Undzer Worṭ · 1947-11-14 · 44/82 (14.11.1947) · p. Seite 5

ז י'כ 5 אונדזער ווארט פרייטיק, 14 נאוועמבער 1947. י. איינער ירושלים כי5! וועטעראנען אין הערצל־צימע! ־ציטער ( lllllllll!!lllllllllllllllllllllilllllllllllllllllllllllllllllllllllllll|||||||||||||||||||||||||lilllllllllllilllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll||lll|||||||||||!|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||l|l||||,|||l||l״|״״|| ראש הערצ;*צ-מער. וועג וואס דאס יידישע פאאק האט דורכגעמאכט זייט דער ערשטער צייט פון אט די וועטעראגען ביז צו אונדזער תקופה, די גרויסע פונדאמענטאלע געביי* דעס פון דער יידישער אגענץ, קד! קיסת או; קרן* היסוד — ראם איז בעצם א פולער םלוכה-א-:א:/אט פאר אלע געביטן פון א מדינה. דעריבער שטעכן זיי אזוי די אויגן פון יעניקע, וואס פארגעסן ן יי עד וגירקלעכע אויפגאבע אין דאזיקן לאגד אין ווילז דורכאויס איינהאלטן דא זייער מאבט ווי איבער ,,נייטיווס". זיי ווייס! נישט פון היסטארישע בא וועגונגען און פראצעסן. זיי ווייס! איין זאר — צו קעמפן פאר זייערע טראריציעס פון קאלאניאלע בא- אסטע. אבער דאס זיינען נישט ק יי ן עקוויוואלענטע גרייסן און פריער אדער שפעטער וועאן זיי מוזן או פנעבן זייער קאמ,־־. רערגרייכן צו אויפריכטוגג און צו א פרייען נאציא־ נאלןילעבן. און גישט געקוקט וואם דער קאנגרעס האט לעת עתה נאד פארמולירט דעם געדאנק, האט נאד אויסגעארבעט דעם באזעלער פראגראם פו!אן "עפעגטאעך רעכטלעכן "דישן אזיל אין ארץ ישראל׳ קוים אנמערקנדיק די ערשטע טריט צו ארגאניזאציע און אדבעט. האבן זיי זיך שוין דעמאלט געפילט ווי אויפן שוועא פון דער גאולה, ווי ערב באפרייאונג. עס איז געשטעאט געווארן א ריכטיקע דיאגגאזע, דער יידישער אאנגער גאות האט אויפגעהערס צו זיין מיסטיש־פאטאל, עם איז פאראן א הייא־מיטא און מיט דער צייט וועט מען קענען אראפנעמען זיין שווערע משא פון די יידישע געבויגעגע רוקנס. און איצט, ביי דער נאנצער שווערקייט פון דער אאגע, רייסט זיר אין די אויגן אדיין דער פארגאייך, ראס רערגרייכטע. צוריק טיט 50 יאר איז עס געווען א ווונטש פון א קאייגעם טייא פון פאאק; עס איז געווען גאויבן פון אייגצלגע, פון אויסדערווייאטע; היינט איז עם טאג־טעגאעכע ווירקאעכקייט, טיט וועאכער מעז איז שוין סער גישט צופרידן. די נויט ררינגט, די נויט טרייבט וואס שגעאער אויסצופיאן פאדמען, דערגענצן און פארעגדיקן דעם בגין. די גע- ביידע איליין, אין וועאכער עם געפ*נט זיר דאס הערצא־ ציטער זאגט שוין ז" עד פיא און ווייזט דעם אאנגן ארץ ישראא און קיין שום קאמיסיע און קיין שום פעאקער־בונד וועטינישט קעגען נישט זען, אז דא איז פאראן א יידישע