Undzer Worṭ · 1947-10-31 · 42/80 (31.10.1947) · p. Seite 6

פרייטיק, 31 אקטאבער 1047. אונרזערווארט זייט 6 יזרעאל אקער־צייט אויף די פעלדער פו! עג» WUM WWW MchMMM א נייער צוויע פון ווירטשאפט: עופות" צוכט אין עמק 1935 *שער העמקים . * אלראי יקנעם *בית השטה 1939 *בית השערים *הזורע 1938 *טבעון (אלונים) 1942 *זרעים 1943 *גבעות זייד 1926 *שריד *משמר אעמלן *כפר ברוך •גבת ,.*השרון (רמת דוח * עיינות 1927 *כפר יהושע *שדה יעקב 1933 *כפר החורש ,m/z/A V//////S 222Z6 filllwi nuip ית» וארח הו uר1?13• □ tuרון ■נסר •ד 1 'S '^*נסי "־«וון י3׳ל, | <נ בז\ת דער עמק יזרעאל איז א בר״יטער טאל, וואם ציט זיך פונם עכו־טאל בי־ז צום מאל פון בית שאן און דעם ירדן־טאל און גרענעצט אין צפון מיט די גליל־בערג, אין דרום מיט די שומרון־בערג. אין זיין- ברייטן מערבדיקן טייל, האס האט א 3 עקיקע פארם, פליסט דער טייך קישון, וואם פאלט אדיין אין מיטללענדישן ים אין דער געגנט פון חיפה און זיין מזרח־טייל שניידט דורך דעם טייך הדוד, וואס פאלט אדיין אין ירדן. דער עמק איז אין די אוראלטע צייטן געווען איינם פון די בליענדסטע ערטער אין א״י און מיט רעכט טראגט ער דעם אור" אלמן נאמען ״עמק יזרעאל״. - דער טאל וואם גאט האט אים פארזייט, געבענטשט טיט תבואות. עמק יזרעאל, דער "שפייכלער פון א״י" אין די אלמע צייטן, א ז פארנאכלעסיקט געויארן, געבליבן וויסט און פארלאזן, ביז עם זייגען געקומעז די יידישע חלוצים און האבן אים אויפ־ געלעבט. די ערשטע פרווון צו גרינדן דא יידישע קלאניעס זיינען געמאכט געווארן פאר דעי ערשטער וועלט־מלחמה (מרחביה, תל עדשים). דאם אויסלייזן דעם עמק יזרעאל א ז געווען די ערשטע גרויסע אונטערנעמוגג פון דער ציוניסטישער ארגאניזאציע נאך דער באלפור דעקלעראציע. דער:גרויםער שטח האט געהערט צו א גרויסער משפחה פון אראבישע גוט־באזיצערם און פון לאגג האט ער געצויגן די אויפמערקזאמקייט פון די יידן. וואם זיינען געקומען' זוכן קאלאניזאציע־ערטער אין א״י. דער ערשטער קאנטראקט אויף 160.000 תנאם איז אונטער־ יגעשריבן געווארן אין 1890 פון יהושע חנקין אין גאמען פון א געזעלשאפט צום אייגקויפן ערד, געגרינדעט פון רוסישע יידן. דער- קאגטראקט איז אבער נישט צושמאנד געקומען. די סונים נעמלעך, האבן חרטה באקומען, ווייל די טערקישע רעגירונג האט באשווערט די בא־ דינגונגען פון עליה. אין 1920 איז נאכאמאל אונטערגעשריבן געווארן א קאנטראקט אויף 70.000 דונאם מערב צו נהלל און מזרח צו עין הדוד. דאם איז געווען די ערשטע גרויסע קניה און נאכדעם זיינען געקומען ווייטערע. גרויסע שטחים לאנד זיינען דא איינגעקויפט געווארן דורבן ק, ק. ל. אין יאר 1921, און פון דאמאלסט אן האט נישט אויפגעהערט די אינ־ טענסיווע אנטוויקלונג פון דער געגנט, דעם חלוצישן שווונג־געביט פון די צייטן פון דער דריט^ד עליה. די מאלאריע־זומפך אין טאל זיינען אויסגעטריקנט געווארן'און או ף דעסאויפ־ געפרישטן באדן זייגען אויפגעשטעלט געווארן קאלאניעם פון נ יע פארמעןז קבוצים (קאלאניעם אויף קאלעקטיווע יסודות) און מושבי עובדים (קאאפעראטיווע קאלאניעם פון קליינע לאנד־באזיצער). דער