Undzer Worṭ · 1947-11-14 · 44/82 (14.11.1947) · p. Seite 3

זייט 3 אונדזער ווארט פרייטיק, 14 נאוועמבער 1947. \ אבראמסאן אויף אן אנגעווייטאקטער טעמע mm עם איז ביי מיו־ גישט׳יקיין נ״עס, אן א פריש־ אריבערגעקומענער ייד זאל, אוגטער ערשטן איי;־ רתק פון גיו־יארק, Tr באקיאגן אייך .,צופיל": צופי- טומא,צופי- מענטשן, צופי- גאםן, צופי- א״לעניש, צופי- ליבט. צופי- "אלר״ט". אפילו צו- פי- עסן. אבער אויף אזא ״צופי-". ווי עס האס זיר 1׳ טע; באקלאגט פאר מיר מיינער א באקאניטער ייד, א; אריבערגעקומענער פון יענער זייט, האב איר זיר נישט געריכט: — ביי אייר אין אמעריקע — האט ער סיר;ע- זאגט — אין דא צופי- ט ר ע ב ל י נ ק ע. * * * מיין איבערראשונג האט -א;; גישט געדויערט עם אין בענוג, נעווען ער זאל מיר זיין טענה אתים* -יינן אביס? גענויער, כרי איר זאא נישט נאר אים פארשטיין, נאר אפילו מיט אים זיין אייגשטימיק. עד הערט רא, האט ער געזאגט, צופי- וועגן טרע* בלינקע און וועגן די גאז־רןאמערן. אפילו אי! פוי-ן און אין די דייטשע -אנערן. פון וואגען ער קומט איצט, אין טרעב-ינקע אזוי גישט פאפו-ער, ווי דא. ווו״נאר עמיצער כאפס זיר צו צו א שטענדער, רערט ער אין נאמען פון טרעב-ינקע און אין נאמען פון די יידן פון די גאז־קאטערן. ווי־גאר עפעס אן אוגטערנעמונג פון ז$פעם א יידישער חברה, מעג עם אפי-ו זיין א ווייצערשע קארד־פארטי, ווערט אין רער רעק-אמע ארייגגעדרייט טרעב-ינקע (עוועג* מועל מיידאנעק, אדער אשוויענצים). טרעב-ינקע — אונדזער גרעסטער און היי-יק- סטער ברודער־קבר — איז געווארן שיערער פאר- וואבעריקט... שוין בא-ר אזוי וואכעדיק ווי ראם פארטיזאנען־ליד, וואם האט רעם לעצטן זומער בא-. וויזן ארומצווואגדערן א יבער א-ע יידישע זומער* האטע-ן, און צו וועד ן א ";ומער" פון פר״-עבע רזשאז פראנראמען... * * * י, די טרעבלינקע־מאדע א ז ביי אונדז דערגאנגען אזוי ווייט, אז מאנכע אריבערגעקומעגע יידן, ווע-בע זיינען אין טרעב-י;קע נישט געווען, שעסען זיר רער- מיט פאר זייערע הינע קרובים, ווי זיי ווא-טן בא- גאנגען עפעם אן אומטאתטישקייט... מאנכע באפן זיר באצייטנס און בעסערן אויס רעם פע-ער. זיי ק-עפן זיר צו רעם טרעב-ינקע-טיט-. א טווי געוויסע פראפעסיאנעלע רע-ע;אטן און קאמפיינערס ק-עפן זיר צו א ראקטער-טיט-. ספעציעל ווען ז יי פארן איבער פרעמדע מדינות. עם ק-י;;ט שענער... און אז מיר רערצ״-ן וועגן אזע-בע רע-ע;אטן, -אמיר שוין רערמאגען די ש-יחים, וואס טראגן זיר אפי-ו ארום מיט טרעב-ינקער אש אין קעשענע, ווי וואיאזשארן און ם״-םמע;ער טראנן ארום "מוסטערן "פון זייערע פירמעס. ווי־נאר זיי זעען א פאר "קאסטאמערם", ניבן ז יי א נעם ארויס פון קע* שענע די "מוסטערן" און ווייזן: — זעט ראם איז אש פון טרעב-ינקע. איר האב עם אאיין פון דארט געבראכט. — פון א ו ג ד ז ע ר ע פאברעגטע