Undzer Worṭ · 1947-11-21 · 45/83 (21.11.1947) · p. Seite 5

זיים 5 וויאירט פר״טיק, 21 נאוועמבער 1947 דארף גאר ניט זיין היין ציוניסט כדי צו דערפילן דעם דאזיקן חילוק אויף יעדן שריט און טריט. ראם דערפילט יערער פרייער מענטש, מעג ער אפילו ניט נער,ערן צום יידיש! פאלק. מיר לעבן אין 8 שרעקלעבער צייט — ניט צו פארנלייכן מיט דער עפאכע, וואס האט געגעבן די אידעאליסטישע ע? יה השניה. די עולים פון די ^א- נערן קאנען ראך ניט זיין גלייך צו די עולים פון הכשרות פון פוילן פאר רעד לעצטער מלחמה. וועגן רעם וועט מיד נאך אויפקומען צו ריידן. אבער פאר"־ גל״כט מען די אטמאספערע אין א״י טיט לער איד"׳ אישער לופט אין גלות, מוז מען מודה זיין, אז די א״י־דיקע לופט איז טויזנט מאל ריינער, העכער, אני געלאדענערמיט אידעאליזם, אננעזאפטער מיט כילל־ איט״ערעסן. און ראם שפיגלט זיר אפ אין דער לי־ טעראטור און שפילט א גרויסע ראלע אין דער קול־ טורעלער אנטוויקלונג פונם ישוב. מיר האבן ראך כמעט ניט אין גאנצן נאות קיין פארטייען" קיין אירעאישע ריכטונגען, ק״ן אירע- אלאנישע קאמפן, שוי ן אפגערעדט פון קינסטלערישע ריכטוננען און אפנויגונגען, זוכוגגען און גריבלונגען. 'ווארפט מען אראפ פון חשבון די רעשטלער און ברעהלער פון אפגעלעבטע פאלנטישע פארטייען און פו! אפגעבליאקעוועטע ליטערארישע ריכטוננען, און מיר"וועלן באקומען איין גרויע אידעאלאגישע קארי טע: נרוי, ווייא זי איז נעבליבן אל״ן אויפן פלאץ. גרוי, ווייא די יידישע געזעלשאפט איז ניט מער אזוי אידעאלאגיש דיפערענצירט, אז די קאמפן זאלן האבן״וו״ארצלען אין לענן און זיר אגטפלעקן אין שאפן נייע ווערטן און גייע אידייען. רעד ציוגיזם איז געבליבן, לייד?1ר, אל"! אויפן "דישן פאליטישן און אידייאישן מארה, און ראם שאדט אים און מאכט אים בלאסער און בלוט־ארעמער. אבער רא גייט גישט נאד אין פאליטיק. הולטור איז אפשר א וויכטיקערער עגין, ווי פאליטיק. און וועגן קול־ טור קאמפן און ריכטונגען הערט מען ראך ביי אונדז גארניט. דער רעליגיעזער אויפוואך, וואם האט זיר נעמערקט אין רעזולטאט פון די קלעפ, וואם ראם יידישע פאלק האט נעכאפט די לעצטע 10—15 יאר, איז געבלי״בן סטעריל און האט ניט דערגרייכט אפי- או צו שאפן פאר זיך, אויב ניט היין באזוגדערע לי־ טערארישע בימה, איז כאטש א מינדלעכע. אבעי־ אויר ראם האט זיר ניט אייננענעבן. פירט מען אוג־ טער א חשבון פון אלע התחמת פון לעצטן צעג־י ראיה יאר, מוז מען אר״גפאלן אין א שרעקקעכז יאוש — די האאה פון פרוכטלאזיקייט פארפאאגט אאע אנהויבן אין גאות. איד אייהן ניט, אז ס׳איז פאראן א שטיקל אויפ- אעבוגג די אעצטע ׳ארן ,אבער גאר ביי אמתע אר- טאדאהסן, וועאכע שפארן' זיר אן אויף א גרויסער און שווער־־וואניקער ירושה, און ביי די העברעאיסטן, וועאכע