גאציע מיט די זעאבע אייגג־ שאפטן ווי אאע נאציעס. אבער אין דער צייט פון ערשטן קאנגרעס זייגען די אאע כוחות געווען פאר- בארגן,־עס איז גאך געווע; פארבארגן דער קשר צווישן גאות און ארץ ישראא. וואס האט אעצטגס דערגרייכט צו די העכסטע מוטיקע און העאדישע אגטפאעקוגגען אין דער פארעם פון מעפיאים־בא־ וועגונג. דעם דאזיקןפאטעגציאגעאןגייסטאין יידיש! פאאק האט אגטפאעקט ד״ר הערצא. צואעצט האט ש־גוריח״באגריסט הארציק די וועטעראגען פון דער באוועגוגג וואס האבן באגאיקט דאס יידישע פאאק מיט דער הייגטיקער גרויסער דאטע. רירגד זייגען געווען די קורצע רעדעס פון די יאנוועזנדע וועטעראנען. יערער האט אויף זיין שטיי* *גער אויסגעדריקט דעם מהות פון יענע טעג פון •ערשטן קאנגרעם, ווי אזוי זיי האבן זיר אויף אים אויסגעווירקט. דערינערונגען פון צוריק מיט א יובא יארן קענען זיין איגטערעסאנט אן און פאר זיר, אבער דא איז ארויסגעטראטן די געשיכטאעכע אום" וזענדונג" די געבורט פוגם באוווסטזיין, אז דודר גע- מייגזאמע אגשטרענגונגען פוגם "דישן פאאק, גע- ריכטעטע צו איין נאציאנאאן ציא, קען ער ווערן דער שעפער פון זיין אייגעגער געשיכטע, קען ער 111m11!m1i11!1i111i1m!111mm1!11111111!111111!u11i11111111!1111i!1111!11111111111111i111111j1!11111i1111111!1i;!i!m1!11mtm!1111111!111!f111111111111111111!!1111111111!111111m « די אנודה האלט נאר אלץ,כיי קאטאוויץ פוז דוד טעלזנער וויאט זיר פרעגן די פירער פון דער אגודה און זייערע שטיצער: אויף וועלכער וועאט אעבט איר, מורי ורבות׳? איז טאקע די איגיע פון קאטאוויץ ביז מאריעגבאד גישט איבערגעריסן געווארן? האט איר נישט געהערט אמאא פון אוישוויץ, דאכט זיר, אז זי איגט אין שכנות פון קאטאוויץ, ארעד סאר א י ר דעם טעות? וואם האט אן ארגאגיזאציע פון תודה-"דן געדארפט אפשאיסן אין דער איצטיקער "גוד^־שעה": פאראייניקט קעמפן מיט אלע כוחות פאר אונדזער גאציאנאאער צוקו^פט אין ארץ ישראא אחי. פארא״-ניקט ׳בויען■ ■דאס"א^גד, ארעד "קעמפן אדיף די ערטער" פאר •יידישער גאייבבארעכטיקונג אין די גאות־אענדער? קעמפן — ווו? אאץ הייסט "קעמפן". ווען מיד קעמפן אין ארץ ישראא און איידן יסורים אין אוני דזעריקאמף, ווייס! מיד ,אז אט דער קאמף און די איידן וועאן ברענגען אונדזער אויפריכטונג, נחמה פאר אונדזער פאאק און א היים פאר אוגדזערע גע- פאאגטע בריוועח — וואם דערווארט איר, רבותי, פון״דעם "קאמף אויף די ערטער"? אויף וואסערע "ערטער"? ווו איז דער גאות, וו עגן וועאכן איר רעדט? עס איז א״כט צו רעדן וו עגן "גאייכבארעב* טיקונג" אין גאות ווען מעז זיצט זיר באקוועם אין דער פרייער אמעריקע, אבער קאינגט עם דען נישט טייוואדיק אין די אויערן פון א פאיט? קאמף אין גאות