Undzer Worṭ · 1947-11-07 · 43/81 (7.11.1947) · p. Seite 7

זייט 7 אונרזער ווארט פו״טיק, 7, נ5!וועמבער 1947 ■'A פרן א ברירו צר איר בדודער... המשך פון זייט 5 ניט א?אנד פון וווינדער, אז אויר דא זיינעז פא- ראן וואכעדיקע טעג און ב?ויז איין מאג אין דער וואר איז שבת. צו באקומען דאס היים־געפי? וועט גע?ינגעז ב?ויז די יעניקע, וואס זייגען ביכולת צו פארגעסן פי? זכתנות פון דער פארגאנגענהייט און נ?ייכצייטיק אויר פי- צו גערענקען. יערער איינער באקומט דא -ויט רעם וואם ער ניט. און זא?םט ניט מיינען, אז דאס איז ווייניק. במשר פון טויזנט יאר און מער האבן מיר שוין געקענט -ערנעז, וואם עם באדייט שטעגדיק צו -יינן אויף איין זייט וואגי־ שא- און שפעטער איבערצייגן זיר, אז די צווייטע שא- האט זיר אפי-ו נישט א ריר געטאן. זא-םט גישט מיינען, אז איר שרייב פוסטע ווער־ טעת פי- ביישפי-ן זאנן ערות וויאזוי פי-, פי- פאסן זיר אריין -ייבט און געשווינד אין -עבן פונם -אנר, זיינען מקיים, זיינען געבאטן און-ערנען שנע- די שפראר. זיי נע-יננט עם נאר א דאגק ז" ער שטארקן ווי-ן און -יבשאפט צום -אנר. דאקעגן זיינען צום באדויערן, פאראן פי- פא-ן פון עו-ים, וואם זיינען אפנעריסן פון אונדזער וועג און זיי זיינען נעב-יבן פרעמד מיט זייערע שפראכן און מחשבות. ז יי האבן ניט נעהאט רעם גויטיקן מוט און די מונטערקייט פאר א גייסטיקער דער- נייערוגג. איין ז8ר מוז איר קאנקרעט פעםטשטע-ן: דאס -אנד איז זייער שוועד פון ק-ימאטישער, עקא- נאמישער און פא-יטישער הינזיכט. די דאזיקע שוועריקייטן, וואס מען קען ז יי ניט ענדערן, מוז מען אנגעמען און צונעוויינען זיר צו זיי. די איבע־ ריקע שוועריקייטן מוז מען גוט דערקענען, כדי צו וויסן ווי זיי צו באקעמפן. איר ווע- ניט מאדיר זיין. איר ווע- ב-ויז בא- טאנען נאר אייניקע זאבן. ס׳איז ז" ער וויכטיק איר זא-ט -ערנען עברית פאר אייעד עו-ה זיין. איר מיין, אז איר טרייב גארניט איבער אין דער וויב- טיקייט דערפון. ס׳איז כדאי און געווונטשן יעדע אגשטרעגגונג צו דער-ערנען די שפראר, וויי- ראם וועט פיל דער-ייבטערן די שוועריקייטן פון א יי נ- פאסן די עו-ים. מען דארף ניט פארגעסן, אז אין די נ״ע נעזע-שאפטם - קר״זן אין -אנד איז זיר זייער שוועד אפצוגעבן דערמיט. די צווייטע אויפגאבע: צו דערקענען די באוועגונג און צו קומען צו א ק-ארן באוווסטז״ן, וואס איר דערווארטעט פונם -אנד. ס׳איז זייער וויכטיק צו דערווערבן דעם פוגדאמענט, כדי ממשיר צו זיין און בויען אויף אים דא. אויר פי- איר אויף ווים? עם פע-ן מיר W גויטיקע ידיעות אין ציוניזם. אמת איז, איר באמי זיר איצט זיי צו באקומען, אבער גישט יערער וועט האבן די מענ-עבקייט צו פאר- ברענגען צוויי יאר אין שו-, וואם אין איר איז טראץ א-עם -"בטער ווי אין נעוו״נ-עבן ארבעטם- -עבן. אויב מען וועט דיר פרעגן, טא זאג, אז א נו- טער פאכמאן אין דער?