שפארן זיר אן אויף א״י. אויף אאע אנדערע הואטור־פעאדער וואקסט ניט וואס מען פארזייט, און טען פארזייט, איידער, זייער ווייגיה. און אפשר פאר- זייט מען שאעכטע זוימען. מעגאער, אז די גאות־ערד האט נאר אין זיר זאפט, איז זי ראך באמיסטיהט מ״ט א נעגוג רייכער ירושה, אבער רי אהערער און פ^רזייער זייגען אפשר פרוכטאאז. נאר אאמיר אאזן זיי דאזיהע פראנע און זיר אומהערן צו א״י. דארטן איז די העברעאישע איטעראטור זיר אזוי צעוואקסן אין דער ברייט און אין דער טיף, אז ס׳איז דער בעטטער עדות, אז מיר האבן רא שוין צו טאן ניט מיט היין עהספערימענטן או ן'ניט מיט התחאות פון קאיינע גרופקעם אינטעאיגעגטן, גאר מיט פאאקם־ שיכטן, וואס פארמאגן פאאהס־עגערגיע, געזויגן פון פארשיידענע שיכטן און האאסן און רעאנירט רעדי- בער אויף די פארשיידנסטע אופנים. צענראיקער וואכגבאעטער און חודש־זשורנאלן,נע- ווידמעט פארשיידענע ספעציעאע געביטן, ווי אויר ריין איטערארישע און הינסטאערישע, דערשייגען און האבן אייענער און האב! נייע שרייבער, שוין אפי- או נעבוירעגע ארעד ווייגיהסטנס אויסגעוואהסענע אין א״י פאר סיר איגט א נוסער פונם ליטעראריש־קיגסט־ אערישן זשותאא "גזית", געווידמעט שאגאלן, וועט ער געוויס ניט פראשעמט ווערן פאר אן עגאעכער אויסגאבע אין פראנקרייו, ארעד עגגאאנד. און דער הודש־זשורנאא דערשייגט שוין 16 יאר דורכאנאנד און ווערט פון יאר צו יאר רייכער און רייכער. מען וואאט מיט דער;עשיבטע פון רעם דאזיקז זשורנאא געהאנט שרייבן די געשיכטע פוגם וווקס פון טא- אאנטן אין א״י — געקומעגע פון גאות, אבער אויר אויסגעוואהסענע או יפן אייגענעם באדן. דער דאזי־ הער זשורגאא איאוסטרירט אייר נאענצנדיה רעם וווקס פון ליטערארישן געשמאה פון בזןסערן אייענער אין אאנד. מען פיאט, אז ער באוועגט זיר ,אז מען שט יי ט גישט אויף אן ארט, אז מען ווערט גערוקט און נעשטופט פון אעבן. ראם ערגסטע איז דאר ווען מען ווערט יערן טאג ארימער, ווען מען פיאט.אז ניט מען גייט פאראוים, נאר ג:ען דאנקט נאט, אז מען ווערט ניט געווארפן צוריה. איר האב געשמועסט מיט רעדאקטארן און מיט שדייבער און ז יי האבן מיר מיט שטאאץ דערצייאט, אז די צייט פון זוכן ווערטער פאר נייע באגריפן, פון באייבן שטיין און ניט האגען זיר רוקן וויימער צואיב דער ארעמקייט פון דער שפראר, אין שוין אאנג אוועה. ראם הייסט ניט, פארשטייט זיר, אז העברעאיש ה5ט שוין דערגרייכט רעם שפיץ פון אגטוויקלוגג, אבער וועגן דלות האט מען פארגעסן און גיר פארגעסן. מיר האט נעוואלריה אינטערעסירט דאס פראב־ -עם. צו ראם אלץ דערקלערט זיר מיטן רייכן וועד- טער־און־באגריפן־פארמעגן פון דער העברעאישער שפראר, ארעד מיט דער אינטעגסיווער אנטוויק־ לונג פון נייע ווערטער און באגריפן אין די לעצטע