייעם סיסטעם, וועט יערער ארבעטער אן אויסנאם; אפהענגיק פון זיין שטעלונג קאטעגאריזירט ווערן און באקומען א לעבנסמיטל־ צוטיילונג, וואס וועט אים אין א באדייטנדער מאס דערמעגלעכן אדורכקוטען טיט די לעבנס־זארגן. די ערשטע קולטור־שוואלבן האבן זיר אגגעהויבן באווייזן. ׳טיטן אגקומען פון הארבסט־וועטער האט דער פח״ח אנגעפאנכען צו ארגאניזירן עונגי־שבת. דעם פארגאנגעגעם שבת איז צושטאנד געקומען א באגעגעניש פון די פח״ח? חברים פון שטאט און לאגער און ביי שיין געדעקטע טישן, האט אן עולם פו/ 60-50 מאן זיר אוגטערגעהאלטן, אויסהערנדיק אייניקע דערציילונגען פון פרץ און שלום עליכם און אן אפהאנדלוגג פון "אונדזער ווארט" א יבער דער העלדיץזער פיגור פון חנה סענעש. דער ראזיקער אנהויב וועט זיכער געבן רעם אימ¬ פולס פאר ווייטערער צוזאמעגקונפט וואס וועלן שטארקן דעם גייסט פון דער שווערער לאנעד-אט- מאספערע. דער לאגער האט שוין געהאט אייניקע פאלן פון אנאנסירן פארשטעלונגען און קאנצערטן, עס זייגען פארקויפט נעווארן בילעטן און די ארטיסט; האבן נישט געהאלטן ווארט. דאס לעצטע מאל האבן אונדז די קינסטלער גראסמאנס געלאזט אין שאר און זיר ארבעט פון אונדזער עסקן, ד״ר מילר, וועלכער וויר- מעט זיר דער דאזיקער זאר בלב ונפש. עס איז געשאפן געווארן א צווישן־פארטייאישע קאמיסיע, וואס האט די ק. ק .ל.־ארבעט אוועקגע־ שטעלט אויף א געהעריקן גיווא. מיט גרויס איבער־ געבגהייט ווערט דורכגעפירט די אקציע פון "מפעל ההנצחה" אין וועלכער אונדזער שטאט פארנעמט א בכבודיקן פלאץ אין ראיאן פראנקען! אויר אין דער שפיץ פון די דאזיקע אנשטרענגונגען שטייט ד״ר מילר, וועלכער האט זיר"געשטעלט פאר אן אויפגא־ בע,אז יערער "ד פון ביירויט מוז זיר געפינען אויף "ער רשימה פון די נותנים פארן דאזיקן מפעל. * * * אין אן אונטערוויו מיט אייעד קארעספאנדענט,!אט זיר דר. מילר באקלאגט אויף די פארש״דענע ^ועריקייטן וואם ער האט אויסצושטיין אפילו מצד ער יירישער באפעלקערונג וועלכע באציט זיר צו .1 ם נישט ווי געהעריק. זייגע פארארדגונגען וו ענן איינשפריצונגען, וואם זיינען.באשטימט לטובת דער באפע-גקערונג ווערן גישט אויסגעפירט. די באפעלקע־ "וגג באציט זיר מיט אומפארשטענדלעכקייט צו זיי־ .ע אגווייזוגגען, אפטמאל ברענגט עם אפילו צו שווע- דע פארפאלן, אבער דאז איז שוין צו שפעט און יא ווידער וואו־יפט מען די שולד אויפן "דישן דאק- טאר. א! וי קומט אים אויס צו קעמפן אויף שריט און טו ■ט, אפנערעדט דערפון, וואס לעצטס איז צו- ׳:עקומען א נייע צרה: רעד נאצי־גדול, וועמענס אט- 'בולאטאריע עם איז צונענומען פאר יידן, מאכט אלע באמיונגען זי צוריקצובאקומען. די ביירויטער יידישע באפעלקערונג מוז דעריבער פארשטיין, אז אלע פארארדענונגען וואס ווערן בלויז אויסנעפירט דורבן "דישן ד׳;ר זייגע! נאד לטובת זייער געזונט. און אויב דר. מילר איז אייגער פון די, וואס האבן זיר פרייוויליק געשטעלט צו דינסט פון דער יידישער באפעלקערונג דארף מען אים רעד- ר^חו^מרז «ויויח^היד« יוייוי ומרז ד