Undzer Worṭ · 1947-11-21 · 45/83 (21.11.1947) · p. Seite 4

ארנדזער וואדט ז "ט 4 די־ אכטוויקלוכג פרכס מעכמטן ד״ר י.פאליעשוק פרייטיק, 21 נאוועמבער 1947 ניט נעווען צוגעגרייט און דאס עררישע <?עבן איז ׳עוין ווייט ניט אזא זיכערער, ווי דאס אעב! אויף די בוימער. זי האט געדארפט פירן א שטארקן קאמף פאר איר עקזיסטענץ, זי זאא קענען באייבן אעבן. די טאפאגראפישע (פיזישע באדיננוננען פונם נעגנט) און קאימאטישע באדיננוגגען, וראם האבן נעצוווג־ גען דעם פרימאט צו ענדערן"זיין ארט אעבן, זייגען נארניט געווען קיין פריינטאעכע און, פאאג־־ אער, זיינען ז יי ניט געווען קיין צופיא נינסטיקע פאר קיין פרייעם אעבן. מען קען אויר ניט זאגן, אז די חיות, וואט האבן ארומגעריגגאט רעם אנט־׳ ראפויעד, זיינען געווען צו פריינטאער צו אים. און א סך פון ז יי זייגען געווען, אי שטארקער אי פאיג־ קער פון אים. טיט אאע און מיט אאעמען האט ער געדארפט קעמפן כדי צו באייבן אעבן. אזוי, קען מען זיר פארשטעאן,אז דעראגטרא־ פויעד, וואט איז אראפגעטריבן געווארן פון די בוימער אויף דער ערד, האט פאראויח״זיין נאטיר־־ אעכע באשיצוגג פון די בוימער. ער האט פאר- אויח זיין פארטיקע שפייז. ער האט געמוזט אעבן אין אן אומנינסטיקער סביבה אין וועאכער ער איז געווען ארומג^רינגאט פון שטארקערע און פאינ־ , קערע חיות, וואט האבן אויף אים געאויערט פון יעדן ווינקל. איז די פראגע : ווי קומט עם וואט ער איז ניט אונטערגעגאנגען אינם ניט גאייכן קאמף? דער מארך האט אים נעראטעוועט, זאגט עאיאט סמיט.,. די חיה (פרימאט, אדער אנטראפויעד, ווי אזוי מעז זאא ניט אנרופן דעם פאאויפערפוגם מעג־ טשן), וואט איז אראפ פון די בוימער צו ווויגען אויף דער ערד— נעמט מען אן, האט שוין נע- קענט ניין אויף צוויי פיס: זי האט שוין נעה אט באפרייטע הענט, וואט זי האט געקענט נוצן אין איר קאמף מיט אגדערע חיות. און .דאס מיינט שוין נאד, נאד א סר: ס׳מיינט, אז^י האט נע- קענט נעמען עפעס אין די הענט און מיט דעם אטאקירן א שונא, ארעד זיר פארטייריקן פון אים. און ס׳מיינט מער ווי דאס :ס׳מיינט, אז זי האט שוין געקעגט קאארדינירן איר אקטיוויטעט פון די הענט,פיט, אויגן און אויערן א. אז. וו. און וואט עט איז וויכטיקער פון אאץ, זי האט אנוויקאט דעם- מאדר אין צוזאמענהאנג מיט דער קאארדינאציע פון די גאידער און חושים. צי זאא מען• אננעמען דעם אאמארקיסטישן שטאנדפוגקט, וואט די אגטראפאאאגן און פאאע־ אנטאאאגן נעמעז אז: אז א געענדערטע פונקציע פירט צו אן ענדערונג אין דער סטרוקטור, און עווא^וציע איז א רעזואטאט פון דער ירושה פון דערווארבענע אייגנשאפטן:צי מען זאא אננעמען דעם ריינעם שטאנדפוגקט פון דער עוואאוציע פון ווערן (אימארגאנט), וועאכער איז פאקטיש אננאט- טיש (דער כ׳וו״ם ניט ווערט געגוצט פאר דער "אורזאר" פון עוואאוציע), איז ניט קיין אונטעד- שייר. פאקטיש האט מען פאר זיר א דערשייגונג אין וועאכער א פארגרעסערטער מאדר, מיט א פארגרעטערטער קאארדינאציע פון פוגקציע, האט