דרייסיה־פערציה יאה איר האב היין הלארע תשובה ניט באהומען. — מעגלעד ,אז איר האב ניט נע- טראפן צום ריכטיקן אדרעס. א באזרך אץ ד טעאטערס פרו חל-אביב די פארשטעלונגען אין ״הבימה“ און אין ״אוהל“ — אין דער ליטערארישער וועלט פון א״י. איינדרוק פון א ריין«. פון יעקב לעשצינסקי עו-ם אין טעאטער — ער האט אויפגעטאן א פי- גרעסערע זאר: ער האט רעם פא-ה-אריםטישן און פאלקם־דיכטער נא-רפארען געבראכט אין די קבו¬ צות און קיבצים, אין די יידישע הייזער, און דער עיקר צום גאנצן יונגן דור, וואס אין שוין געבוירן נעווארן אין ארץ־ישראל. מען זינגט איצט אין א״י די ,!מבשפת״-לירלער ביים אקער־אייזן און אין די פאבריקן און אין די פרייטאק־אוונטן אין די קיבו¬ צים, און אויר ביים פארווינן א קינד. רא האט טען געוויזן, ווי גרינג עם אין אריבערצופלאגצן א שטיק פאלקם־קולטור פון גלות אויפן באדן פון פרייען פא-ה. מען דארף גאר צוגעבן א ברכה, אז מען זא- ווייטער גיין אין די דאזיקע ווענן און פארטזעצן אריבערצופלאנצן די סולת־ווערטן פון גלות אויפן בארן פון א״י. ו^ר נביאישער חן פון דער "הבימה" אח דער פאלקס־ח! פון רעם ״אוהל״ — ביידע זייגען עטאפן אויפן וועג פון רער געבורט פון רעם גייעם יידיש! פאלק אין אייגענעם לאגד. איר האב שוין איינמאל דערמאנט, אז די הער- צער פון" די יידן אין א״י זיינען איצט פיל בר"- טער נעעפנט פאר גלות־קולטור, פאר גלות־ווערטן, פאר גלות־בענקשאפטן. די גרויסע האטאסטראפע האט צעעפנט די הערצער. א גרויסער און א שווערער פרייז, אבער אזוי איז אוגדן, ווייזט אויס, באשערט. מיר צאלן תמיר טייער און פאר יעדן טראפן פרייע לופט טייער, מיד האב! אין גלות תמיר געצאלט טייער און מיר צאלן אויר אין א״י טייער ביז נאה רער חילוק איז נאר אין רעם, וואס אין א״י זיינען די פירות רייכער, זאפטיקער, צוזאגנדיקעה און מען צווישן עולם און זיר צוגעהערט צ!*ם ריידן — מען האט גערעדט העברעאיש, ווי מען רערט אי! א גיו־יאדקער טעאטער אויף בראדוועי ענג-יש: היין טראפןפון קינסטלערישקייט, פוןאגגעצויגגקייט! נא- טור! ווי געבוירן אין רעד העברעאישער שפראר און אין רער העברעאישער אטמאספערע! עס גלויבט זיר קוים, און איר מוז זיר מודה זיין, אז איר האב געזוכט די אגגעצויגנקייט, די געקיגצלטקייט, אבער זי איז ניט געווען. און דערמיט דערהלערט זיר, וואס מען ווערט אזוי גיר אריינגעצויגן אין רער דאזיקער אטמאספערע, און וואס מענטש,ז וועלכע האבן קיין אלף בית ניט געקאנט, לערנען זיר אויס רעלאטיוו גיר צו רעדן העברעאיש. נאר מער האב איר זיר איבערצייגט אין רער גאטירלעכקייט פון רער העברעאישער שפראר און פון רער אזוי־געשאפענער נאטירלעכער לעבעדי־ הער אטמאספערע אין צווייטן טעאטער — אין "אוהל". רא האט מען געשפילט "די מכשפה". גאלד־ פארען מי״ט זיינע פאלקס־לידלער, מיט זיין!