ברידער. און רער ש-יח דארף שוין קיין סר נישט רעדן. ראם אש רעדט שוין פאר אים. אזוי מאכט מען אש פון אונדזער גרעסטער נא- ציאנא-ער טראגעדיע. * עם באנוצן זיר אפילו טיט רעם טרעב-ינקער "טיט-" מענטשן, וואם דארפן אים צו רער פרנסה גישט האבן. אט איז ערשט נישט -א;נ אריבערגעקומען קיין אמעריקע א באקאנטער חזן פון אייראפע. רער ייד האט זיר איןפארלויףפון די;ריגס־יארן געוואלגערט אין רער פרעמד און ער האט ער-ער פארדיגט אביס- אמעריקאנער "סוקסעם". ווער שמועסט נאד, אז ער איז טאקע 8 ג ו ט ע ר חזן, 8 חזן, יואס האט וואס צו פארקויפן! איז דער״א יי ר דארף נישט אגדערש, נאר זיר אגטאן פארן הויכגעשעצטן אמעריקאנער פוב-יקופ א פאר טרעב-ינקער "עפא-עטן". ער מוז דווקא רער- ציי-ן אין רי הינע צייטוננען א נישט־נעשטוינענע מעשה, אז ער איז געווען אין טרעב-ינקע. און, אז עפעם א געהיימניסםולער אונטערגרונט האט אים פון דארט ארויסגעראטעוועט... -"ענט מען די דאזיקע טרעב-ינקע-רעק-אמע און מען רערפי-ט א רויטקייט אין פגים און א ביטערקייט אין מוי-. און עם ווערט ערשט רעכט פארשטענר-ער די טענה פון יענעם אריבערגעקומעגעם יידן: — צופי- טרעב-ינקע... דייטשן שענדן 8 יידישן כית-עולם. בער-ין(פר) רער ארגאן פון רער בער-ינער קר.י-ה "רער וועג" ט״-ט מיט,אז את אייאניענבורג איז נע- שענרעט נעווארן רער רארטיקער יי ד יש ער בית-עולם. 20 קברים זיינען נענצ-ער צעשטערט נעווארן. אין צוזאמענהאנג מיטן דאדקן וואנדאלישן אקט. שרייבט דער ם.ע.ד.־ארג8ן "דאם גויע דויטשלאנד", אז ראם איז 8ן "עפיזאד" פרז אן אר:א:יזירטער אקציע. רענקמאל פאר די העלדן פון ויארשעריער יעמא בער-ין, (רענא). -ויט 8 מעלדונג פון רער פויי?ישער מי-יטערישער מיכיע אץ בערלי!. ז"נע: נע- זאמ-ט נעוואר; אנדעדטדיאלבז מיליא: זלאטעם_ צו בויען א דענקמאל פאר די הע-דן פון ווארשעווער געטא־אויפשטאנד. אויפגעדעקט אן ם.ס־אזנטער גרובט־־באוועגונג וויסבאדען. (דענ8) ווי עם ט״-ט מיט די אמערי־ קאנישע עגטגאפיצירונגס־אפטיילונג, זיינעז ארעס* טירט געווארן 4 אנפירער פון 8 אונטערגרונט־בא־ וועגונג,ווע-בע האבן געפירט 8 פארצווייגטן שווארצ־ האגרל אין די מיליאגען. בכדי פון די רווחים צו פי- נאנסירן די גריגדוגג פון 8! אונטערגרוגטס־באווע־ גונג,מיטן צי- צו באפרייען ד״טש-8נד פון די אקו־ פ8ציע מאכטן. די 4 ארעסטירטע זיינען געוועזעגע ם.ם.־אפיצערן. די 8מעריק8נישע אויספארשונגם־באאמטע האבן זיר איום געגעבן א-ם שווארצהענד-ער און אזוי 8רום געקומען אין פארביגדוגג מיט רער ארגאניזא: ציע. ,,סאוויעטיש ביקי; שאפט-ער באציט זיר זייער סקעפטיש צום באריכט פון "ל׳אינטראנםיגענט". אליפאנט האט רער- קלערט:״עם פאדערט זיר 8ז8 גרויסע צאל קענטע־ נישן, אז עם מוז נעמען זייער 8 לאנגע צייט ביז די אגטוויקלוגג פון דער אטאם־באמבע זא- קומען צום דערפאלגרייכן אפשלום (רער