געראטעוועט רעם מין פון אונטעדנאננ... (טוף קומט) שע באדינגונגען אין ביידע פאאן. ראם זיינען אבער אזוינע טפעקואאציעס, וואט ניט זיי קענען אפנעפרעגט ווערן או! ניט ז יי קענען באשטעטיקט ווערן. מען נעמט אבער אן. אז אזוי איז רער פראצעס-פארנעקומען. •אין רעם איז מען זיכער. מען איז אויר כמעט ווי זיכער, אז וואס אנבא־ אאגגט דער מענטשן־ענאעבער מאאפע, פון וועא־ כעד דער מענטש איז שפעטער ארויטגעקומען, איז איר היים געווען אזיע. ה. האטבארן ניט אן פיא אורזאכן, פארוואס ער געמט אן, אז רעם מענטשנס אורשפרינגאעכע היים איז געווען י אזיע. זייגע ארגומענטן קאיגגען אאגיש, געמט מעז זיי אן פאר העכסט ווארשיינאעך ריכטיק, ז יבער און איבערצייגט קען מען וועגן רעם ניט זיין. ווי עם זאא ניט זיין, א ז אויף די בוימער ארויפנעקראכן א קאיינינקע חיהאע, וואט איז זיך אייכט און זארנאאז ארומגעשפרונגען צווישן די צוויינן און נעפירט א אייכטן, שפיאנדיקן אעבן. פון די בוימער אבער איז מיט מיאיאנען יארן שפע- טער אראפגעטריבן געווארן א גרויסע און שטארק אנטוויקאטע חיה (דאס ווערט טאהע אנגעגעבן פאר איינער פון די אורזאכן, פארוואס זי איז נע- צווונגען געווארן צו פאראאזן די בוימער: די. צוויינן האבן זיר געבראכן אונטער איר משא, האט זי געמוזט באייבן אויף דער ערד). אויף רעד ערד אבער האט זי שוין ניט געקענט פירן קיין אייכטן אעבן:קיין שפייז איז פאר איר און ער נעמט אן, אז דער מענטש איז א "געזעצאעד קינד" פון די העכערע מאאפעס. אויר געמט ער אן, אז מיט עטאעכע צעגדאיק מי- איאן יאר צוריק (וויפיא צעגדאיק יארן ווייסט נאד איין "נאט-" אויף זיבער. אייניקע נעמעז אז, אז עט האט פאסירט מיט 25 מיאיאן יאר צוריק, אנדערע דענקעז, אז מיט 50 מיאיאן יאר צוריק א. א. וו.) א ז אן ערדישע מין חיה ארויפגעקראכן אויף בוי- ,מעד און האט זיר אויף ז יי געמאכט א היים צו אעבן. אעבגדיק אויף די בוימער, האט זי זיר געהאאטן אין איין ענדערן און מיט מיאיאנען יארן שפעטער (און אויר ווענן רעד צייט קען מען ניט זיין פינקטאער) איז פון די בוימער צוריק אראפגעקראכן אעבן אויף דער ערד א מענטשן־־ענאעכע מאאפע (טעכגיש אן אנטראפויעד). אזוי ווי עם איז נויצאאז צוספעקואירן, וואט עם זיינען געווען די אורזאכן וואט האבן ארויפגעטריבן דעם איימור אויף די בוימעריצו אעבן, אזוי וואאט זיין נוצאאז צו וועאן דערקאערן, וואט עט האט, מיט מיאיאנען יארן שפעטער, ארעד בעסער, צענדאיקער מיאיאנען יארן שפעטער, צוריק אראפגעשטויסן די מענטשן־ענאעכע מאאפע אויף דער ערד צו אעבן. אזוי ווי מען ווייסט ניט וואט עם זייגען נעווען די אורזאכן אינם ערשטן פאא, אזוי ווייסט מען ניט וואט עט זיינען נעווען די געגויע אורזאכן אינם צווייטן פאא. נעוויס טפעקואירט מען, אז עט האט געהאט א שייכות מיט די נעענדערטע קאימאטי־ המשר פון פאריקן נומער ווען מעז טוט א קוק אויף דעם בוים, פון וועאכן דער איימור איז דער שטאם, ווערט מען איבערראשט פון די פארשיידענע מינים חיות, וואט זיינען די צווייגן פון דעם דאזיקן "בוים". פאאעאנטאאאגן בא- הויפטן, אז מען האטגענוג וויסגשאפמאעכע״פאקטן, אז מעז זאא קענען זאגן מיט זיכערקייט, אז דער נע- נעאאאגישער בוים פון דעם פרימאט איז ריכטיק צוזאמעננעשטעאט. געווים קען.