Undzer Worṭ · 1947-10-31 · 42/80 (31.10.1947) · p. Seite 5

זייט 5 אונרזער ווארט פרייטיק, 31 אקטאבער 1947. דער אומבאקאנטער העלדין אין קאמף פארן כבוד פון יידישן פאלק און דער יידישער פרוי, געווידמעם איר פערטן יארצייט. מות ימרים... ראטשטיין "אויסלענדישן טראנספארט" גישט צו גאזן, גאר תיכף אויסשיסן. 8 רויטע צעברענטע זון האט פון הינטער די קוי־ מענם געווארפן אירע לעצטע שטראלן איבער דעם, מיט מתים" פארשפרייטן פעלד. די טונקלהייט האט אלץ מער איינגעהילט די טויטע און די לעבעדיקע, מאס האבן זיי אגגעהויבן אויפרוימען. אין דער שטילקייט האט אין די אויערן פון די גרעבער אלץ געהילכט ראם ווידערקול פון דעם מיידלם שאסן. וואם א מייד- קען מאגן!—האט איינער פון די גרע־ בער געמורמלט צו זיר, 'שלעפנדיק לאגגזאם 8 רעד- שאסעגעם פאר די פיס. יא — האט זייגער א שכן דערווידערט — גישט צו נעמען אויפן קאפ. אזא דרייסטקייט! און אפשר... איז זי טאקע גערעכט...? ווי אן עלעקטרישער שטראם א ז דורר אלעמעגס מוחות דורכגעלאפן א געדאגק — אפשר איז זי טאקע גערעכט? הענט האבן זיר אראפגעלאזן און שטערנס פאר- קנייטשט. — און וואם וועט דען זיין אונדזער אלעמעגס סוף? — האט שטייצ איינעתאריינגעווארפן __ יעדן טאג שלעפן מתים, כדי אין א שיינעם טאג איציין געשלעפט צו ווערן. אייז דען גישט גלייכער צו שטארבן ווי א מעגטש,מיט כבוד? רעד שאס פארן "דישן כבוד האט אפגעהילכט אין יירישע הערצער. דאס קול פונם ס.ס.-מאן האט איבערגעריסן די שטילקייט. בשעת מעשה נ׳ערוועז מיט זיין רעמאלמער — זא- פארט ווערסטו רעדשאסן!... אבער דא איז געשעז אזעיצכעם, וואס האט היי- נעם אויפן רעיון גישט געקענט קומען. ביים מיידיצ האבן חי געדאגקען געארבעט מיט א בליץ־געשווינד־ קייט. איר מוח האט אין א הוגדערטסט־חלק פון א סעקונדע אויסגעארבעט א פיצאן, וואם נישט^יעדער קען אים אויספיירן אין טעג, אין מאכן. און דער מוח האט באפו "צ ן די הענט: — העגנט נישט אנמעכטיק! האגדיצט שנע-! ווייזט, וואם א יידישע טאכטער קען! און שוין האט שי-יננערם רעוואיצווער פון איר האנט אויסנעפייערט 3 שאם! אין זיין בא-עבאס. די שווערע, פעטע מאסע אין דייטשן אפיצער״שן מונדיר האט זיר א פארבלוטיקטע האסטיק אראפ־ נע-אזט אויף דער ערד. א צווייטער ם.ס.־מאן האט תיכף ארויסגעצויגן זיין רעוואיצווער צו שיפן די חוצפהדיקע יידישקע און אויר אים האבן 2 קוייצן פון דער אומבאקאגטער הע-רין אוועקנעיצייגט א פארוווגדעטן. מערערע ס.ס.--ייט האבן זיר געווארפן אויף דער הע-רין.עס זיינען ארויסגערופן נעווארן דער -אנער- קאמעגדאגט, דער -אנער-פירער און פארשטארקטע ס.