Undzer Worṭ · 1947-11-14 · 44/82 (14.11.1947) · p. Seite 6

/ פרייטיק, 14 נאוועמבער 1947. אונדזער ווארט עם זיינעו ארסגעבויט געווארן פיל האטעל 1 און סאנאטאריעם די טוריסטיק איז געוואר j א וויכטיקער הכנסה־קוואל פאר די איעוווי־ ן נער פון דער שטאט. 1 די מערהייט איינוווינעך באשטי״ט פו 1 יידן. די וייכטיקסמע לער־\.נטשטאלט אי U שטאט איז דאם העברעאישע טעכניקום או j די הויכשול פאר אינזשינערן און ארכיטעקטן. W ביים טעכניקים געפיגט זיך א יידישע ים־שול. | אין עמק זבולון האט דער יירישער נא־ ן ציאנאל־פאנד דורכגעפירט א גרויסן פלאן פון I שטאט־שער, אינדוסטריעלער און דארפישער I אנט״וויקלונג, פאר וועלכע עם זיינען געמאכט ן לאנגע פארברייטוננען. די פארהאנדלונגען I וועגן איינקויפן דאלארן זיינען אנגעגאגגען א | ריי יארן און פארענדיקט געווארן דערפאלג־ | רייך "אין 1929, ווען דע* ערשטער שטח פו V דעם דאזיקן זייער וויכטיקן קאטוניקאציע און | האנדלם־צענטער איז אריבערגעגאנגען אין די ן הענט פון ייד. נאצ. פאנד. ן די קאלאניזאציע־ארבעט אויף מזרח פון | חיפה, ים־א״ויסגום (עמק יזרעאל) און אויף I צפון (גליל) גייט אן זייט דעמאלט אן אויפ־ 1 הער. אין דער שכנות פון חיפה זייגען אדפ־ I געשטעלט נעווארן, אויפן לאנמ< פון קק״ל ] וווינונגם־קווארטאלן, וואם ציילט איצט א בא־ ן פעלקערונג פון 13.000 "נפשות און אין דער I איגדוםטריע־געגנט זיינען ביז איצט אויפגע־ 1 בויט געווארן 60 פאבריקן. אין דעם לאנד־ ן ווירטשאפטלעכן טייל פון עמק זבולון געפינען ן זיך 13 יידישע קאלאניעם מיט א באפעלקע־ | דונג.פון 8.000 נפשות, דער לאנד־באזיץ פון | קק״ל אין עמק זבולון באטרעפט 71.000 דונאם. ן דער עמק זבולון איז אויך בארימט מיט | זיין;יים. וואם ניט 8 מעגלעכקייט פאר א ן שיין אנטודקלטער קעראמישער אינדוסטריע. 1 קאנפיטורן־פאבריק אין חיפה _*:»,-,־",/ז, מיר קויפן איין ווערן דורך אוגרז באשטייערט ט^ט 10%. אבער דאס וועט נישט אייזן די פראגע פון דערן גאענטסטער צוקונפט. אין אונדזערע אונטערהאנד•/ לוננען טיט דעם "דזשוינט" וועלן מיד שטרעבן צו באקומען א גרעסערז אומזאץ־קאפיטאל אלם הלוואה, בדי ווייטער האבן פרייערע מעגלעכקייטן פון איע* קויפן. און צום שלום: אויפן גרונט פון באטרויאונגס־־ רעפארם, וועלכע וועט דא פארגעשלאגן וועד ן רעם ראט, אויפן גרונט פון רער ריכטונג פון אונטער* האגדלונגען, וועלכע מיד פירן טיטן "דזשוינט", איז צו האפן, אז דאך וועט די באטרויאועס־־לאגע פון די יידן אין די לאגערן פארבעסערט ווערן, טראץ דעסוואם זי וועט ווייט נישט דערגרייכן דאס נוי* טיקע. ראם דערפאלגרייכע דורכפירן פון פראיעקט, דעי צענטראליזירן די באטרויאונג פון שטאטישע אייג* וווינער וועט דערמעגלעכן אויר די געטייגדעם טער צוגעגרייט אריינצוטרעטן אין דריטן וויגטער. פנחס שווארצבלאט. ד. גליזער וואט איז פארטיילט געווארן ׳) "דער שארית הפליטה? סוף פון פאריקן נומער ניט זעלטן קדמען אן פראדוקטןשוין קאליע געווארענע אדער "קאליע־ווערנדיקע. אזוי למשל: נאדלען פארשימלטע, מארש־פאקעמן, 100 זאק פארנעצטע רייז א.