ק. ק. ל. באזיצט 194.000 דונאם באדן אין עמק יזרעאל. די 34 יידישע קאלאניעם אין דער געגנט האבן א באפעלקערונג פון 18000 נפשות, אריינרעכנדיק די 2500 איינוווינער פון דער שטאט עפולה. נישט נאר אנס תבואח־שפייכלער איו די וויכטיקע באדייטונג פונם עמק, ער איז אויך דער וויכטיקסמער קאמוניקאציע־קנופ אין לאנד, דער טויער צו א״י. דאם איינציקע ארט אין לאנד, ווו דער רייזנדער קען דורכקווערן אין דער לענג און אין דער ברייט, נישט אנטרעפג־ דיק קיין בערג און טאלן. ווי א ליניע איז גלייך דער וועג פונם חיפהער פארטביז די טאלן פון ירדן און ירמוק. דא זיינען אויסגעפלאסמערט שאסייען, וויבמיקע פאר א״י און אויך פאר אירע שכנים: f סיריע, עבר הירדן און איראק. דער שאסיי חיפה־צמח פארבינדט דעם ברעג ים מיטן ירדן" מאל און די שכנותדיקע לענדער. אויך די נאפט־רערן פון איראק צום דדפהער פארט זיינען דורכגעלייגט דורבן דאזיקן איינציקן דורכברוך אין די א״י־בערג, וואם רופס זיך עמק יזרעאל. אונמך ברענגען מיד די רשימה פון די ישובים ("=אויף קק״ל־באדן) און די צייט פון זייער גדיבדונג. תל־ערשים — אייגע פון די עלטסטע קאלאניעס אין עמק אויר פאשע פאר פי־צוכט איז דא גענוג. WM L< יי. UMM * בלפוריה *בית אלפא * מרחביה (מושב) ׳ 1923 *מזרע *תל־ עדשים •כפר גדעון 1925 *עפולה v רמת ישי בעמק יזרעא 1911 * מרחביה (קבוץ) 1921 *נהלל *עין חרוד *תל יוסף ׳ *כפר יחזקאל *גבע 1922 *חפצי בה * גניגר יזזזזזזייייייייייזלזןזלזייי״״ייללזזזזזזיייייייידזזזןזךח^ימיחיזןןזזייייי׳״ימזז} וויןןן|(1וו״״״ווןןןןןז^ו,ווווו1ןן ^1ו1וווווןןן^]ןןןןןןןןןן1ןןןןן1ןןןןןןןןןןן^ןן111ו111ןן;(ןןן(]ןן1)1ןןןן(ןןן^וווו.ן1ו;ן,ןןןןןןןןוווווו1(|ןן]ן1,ווווווווןזןון ןןחוו י'יו11||]||11״ייי פארבייגייענדיק 5 באהאלטן אוגטער זיבן שלעסער, איז היינט דער אפענער צוזאמענלעבן מיט "זיי" געווארן 8 זעלבסט־ פארשטענדלעכקייט. עס העלפן די דאזיקע "מעג־־ טשן״ קיין שום טענות נישט. עס איז 8 הפקרות, וו א ס האט קיין גלייכן נישט אין דער געשיכטע פון א"פאלק, וואס איז פון דער דאזיקער ריין־ארישער סביבה פארטיליקט געווארן. א נאנצער ים מיט טינט און רייד זיינען אויסגעגאסן געווארן, וועגן רעם רא- זיקן מיאוסן האנדל מיט דעם כבוד פון די אומגע־ בראכטע עלטערן, געשוויסטער און קינדער. עם מוז ראך פארגאסן ווערן דאם הארץ מיט בלוט און דער מוח דארף פארטריקנט ווערן, ווען מען וויל קו מען אין קערפערלעכער בארירוננ^מיט די בלאנדע מער- דערינס אונדזערע. ווער עם פארמאגט געפילן פאר דיין אומגעבראכטער פאמיליע, וועד עם האט פאר די אוינן דעם נאענטן עבר מיט אלע ז יי נע נרויזאמ־ קייטן, דער דארף דאך משוגע ווערן ווען ער גייט זוכן פארגעניגנס אין די ארעמס פון די ריין־ראסיקע היענעם, אין דער צייט ווען דין אומגעבראבטע נא- ענטע נשמות שוועבן נאך איין דער לופטן און מאנען פארגעלטונג פאך זייער אומשולדיק פארגאסענעם בלוט. שרעקלעך! מוז ראם פארגעניגן אדער טמא- דיק טעמפ איז די נשמה פון רעם ייד, וואס לאזט זיר אויף רעם וועג. מיד העדן נאך היינט דאס גרוילעכע ווידער־קול םו^ם געוויין פון די קדושים, וואס באגליי ט אונדז" אויף