-ויכן פאלקלאר מיט זיינע ריין־קליינשטעטלדיקע קגייטשן אח העויות, מיט זיינע גלות־טענץ און גלות־ווער־ טלעד, מיט דער.פולער טארבע אלט־אלטע שטייגער־ ,קונצן — און ראם אלץ אויף העברעאיש, אויף רער שפראר פון משה רבינו, פון די גביאים, פון גמרא! ווי מאכט מען ראם? ווי כישופט מען אריין אין רער בור־שפראר אזוי פיל באוועגונג אזוי פיל טעמ- פא. אזויפיל בויגעוודיקייט, אזויפיל קוועקזילבער! "און ראם מוז איר עדות זאגן ,אז רעם טעאטער "אוהל" האט זיר ניט נאר איינגעגעבן מאכן גאלר- פאדענען לעבעדיק אויף רער סצענע און כשופן רעם **^^*************^*^********************** *************** ל . קאמטערניבסה -1—ביי רער שארית הפליטה- געכטן! און ער האט אים דערמאנט אויף אן אייגג־ ארטיקן אופן: ער האט דרעמאנט לאלעקן, ווי ער האט אויסגעכיטרעוועט רעם אווטאמאט פון זיין גויאיש וו" בל און ווי ער האט זיר מיט אים גע- צאצקעט ווי טיט א הייס געליבט קינה ער האט דערמאגט רעם שארית הפלימה׳ניק, ווי ער האט צום יארצ״ט פון זיין פארפייניהטער מוטער און שוועסטער, מיט העלדישער קאלטקייט ארוגטער- געריסן רעם 15־טן עשאלאן און האט א סוף גע- מאכט צום לעבן פון א באגדע טויט־זייער. ער האט פאר אונדז פארבייגעפירט א סעריע טיפן, רערוג- טער רעם 11יאריקן קאמפאזיטאר רעם היטלער- יתום, וואס האט שוין באוויזן צו קומען ק״ן א״י. רער גאנצער זין פון זיין הוטען צו אוגדן איז געווען אוגדז צו דערסאנען און צו מוטיקן. עד האט אונדז נעדלייס! שטעגדיק אין זיגען האבן רעם "זאג נישט קייגמאל, אז דו גייסט רעם לעצטן וועג" ער, גלייר ווי עמא שעווער, האבן גערעגקט צו פאדענדיקן רעם אוונט אויף וועלכן עם האבן געשוועבט די גיייסטער פו; די באקאנטע און אום־ באקאגטע העלדן, מי ט ן דאזיקן העלרן און פארטי• זאגער־הימן. זיין באנל״טערין, פדוי טא:י גראומאן האט דערגעגצט רעם אוונט פון ווארט און מוןיק, זי האט די דאזיהע לידער מייסטערהאפט אויסגע־ פירט; און עם א ז נישט היין ווונרער; איר פיל- יאריקע קינסטלערישע טעטיקייט האט איר געגעבן רעכט צו פארגעמען אן אנגעזעענע פאזיציע אין רער קיגסטלער־געזעלשאפט פון רער ש״ה. רעד אויסדרוק: "רער דאזיקער אווגט וו עט לאגג פארבלייבן _ איז אונדזער זכרון — פארלירט ראם מאל פון זיין שאבלאגישק״ט או! גיט יאים צו די פארדינטע ^ווירקלעכק״ט, ספעציעל האבן עם גאכמער באשטעטיקט די פאר אנגענעטע שעה ן אין רעם זעלבן אוונט. (ג) פארלעזוננען פון ח. ש. קאטשערגינסקי* רער באקאנטער יידישער שריפטשטעלער, ש. קא- טשערגיגסקי, וועלכער וויילט איצט אין דער אמערי־ האגער זאגע אין דייטשלאנד, וו עט אין א רייעשטעט, לאגערן און קיבוצים ארויסטרעטן מיט רעפעראטן און פארלעזונגען פון א״געגע און געזאמלטע לידער. רעם