א וו. לעצטנס איז פארטיילט געווארן א נרע* סערע פארטיע פון געטריקנטע פיש, וועלכע איז פין נארונגם־שטאנדפונקט פון קלייגעם ווערט א. א. וו. . פון דער צווייטער זייט אבער, זייגען ניט אריינגעבראכם געווארן (אויךניטפון שטאטם־ קאמיסאריאט) קייגע״פרישע פראדוקטן ווי פו* מער, אייער, אויבסט, אויך ניט קיין שאקא־ לאד, אזוי, אז מיר זיינען ניט ביכולת בא־ 222^ V////J//A '//mm פארט־בנינים. הארט ביים ברעג גייט דורך א באן־ליניע, וואס דערמעגלעכט גלייך איבער־ צוילאדן די סחורות מיט דער הילף פון א קראן. א דאגק דער באקוועמער געאגראפישער לאגע, אין וועלכער חיפה געפינט "זיך, א ז די שטאט אין ווייניקע יארן אויסגעוואקסן צו דער וויכטיקסטער הא״נדלם־שטאט י אין א״י. אהין קומט אן דער גרעסטער טייל פונט א״י־דיקן אימפארט און פון דארט ווערט אויך ארויסגעשיקט דער גרעסטער טייל פונם עקם־ פארט, הויפטזעכלעך פאמעראנצן. אזוי אדום איז דא געשאפן געווארן די מעגלעכקייט איינצוארדענען די גרעסטע פאבריקן. גרויסע טראנספארט־איינריכטוננען צו דערמעגלעכן שנעל צו" באקומען רוי־שטאפן פון אויסלאנד און ארויסצושיקן פאדטיקע" פראדוקציע. דא געפינען זיך אויך נאפט־ראפינעריעם בוימל און זייף־פאבריקן, גלאז־פאבריקן, דאמנעס צום מעטאל־גיסן און זיין אויסארבעטונג, ווי אויך גרויסע מילן. חיפה איז אויך א וויב־ טיקער באן־קנופ אין לאנר, וון עם געפינען זיך באן־רעמאנט־ווארשטאטן. די שטאט חיפה לעט צווישן ים און דעם כרמל־בארג. די הייזער און קוואומאלן שטייען איינם איבערן צווייטן ממש ביז דעם שפיץ בארג. די קווארטאלן נוה, שאנן, הר הכרמל אן אינדוסטריעלער צענטער אין עמק זבולון ÜÄ mmm;? Pf—י און אחוזת הערבערט סעמועל געפיגען זיך אויפן שפיץ בארג. די נאנצע שטאט איז בא־ וווינט דורך אראבער און יידן. חיפה צעוואקסט זיך כסדר. זי דינט אלם איינע פון די שענסטע קור און אפרו־שטעט אין ישוב. די פראכט פונם כרמל, דער ווזג־ דערלעכער בליק אויפן פארט, זייגע וועלדער און די געזונטע לופט. דאם קלארע און קילע וועטער אפילו אין די צייטן פון ברענענדסטן זומער ציען צו טויזנמער באזוכער יעדעם י$ר. ערשטע אין לאגד. גאענט פון דער שטאט געפינט ןיך א 'לאנדווירטשאפטלעכע עקספע־ רימענטאל־סטאציע פון דער רעגירונג. די באפעלקערונג פון עכו איז כמעט אינגאנצן אן אראבישע. צופוסנס פונם כרמל געפיגט זיך די גרוי־ סע צעמענט־פאבריק נשר. אין בארג געפינט זיך א שטיין־האקעריי פו, קאלך־פעלזן, פון וועלכע דער צעמענט ווערט געמאכט: שטיי־ נער־בלאקן ווערן געברענט, געמאלט אויף קאלך־שטויב און דאן געמישט מיט אנדערע סובסטאנצן. די דאזיקע פאבריק