עקספערימענט) איר בין נאר אלת זיכער, אז ס׳וועט נאד פארגייז 8 נע- וויסע צייט איידער רוסלאנד וועט האבן אטאם־ באמבעס אין גרויסע סכומים, וואס ווע-ן קעגען האבן 8 טיליטערישע באדייטונג". די זע-כע צייטוגג רופט אן געמען פון 4 דייטשע וויסנשאפטלער, וו אם ארבעטן איצט אין ראטג־ פארבאנד איבער דער אנטוויקלוגג פון דער אטאם־ נאמבע. רער נייער קאבינעט אין חמעניע אנא פאוקער איז די ערשטע פרו׳ א-ם אויסערן־ מיניסטער אין דער מאדערנער געשיכטע. 8-ם דע- לעגירטע פון די רומענישע קאט. האט זי אגטייל נענומען אויף דער ווארשעווער קאנפערענץ, ווו עם איז, ווי באקאנט, געשאפן געווארן די קאמינפארם. זי איז נעבוירן געווארן א-ם טאכטער פון 8 ראבי־ נער אין מאלדאווע. שוין אין דער יוגגט איז זי נע- ווען פראפאנאגדיסטיש געשטימט צו די ליגקע פאר- טייען ביז צו 16 יאר האט זי באזוכט 8 מעדי- צינישע שו- ווערנדיק דערנאד 8 פונקציאנערין אין דער סאציאליסטישער פארטיי. מיט 20 יאר צוריק האט זי אין דער שווייץ חתונה געהאט מיט 8 געוויסן מארצע- פאוקער, ווע-כער איז זייט 8 -עננערער צייט פארשווונדן. -ויט קורסירנדע ידיעות איז ער באזייטיקט געווארן 8-ם טראצקיסט. אנא פאוקער ווערט באטראכט אלם אידעאלאנישער לייטער פון די רומענישע קאמוניסטן און א ז איינע פון די פיי- איקסטע רעדנער פון דער פארטיי. בוקארעשט. (דענא-רויטער) אגשטאט די צוריק־ נעטרעטעגע ליבעראלע מיניסטארן איז אויפן ארט פון אויסערנמיג. טאטארעסקו נאמינירט געווארין די קאמוניסטין פרו׳, אנא פאוקער. אויפן ארט פון די איבעריקע 3 מיניסטארן זיינען נאמינירט געוואר! פינאנסן — וואסיל לוקא (קאמוגיסט); עפענטלעכע ארבעט— טעאדאר גארדאקעסקו (סאציאליסט), קולטור — סטאציו סטאיאן (פויערים־פארטיי). די 25 יעריקע אנא פאוקער איז די ערשטע פדוי, וואס האט אין ‘רומעניע א־בערגענומעז 8 הויכן רע- נירונגם־פאסטן. ז יי ט 1921 איז זי טעטיק אלם קא- מוגיסטין, אין 1936 איז זי ארעסטירט נעווארן און פאראורטיילט נעווארן אויף 10 יאר תפיסה פאר א; טי־מלוכהשער טעטיקייט אין 1940 האבן זי די סא- וו י עט ן אויסגעטוישט פאר 8 מיטגליד פון דער פויע־ דים־פארטיי. ביז 1944 האט זי זיר אויםגעה8לטן אין מאסקווע אלם באראטערין פון רער סאוויעט. רענירונג אין רומענישע ענינים. לעבגסלענגלעמג צוואנגם־ארבעט פאר מאניו ווארן צו 30 יארתפיסה פאר צוזאמענארבעט מיט די נאצים. אונטער דער זעלבער באשולדיקונג איז דער געוו. סלאוואקישער אויסערן־מיג. פאסיק פאר- משטם צום טויט אין זיין אפוועזגהייט. 