דערמאנט אונדז אין בעסטן פאא אן דעם פאר- צווייפאטן און אויסזיכטלאזן געטא־קאמף, וואם עג- דיקט זיר אין אונטערגאנג. בעווין האט געראטן די יידן צו ג" ן צוריק צו ז״עדע אענדער און א״גגאידערן זיר אין דעם ווידער* אוי־פבויעגדן אעב; אין אייראפע. איר מייגט דאר עם . געוו יס ג ישט. טא ווו נעמט מען פאר אייר גאות, י אויף וועלכן אייעד פארט״־פראגראם זאא קעגען חא זיין? די אנטוויקלוגג פד מענטש (המשר פון זייט 4) קלאס־שע ארבעט די א־גטעגראטיווע אקטיוויטעט פון דער גערוון־סיסטעם איז באזירט אויף רעם געדאגק, אז ד ער מאדר האט זיר אגטוויקאט אדום די חושים, וואם געטע! אויף א״גדרוקן פון א ווייטקייט (דים- טאגץ פערצעפטערם). ווען א חיה רעאגירט צו אן אייגדרוק, וואס ק מט צום חוש פון דערווייטגם, דארף זי זיר צופאסן און קאאררינירן איר אקטיוויטעט, אז זי זאל קעגען זיין דעדפאאגדיור אוןץקריגן דאס וואם זי וויא. אזא קאארדיגאציע פון חושים און צו• פאסוגג צו אקטיוויטעט, פירט צו דער אגטוויקאונג פוגם מאדר. פון די פאר באמערקונגען קען מען זעז, אז עאיאט סמ ט איז גערעכט, ווען ער רופט אן רעם טויש א גם גוץ פון די חושים— א רעוואאוציע. אויב דער איבערבייט פון דעם גוץ פון די חושים" איז פארגע* קומען מיטאמאא, איז עם די וויכטיקסטע רעוואאו• ציע, וואס עם איז געמאכט געווארן. ווי אזוי דער מויש א גם גוץ פון די חושים איז גיט פארגעקומען, איז עס פוגם שטאגדפוגקט פוגם רעזואטאט, צו וועאכן ס׳האט געפירט,ס״-ווי-ס" געווען א רעוואלו־ ציע. אט די דאזיקע עגדערוגג האט געפירט צו דער אגטוויקאוגגפון דעם מאדר. דאס אעצטע רופט סמיט אן ״די עוואאוציע פוגם פארשטאגך" : דעם איימורם ארויפקריכן אויף בוימער און אויף זיי צו מאכן א היים, איז געווען א קארדיגאאער סא* מענט אינם עוואאוציע־פראצעס; ס׳האט געפירט צו א דיי פונדאמענטאאע עגדערוגגען אין דער סטרוק• טור און דער פוגקציע פון דעם פריטאט. טיטגעריסז און אפיאו ק״ן ווירקזאמע שטיצע נישט באקומע! פון זייער ארגאגיזאציע' די פאר קיבוצים פון פועאי אגודת ישראא וואאטן עד היום פארבאיבן ביי זייער גוטן וויאן און וואאטן זיר גישט קענען עטאבאיר! אויפן אאגד ווען גישט דער קרן קימת, וואם האט ז" געגעבן דאס אאגד און דער קרן היסוד מיט זיין פיגאגציעאער שטיצע. דער אגודיסטישער "-רן הישוב", ווייזט אוים, אאזט זיר העדן באויז איןי.