ליפערט כמי מארק אין חיפה אויסגעשטעלט פון שענטסטן און בעסטן ] ' MW MLP» עט דעם גאנצן צעמענט, וואם פאדערט זיך פארן בוי פון לאגד. אין כפר אתא ביי חיפה, געפינט זיך א גרויסע וועבעריי (אייגע פון די גרעסטע אין לאנח. דער חיפהער פארט איז דער וויכטיקסטער פארט אין לאגד. ער געפינט זיך אין דער א״ינציקער בוכטע אויפן מערבדיקן ברעג פון א״י און דורכן כרמל איז ער געשיצט פאר די ווינטן, וואם בלאזן פון דרום־מערב דעם גרעסטן טייל פון״יאר. צו;יב די דאזיקע נא* מור־באקוועמלעכקייטן א ז דאם דאזיקע ארט אויסגעקליבן געווארן פארן הויפט־״פארט אין א״י. דאם בויען רעם חיפדדער פארט איז פאר* ענריקט געווארן אין יאר 1933." כדי צו דער־ מעגלעכן דאם אריינפארן אין פארט פאר גאנץ־גרויסע שיפן איז״די טיפקייט אין פאר* פארט פארגרעסערט געווארן ביז 10 מעטער. פו״נם זאמד, וואם איז בעת" דעם גראבן ארוים־ באקומען געווארן פוגם ים־באדן"איז פאר־ שאטן געווארן" א פלאכער פלאץ, וועלכן דער ים האט פריער צוגעדעקט און דארט זייגען אויסגעבויט געווארן סקלאדעם און" אנדערע עמק ז ••ן הם«רץ1# חיפה \ (/ ז ג«ו• I \ ׳ \י*י!ג \v< " יי 1 «וגעח(איזנ'») «®־11 ז• « מתב 1 ,.היי•3" ן דער עכו־מאל שפרייט זיך אוים פונם Z כרמל ביז דער צפונדיקער גרענעץ פונם לאגד. 1 זיין דרומדיקער מייל, צווישן עכו און חיפה, ן איז דער עמק זבולון. אין צפונדיקן טייל פונם ן עכו־טאל, צופוסנס פון די גליל־בערג, דער־ ן גרייכט דער פרוכטבארער באדן ביז צום ים־ ן ברעג און לענג־אוים דעם הדר חכרמל גייס! דורך דעם נחל קישון. וואם פליסט ארוים פון ן עמק יזרעאל און פאלט אופיין אין ים אין דער ן געגגט פון חיפה. אין עכו־טאל זיינען פאראן | גאך עטלעכע טייכן, וואם פליסן א קיילעב־ ן דיק י$ר אפילו אין די הייסעסטע זומער־מעג. ן רענן פאלם געגוג און אויך די ערד אנטהאלט! אין זיך וואסער אזוי ארום חאט דער גאנצער 1 טאל בענוג וואסער אנצוטרינקען די פעלדער. 1 די ערד אליין איז א פרוכטבארע און אויך ן די אראבישע דערפער אין עכו־טאל זיינען 1 ארומגעריגגלט מיט פרוכטן־סעדער’און אייל־ ן בירמן־בוימער. ן אין צענטער פון עכו־טאל, שטייט די אל¬! טע פעסמונגס־שטאט עכו. היינט איז די 1 שטאט באקאנט מיט איר בארימטער תפיסה 1 און״אויך מיט דער שוועבעלעך־פאבריק, די 1 בעמק זבלון ובעמק עכו ק דית שמואל *יגור 1922 *כפר המכבי 1936 חסידים *בפר 1924 *קרית עמל 1937 אתא כפר 1925 *או שה בשר קרית בנימין -יוחנן *רמת 1932 *עין המפרץ 1938 חיים *קריח 1933 *בפ^^מריק בחום קרית *שביציון ביאליק יכפר 1934 / *משמר הים 1939 ביאליק •קרית *עברון 1945 טוצקין •קרית *רגבה 1946 בהריה קיית ים חרושת קרית 1986 ווירטשאפטם־פראבלעמען אין שיין פון באציאונגעי מיט דעם,דזשרנט‘ און שטאטם־קאמיסאריאט סוף פון פאריקן גומער דיאט פארקלענערט און טארמאזירט -ויט אוגדזער מיינונג, די