6 ווייטערע באשולריקטע האבן באקומען תפיסה־שטראפן. פאליטישער כאאם אין רער םלאו1אקיי. פראג. (רענא־רויטער) נאכן צוריקטריט פון 1 אוטאפהענגיקן און. 5 קאמוגיסטישע מיטגלידער פון רער סלאוואקישער פ8רוו8לט)נגם־קאמיסיע איז די פאליטישע -אגע אין דער סאאוו8קיי איז 8 צו- שטאנד פון צעמישוגג. דער טשעכאסלאוואקישער פרעמיער־מיגיסטער קלעמענט גאטוואלד (קאמו* ניסט) איז אגגעקומען קיין בראטיסלאווא בכדי צו בילדן 8 נייע קאמיסיע. בוקארעשט (רענא) רער פירער פון רער רומעגי- שער פויערים־פארט" דר. יוליוס מאניו א ז פאר- משפט געווארן צו לעבנס־לענגלעכער צוואנגס־אר־ בעט. צוליב זיין הויכן עלטער איז אים די שטראף פארביטן געווארן אויף לעבנס־לענלעכע תפיסה. רי איבעריקע 18 באשולדיקטע האבן באקומען שטרא־ פן פון 1 יאר ביז לעבנם־לעגגלעכע תפיסה. אלע אנגעקלאגטע זיינען געווען באשולדיקט אין מלוכה־פארראט, פארשווערונג ■קעגן רער מלוכה, פרווו דורכצופירן 8 באוואפגטן אויפשטאנד און ארגאניזירן אויסלענדישע ארייגמישוגג אין דומע- ניע. די טויט־שטראף איז אין רומעניע בעת רער פרידנם־צייט אפגעשאפט, פראג (דענא רויטער). רער געוועזענער סלאווא־ קישער פרעמיער, גלח טיסא, איז פארמישפט נע- IIUlUIIUllIUlUUtUUUItHUiUl^UUIUlUHIIIIIIUUUUIIIIillUUIIUIIllUlllillUllllllllllllllllIlllMMIilUUIUllllltlllllllllllMlllllilllllllllilltllllimmilllllllllltmilllllllllllllllllllllllllllllltllillilllllllllimilll פאריז (דעגא). פון דער מאסקווער קארעספאג־ דעגט פון רער פאריזער צייטונג לאיגטראנסי־ גענט" באריכטעט, אז דעם 15 יוני 1947 איז אין אן איינזאמער געגנט פון סיביר אראפגעווארפן געווארן די ערשטע פרווו־אטאם־באמבע אין " ראטג־פאד־ באגד. דער עקספערימענט איז דורכגעפירט געווארן אין דער געגנט פון אירקוטסק. דער קארעספאג־ דענט באהויפטעט, אז ביי רעד דורכפירונג פוגם עקספערימענט זיינען אגוועזגד געווען 280 סאוויע־ טישע אטאם־ספעציאליסטן און אייגיקע רעגירונגם־ פארשטייער. די באמבע איז נעווען קליין, לערר 6 קג.שוועד און האט אויסגעצייכנט פוגקציאנירט. אין דער מעלדוגג ווערט פארזיכערט, אז אין ניי־ עם סאורעטישן^ ס־יאר־פלאן פארנעמט די אטאם־ פארשונג דאם וויכטיקסטע ארט און פארן דאזיקן צוועק זיינען פארלייגט געווארן מערערע אויסגע־ ברייטערטע צענטערס היגטערן אוראל און מיטל- אזיע. וויכטיקע אנטדעקונגען פון ראדיא־אקטיווע גרונט־שטאפן זייגען נישט לאנג צוריק אנטדעקט געווארן אין אוזבעקיסטאן, אין אוראל און אין רער גאענט פון דער בייקאל־אזיערע.- א. פ. מעלדעט פון לאנדאן,אז פראפ. אליפאנט, איינער פון די פירגדע בריטישע אטאם־וויסג־ iiiininiiiiiiiiiiiiiiiiinnniriiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiimiumiiiiiiiiimiiiiiiiiiimmmiiiiiiiiiiiiiiiiii מען דינגט קליינע נעגערלעך... אין "8ריער״־לאנד די שווארצע אמעריקאנער סאלדאטן האבן גישט געטאן קיין נדר, אז ז יי וו עלן זיין נזרים."