אמעריקע: אין ארץ ישראא ווערט עם א "קרן הצבי״... יל -עם א־ייז׳ו׳ דערפאר נ׳יישט ק" ן וווגדעראחיף דער ־•־אגו1ד. ות1ן'1י באשאיסט אין מאריעגב'אד' *צו'קעמפך אויף די ערטער". זי באשאיסט דאם, וואס זי האט ביז אהער פראקטיצירט: ק״ן קאאפעראציע מיט דעד פאראייגיקטער רעפרעזענטאגץ פון "דישן פאאק איגם אויפבוי פו! ארץ ישראא. עס איז אעכעדלער צו ר״רן וועג ן א "פארשטארקטער ארבעט פאר ארץ ישראל׳ אויסער די רייען פון דעד ציוגיסטישער באווענונג, ווען די "אויפטואוגגען" פון דעד אגורה אין ארץ- ישראא פאר אאע יארן זייגען אזוי טראגיש געבעב- ריק או; גישטיק, אויב די פועל אגודל! ישראא זייגען ערגסט אין זייער ארץ ישראלריקעוז אדעאלאגיע, קעגען זיי וו״טער גישט פארבליבן אין די ר״ען פון דעד אגודה. וו״ א וואס, 8 שט״גער, פארביגדט דעם אגוריסטישן חאוץ, וועלכער איז מיט אגע ז ייגע חושים איינגעווארצאט אי! ארץ ישראל און וואס איז נהגה פון די ציוגיסטישע פאנרן א. ן שאצט אפ די באדייטונג פון דעד ״ד י שער אגענטור, — מיט די •פארעקשנטע גאותגיקעס וואם באטראבטן פאר אן אומגאיק פארן "דישן פאלק די שאפונג פו; א יירגשטאט אין ארץ ישראל אין אונחערע טעג. עס י איז באמת שוועד צו זעז די מ.רצה וואס האלט אפ די פועלי אגודת ישראל פון פאדא״גיקונג מיט הפו- עא המזרחי, וועאכער בויט ארץ ישראל אין ג״סטפון' דעד תורה און וועלכער האט גע<!^ען די אכטונג פון אלע'קרייזן פון ישוב. האט עם טאקע געהאאטן דערביי מיט א־יניקע יאר צוריק. די חברים פון פועלי אגורת יש א וועל־ כע זייגען געקומען ק״ן ארץ ישראל או; זירי׳באקעגט מ־ט די שאפגדע כוחות אין ישב, האב! טאקע גישט געקעגט זען קיין אוגטערש״ד צווישן זיר און דעם הפועל המזרחי, אויסער דער פארטייאישער טרא- דיציע, וו א ם ז" האבן מיטגעבראבט מיט זיר פון א״ראפע. זיי האבן געפיאט א נויטוועגדיקייט פאר א רעאיגיעזער ארבע&ער־סביבה און ראם האבן ז" געקעגט געפיגען אי; הפועל המזרחי. ז" האבן זיר אויר איבערצייגט, אז כרי צו ווירקן רעליגיעז אויפן ישוב, מוז! זיר אלע שאפגדע רעאיגיעזע כוחות פאר־ א״גיקן און מוזן זיין א טייא פון ישוב. די גאותחקע אגודה־פירער האבן אבער דעם פלאן צעשטערט און נישט רערלאוט די "געכאפטע אין ציוגיזם" אפצו־ טא! 8ז8 שטיקא ארבעט. וואם פאר א באדייטוגג האט דערפאר די כאומר* ש טע "פארשטארקטע ארבעט פאר ארץ ישראל" מצד דעד אגודה, ׳ווען אין דעחעלבער צ״ט בלייבט די זעלבע, אין גרוגט גענומען, אלטי־ציוניסטישע פא- איטיק? די דערקלערוגג פון ר׳ איטשע מאיר אעווין, אויף דעד קאגפערענץ אין מאריענבאד, אז די אגודה באמיט זיר "צו דערהאלטן רעם אחדות כלפי חוץ אין דעד דאזיקער גורא־שעה", איז זייער אגטפלעקנד. כל זמן פאר דעד וועלט וו עט זיין אחדות, מעג מען שוין זיר דיים! צווישן זיר או; מען מעג אגהאלטן די אלטע ליניע פון שטיין אויסנווייניק און קריטי- קירן. עס איז, מאלט אייר, יא געשען אן עגדערונג זייט קאטאוויץ, אבער בלויז כלפי חוץ איז עם ווירקגד: כאפי פגים איז "מפטירין כדאתטול׳.;. טיט א קורצע צייט צוריק איז אין דעם "׳אשא חפץ" זאא, אין תא־אביב, אפגעהאלטן געווארן א פ״עראעכע