מען נישט דערווארטן, אז אין אזא מין "בוים" זאאן אאע "צווייגן" זיין אויף דעם ריכטיקן ארט, אט ווי זיי זייגען היטטאריש אנטש^אנען. ס׳איז נענוג אז מעז זאא קענען אנווייזן אויף דער אאגעמיי־ גער איניע פון אנטוויקאונג און ניט אויף די איינצאנע פונקטן פון דער איניע. אין אזא ענין דארף מען ניט דערווארטן ק יי ן דעטאא! וויסן; דאם איז אומעגאער. אויר דארף מען ניט דערווארטן, אז אין אזא קעע־ שטאנד זאא הערשן איישטימיקייט אין אאע פרטים. וואוד דזשאנס נעמט אן, אז דער צ וו יי נ, פון וועאכן רער מענטש איז א קאיין צווייגעאע, האט זיר אפנעטייאט פוגם שטאם גאייר אין דעם אנהו״יב פון זיין וואקטן. ער דענקט, אז דער מענטש איז א גאנץ ווייטער קרוב פון די איצט אעבנדע מאאפעס. ער שטיצט זיר אויף דעם פאקט, וואט אאע מינים מאא־ פעם, וואט אעבן איצט, האבן דערגרייכט זייער פעסטקייט (זיי ענדערן זיר ניט) פיא פריער, איירער דער מענטש איז ארויפגעקומען אויף דער היטטא־ רישער ארענע. פון אזעאכע פיקסידטע מינים, האט אויט זיין.מייגוגג, ניט נעקענט ארויסקומען ק יי ן אק- טיווער, עגדערנדער מין. זיין מייגונג איז ניט די הערשנדע, זי ווערט אפיאו ניט נעטייאט פון זיין רביו עאיאט סמיטן. קעגן זיין מייגונג זעצט מען אוים: 1) אויב דער מענטש וואאט זיר געוועז אזוי פרי אפשפאאטן פון דעם שטאם, וואאט ער ניט נע- דארפט זיין דער איינציקער; ס׳וואאט גערארפט זיין א גאגצע איניע צוזאמען מיט א ם."אז א איניע איז ני- טא און מען קען ניט אננעמען, אז די גאגצע איניע, פין רער אפשפאלטונג ביי רעם מענטש!, זאא געווען אויסשטארבן און נאר זיר אפיאו קיין זכר ניט אאזן. ראם איז גישט צו גאויבן. 2) וואאט דזשאנס מייגונג זיין א ריכטיקע, וואאט דער מענטש געדארפט זיין נעענטער צו דער קאיינער אפע ווי צו דער העכערער מאאפע. סעריאאאגיש (אויט דער באוט־פארוואנד־ שאפט) איז עט גישט אזוי: ער איז נעענטער צו דער מאאפע און די מאאפע צו אים, ווי זיי ביידע צו דער קאייגער אפע. פראפעסאר ע. האטטען, אנטראפאאאג פון האד- ווארד, סומירט אאע מיינונגען אין אן ארטיקא. אויט זיין מיינוגג, איז פיאעס, וואט מען באהויפטעט וועגן רעם אורשפרוננ-מענטש,,'צופיא טפעקואאטיוו, אז עט זאא קענען אגגענומען וועדן; אבער ער צוו"- פאט ניט אין דער ריכטיקייט פון גענעאאאגישן בוים לירישע לירער ראובן מאטים רריי איך היל זיך איין , סקור, ניט כ׳קוק ניט דארט, ווו רייפע גערטנער פיגקאען; איר היא זיר איין אין א טרויער־מאנטא, וואט איד האב. פון שטיאן צער נעוועבט. פאאן אאז איר אין דער טיף מיין באיק, כ׳בין פאאטערא אין פעאד ניט־געאגטער, ווו די ווארצאען פון די זאמען טונקאען, צענעם די זיידן־פאיגע^ער און פארשוועב. און אויף אאטן רייף אויפבאי שיינט צוריק. און ווען אין רגעס פון