אגתוירטשאפט אדער אינ- דוסטריע קען זיר דא -ייבט אייגארדנען. ק-אר, אז דאם פאר מוז ער גוט קענען. אינטע-ינענץ איז דא גענוג. f מאן, בכדי צו -ייטן מיטן "דזשוינט״־ביורא אין אנ- סבאר. אין דער ציי ט פון איר ארבעט אין באמבערג, האט מרם. גאאדמאן פי- מיטנעהא-פן אין דער טאג טענ-עכער ארבעט פון די אפטיי-וננען פונם ר. ק., וואס זיינען געווען מיט איר ארבעט דירעקט פארבונח, ארויסווייזנדיק גרוים פארשטענדעניש אויף א-ע געביטן. , מרס. גאאדמאן האט געבעטן אויסדריקן דורד אונדזער צייטונג איר דאנק דעם ר. ק. און א-ע s אננעשטע-טע פאר דער פראכטפו-ער מיטארבעט און זאגט צו מיט גתים אינטערעס צו ארבעטן פארן דער?ייבטערן דעם גור? פון די יידן אין נ-ות-ד״טש-?אנד ביז צום פאר-אזן דאס -אנד. דער רעניאנא? - קאמיטעט שטרייכט אונטער מיט צופרידנהייט איר איבערגעגעבענע און טרייע אר- בעט?טובת אירע ברידער אין ד״טש-אנד און דריקט אוים זיין האפענונג אז אויר אויף ווייטער וועט מרס. גאאדמאז ווידמען אירע פעאיקייטן און ענער- גיע פאר דער שארית הפ-יטה. 8 בועלדונג פונם דזשוינפז וועגן פארמעגנם w אין פוילן אין הסכם מיטן דעקרעט פון דער פוי-ישער רע- גירוני נומער 87 פונם 8־טן מער? 1946 מוזן א-ע פאדערוננען, וועגן צוריקגע?אזענע פארמעגנם אין פוי-ן, נעמע-דעט ווערן ביזן 31-טן דעצעסבער 1947. די אדרעסן פון די מע-רוננם שטע-ן זייגען פא-- נענוז: מאיאר ק-עמטשאק, פראגקפורט, שוימאנקאי 43 קאפיטאן זיבאווסקי, מינכען, זאפיעגשטראסע 8 קאפיטאן יא ן יאשטשעמבסקי, שטוטגארט, היינכוב- וועג 32 קאפיטאן עדווארד?ופיאן, נירנבערג, פירטה, קראנאבערשטראסע 15 איבטר שטטט און שטליטלטך אין זע-בן גייסט האבן געענטפערט אגיד אנדערע קינדער. די?אמפערטהיימער פארמאגן א פראכטפו?־ איינגעארדגטע ביב-יאטעק מיט 300 ביכער אין דער יידישער און העברעאישער שפראר. צייטונגען ווערן פארשפרייט אין א גרויסער צא?. א פאר-שו-ע פאר אויטא - מעכאניקער און דאמען - שניידעריי מיט 80 שי-ער. 120 שי-ער זיינען שוי ן אתים פון דער דא¬ ז יקער שו?ע א-ם ריפ-אמירטע בע?י מ-אבות. אזוי ווי אין א-ע אנדערע ישובים, פרענט זיר דער דארטיקער ייד אויר "עד מתי?" ווי?אנג נאר וועט ת יערן אונרזער נע-ונד -עב ן? פ. ל. צו דער רעארב8ניז8ציע פון רעם רעגיאנאלן "דזשוינט" די?עצטע ציי ט איז פארנעקומען א רעארגאני־ זאציע פון "דזשוינט". די אמעריקאנער זאנע איז אייננעטיי-ט נעוואוזן אין 2 נרויסע באצירקן: קיג־־ כענער און פראנקפורטער. צום מיגכענער באצירק געהערט אויר דער באמבערגער ראיאן. דירעקטאר פון דעם באצירק איז מר.?