פארזאמלונג אכבוד דעם 35־יאריקן יו-. ביאיי פון דעד אגורה. אויף יעגער אסיפה איז אוים־ געטראטן ר׳ איטשע׳ מאיר אעווין, דעד פארזיצער פון דעם וער הפועל פון דעד אאוועאטאעכער אגודה- ארגאניזאציע, מיט אן אפשאצוגג פון דער פארגאג־ גענער תקופה און פון דעד אגודה. אין פאראויף פון זיין רעדע האט ר, איטשע מאיר זיר ארויסגעכאפט מיט דעד פאאגנדער וויכטיקער באמערקונג: "אויב מיל וואלטן וי»זד׳ מיט,35 ׳W:צוחק-,.ווען מ«ד.די8בין- - 4ע5יויגט^דעם יסוד פאר דעד אגודח,י׳א-יןיקאטאוויץ," באשלאסן זיר א״גצוווארצלען אין ארץ ישראל, אפ¬ שר וואלטן פיא גיצוא געווארן פון דעד שרעקאעכער קאטאסטראפע און אויר ארץ ישראל וואלט געהאט אן אנדער פגים". קאינגט עם גישט ווי א וודוי? מילא, מוחא רעם "אפשר", ראם קענען מיד אנגעמען ווי א שטייער צו דעד פארטיי: מעז 1VP י8ר נישט פשוט ארוים* קומען און די אייגענע פארטיי באפלעקן מיט אזא שרעקלעכער באשולדיקונג אן אן "אפשר". אבער שוין דעד "אפשר" אל״ן א ז א געוואלדיק גרויסע קאגצעסיע פון דעד הנחה, אז דעד קאמף קעגן ציו- נחם אי; ־־י "גוטע יארן אין גלות, וואס איז צו אוג- דזער ה■ י אויר אנגעפירט געווארן פון א טייל פון דער א, טאדאקסיע, ד״ה אגודה ארייגגערעכגט, האט אינדירעקט פארגרעסערט די צאל פון די קד- בנות אויף צעגדליקער און צענדאיקער טויזנטער. אפילו ווען מיד זאלן צוגעבן, אז דעד "אפשר" איז א בארעכטיקטער, איז עם נישט גענוג שוידערלער: דארפן גישט די "אפשר״־מעגטשן זיר שלאגן "חטא- תי" און תשובה טאן מיט פראקטישע מעשים, און גישט באויז מיט פאליטיש־דיפלאמאטישע רעדעס. געוויס ז״נען פאראן יחידים, וואס האבן תשובה געטאן, אבער די פארטיי איז געבאיבן ביים'אאטן. די פארטיי קען דאר נישט זיין אומגערעכט. האבן מיד טאקע איצט געל״ענט,*אז די וועלט־קאגפערעגץ פו; ד ער אגודה, וואם איז אפגעהאלטן געווארן אין מאריעגבאד, האט באשלאטן, אין עסענץ, ווייטער פארצחעצן די פאליטיק פון דעד אגודה און זיר אג- האלט ן אן רעם* אלטן אגודהשן פראגראם פון קאמף קעגן יידגשטאט, קיין קאאפעראציע מיט דעד "די- שער אגעגטור און פאר קעמפן פאר די יידישע רעכט "אויף די ערטער". ראם א ז נאד דעד טשוואק פון רעם בוגדיסטישן פראגראם. גראד זייגען די אעצטע פאר יאר געווען סימנים פון א נייער-ווענדוגג אין דעד פאליטישער אייג* שטעלוגג פון דעד אגודה. מען האט דא און דארט געוזערט וועג ן א פארשטארקטער ארץ ישראל שטי* מוגג אין די ר״ען פון דעד אגודה, איבערהויפט צווישן דער אגורה־יו-גנט און אראבער. מען האט •אפילו געפח׳־ווט אפאייקענען דעם אומבאשטרייט־ בארן פאקט, אז די אגודה האט אפגעהאלטן אירע מענטש! פון פארן ק״ן ארץ ישראל דודר איר בא- קעמפן רעם ציוניזם און ווארפן שמוץ אויפן ישוב. מען