גאאדגעוועבטע טרוימען איר זיר אן ארט מיין אומעט צו פארפאאנצן, וו עט א גאי־טרער פארנאאן דיר די פרייר, געדייעז, שפראצן זאא א צארטע באום, און וועז זומער*רייף וו עט שווענדעריש צעגאאנצן, ווייס, ט׳גאיק^ערהארץ האבן בארירט די זוימען זאא רייפן ווייטער אומעט מיט מוראדיקן שטוס. פון פיין געוועבטן טרויערקאייד. צער ווען וועאט שעפט אוים דעם צער, נאר דער צ^ר איז וואר, וואט איגט אין אויג פארשאאטן, די פרייר איז אויסגעדאכט. וואאט דאס איכט פון וואר, זון פארבאעגדט די טעג, זיר אייביק אויסגעאאשן. צער באטאגט די גאכט. מינכען. ןןןןןן1וו1״ווויווןןןן1ןןוווויווןןןןןן1ווח״״ו,III — איר פארשאאטענע — האט די אאטע נע- מורמאט — איר האט א פארדינטע שטראף... — באייב שטיא! — האט אנטאנאווא זיר צע- בייזערט. — איר שיקט מיר צום טויט מיט מיין קינד? — האט געציטערט רחאס קוא — ביסט דאר אויר א מאמע פון א קיגד, פיא מיין מוטער־־הארץ... זע מיינע ׳טורים... ס׳קינד נעם פון סיר, האב נאט אין הארצן, ראטעווע עם פון טויט... האט רחא אויטגערעדט אין איין אטעם און מיטן גאנצן הארצז— איר וועא ביין וווהין די פיט וועאן מיר טראגן, אבער מיין קינד... — האט זי זיר שטארק צעו״ויינט" אין אנטאגאוועם אויגן האבן זיר באוויזן טרערן. זי האט עטאעכע מאא געקוקט אויף איר קינד, אויף רייזעאען און געשווינן. רחא האט ארויסגענומען פון איר בוזעם דאם טיכעאע טיטן צירונג און פאנאג- דערגעשפרייט עט אויפן טיש: — נעם אאץ און נעם אויר מיין קינד, נאט זאא דיר דאס איבעריקע באצאאן. ׳׳ די אאטע האט ארויטנעשטעקט רעם קאפ פון בעט און א פארווונדערטע געקוקט אויפן צירוגג. — נעם טאכטערשי ביי רער אומגאיקאעכער דאם קינד, וואס אי״ז דאס עופעאע שואדיק? אנטאנאווא האט אויסנעשטרעקט די הענט נאר רייזעאען: — ס׳קינד וועא איר אויטבאהאאטן, גאר דו גיי פאינק ארוים פון דארף. ס׳דארף דיר קייגער דא גישט זען. רייזעאע, אזוי ווי זי וואאט דערפיאט, אז זי פאר- אירט איצט איר מוטער אויף אייביק, האט זיר טיט די הענטאער פעטט געקאאמערט ארום רחאם האאדז. רחא האט וויאד געקושט איר קינד, פעסט געדריקט .עטי צו"זיר, באגי-סנריק זיר און ס׳קינד מיט הייסע טרערן. מיט געוואאט האט זי רייזעאען אפנעריסן פון זיר, איבערגעבגדיק זי אנטאגאווען. 8 ווייאע איז זי געשטאנען ווי צעסישט, געקוקט ווי ס׳קינד רייטט זיר צו איר, ווי ט׳ראנגאט זיר מיט אנט^נא- ווען און שוין האט זי עט געוואאט צוריקנעמען. איר הארץ איז שיעור נישט צעגאנגען פאר ווייטיק. זי האט זיר אבער באוויזן צו באהערשן, א קוש געטאן אנטאנאווען און ס׳קינד און א ז ארויס פון דער כאטע. V רחא איז שטיין געבאיבן אין דרויטן וויוצונענאגאט צו רער טיר. זי האט געציטערט אויפן גאנצן אייב. ראם אומאויפהעראעבע רופן "מאמע" האט געשניטן ארויסנעשיינט דורר די שפארעס און מיט א ציטער־ דיקער האנט האט זי אייכט אנגעקאאפט אין אאדן. — מארישא, האט אגטאנאוועס מוטער געזאגט, הער זיר נאר איין ווי דער ו״וינט רייסט דאס פעג־ צטער... רחא האט פעטטער געקאאפט. — מאמע, וועד קאאפט ראם אזוי שפעט אין א.