אונדזער רערנערדיקן וועג צו דערגרייכן רעם ציל פון צו האבן אן איינענע היי ס אין ארץ ישראל און צוריק אויפשטעלן דאס פארלענדעטע ייויישע פאלק. זייער שאטן ניט אוגדז צו בוח צו גיין פאר- אוים. אזעלכע חטאים קענעז און וועלן נישעפארשווייגן ווערן. אזא על חטא האבן קיינמאל נ^ט געוווסט אונדזערע תפילות־שאפער צו פארצייכענען. זיי האבן געזען אין זייער ווייטזיכטיקן ליידגס - וועג כלערליי} פורעניותן און. עבודה זרות, אבער אזעלכעם האבן זיי אין ז יי ער פאנטאזיע זיך נישט געקעגט פאר- שטעלן. אונדזער לעצטעיווארנונג און חף איז: רייסט איבער מיט אייערע שענדלעכע דרכים, באדענקט זיר!... שבת גישט זיין און דער פעטער וועט האבן נאף א טאג צו פארדינען געלט. און ג׳ וועט העלםן, עם וועט קוסען די זמן כפרה, וועט ער זיר געבן נאד א וו יש די לינקע הארץ־זייט פון זיין רעקל און די מעשה איז געלייזט. דרך אגב וואלטן שוין די פני פון דער קהלה הקדושה געמעגט זארגן פאר נאך עטלעכע על- חטאים און קודם כל טאקע : אן על חטא אויף טשיקנס, וואם ווערן פארנוצט פון די געזאמלטע נעל- טער פון די "אפילס" און ווערן אויפגעגעסן אויף די גרויסע באנקעמם און בעלער. — אן על חטא פאר די דארמאיעדניקעס, וואס מען שיקט אונדז צוזאמען מיטן האפערפלאקן פון אמעריקע, אז זיי זאלן אוים־ פרעסן 80% פון די הילפם־םומעס. און אן על חטא אויף די פרעמד־־שפראכיקע יאהודים פונם גאלדע־ נעם לאגד, וואם דארפן האבן א דאלמעטשער ווען ז יי דארפן ריידן מיט א שארית־ הפליטהגיק און פארשטיין צו האבן אין זייער באדינונג, עמלקים מכל המינים, אנהויבנדיק פון דייטשן און ענדיקנדיק 'ביי לעטישע און אוקראאיגישע באנדיטן מיט א צוגאב פון א שטאב פון שייגע יעקיטשקעם און לאטיש־ קעם, גלייר ווי זיי וואלטן זיר, חלילה, מיט זיי משרך געורעז... דא וואלט אבער בעסער נעהאלפן זיר צו פאר- טראכטן מיט כובד ראש און אמתער ערלעכקייט איבער די דאזיקע און נאד א סר חטאים, נישט נע- פינעז פאר זיי קיין על חטאים נאכן זוכן א מיטל צו פארמיידן די חטאים, וואס קען אויף זיי ק יי ן שום כפרה נישט זיין. I » » * אויר ביי אונדז... ביז איצטער האבן מיר ארומגערעדט עקספארט־ חטאים. עם זיינען אבער פאראן גענוג א"נענע, וואס רייסן די אויפמערקזאמקייט פון סתם־מענטשן. אוגדזער היימישע שארית־הפליטהדיקע בעל־עבירה־ ניקעם האבן זיר א היפש ביסל צעהוליעט און האבן אנגענומען שרעקלעכע פארמען פון עזות און אוים־ נעלאסנקייט. אויב עם איז אמאל געווען צו פארצייכענען אן אייגציקן פאל פון "צושדכנען" זיר צו א בלאנדער ריין־ראסיקער א ר יערי ן, האט דער פארברעכער זיר יעניקע, וואס וואלטן זיר יעדן טאג באדארפט דיג* גען א הארץ - קלאפער פאר?ייערע פערמאנעגטע עברות און עם זיינען איידל און מאגער די, וואס דער באגאנגענער על־חטא איז זיר נוקם נאך אין ז". גיי, פרעג א קשיא, אז זיין ליבער גאמען האט אלץ פארהילט אין א דיקן שלייער פון נסתרות. און ווער קען פארשטיין זייגע דרכים און זיי.