טורגיי אדאנזשירט רער דזשויגט. ( פלאן פון טורגעע: נאוועמבער 11־טן אולם " 12-טן ה״רענה״ם 13-טן וואסערהאלפינגען 14־טן העפלינגן 15-טן באטבערג " 16־טן וויגדפהיים 18-טן אגסבאר 19־טן ווילסעק י 20־טן דעגענרארף " 22-טן פאקיגג 23-טן באד־רייכענהאל 24*טן לעכפעלד 25־טן לייפהיים 26-טן פעלדאפינג 27-ט! וואסערבערג גאבערזעע 28-טן פערנוואלד " 30-טן מינכען צווישן אלע באזוכן פון אויסלענדישע געסט האבן מיד געהאט מענטש! טיט געמען: דיכטער, שרייבער און ארטיסטן. די כוונה פון יערן איינעם א ז געווען אויפצוהויבן רעם מוט פון לער שארית הפליטה. די סאמע חשובסטע פון ז״ — ל״וויק און אפרת, זיי זייגען געקומען צו אונדז זיך אג־ הערן און אגזען כדי שפע- טער ארויסצושרייען און ו!׳■־-■׳׳!,. < <ר וועלט די גרויל פון אונדזער חורבן. נישט געקארגט האבן •ז" אונדז מיט טרייסט־ ווערטער, וואט ווען ז" הוטען פון אזא ליי ווי ק און אפ¬ רת ווירקן ז" ווי א באלזאם אויף רער צעפליקטער נש-׳ מה. צוזאמען מיט ז" האט די גאטגעבעגטשטע עמא שעווער^ווגדז מהגה געווען מיט רער זיסק״ט פון איר שטים, וואט וועטלאנג פארבל״בן אין אונדזער ז כרו ן. שפעטער האט יאבלאהאוו געטרייסט טיט זיין ״טייערע פר״גט״ — ווענדוגג או! אונדז באפוילן נישט צו זארגן. ראן רעגיגא כאמסקא און א ר" אגדערע קינסטלער, וואט האב! אוגדז גאנצע אוונטן געמאכט פארגעסן אין אונדזער גרויער פארנאגגעג־ ה יי ט. ׳ ♦ רער לעצטער גאסט אונדזערער ש. קאטשער־ גינסקי איז געקומען צו אוגדן פון פאריז גישט טר״סטן, נישט פארשאפן אוגדן פארגעגיג! אויף א פאר שעה און נישט מהנה צו זיין אינדז מיט זיין "זיסער" שפים. ער איז געקומען;וי אן אייגע- ,גער, וואס האט צוזאמען מיט אונדז מיטגעמאכט אלע עטאפן פון גהינם ביז רער באפרייאונג. ער איז געווען רער געלאטעטער טיטן געלן מגן־דוד, ער האט מיטגעמאכט רעם וועג דורך די קאנאלן פון "דישן בלוט איבער וועלדער אין קאמף טיטן פאר- ניכטער ביז צום הויר הריב; די בלוי־ווייסע פאן טיטן מגן־דוד, וו אם שיינט א:־אפ פוגם שווערן גע- ראגגל פאר א "דישער א״י. קאטשערגינסקי איז א ריכטער און א דערציילער. ער האט אויסגעהאמערט פון זיין מח גישט קיין פאנטאזיעט, ■ נאד ווירקלעכקייטן, וואם ער אל יי ן האט רורבגעמאבט. ער איז רער םקולפטאר און מא- לער, פאר וועמען עס האבן פאזירט אין משר פון ׳ארן אומצ״ליקע אקטן פון ווילדקייטן און הי היש ן בארבאריזם פון איין ז״ט און איבערטענטשלעכער העראיזם פון נקמה געמער פון רער צוו״טער זייט. דעריבער האט קאטשערגינםקי ל״ענענדיק ז״גע שא־ פוננען אונדז דערציילט לענעדיהע פראגטעגטן פון זייגע איבערלעבוגגען, וואט זיינען אוגדז נישט פרעמר, וואם פרישן אויף אין אונדזער זכרו! יענע טעג און נעכט, ווען אויר פילע פון אונרז ז "נען געגאגגען