ס. - טרופן. ס׳איז באפוייצן געווארן דעם גאנצן — געדעגק! דו נעמיינער פארברעבער, אז סימעט קומען דער טאג און איר וועט ענטפערן פאר יעדן איינעם אומגעבראכטן "דישן -עבן! און אויר דיר, פאדלעץ, וועט די גערעכטיקייט גישט אויסמיידן! דער רוצח האט זיר געטרייסיצט פאר רציחה. זיין רויטער פרצוף האט זיר אגגעגאסן מיט ביצוט, די יובע איז אים איבערגעגאגנען איבער די ברעגעם. — דו פארדאמטע יידין... — האט פון אים ארויסגעוואיעט א קויצ, פארמעסטנדיק זיר מיט זיין האנט אויף זיין קרבן. אין דער -ופט האט אפנעהי-בט א פאטש. אויף שייצינגערס פנים איז פארב-יבן א צייכן פון אירע פינגער. דאס יידישע מייד- האט פארטיידיקט איר כבוד, נישט נע-אזט אים פארשוועבן. 'דער מגומל א ז ארוים פון די ב-ים. די רציחה האט אין אים אזוי אויפגעזאטן, אז ער האט מער ריידן נישט געקענט, ב-ויז א ווייסע שוים האט זיר באוויזן אויף זיינע -יפן, וואס האבן פון א״ויפרע- גונג נעציטערט. — א פארפ-ובטע יידישקע זא- וואגן אויפהויבן. א האנט אויף א דייטשן אפיצער... אגרירן דעם כבוד פון דייטשן מוגדיר... — דו!... אייגע...! — האט ער געקריצט מיט די ציינער, אינגאגצן אויסער"זיר, מאגיפו-ידגדיק א שטי-ע אומרואיקייט איז גע-עגן אדום דער אפגע-עגעגער באן - -יגיע. די ׳--ותדיקע קו-ות האבן זיר ק״גמא- ניט אפגעטאן פוגם גרויסן שטח, מאס.האט זיר אויסג׳עשפרייט ביז צו f־, פארצוימטע באראקן פון ביידע זייטן -יגיע און ביז צום גע־ \ מויערטן בגין מיט די ק-ייגע פעגצטעדי-ער און רוי־ בערגדיקע קוימענס, צו ווע-בן די -יגיע האט געפירט, אפי-ו פייג- האבן אויסגעמיטן דורכצושוועבן ידעם ח--, וואס איבערן דאזיקן פלאץ, גלייר דער ריח, וואס האט זיר געטראגן פון רויכערגדיקע קוימענם וואיצט אויר זיי געווארנט פאר א געפאר פאר זייערע זארג-אזע -עבגס. איין מא- אין טאג, און ט״-מא- צוו", האט אויף דער באן־יציגיע שטארקער אויפנעטומיצט. פון די לאסט-מאגאגעס טיט די פארקראטעוועטע פענצ־ טער-ער, וואס זייגען אר״נגעפארן אויף דער -יגיע, זייגען אויסגעשטיגן פאסאזשירן. פיס האבן זיר שוועד און -אגגזאם באוועגט, זיי האבן געטראגן א״ג־ געבויגעגע רוקגס, אויסגעצערטע פגימער מיט ארויס־ שטארגדיקע שארפע ביינער און פון דייטיפע אויגן־ -עבער האבן אויגן געווארפן צעשראקענע ב-יקן אויף די שווארץ־געקליידעטע וועכטער" וואם האבן זיי פון די וואגאנעם אראפגעפירט. ס.ס.--״ט האבן גיצייד סארטירט די. אגגעקומענע, וועמען צו דער קרע- מאטאריע און לועמען צו די באראקן היגטער די פארצ״וימוגגען. נעטא־אלבום רחל מיטן קיני (דעחרילוגנ) געווירטעט רעם 5־טן י א ר ט א ג פון די פיאטרקאווער קדושים. פישל ליבערמאן קערט. א קינד ר״סט זיר מיט די העגט-ער און פיסלער אריבער צו דער מאמען, דורר א רעוואל־ ווער־שאס בלייבט עם -יגן שטיל. א'שוואגגערע פרו׳ ווי- צו איר סאן אויף דער אנדערע ז"ט, מיט א קאפ אין בויר פון אן ס.ם.