האט אנגעוויזן, אז, יאקבי, אט דעד און דעד רבי האט אמאל געשריבן א גוט ווארט וועג ן מצות ישוב ארץ ישראל... אין די דאזיקע נאאיווע תי¬ רוצים האט מעז זיר באמיט צו זען א חרטד^אויף דעד פאדגאנגענהייט און אן אנהויב פון אן אמתער און פראקטישער ארץ ישראל ארבעט. וו אם אן אמת, די פועלי אגודת ישראל האבן טאקע אט די'דאזיקע שטימונג פאר ארץ ישראל גענומען אויסנוצן אויף א פראקטישן אופן, קורם- כא דורר עולה זיין קיין ארץ ישראל און זיר פער- זענאער באט״איקן אין׳איר אויפבוי. זיי זיינען אבער געבאיבן אייגזאם און האבן די אגודה־מאסן גישט פר. קעויזגער א , ר. בן גוריו! אין הערצקם צימער. דאס הערצל־צימער אין דער געביידע פון קרן- קימת איז פון רער זעלבער פארעם און גרוים 'ווי הערצאם קאבינעט אין ויין. אויר דאם מעבא און די פארטרעטן און בילדער געפינעז זיר אויף די זעל־ בע פלעצער ווי זיי זיינען געווען אין וו י ן. דאם איז אפילו א היבש צימער, אבער דאר ווי א קאביגעט און ק״ן סר מענטש ן קענען נישט אריין. עם האט זיר דעריבער פארזאמלט בלוח א קלייגע גרופע צו באצ״כענען די וויכטיקע דאטע אין דערייידישער געשיכטע — 60 יאר זינט דעם ערשטן ציוניסטישן קאנגרעם, עטאעכע מיטגאידער פון דער עקזעקוטיווע מיט ד. בן־גוריון אין דער שפיץ און עטאעכע ווע* טעראנען פונם ערשטן ציוניכוטישן קאנגרעם. אין ארץ ישראל זיינען פאראן בסר הבא 9 דעלעגאטן פון ערשטן קאנגרעם, פון זיי זיינען אנוועזנד געווען פיגף: ה. פארבשט״ן, ד״ר מ. ברוידא, פראפעסאר קאויזנער, ד״ר מ: עבנער און ד״ר א שאליט." די באדייטונג פוגם ערשטן קאנגרעס אין דעד ייז־ישער געשיכטע איז איצט קלאר פאר יעדן. די יידישע געשיכטע איז געווען פאר די אעצטע 50 יאר אזוי אכזריותדיק, אז זי האט נישט איבערגע* אאזט קיין איין צייט־אפשניט פאר ראמאנטישער בענקשאפט, פאר ראמאנטישע מאטיוון פון רעם מין "דוד מאר ישראל חי וקיים"! און אזעאכע מאטיוון קעגען אויר זיין א שטארקער פאקטאר אין די שטרע* בונגען פון א פאאק. נ״ז, זי האט יעדע 15—10 יאר אויפגעטר״סאט דאס פאאק, די קאעפ זייגען געווארן אלץ שטארקער און האבן אלץ פארשטארקט״די נויטוועגדיקייט פון אן אייגן ווינקא. יערער קאאפ 1 האט געטריבן נייע כוואליעס צום ברעג פון דאזיקן לאגד. און די נויט, ווי נויט איבעראל, האט געשאפן ווונדער. די יידישע געשיכטע אין איר״גאנצן איז א רעטעניש. אבער די דאזיקע תקופה איז געווען זייער גאטירלער, מיד האבן גוט געזען די סיבות און די פאאגן. די אידעע אליין האט זיר שוין אין יענע צייטן געטראגן איךדע^אופפז״אין״ז^מאט^ניאר גגגווארט אויפן מאיעםטעטישן“ג־יי0פ פח ה״תחעוייצא ער זאא דורר זיין שארפער אינטואיציע צוגעבן דעד אידעע א פארעם און זאא זי פארקערפערן אין א התחלה פון טאט. אבער 50 יאר זיינען צוו" דורות, וואם האבן באוטיק געקעמפט און געהאפט, און איצט, אריבערטרעטנדיק רעם שוועא פון הערצאם צימער, נאד די וועטעראנען פון ערשטן קאגגרעס, האט יערער פון אונדז געפיאט ווי עם האט עפעם א ציטער געטאן ביי אים אין הארצן. פון גאות, האט געזאגט ד. בן־גוריון, האבן מיד געהאט היסטארישע דאטעם, וואם ניט מיר האבן זיי געשאפן —.