א נאכט. — האט אנטאנאווע נעפרעגט מיט פחד. — אן ארעמע פתי וו יא איבערנעכטיקן... האט רחא אריינגעפאיטמערט אין אאדן מיט א פויערישן אקצענט. ווען רחא האט זיר געפונען אין דער ווארעמער, איכטיקער כאטע, האט זיר איר רייזעאע איבערגע־ וועקט. מיט די הענטאער האט זי פאנאגרערגענומען די פאטשייאע און ארויסגעשטעקט דאס קעפא. — נאט איז מיט דיר! — האט אנטאגאווא אויס־ געשרינן" א צעשראקענע — ראכעאא... ווי אזוי קומסטו אין אזא שרעקאעבע נאבט דא אהער...? — רחא האט זיר געשטיקט מיט די טרערן, נישט קענענדיק אר״ויסברעננען קיין ווארט. מיט רער האנט האט זי נעוויזן אויף איר קינד. "—.ראכעאא טייערע, דו קענסט ביי מיר נישט באייבן... ברענג מיר נישט אין א סכנה. פאראאז פאיגק מיין שטוב, איידער עט האט דיר וועד ביי מיד געזען... האט אנטאנאווא,״א נערוועזע נע- רעדט, וואנדער ווייטער בא זמן עם איז נאד נאכט אנטאנאווא האט געמאכט א באוועגונג צו עפענען די טיר פאר רחאען. מיט דער האנט אויף דער קאיאמקע איז זי שטיין געבאיבן און געקוקט, ווי די קאיינע רייזעאע טואיעט זיר צו דער מוטעד> — טרייב מיר נישט פון דיר, האב רחמנות אויף מיין קינד, האט רחא זיר נעבעטן מיט ווערטער פוא מיט צער. — נאטם שטראף אויף אייר! — האט די אאטע געזאנט שפאטיש, איבערדרייעגדיק זיר אין בעט, אוזי איז אויף אייר נעזאגט געווארן אין די הייאיקע שריפטן... — שווייג, מאמע! מ׳רעדט נישט אזוי צו אן אוט- גאיקאעכן מענטש. האט די טאכטער זיר אננערופן. — וווהין זאא איר גיין מיט מיין קינד? ־צום אוט- קום? — האט רחא כאיפנדיק געפרעגט. — ווייסמו נישט, אז דו געהערסט צו די, וואט זייגען פארמשפט צום טויט? — האט איר אגמא־ נאווא געעגטפערט — דיין געפינען זיר ביי מיד שטעאט אין סכנה אויר מיר. איר קען דיר איידער גישט העאפן, גיי וואט שגעאער ארוים פון מיר. גטטא־אלבום רחל מיטן קינר (המ׳־ר) פישלליבערמאן ווי די פיס ברענן זיר איר אונטער. זי פרובירט אבער נאכאמאא בעטה¬ " — האט רחמנות אויף נאטם א באשעפעניש... אאם ענטפער אויף אירע תחנונים דערהערט ,זיר א וויאד געאעבטער: אויף יידן רחמנות... זי שטייט נאר די מכשיפה...! מענטש! וועקט זי פון שאאף... מארישע, ניב מיר די האק!... רחא איז אפגעשפרוגנען מיגטגרוים שרעק. אאנג־ זאם האט זי זיר אנגעהויבן דערווייטערן פון דער כאטע. א פארביטערטע, ציאאאז, שאעפט זי זיר פון ארט צו ארט, פון ווינקא צו ווינקא, אין מוח עגבערט נאר איין געראנק: ט׳קינד... דער רענן האט געשווענקט די טרערן פון איר פגים, וואט זיינען געפאאסן ווי שטראמען. רחא האט א צאפא געטאן און שטיין געבאיבן. עפעם באוועגט זיר דארט..." פון א וויגקא ביי א הויז האבן ארוים־ געפינקאט א פאר גרינע אוינן. עם האט זיך איר אויטגעוויזן, אז זיי קוקז אויף איר מיט האס... זי איז אריין אין א ח רובד יק צעפאאן הויז, בכדי צו שיצן ט׳קינד פונט רענן. א ציטערנדיקע אינגאנצן פאר קעאט א ז זי צוגעפאאן צו דער נאטער וואנט. איצט א ז פאר איר