יפיאן, ווע-בער האט שוי ן אייגיקע מא? באזוכט רעם באמבערגער ר. ק. און אין משר פון פארשיירענע קאגפערענצן מיט די מיטנ-ירער פונם ר. ק. בארירט די אקטוע?סטע פראנן פון אונדזער ראיאן. מר.?יפיאן האט א- תיסגעוויזן א געהעריקע פארשטענרעניש פאר די נויטן פון דער שארית הפ-יטה אין אונדזער ראיאן און מיר נ-ויבן, אז זיין צוזאמענארבעט מיטן באט- בערנער רעגיאגא? קאמיטעט וועט זיין א הארמא- נישע און פתכטבארע. די געכסטע טעג פאר-אזט באמבערג מרם. נאאר- באמבערגער לאגער־שפיגל בחפזונדיק, וויי? דאסמא? איז אתים צעמזיקט דער ספארט־ק?וב, וועמען דאס פוב-יקום האט צעבראכן א?ע פינג־פאנג טישן און בענק און אפנעריסן די ווענט. שדן אפנערעדט דערפון, וואס דער היזק רארף תיכף גערעקט ווערן, מוז מען האבן שטעג- ריק א צוגעגרייטן -אקא- פאר אימפרעזעס, צו- געפאסט יצום ווינטער, ווען עם ווערט מער ווי א גויטווענריקייט צו-יב די?אננע אוונט-שעהן. מיט גתים דערפא?ג קען אויסנעגוצט ווערן דער ק-יי- גער טעאטער־זא? אין אוקראאיגישן ב?אק, עס פא- דערט זיר ב-ויז א ק?" נע אנשטרענגוגג"און א ק?יי־ נע סומע גע?ט. אין דער נאענטסטער צייט ווערט פארויסגעזען איינצואררענען?יטערארישע און פאר?עזונגם#אוונטן אין -אקא- פון דער ביב-יאטעק און אין -אקא- פון פח״ח. אינם פראגראם גייען אריין: ראם?ייענען די ק?אםיקער, אקטוע-ע פראב-עמען(פון דער פרע־־, סע), קעסט?־פראגן,?ידער און?עבעדיקע צייטוגג. פרטים ווע-ן זיר באווייזן אין פ?אקאטן־מע?דונגען אין?אנער. מיר האפן, אז דער קו-טור-באארד וועט קומען מיט זיין מאטעריע-ער און גייסטיקער סיטהיאף. ח.נא-דזאמר דער קאמיטעט האט זיר אקטיוו גענומען צוגרייטן צום ווינטער. עם ווערן געמאכט רעפאראטורן און ווו נויטיק איז, וו ער ן ארייגגעשטע?ט שויבן. מיט -דער הא?ץ־פראגע האט זיר עם אנגעהויבן רענו-ירן אויף אזא אופן, אז די וואם האבן געמאכט גרויסע הא??־זאפאסן קענען נישט מער געניסן פון הא?ץ, וואס איז אפנע-״נט געווארן אין די גרויסע שטא?־־ מאנאזינען" און ווערט פארט״-ט פ?אנמעסיק. דער אוקראאינישער ב?אק נויטיקט זיר־שוין מער נישט אין ק יי ן הא?ץ, וויי? עם ארבעט שדן דארט די צענטרא?־באהייצונג, וואם ניט גענוג ווארעמקייט. עם איז נעב-יבן דעם קאמיטעט, אין ענין וויג-- טער־פארזארגונג, צו -יינן גתים אכט אויף די הי-פם- רוימען און"וואסער־רערן, אז זיי זא-ן באווארנט ווערן קעגן די פרעסט. פארזארגן א-ע קארידארן מיט בא?ייבטונג און?אזן אוועקנעמען דאס הא?ץ, וואם ווא-נערט זיר אונטער די פיס אין די קארידארן און ביי די ב-אקן אין דרויסן. דעם?עצטן שבת און זונטיק האבן מיר געזען רעם "דבוק" אין םי?ם, דעמאנסטרירט מיט דער הי?ף פון "דזשוינט". דער דאזיקער ספעקטאק? דארף אונדז?ערגען נישט צו מאכן קיין שום זאר גישט ווייט פון דער יידישער א-טער קה?