דער בא- וו יי ז דערפאר איז די באדייטנדיקע צאל קיגדער "קאפע מיט טיילד" וואס מען טרעפט איצט אין דייטשלאגד. אבער די שווארצע זייגען עמפפיגדלעכע מענטש! און די אידעע, אז א ווייסע האט זיר געקענט אויפ- פירן לגבי א זייעריקן אויף אזא אופן, ווי עם וואלט קייגמאל נישט געקענט זיין דער פאל אין די פאר- אייגיקע שטאטן, פילט זיי אן מיט נאאיווקייט און דאגקבארקייט. און יעדעס מאל ווען א שווארצער סאלדאט טרעפט אן אין א גאס פון ק על ן א דיקע גרעטל, וואס פירט אין קיגדער־ווענעלע א שווארץ־ ווייסע "פרוכט", וואס זאנ!צ עדות, אז זי האט שוין פארגעסן אן דער ראסן ־ "טעאריע" און/,בלוט- שאגד", לויפט דער געגער צו צו איר און ער גיט איר אלע זאכן, וואם עם געפיגען זיר נאר אין זיינע קעשענעם: ציגארעטן, שאקאלאד, קאגסערוון... וואם איז דער אויסדרוק פון זיין דאנקבארקייט. דאם געזונטהייסס־אמט אין דער אמעריקאגער זאנע אין דייטשלאנד דאם געזונדןהייטס־אמט אין רער אמעריקאנער זא- גע אין דייטשלאגד אייז געשאפן געווארן דורבן דזשוינט, צענטראלקאמיטעט און אזע מיט רער אויפגאבע צו פארבעסערן רעם געזונדהייטם צו- שמאגד פון דער שארית הפליטה. א יירישע ארמיי פארהאלטן א טראנספארט פון אפריקאנישע מעפילים אלזשיר, (דענא־רויטער). 400 יידן פון מאראקא, טונים און אלזשיר זייגען דורר דער זשאגדאמעריע פארהאלטן געווארן, בעת זיי זיינען ארויף אויף א שיף, וואם האט אוטלעגאל באדארפט אפשווימען קיין א״י. רער פלאט אין קאמף מיט רי מעפילים — די בריטישע אדמיראליטעט האט געגעבן א באפעל צו די פלאט־קאמענדאנטן אין מיטללעגדישן ים צו אוגטערדריקן יעדן פתוו פון די מעפילים־שיפן "רורצוגנבנען" זיר און נישט צו דערלאזן, אז זיי זאלן צוקומען צו די ארץ־ישראלדיקע ברעגעס. רער פלאט האט באקומען אבאפעלצו באנוצן זיר מיט קראפט ק עגן די רערמאנטע שיפן. — די פאנאמע־רעגירוגג האט אפגעווארפן די ענג- לישע פאדערונג צוריקצוגעמען די דערלויבענישן פון צוויי פאגאמא־שיפן, וואס פירן מעפילים קיין ארץ־ ישראל. די איטאליענישע פאליציי אי7אויפגעםאדערט נע- ווארן צו פארפאלגן די גרופן יידן, וואם קאנצענטרירן זיר אין דער אומגעגנט פון פארט ספעציא, כדי אפ- צושווימען קיין א״י. ״משמר העם״ 1 אין ירושלים זיינען אויפגעקלעבט געווארן בא- קאנטמאכוגגען פון ועד הקהילה, וואם דופן די ירו- שלימער יידן ארייגצוטרעטן אין "משמר־העם", ווע- מענם אויפגאבע עם איז אפצוהיטן די n און אויס־ צומיידן פאניק און מהומות. גאכדעם ווי די דאזיקע באקאנטסאכונגען זיינען אויפגעהאגנען געווארן, זיי- נעז זיי אראפגעריסן געווארן דורר ענגלישער פאלי- ציי. פלאן צו בילק פאריז, (דענא־רויטער). דער פארזיצנדער פון "דישן לעגיאן אין ענגלאנד שמואל וו" ז ער, וואם האט זיר בעת דער מלחמה דערדיגט צום אפיצער פון ׳בריטישן מילייטער, האט אויף א פרעסע־קאנ־ פערעגץ באקאגט געמאכט א פלאן, וו ענן בילדן אן ארמיי פון 100 טויזגט מאן, וואס זאל צוזאמענגע־ שטעלט וו ער ן פון יידישע פרייוויליקע טרופן אין א״י. וו יי ז ער האט דערקלערט, אז רער יידישער לעגיאן האט שוין אין נרויסבריטאניע 