אויף אט די וועגן. האטשערגינסקי האט רעציטירגריק זיינע לידער ביי רער כאגלייטונג פון קלאוויר, אויסגעזונגען רעם עבר און נישט ווילנדיק האט' ער זיר ממש צעזונגען, ווען ער האט רער- שמעקט רעם קאמפם־ציטער פון די עקזאדוס־ העלדן פאר רער יידישער ה״ם. ער האט זיר געפילט ווי אן א״גענער צווישן אייגענע, וו א ס גייט אתים פון א. ה״מישער סביבה און זאגט:חברה איר וו על אייר דערמאגען רעם די הל" גע שטאט תל־-אביב האט פינף טעאטערם און מער פון. א צענדליק היגאם. "רער עולם גייט אין טעאטער און לויפט אין די קינאם. אבער ראם איז אן עולם וואס האט פ״גט שוגר" וואס האט"א גומז געשמאק און לאזט זיר נישט נארן מייט פ״ערווערק. מוז מען אים געבן רייגע ג״סט־שפ״זן. איר בין געווען אין "הבימה", געשפילט האט מען "אהבת ציון", באארבעט לויט מאפו. בין איך ניט היין טעאטראל און וועל זיר ניט פארנעמען מיט אפ- שאצן די פיעסע, ארעד ראם שפיל פון די ארטיסטן. איינים אבער דערלו״יב איך מיר צו זאגן מיט אן אב- סאלוט' ריינעם געוויסן: אין טעאטער איז געווען יום־טוב, און אויף רער ביגע האט מען ניט גע- שפילט, נאר געפראוועט עבודה, געטאן תפילה, נאר ווי די הבימה־ארטיסטן קאנען ראם. עם האבן זיר מיר דערמאנט די אמאליקע יום- טוב וואכ״ן ווען די הבימה האט געשפילט אין בערלי! און די" העכסטע קינסטלערישע וועלט פון בערלי! איז געזעסן אין די ערשטע רייען פון טעאטער און באווונדערט די דאזיקע גרופע העברעאישע קיגסט־ לעהאון רער פשוטער עולם איז געווען אזוי פא; - כשופט פון רעם י שפיל און פון. רער אנגעלאדענער יידישער אטמאספערע, אז מ׳איז ווי געווען אין הע- כערע וועלטן. אט אזא און נאך א פיל העכערע •ים« סוב שטימוגג האב איך געטראפן אין טעאטער אין צענטער פון תל־אביב — טיט איין קליינעם חילוק: רער יום־טוב; איז גיט געווען היין אנגעצויגענער, הייז אויסנאם־צושטאנד, צאר עפעס ווי א גאטירלעכער צושטאנד פון עולם, וואם האט באזעצט אבסאי׳וט אלע פלעצער. איז געוחס די" יום־טוב שטימונג גע- שאפן געווארן רער עיקר פון רער סצענע פון ר׳ ישו י- שפילער, וועלכע זיינען אזוי געבליבן געטריי ז״ערע מאסקווער טראדיציעס: דיגען רער טעאטער־הוגסט ווי פרומע מעגטשן דינען גאט! אבער אחוץ רעם א ז געווען נאר עפעס. מעגלער, אז ראם איז נעעעז מיין א״גענער נשמה־צושטאנד, אבער אזוי האב איר געפילט און אזוי האב איר איבערגעלעבט מיין ער- שטן באזור אין הבימה טעאטער, — טען איז ביי זיר אין רער א״גענער גייסטיקער ה"ם. אין א גאנצער, הארמאגישער, א״גענער גייסטיקער ה״ם! גיטא היין פרעמדע ספערן, ניטא היין נעפיל, אז מען דארף אימיצן געפעלן, פאר איטיצן אויסהאלטז י־עם עקזאמען. און לאמיר זיר גישט נארן — אין מאם- קווע און אין בערלי! און אין פאריז און אין די צענדליקער אנדערע