־מאן ווערט זי צוריקגע־ ווארפן אין דער קופע מענטש ן אדיין. דער מאן רייסט זיר צו איר, א קוי- לייגט אים אוועק. רחל דרענגט זיר, שטויסט זיר אדורר צווישן דער מאסע, פעסט דריקנדיק ס׳קינד צו איר הארץ, זוכגריק איר מאן. דער מאן רופט צו איר פון יענער זייט. ס׳קיגד פ-אפ-ט ״טאטא״. א שאם — דער מאן רופט ניט מער... רחל פאלט צו מיט א געשריי. אויר זי איזישיער נישט דערשאסן געווארן, אלעק ראטעוועט ז׳ און זי בלייבט צווישן די לעבעדיקע אין געטא. אלעק, דער אויסווורף פון דער געזעלשאפט, רער באקאנטער אוגטערוועלטס־מענטש פון דער שטאט און הייגטיקער קאמענדאגט פון דער געטא־פאליציי — האט געווארפן אן אויג אויף דער ש״גער רחל. רחל האט מיט עקל און האס אפגעשטויסן אלעקן פון זיר. ס׳האט גישט געהאלפן״אפילו ראם צוזאגן איר רעם גן־עדן פון דער געטא. די יללות, געוואלדן פון דרויסן האבן זיר ארייג־ געריסן צו רחלן אין שטיבעלע אר״ז און זי דערמאנט אין רער לויערנדער סכנה. אירע צוו" ש(וארצע, צע- פינקלטע אויגן האבן זיר ברייט צעעפנט און געקוקט אויף דער טיר, מאס האט אט־אט געדארפט אלעקן אריינלאזן. רחל האט פא רה אלט ן רעם אטעם. ט׳הארץ האט ב" איר געקלאפןט אלץ שטארקער און שטארי־ קער — מינוטן האבן זיר געצויגן ווי אן אייביקייט. א ווילדער קלאפן אין טיר. די טיר א ז האסטיק אויפגעריסן געו?ארן, אויפן שווע- איז שטיין געבליבן א הויכער יונג. א פאר שווארצע באקן־בערד און א נעדיכט, קורץ וואגסעלע האבן ארומגעגומען זיין מגושמדיק פנים מיט א פאי גרויע אויגן. מיט א שעלמיש שמייכל האט זיר אלעק געוועגדעט צו רחלן: — דיין קיגד גייט ה"גט מיט מיד מיט. רחלם הארץ האט א טיאכע געטאן: ס׳קינד?!... «י איז געבליבך אויפן ארט, פארשטיינערט, פאר- גליווערט. אירע אויגן האבן געקוקט אויף אלעקן מיט טיפן צער און צארן. רחל האט געזען פאר זיר א טיפן פינצטערן תהום. אין געהאקטע שטיקנדע ווערטער האט זי ארויסגעזאגט: — איר געהער צו דיר... מער האט זי גישט געקענט ריידן. באלד זיינען אירע באטראכטע אויגן געזונקען צו רער ערד און טיט אלע כוחות האט זי זיר צוריקגעהאלטן פון וויינען אויפן קול. זי האט געשלונגען אין זיר די טרערן, געציטערט אויפן גאגצן לייב. די פיס האבן זיר איר אוגטערגעבראכן און זי איז געפאלן אויפן בעט. אלעק איז צוגעלאפן איר העלפן — זי האט אים אבער מיט א האנט־באוועגוגג אפגעשטעלט. און ניט אויפהויבנדיק דאס פנים פוגם קישן האט זי ארויסגעפליסטערט: י — ראם זיינען הארץ־אטאקן, אויף וואס איר לייד זייט א צ"ט, איר בדויר עטלעכע שעה רו. לאזט מיר רואיק שלאפן. — איר האב אויר נאר גישט קיין צ"ט, האט אלעק געענטפערט, די אקציע א ז נאר אין גא«, דער סכום 500 איז גאר גישטא. גאכן פארעגדיקן די אקציע קום איר צו דיר. ווען אלעק איז אוועק, האט רחל טיף אפגעאטעמט, ארונטער פון בעט און געלאפן איבערן ענג ן שטיבעלע אדויף און.,אראפ. — וואם זאל איר איצט טאן? — האט זי זיר צעשריגן, בייסנדיק די ליפן און רייסנדיק זיר די האר פון קאפ — מיט