ה ווארמס (אירמייזע) נעפינט זיר?אמפערטהיים, א שטי- תא י ק שטעטע-ע מיט הייזקעלער אויסנעסדרט אין ק-יינע שורות, איינגעהי?ט אין בוימער. פון א?טן "דישן ישוב אין?אמפערטהיים איז דאס בית עו?ם נעב-יבן אומבארירט תרד די נא- צים. די א?ע אנגעריבענע מצבות זאנן עדות, אז מכמה יארן האבן דארט יידן נע-עבט. פון דער ארטיקער שו?, וואם איז פארברענט נע- ווארן, איז פארב-יבן א?ם זכר, גישט מער ווי א שטיין, ווע-בער איז געווען אייגנעמויערט אין דער שו?: ״ערע אונדזערע 5 הע-רן, וואס זיינען נעפא-ן (פארן םאטער?אנד) 1929—1914". צו איז דער שטיין גישט פארב-יבן ווי א חוזק? הע-דן נעווען, פאר וועמען? די 1200 יידן, וואס געפינען זיר היינט אין -אט- פערטהיים באווויגען עט-עבע גאסן אין צענטער פון שטעט? .די העברעאישע איבערשריפטן אויף די הייזער זאגן עדות, אז זיי האבן קיין שום נע- מיינזאמעס גישט מיט דער ארומיקער באפע-קע- רוע. די רארטיקע קה?ה פירט א שיין קו-טורע-?עבן. אזוי צב. פארנעמט די שו?ע א ה יי ז?, ווו אין שיינע?יכטיקע צימער-ער?ערגען ביי א 50 קינרער-ער מיט פ-יים און הארכן זיר איין צו די ווערטער פונם -ערער מיט קינדעריש־פארח?ומטע אויגן; ארץ, עב, עמק. אריח די אוונט-קורסן פאר דערוואקסענע -ער- גען ביי א 20 שי-ער.?אמפערטהיים פ&רמאגט אויר א מוסטערהאפט־איינגעארדנטן קינדער־גארטן. איר פרעג א ״עע-ע פון א יאר 6: — ב-״בםט אין ד״טש-אנד...? — ס׳קינר ניט אויר מיד א שארפן ב?יק: און ענט- פערט: נ״ן! איר פאר נאר ארץ, וויי? ארץ איז אוג־־ דזער?אנד... איר ווי? א היים! פון יידישן לעבן אין שוואבאך נאכדעם ווי די שוואבאכער קינדער האבן זיר אומ- געקערט פון זייער דערהא-וע אין אגסבאר־סטריט, האט זיר אעעהויבן ראם נייע שול־יאר רעם 19.9-47 אונטער דער?ייטוע פון ח, צימערמאן. דאנערשטיק דעם 2.10-47 א ז אין נירענבערגער אפערע אויפנעטראטן די בארימטע א״י־טעגצערין פאאו-א פאדאני, בעת ווע-בן די שוואבאכער האבן געהאט די נע-עננהייט צו באוווגדערן די דאזיקע קינסט?ערין. דאנערשטיק דעם 9.10-47 איז פארגעקומען א נע- זענ^ננס-אוונט, אייננעארדנט דורבן קאמיטעט פון יויזא\ פאר דער געוועזענער פארווא-טוננם-םעקרע- טארין ביים "דישן קאמיטעט און פון וויזא, פתי אינז. הא-דער צו איר עו?ה זיין אויפן באנקעט, אין ווע-בן עם האבן אנטיי? געגומען פי? א״עע-ארענע געסט, האט דער פארזיצ^דער פונם "דישן קאמיטעט, ה, נא-דמאן און פח\שאנהערץ פון "וויזא", נע- שי-רערט די -יימטועען פון דער אפפארנדער, ווינטשנדיק דאם שנע-ע דערגרייכן די ברעגעס פון' ה״-יקן -אנד. 8. קליינמאן 1. מעל (אויף פסה) קג. 76.822 2. הערינג " י 10.250 3. פיש ״ 5.910 4. סעררין פושקעם , 10.000 'דאם הייסט אז פאהטיש האבן מיר פון