קאאר געווארן איר גאנצע עאנט־ קייט... א פארפאאגטע" פון מענטש!, א פאראאזענע פון נאט, אן איבעריק באשעפעניש אויף דער וועאט... דאס ק^ייגע רייזע^ע האט זיר אנגעהויבן וועקן אונטער דער פאטשיייצע, און ארויטנעטרייסאט רחי^ען פון איר ^עטארגיע. פארציענדיק ענגער די פאטשיי^ע, האט זי זיר געאאזט אין וועג, נישט אפשטע^נדיק זיר פארן שצאנס־רעגן. דער הימא איז יעדע מינוט ווי פא- נאגדערגעריסן ^עווארן פון באיצן און אימהדיקע דו- נערן. דער ווינט האט מוראדיק געיאמערט און נע- ריסן די אאדנם פון" די פויערישע פעגצטער. דער ווא-ד האט" זיר ירגוזנדיק צערוישט און שטיקאער צוו יינן פון די בוימער זייגען געפאוינן אויף אאע זייטן. אין דרויסן האט אנגעהויבן טאגן. די פויערים האבן געקניט צו"זייערע פרימארגן־תפיאות. "ביי דער אאמנה אנטאנאווא האט זיר ס׳קינד, צו- איב א שטארקן דונער, דערשראקן און צעוויינט. זי איז אראפ פונט בעט און אגנעצונדן דעם אאמפ. אויר רער הונם אין הויף האט זיר שטארק צעבי^ט. רח? האט דערזען די י^יכט־שטראאן, וואט האבן פון רעדאקציע: צואיב טעכנישע סיבות דרוקן מיד דעם המשר פון רער דערציייצונג פון נמ. (80)42 ערשט אין היינטיקן נומער מיד בעטן אנטשו^דיקונג ביי די אייענער. די אבנה האט פון צייט צו צייט ארויטגערוקט זיר פון הינטער די וואאקנם און באאויכטן די שפא- נענדע רהא, וואט האט מיט אייאיקע טריט זיר נע- שאייבט איבערן שמאאן וועג. אירע צעשראקענע אויגן האבן •געזען, ווי די גאנצע וועאט קוקט אויף איר האט זיר פשוט געשראקן פארן אייגענעם שאטן. אפיאו^ רער ווינט, וואט האט זיר געדרייט אויפן שאט", האט זיר איר פארוואנדאט אין טויזג־ טער פיינ״ט, וואט יאגן זי נאר. רחא האט פעסטער נעדריקט ראם קיגד צום הארצן און אזוי אדום זיר אר״ננעאאזט צווישן די פעאדער. דודר דער שמאאער טטעזשקע צווישן רייפן קארן האט זי זיר דערנעגטערט צום נאענטסטן דארף. ס׳איז נעווארן פינצטערער. דער הימא פארוואא־ קנטער. א טייוואיאנישער ווינט האט זיר צעהואיעט צווישן רעם קארן, בויגנדיק צו דער ערד זיינע שווע- רע זאנגען. א"דראבנער רענן האט אנגעהויבן פאאן. רחא האט אים אבער נישט געפיאט, ווייא זי איז געווען באהערשט פון איין געדאנק: ראטעווען איר קינד... ווען זי א ז אנגעקומען אין דארף אדיין איז שוין אאנג נעוועז נאר האאבער נאכט. ס׳דארף, איינגע־ היאט אין פינצערניש און פארזונקען אין טיפן נע- שמאקן שאאף. גישט אייכט איז איר אנגעקומען צו געפינען די כאטע פון אירע באקאנטע פויערים. צוקומעגדיק צום נעגארטן ארט האט זי אייכט אג־ געקאאפט אין א אאדן. עם דערהערט זיר אינעווייניק א שט יא מוימאען און א פארשאאפענע שטים האט זי א פרעג געטאן: — וועד איז דארט? — — איר... די אצקאוועם טאבטער... — האט רחא ווי אריינגעברומט אינם פארמאכטן פענצטער. — וועד? א זשידוווקע וואגט נאר היינט צו קומען אין דארף אדיין...?! — האט געדוגערט א קוא פון דער געשאאסעגער כאטע — שוין זאאסטו אוועק פון דארף...! רחא טרייטאט זיר אין גאנצן פאר שרעק. זי פיאט.