מעגלעכקייט פון גרעסערע אייגקויפן. צוליב דער צענטראליזירטער נאטרויאונג, און וואס עם דריגגט פון איר ארויס — צוליב דער נויטוועג־ דיקייט רעאליזירן גלאבאלע קאנטיגענטן, זיינען די סחורות און זייער קוואליטעט שלעכט, צומאל ניט צום נוצן. רער געדאנק וועגן א צענטראאער באי מרויאונג דורך רער שטעלע פון שטאטם־קאמיסאי ריאט איז געווען געבויט אויף רער האפענונג, אז צענטראליזירטערהייט וועט די באטרויאונג זיין בעי סער און ז׳כערער. אין רער ווירקלעכקייט זיינען מיר געבליבן נאר ביי רער האפענונג. מיר דענקעז און דאוס אונטערשטיצן פיל געמייגדעס, אז דורך א רע- צענטראליזאציע פון רער באטרויאוגג פון די שטעמי איינוווינער, דורך געבן זיי א מעגלעבקייט באטרויט וועד ן דירעקט פון די ווירטשאפטסיעמטער לויט זייי ער וווין־ארט, וועט פיל פארבעסערט ווערן די באי זארגוגגם־לאגע. מיד האלטן, אז די דעצעגטראליזאי ציע פון רער באטרויאוע, דאס אפשאפן פון סטאי טוס, לויט וועלכן די פארזארגונג פון יידן קען גע־ מאכט ווערן נאד דורך דער שטעלע פון שטאטסי קאמיסאריאט, וועט עגדלער מאכן א סוף צו דער לאגע, לויט וועלכער די באזארגוגגסיאפטיילוגג פון צ. ס. איז פארוואנדלט געווארן אין א פארמיטלועס און רעאליזירונגם־שטעלע צווישן רעם שטאטס־קאי מיסאריאט און רער יידישער באפעלקערונג. דער ראט וועט צו רער פראגע אננעמען א קלארע שטעי לוגג. מיד קענען נישט אויסמיידן די פראגע פון גרינס און פרוכט. ס׳איז פאר אוגדז גישט׳פארשטענדלעו ביז היינטיקן טאג דורך וועלכע וועגן רעד שווארצער מארק איז. געוועז און איז הייגט פארווארפן מיט אויבסט און געמיזע אין דער צייט ווען די יידן אין די שטעט, די קראנקע און קינדער, זיינען מיט גע* מיזע און אויבסט כמעט נישט באזאגרט געווארן. פאר רעד באריכטסיצייט האט רער צ. ק. געהאט .פיל שוועריקייטן צוליב דער אפוועזנהייט פון אן איי* גענער פיגאגסיעלער באזע. פאקטיש זיינען מיד געווען אפהענגיק פון רעם "דזשויגט" אין אלע אייג* קויפן. מיד האבן באשלאסן צו שאפן אן אייגעגעם געלטיפאנד דורך דעם וואם אלע סחורות, וועלכע דונג און די פארטיילונגס * סיסטעמען פון צ. ק. (ווירטשאפטסיאמט) און שטאט־קאמיסאריאט. די קערפערשאפט איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי פאר* שטייער פון רעד צענטראלער רעוויזיאנם־קאפעסיע און צוויי פארשטייער פון שטאטם־קאמיסאריאט. ווי געזאגט זייגען דא געבראכט געווארן יסודות פון דעם אפמאך ניט אננעבנדיק קיין דעטאלן. מיד וועלן זיך הייגט גישט אפשטעלן ווי האט זיך אויסגעווירקט דער אפמאך אויף אלע אפצווייגן פון אונדזער טע- טיקייט. אין באצוג צו ווירטשאפטלעכע פראגן ה$בן מיד מיט דעם אפמאך ווי ס׳האט זיך ארויסגעוויזן ניט פיל דערגרייכט. ס׳איז ניט וויכטיק ווי אזוי ס׳דארפן רעגולירט ווערן אזעלכע ארעד אגדערע טעפנישע דעטאלן. די פראגע א ז. צו האט