שמעט פון רער גרויסער וועלט. ווו ר׳ הבימה האט געשפילט און געהאט גרויסע רער- פאלגן, האט מען דאר געהאלטן עקזאמען. און רא שפילמ מען ב" זיר און פאר זיר און מען דארף אויר אויסהאלטן עקזאמען, אבער שוין גאר פח אן' אגדערן כאראקטער, —י אן עקזאמען פאח אייגיזנעם קינסטלערישן געוויסן! אן עהזאצזען פארן אוים־ לעבנדן "דישן פאלה! און רער טעאטער איז געיוען פול טיט לעבן, מיט פרייר, מיט גליה, מיט שמאלץ! טאמעגטן־ווייז האט עם מיר דערמאנט די אמאליי״ע שמחת־תורה פריידיב" מיר אין שטעטל אין בית- המדרש ביי די הקפות מיט רער צעגאםענעי־ תורה- שמחה אויף די פגימער פון די טאטעש און זיידעס. אזוי פול און אזו׳ גאגץ. און נאר א פאר ווערטער וועגן רער שפראך: גא- טירלער, אז מען האט געשפילט אויף העברעא ש, אבער מען האט פולע הונדערט פראצעגט געפילט, אז ראם אין די נאטירלעכע שפראר פון היגדערט פראצעגט מעגטשן אין טעאטער. "אם לאבן ביי נע- וויפע פלעצער, ראם רירן זיר טיט אברים ״ ,י.-.- כע אקטן פון די ארטיסטן — ראם אלין האט געוויזן, אז רער עולם לעבט טיט מיט די ארטיסט! ניט גאר אי. רער שפיל, נאד טיט יעדן ארויסגעיאגטן וואר״ט. איר האב אין די אנטראקטן שפאצירט אין טעא״טער 115ייו!ו,יי*^ל(ןןזזיייי*יוץןן!ללזי“ייי?זלןןןד^י״^!י0ןןז!ימי^^ן!)ז!לי^יי1ץ!ן1ו!ו!-י1^1ווו1)ןןן^!וייי איר קערפער ווי מיט מעסערם, ראם הארץ נאגט נישט צום אויסהאלטן. — טאמע, מאמע! — האט זיר נערים! א קול טיטן גאגצן הערצל. — הינד מיינם, — האט רחל געשעפטשעט צו רער שטומער טיר. ' לאגג איז גאך רחל געשטאנען און זיר צוגעהערט, ביז אן אפהילך פון א וו״טן ביקסן־שאס האט זי דערמאגט, אז זי מוז אוועק. זי האט"זיר א ריס געטאן פון ארט און איז אוועקגעלאפן. די געוואלדן פון היגד האבן זי נאכגעיאגט אויפן גאנצן וועג. ווילד האבן אירע אויגן געקוקט אויף אלע זייטן. זי איז שטיין געבליבן א וויילע, צוגעהערם זיר און ווייטער געלאפן. אין די אויערן האט נישט אוים- געהערט צו זשומען ראם קיגדערשע געשריי: "סא־ טע!" — אלץ האט געיאמערט און געשריגן "מאמע". זי איז געלאפן ווי א פארבלוטיקטע חיה מיט א וו ונד אין ר,ארצן איז זי פארוים נעל אפ ן פארזונקען אין אירע נעראגקען. זי האט נישט געפילט ראם בלאזן פון וויגט, ניט געהערט רעם רעש פון וואלד און אויך נישט רערהערט ראם דופן פון פאסטן ביים געטא: "שטיין ילייב!". א קויל האט זיר ארייגגעריסן אין איר לייב. רחל אי? שטיין געבליבן, אגגעבאפט זיר ביים האדצן און א שעפטשע געטאן: — נישט נע- פילט ראם בלוט וואם ריגט פון איר... — שלאף, שלאף מיין אוצר ... דיין־־מאמע וועט דיך היטן... ס׳איז מיר אזוי גוט איצט... נאר א שאם... און זי האט אגגעהויבן לאגגזאם זיגקען צו רער ערר, פילנדיק ווי ס׳קינד קלאמערט זיר פעסט אדום איר האלרז...