שטאטם־קאמיסעריאט כמעט ניט געקריגן קייגע פראדוקטן אויסער פיש. ווי עם איז צו זען איז פון אזעלכע פרא- הקטן ווי פלייש, וואם פאלט אוים פער קאפ און פער טאג איגגאגצן 3 גר., צוקער קארגע״5 גר., פעט עיפעם מער ווי 1 גר. און מעל 12 גר. ד. ה. אז די צוגאב־באשפייזוגג איז א מיגימאלע. עם איז כדאי צויבאמערקן, אז די באשטעלונגען אויף פראדוקטן ווערן געמאכט דורך דעם דזשויגט אן דעם אנטייל פון צ. ק. און זיי ווערן גע- שטעלט ווי א געשעענער פאקט. דעדיבער בא־ קומט זיך אפט r א) גישט קי י ן רעגלמעסיקע פ א ר ט י י ל ו נ ג ן ד. ה. צו דער געגע- בענער פארטיילונג איין פראדוקט צופיל (למשל קאנד. מילך, קעס און' א צווייטער פראדוקט י צו, ווייגיק (למשל פלייש) אדער אינגאגצן גארגיט (פעט! און מען איז גע- צווונגען געבן קעז אנשטאט פעטם. ב) אפט א י ז די קוואליטעט פון אייגיקע פראדוקטן אשלעכטעז קעז, וועלכער א ז אויסגערעכנט צו ליגן א יאר, אדער מער, קומט אריין אין מאגאזין די ליעצטע פאר וואכן צום עגדע פון אנגעגע־ בענעם געברויכם־טערמין. עם איז קליאר, אז אדער ער איז שוין קאליע אנגעקומען' אדער ער מוז קאליע ווערן אין 'מאגאזין און אין בעסטן פאל ביזן אנקומען און די לאגערן מוז ער קאליע וועחי המשך קומט ר 4. פלייש , » 66.866 5. קעז ״ 119.294 ä 6. מעל - 252.364 r 7. גרויפן ״ 97.937 8. קאקא ״ 7.810 9. מילך קאנד. ״ 345.972 10. מילך־פולווער “ 5.655 11. מארמעלאד ״ 45.922 v 12. פיש און פיש־קאנםערוון “ ' 72.518 13. פעטם “ 27.115 14. פרישע געמיזע ״ 46.617 15. ט. פרוכטן און זאפט - 14.836 16. גריגסן־קאגסערוון - 52.623 17. קיגדער־פראדוקטן - 25.450 18. מ^רש־פאקעטן ״ 14.235 און אוי ף פסחן 19. מצה און מצה־מעל “ 371.116 20. וויין פלאשן י 245.912 די פארטיילוגג איז געמאכט געווארן אין דורכשניט אויף 140.000 פערזאן פון דער שארית הפליטה. פון די וויכטיקםטע ארטיקלען פאלט אלזא אוים פער קאפ און פער מאנאט פאלגעגדעס:1 1. פלייש גראם 95 2. צוקער “ 140 3. קאווע / “ 85 4. פעט - 40« 5. מילך קאגד. ״ 500 6. מעל י ״ 360 7. גרויפן און נאדלען ״ 140 8. קעז ״ 170 9. ציגארעטן פעקלעך 1.7 די גרעםטע טייל פראדוקטן זיינען פון דזשוינט, א קלייגער טייל שטאמט פון יידישן וועלט־קאנגרעם און אנדערע קוועלן. פאלגנדער קליינער טייל איז פון שטאטם־ קאמיסאתאט: די פראגן דארפן און ווע?ז אין דער גאעגטסטער צ״ט דעפיניטיוו אויפגעק?ערט ווערן. ביים רענול־ירן די באטתיאוננס-פראנע ווי אויר ביים?"זן די פראנע פון צוזאמענארבעט אין אנדערע אפצווייגן איז אפגעהיט געווארן און ס׳וועט אויר ווייפער אפגעהיט ווערן דער פרינציפ פון זע?בסט־ פאתוא?טונג, אונטערשטרייכנדיק, אז נאר ת שא- רית-הפ-יטה א?יין קען רענו-ירן איר נעזע-שאפט-?