5000 מיטגלידער, וו אם זייגען גרייט מוותר צו זיין אויף ז" ער בריטישער נאציאנאליטעט, כדי צו פארטיידיקן די זיכערהייט אין א״י. /, ווי ווייזער האט נעזאגט, האט שוין דער יידישער לעגיאן פארגעלייגט זיין פלאן דעם קריגם־מיניסטע־ ריום, ער האט אבער באקומען די תשובה, אז ער וועט פארשלינגען צו גרויסע סומעם. די כוחות פון רער "הגנה" — רער ירושלימער קארעספאנדענט פון "קריש- טשען מאגיטאר" שרייבט, אז די בריטישע קרייזן שעצן רעם כוח פון דער "הגנה" אויף אן ערר הוג־ דערט טויזנט ביקסן, צען טויזגטץמאשין ־ געווער, טויזנט מינען־ווארפער און א געוויסע צאל אנטי- טאנק הארמאטן און פלאמען־ווארפער. די "הגנה" האט אויר ביי 150 פילאטן און 500 פילאטן פאר אן־מאטארדיקע עראפלאנען. ק" ן עראפלאנען האט זי אבער נישט. t יאלדע מאירסאן אין ציפערן קירעניא, (דענא־רויטער). די לייטערין פון פא- ליטישן ביורא ביי דער ייד. אגעגץ אין ירושלים; נאלדע מאירסאן, איז אנגעקומען ק״ן ציפערן צו באזוכן רי 18.000 מעפילים, וואם געפינען זיר דארט. אונטער דער אנפירונג פון ד״ר פליםקין אנט* וויקלט דאס דאזיקע אמט א וו"ט פארצוויינטע טע- טיקייט אויף די נעביטן פון מעדיצינישע הילף, קראנקנפלעגע, אויפקלערוננם־ארבעטן א יבער קראג- קה״טם־געפארן, באראטונגען פאר שוואנגעדע פרוי* ען און שטילגדע מוטער, פראפאגאנדע פאר מי" גיעגישע און סאגיטארע צושטאנדן און איינארדנונג פון ספארט־צעגטערן. דאם געזונדה״טם־אמט האט 8 דירעקטע השגחה איבער דעם קראנקען־הויז אין מינכען, באנענהויזן, מיט 280 בעטן, איבער רעם ם8ג8טאריום אין סט. ערלוי מיט 200 און איבער רעם סאנאטאריום אין באד־ריייכענהאל מיט 90 בעטן. דער דזשוינט ניט פאר די קראנקע א טעגלעכע צוגאב פון לעבנם־ מיטל אין דער הויר פון 1000 קאלאריעם. אויסערדעם זיינען פאראן אן ערר 4000 קראנקע אין פארשיידעגע שפיטאלן און סאגאטאריעס,אי- בער וועלכע ראם געזונדהייטם־אמט האט אן איג- דירעקטע השגחה. אונטער די לעצטע איז צו רער- מאנען דאם סאנאטאריום אין גאוטינג, ווו ס׳געפי־ נען זיר "460 יידישע קראגקע, דאס סאנאטאריום ביי שטוטנארט מיט 400 קראגקע און ראם קיגדער* סאנאטאריום אין באד ווייסהאפן מיט אומגעפער 200 קראנקע יידישע קינדער. 71 אמבולאטאריומם זיינען טעטיק אין פאר- שיידענע שטעט און לאנערן, ווו עם ווערן מאנאטלער באהאנדלט מער ווי 25.000 קראנקע און 35 צאן- טעכנישע לאבאראטאריומס, וואם סאגירן די ציין פון קרוב 20.000 יידן א חודש. , אונטער דער השפעה פון געזונדהייטס־אמט 8ר- בעטן ביי 160 דאקטוירים, פון וועלבע 80% זיינע! ציווילע, 10% פון דזשוינט און 10% פון אירא. רעם גרעסטן טייל הוצאות דעקט דער דזשוינט. " ראם געזונרהייטם־אמט האט איצט אויפגענומען א צוו" מאנאטלעכע פראפאגאנדע קאמפאניע, מיט דעם צוועק צו הויבן רעם סאניטאר! און היגיענישז מצב'פון דער שארית הפליטה. ± /