דאטעס פון רדיפות, גזירות, גירושים, פאגראמען. היינטיקע דאטעס האבן מיר אל״ן גע- שאפן. דאם יידישע פאאק איז מיט זיין גייסט געווען שטארק אין אאע צייטן, אפילו ווען ער איז געווען צעשפרייט. אבער היינטיקער טאג האט אונדז גע- מאכט פאר א פאלק בפועל. דאס "הישע פאלק האט ,"׳ווידער אויפגעלעבט און וו יא זיין א זעלבסטשטעגדיק פאאק ווי אלע פעלקער. דער, וו אם האט גורם געווען צו דער איצטיקער דאטע, — ד״ר הזורצא, האט נאטירט אין זיין טאג־בור, אז אין דעם'טאג_ האט ער געגרינדעט די יידישע מדינה. איצט קליגגט עם ווי א געאעכטער, אבער אין 5 יאר ארום, אדער אין 50 יאר ארום וו על ן עם אלע אנערקענען. די הים- טארישע אינטואיציע האט אים אונטערגעזאגט, אז קודם כל רארף די מדינה געשאפן וועח אין״הארצן פון פאלק גופא. די צוו״ טערמינען אל״ן, 5 ארעד 50, באוו״זן ווי שטארק ער האט געגלויבט אין רעם, אז עם קען גאר פארווירקלעכט וו ער ן גאר אין גיבן. * אן אזא גלויבן וואלט נישט געטאן גיעווארן ראם, וו אם איז געשאפן געווארן. ״ ״ * איצט זיינען שוין אריבער 50 יאר און עם איז נאר גישט מקוים געווארן, אבער דאם מ״גט נישט, אז זיין גאויבן האט נישט געהאט ק" ן גרונט. א געגוערער גרונט אח רער קאמף, וועלכן מיר פירן. איצט לעבן מיר איבער א קרחים, וועלכן מיר האבן . נישט איבערגעלעבט אפשר אין אונדזער גאגצער געשיכטע. ראם פאאק וואס האט ראם ערשטע אונדז געהאלפן, איז איצט געווארן אונדזער קעגנער. שווע- רע וואלקנם באדעקן אונדזער הימל און אינערהאלב האבןמירנאר קיינמאא גיטגעהאט אזעלכע צעשטע־ רער ווי עם זיינען לעצטנם צווישן אונדז דערשינען. ניט נאד וואם נאר 50' י אד איז די מדינה נאר ניט ‘געשאפן געווארן, נאר אפילו ראם, וואס איז שוין געשאפן, שטייט אויר אין געפאר. און דאר שט" ע ן מיד אויפן שוועל סון דעד מדינה און דאס פארא- געגע איז איר אנהויב אין די פארשווערונגען פון ענגלאגד קעגן אונדז, און אין די געשעענישן פון אי- ווערפוא און אין אגדערע געשעענישן איז צו זען א דירעקטן המשר פונם וויים־בור, פון דעד צווייטער זייט ראס געפאר פון אינעראעכן חורבן. אויב מיד קענען שטיין אגטקעגן אט די געפארן אן פחד, זי- כערע אין אונדזערע מעגלעכקייטן און אין אונדזער צוקונפט, איז עם נאד צו פארדאנקען דעם פאקט, וואס מיד האבן שוין דעם יסוד פון דעד מדינה אין $