גע באגערן חוץ זייגע אמעריקאנער זין און אייניקלער... אט צום ביישפיל, האבן צו די פארגאגגענע ימים נוראים אונדזערע אמעריקאנער פעטערם דער* שמעקט, אז זיי האבן זיר נאר שטארק צעזינדיקט, וואס קען חלילה ברענגען צו כ׳וויים וואס... און ז יי האבן באשלאסן צוצוגעבן צו די 44 על־זזטא׳ם נאר אייגעם, דעם "על חטא שחטנו לפניך בחלול שבת". די 44 חטאים, וואם נעמען אין זיר אדיין: לשון הרע, גבול פה, זנות, שווינדל, רציחה, נזילה און נאר פיל אנדערע, האבן געהאט די מעלה, וואס קיין יידישע גאטם־פארכטיקע פאליציי איז גישט געשטא־ נעז און אפנעהיטן,אז מען זאל חלילה נישט עובר זיין אויף זיי. גארגישט, אפגעטאן — איז געקומען ראש השנה און יום כפור, געגעבן א קלאפ אין הארצן אריין, געזאגט כל נדרי ואסור׳... און דער רבונו של עולם האט תיכף^געענטפערט: סלחתי כדבריך און גיי הוליע ווייטער. מיט שמירת שבת א ז געווען א ביסל שווערער. דא האט מען שוין נעהאט צו טאן מיט לייטישע באלעבאטישע יידי^ע. "שבת־פאליציי". זיי האבן נעמוסרט, מזהיר געווען און אמאל אויר א מקל געווען. רעם שבת האט מען געמוזט א ביסל שאנעווען, ווייל עם האט געשמעקט מיט קהל, וואם האט אין גרעסטן טייל נישט נע- וואלט ליירן די ארעמע \פרהםיהדיקע בעל־עבירה־ ניקעס און א סר האבן טאקע ךעריבער מוותר נע- ווען פון די שבתדיקע אפענע רווחים. האט דאר אבער אמעריטשקע גנב מזל, איז געקומען די פמליא של הקדושים און האבן זיי ארויסגעהאלפן מיט אן על חטא אויף חלול שבת. וועט שוין ממילא קיין שומרי ח♦ גאלדזאמד על חטא". יעדע מלוכה־אינסטיטוציע, ארנאניזאציע אדער באוועגונג מאכט א בילאנס איבער רעם אפגעטוענעם נאר א געוויסן צייט־פעריאד. (אפילו פארשטייער פון געמיינדעם און קאמיטעטן דערמאנען זיר אויר אמאל אפצוגעבן א באריבט!) אין כלל גענומען נע- שעט עם נאך א יאר טעטיקייט, נאר וואס עם ווערט אפגעגעבן א דין וחשבון דעך ארומיקער עדה, איבער דעם דערגרייכטן אדער עם ווערן פארענט־ פערט די סיבות פון דורכפאלן. דאס איז א מין חשבון הנפש, וואם א יערער מענטש איז מחויב זיר אפצוגעבן נאר א נעוויסן אפשניט פון צייט און דערמיט אנצוווארפן א פלאז״אויף להבא. פונם דין וחשבון נעמט מען ארוים אנווייזונגען ווי אזוי צו פארריכטן באגאנגענע פעלערן און צו פאר- שטארקן די נוטע מעשים, כדי זיר צו פארזיכערן א נוטע קאנטע מיט א געזונטן אקטיוו. אזוי זאגן די, וואס ווילן פארענטפערן זייער שטילן חשבון הנפש אין די הייליקע יידישע ימים נוראים — אין ראש השנה און אין יום כפור. און באמת, ס׳איז אויר אין א געוויסער מאם ריכטיק און נע- ווונטשן, ווען עס זאל פאקטיש זיין אזוי ווי עם זאגט זיר. ריכטיקער וואלט געווען צו באדענקען זיך איי- דע ר מען גייט עפעס טאן, צו עם איז גוט אדער שלעבט און דערביי אוועקלייגן אלא יצר־הרעס פון עגאאיזם, דאן וואלט נאך אין גאנצן גוט געווען. א מענטש איז דאר אבער^נאר מענטש און גישט קיין מלאך, טוט ער צוערשט און דאן האט ער חרטה און קלאפט זיר על חטא. דאם אלץ איז געזאגט געווארן קעגן רי על־חטא׳ס, וואם מיר דארפן קלאפ ן אין אונדזער האר*ן אדיין און וואס דערגרייכן דם (44) מאל. עם איז אפילו גישט אזוי שטארק שרעקלער, ווייל ביז אויפן ה״נ- טיקן טאג האב איר נאד נישט באגעגנט א מענטש, וואס זאל ליידן אויף הארץ־ווייטיק פון קלאפן זיך על־חטא. להיפוך; עם זייגען געזוגט און פעט די