רער אפמאר געשאפן 8 באזע פאר דער העכערונג פון רעד באזארגוגג פון דער ש - הפליטה אין בייערן, פאר דער באזארגונג פון די אין שטאט לעבנדע יידן, פאר וועלכע די בייערישע רענירונג" איז פארפליכטעט צו זארגן. אוך דא איז אונדזער עגטפער ליידער א געגאטיווער. פאר רעם צייט אפשגיט פון 15 מערץ ביז דעם 15 סעפטעמי בער 1947 זיינען אייגגעקויפט געווארן סחורות פאר 1.140.359 ד״מק. וואס באטרעפט 128% אין פאר- גלייך מיט די איינגעקויפטע סחורות פאר דעם צייט־ אפשניט אין 1946. די איינגעקויפטע סחורות דעקן דאר ניט רעם מעימאלן באדארף פון אונדזער בא- טרויאונגסיקרייז. וועד טראגט פאר דעם די שולד? צו ליגט די שולד אין דער שטעלע פון שטאטס־ קאמיסאריאט? עם אוגטערליגט ניט קיין שום ספק, אז רעד שטאטם־קאמיסאר, ד״ד אוערבאר, האט גוטן וו יל ן און איז ווארעם פאראיגטערעסירט צו פארבעסערן די באזארגונג פון יידן. די סיבה ליגט ניט אין רעד שטעלע פון שטאטיקאמיסאריאט, שולי דיק איז דער סיסטעם. דער פאקט וואם אלע צוטיילונגען קענען געמאכט ווערן נאד דורו רעד שטעלע פון שמאטסיקאטיסאי די לעצטע ראט־זיצונג האט אויר באפולמעכטיקט דעם צ. ק. "אנטגילטיק צו לייזן די פראגע פון שטאטסיקאמיסאריאט מיט די מיטלען, וועלכע ער וועט האלטן פאר נויטיק,,. דעם 2.7-47, נאך לעעערע אונטערהאנדלונגען, איז אונטערנעשריבן געווארן אן אפמאר צוו יש ן דעם שטאטסיקאמיסאריאט און דעם צ. ק., וועלכער שטיצט זיך אויף פאלגנדע יסודות: 1. אין די קאמפעטענצן פון צ. ק. גייט אדיין דאס רעכט דירעקט צו,פארטרעטן די יידישע איני טערעסן אין די לאנדעס־רעגירונגען און אנדערע רענירעגס־אינסטיטוציעס, ווי א זעלבסטפארשטעני דלעכקייט, אפהיטנדיק דעם יסוד פון קעגנזייטיקער אינפארמאציע טיטן שטאטסיקאמיסאריאט. ■ 2. רעד שטאטסיקאמיסאר קען אננעמען אנטי שפרעכנדע שריט •לטובת די יידן אין דער או. ס.* זאגע נאד נאך א פארשטעגדיקונג מיט רעם צ. ק.. 3. די צוטיילונגען פון דער בייערישער רעצירונג (זאר און געלטיווערטן) וועלן פארטיילט ווערן דורר דעם שטאטסיקאמיסאר אין פארשטענדעניש מיט דעם צ. ק. 4. די פארטיילוגג פון סחורות, מאשיגען,טראנס- פארט * טיטלען, צוצוגס * גענעמיגועען, באפירוואר* טוגגען פאר האגדלסיליצענצן, באפירווארטונגען פאר טראנספארטימיטלען און וווינונגען, פארטיי* לונגען פון געמיזע און אויבסט א. א. וו. פאק יידן וועלן געמאכט ווערן נאד תדר דעם צ. ק.. פארמיילונגען און באפירווארטונגען פאר אייג* צלגע פערזאנען, באזונדערע געמיינדעס און ארגא־ גיזאציעס וועלן ניט נעמאכט וצעדן אן אן אנטי שפרעכנדער המלצה פון צ. ק. 5. כדי צו זיכערן א געזעלשאפטלעכע קאנטראל, אין וועלכער ביידע צדדים זייגען פארינטערעסירט, ווערט געשאפן אי פאדיטעטע קערפערשאפט, וועלי כע וועט אין פאל פון נוימוועגדיקייט, אבער ניט ווייניקער ווי 4 מאל א יאר, אונטערזומ די בוכפי*