ער, עקאנאמיש און קו-טורע- -עבן און, אז זי איז נעזע?שאפטלער גענוג רייף און מארא-יש שטארק, כדי אפצוהיטן איר אויטאנאמיע. (הסשך קומט) ווארן א טאגאזש פון אומנעפער 600 טאן פארפ-ע- גונג, וואס העכערט?ערר צוו" מא? די בי ז איצטיקע צוטיי?וגגען און דארף באטרעפן?ערר 5 מי-יאן דא-אר א יאר. וועגן עצם אפמאר בנוגע דער פ-א- גירטער באטתיאונג, איר הו״יר, איר אויקווירקונג אין?עבן פון דער שארית-הפ-יטה וועט רעפערירן דער גענערא?־םעקרעטאר ד״ר ב-ומאוויטש. נאכן אפש?יםן די פארהאנד?וגגען וועגן רער בא- טתיאוגג ווע-ן אנגענומען ווערן שריט, כדי צו רע- נו-ירן די פראגע״פון באק?״תננ. געזוגדהייטם־וועזן, פיגאנץ־אפטיי?ונג, די געמ״נזאמע געזע?שאפטן פאר פראתקטיוויזאציע, דערציאוגג און קו-טור — וואם איז פארטיילט געוואח דער שארית הפליטה? פון ד. גליזער (לייטער פון ווירטשאפטם־אמט ב. צ. ק. (באריכט געהאלטן אויף דער ראט־זיצונג אין בערכטעסגאדען דעם 13.10.47) עם איז קלאר, אז ביי אזא לאגע געמען אן די צוטיילונגען 'פון דזשוינט און פון שטאטם־ קאמיסאריאם א ספעציעלע חשיבות, ליידער אבער מוז מען פעסטשטעלן אז די צוטיילוגגען פון דזשויגט אווי גוט ווי פון שטאטם־קאמיסאר־ יאט סיי פון באשפייזוגג און סיי פון באקל״דונג זיינען מינימאלע און אנטשפרעכן גיט די נוימן פון דער שארית הפליטה. 1. באשפייזונג אזוי למשל איז פאר 5 מאנאטן ד. ה. פון 1־טן מערץ ביזן 1־טן אויגוסט 1947 פארטיילט געווארן דורבן ווירטשאפטס־אמט פאר דער שארית הפליטה דורך די רעגיאגאל־קאמימעטן, ווי אויך פאר דער פראנצויזישער זאגע, פאר־ שיידענע זומער־קאלאניעס סטאטייסטישע אפ־ טיילונג, אינערע־פארזיארגונג א. אגד. פאלגענדע פראדוקטן r 1. ציגארעטן פאקעטן 2. צוקער קג. 3. קאווע " 1.230.407 97.747 58.067 דער ווירטשאפטס־אמט ביים צ. ק. טיילט ליך אויך צוויי סעפעראטע זעלבסטשטענדיקע ■ רעסארטןז באזארגונג און פארטי'לונג. איך פיר אן מיט 'דער פיארטיילונגס־אפטיילונג און וועל וענן דעם הייגט באריכטן. איך וויל פעסטשטעלן, אז אויב צוריק מיט אייניקע מאנאטן, וועד די אונררא האט אנגע־ פירט מיט"אוניזער לאגער־לעבן, איז די פאר־ פלעגונגם און באקליירונגס־לאגע געווען נאך צום דערליידן, איז אבער הייגט ווען די קבצגישע אירא האט איבערנענומען די ארבעט. האט זיך די באשפייזונג און באקליידוגג באדייטנד פאר־ ערגערט גישט נאר הוואנטיטאט־וו, גאר אויך קוואליטאטיוו. דייפראדוקטן, ציגארעטן און בא־^ קליידוגג זעגען פון ערגערן סארט. אין לא גער פירט למשל האט די אירא געגעבן מענער־קליי־ חגג, לייוונטעניע אלטע. -צעריסענע הויזן און רעקלעך אראפגעווארפענע פון ם. ס. (נאך מיט ייער שטעמפל) און שיך מיט הילצערנע פאדעש־ ועם. וואם אין די קאצעטן-ה^ט מען עם גיט געטראגן.