אלעקן?! קייגמאל אין מיין לעבן. מיט רעם מגווול? אבער ס׳קיגד...? און א ז (המשר זייט 8) דורכצוקומען די אימהדיקע גאכט. פארמאכט,פאר- ריגלט אלע אייגגעגג. מוטערס פארשטעלן מיט ז"- יערע העגט די מיילעכלער פון די וויינענדיקע קיגדער, גראבן איין ז״ערע פנימלער טיף אין זייעד שויס. קראגקע האבן מורא צו קרעכצן און זיייפארבארגן טיף אין זיר די שמערצן, מ׳זאל אויבן, אויף "דער ערד־אויבערפילאר זיי גישט דערהערן... א טויטע שטילקייט האט זיר צעגאסן אי! רער גאכט, און ווי אן עכא פון א ווייטער וועלט, איז דערגאננען ראס גערויש פון א נארמאל לעב! אויף דער ארישער זייט. פלוצים איז די שטילקייט איבער־ געריסן געווארן. פעסטע טריט פון באגאגלטע שטיוול .האבן ריטמיש געקלאפט אויפן ברוק. — די אקציע האט זיר אגנעהויבן. די יידישע פאליציי מיט זייער קאמענדאנט אלעק בראש זיינען זיר צעלאפן אי- בערן געטא מיט גומי־שטעקנס, רעפלעקטארן און קילאפן אין די הענט. טירן ווערן אויפגעריסן,בוי- דעמער אויפגעבראכן, קעלערם און בונקערס אנט־ דעקט. יללות, פארצווייפלטע געשרייען אין געראגגל מיטן טויט צעטראגן זיר א יבער דער פינצטערער געטא־נאכט. אן אלטער ייד, א בן־ שבעים ווערט ארויסגעצויגן פון א באהעלטעניש, קוים מאס די פיס שלעפן זיר ביי אים, א גייענדיקער מת."עד וויינט שטיל, ער באגיסט מיט טרערן זיין "לעגאלע" טאב־ טער, וואם לויפט אים גאר. א מוטער דריקט פע״סט א קיגד צו זיר. זי ראנגלט זיר טיטן שליח פון מלאר המות, מאס רייסט דאס שרעקעוודיק צעווייגטע קיגד פון אירע הענט, א״״נגל ווארפט זיר אויף דער ערד, וויל גישט ג״ן. שרייט ווי גישט מיט זיין קול: — טאטע, מאמע, ראטעוועט! * * * אין יענעם טרויעריקן אויף דער גאכט איז רחל געזעסן אין איר ענג קליין שטיבעלע, אויפן ראגד פון בעט, אריבערגעבויגן איבערן קינד און געצי־ טערט. ס׳קיגד איז געווען איינגעשלאפן. א פאר טרויעריקע אויגן פאיינאסענע מיט טרערן האבן גע- קוקט אויף דער שלאפנדיקער ר״זעלע. דורר איר מוח שוועבן מדר שאטנס פון איר גאעגטער פאר- גאגגענה״ט. אט געדעגקט זי נאר, ווען ז׳ האט איר קיגד נאר געטראגן אין איר טראכט — די גרויסע פרייר, מאס האט איר בא הערש ט: א קינד מעט זי האבן. דערנאר, דאס ‘גליק פון געבוירן דאס קינד — א מאמע געווארן. ס׳לעבן האט אויסגעזען אזוי שיין און גליקלער. איר גאגצע ליבע האט זי רעם ק י נד אוועקגעגעבן, צום פארדרום פון מאן... איר שיינקייט געשענקט דעם קיגד, אלע פריינט פאר- לוירן. גישט געזען מען ס׳טאגט, מען עס קומט די נאכט. געזען נאר איין זאר — איר קינד. ניט לאנג אבער האט איר גליק געדויערט, ניט באשערט געווען דאס קינד דערציען ווי זי האט גע- טרוימט. א! ערד ־ ציטערגיש איז אויסגעב״ראכן: מלחמה, חורבן גאר וועלכע סיזיינען געקומען טעג פון טויט'— אויסזידלונג. זי געדענקט די ערשטע אויסזידלוגג. די ״יודנפארניכטוגגס - קאמאגדא" טרייבט די יידן צום זאמל־פלאץ. איבערן גאגצן וועג פארזייען ז" טויט. טויזנטער מערן געטריבן, גע- שטויסן איבער טויטע קערפערם ,די אפגעשטאנענע מערן דערשאסן. מיט א ז עץ פון א ביקם ווערט גע- שפאלטן רער מוח פון א "ר, מאם האט זיר אראפ- נעבויגן צו דער ערד אויפצוהויבן זיין טלית און תפילין. א מוטער פאלט צוזאמען טיטן קינד. דאס ק י גד קלאמערט זיר נאר אין די ארעמס פון רעד טויטער מוטער. מיט א שמיי בל הויבט אויף א דייטש ראם קינד ביי א ׳פיסל און שליידערט עם אויף א שטיין. — א ציטער גייט איך דורבן גאנצן לייב דורר. אויפן זאמל־פלאץ שט״ען ז": מעגער באזוגדעו/ פרויען באזוגדער. געשרייען, געוואלדן, א געיעג פון לעבן און טויט, פון טויט און לעבן. קופעס מענטשן, פארווילדעטע, פארבלוטיקטע, האלב־משוגע, האלב־ טויטע רייסר זיר פון ליגקס צו רעבטם און אומגע* ביינאכט איז דאם געטא געווען שטארק באלויכטן, א דאפלטע שמירה פון דייטשער און "דישער פא- ליציי" האט באוואכט דאס איבערגעבליבעגע ביסל יידן. בל״ץ־שנעל האט זיר צעטראגן די ידיעה: — אן אקציע אין דער נאכט אויף אומלעגאלע. ״אקציע״, ״אומלעגאלע״, — די אממייסטן גע- ברויכסטע ווערטער אין געטא. די דאזיקע צוו" מעד- מער האבן תמיד געעגבערט רעם מוח פון געטא־ מענטש. מיט די ווערטער איז ער אייננעשלאפן, כדי מידער צו דערוואכן אין שרעק פאר ז". ס׳ערשטע מען דער "ד האט געשטרעקט זיין קאפ אין געטא אר״ן האט ער געקוקט און געהארבט: צו קומט היינט נישט פאר קיין אקציע אויף נישט ארבעטגדע, קיגדער אדער"אלטע לייט. גאר בייטאג האט די גאנצע עדה "ד! זיר גע- שרא״קז, מען"ראם געטא־קעטשל א ז פארפארן אין נעטא אריין. דער יודן־עלטסטער איז געשטאנען . פארן געשטאפא - שעף א ציטערנדיקער און דער־ שראקענער. דער רשע מיט א רויט־פארכעסט פנים, קריצט מיט די ציינער, טופעט מיט די פיס, דראט מיט א פינגער — א שלעכטע בשורה. ס׳איז גע- גוג געווען, אז נאר ראם ווארט "נעשטאפא־שעף" אליין ז אל ארויסרופן א שרעקלעכע אימה ביי יעדן אייגעם." עס איז געווען דער סינאנים פון שלעכטם, רציחה און בלוט. דער מאסן־מערדער פון טויזנטער יידישע נפשות איז היינט ווידער געקומען ארוים־ ר״סן פון רער טשערעדע 500 לעבנס. * פון 25000 "דישע נפשות זייגען געבליבן ביים לעבן, אין אן ענג־צוזאמענגעטריבן פארצוימטן גע- טא, אין מיטן דער שטאט, קוים 3000 יידן. 2000 זיינען געמען פארצייכנט"אין פנקס פון יודנראט אלס "לעגאלע" נוצלעכע יידן, מאם האבן געארבעט צו 12—10 שעה אין טאג'אין״שטעגדיקן טויט־פחד. די איבעריקע "אומלעגאלע" יידן זיינען הפקר גע- מען, פארצייכנט צום טויט, מאם הייגט אדער מארגן פאלן זיי אדיין אינם מאסן־קבר. די צום טויט-גע- חתמעטע "רן האבן סירוב געלעבט פארגראבן אין דער ערד צוזאמ״ען מיט די מייז אונטערן מיסט, אוגטער חורבות און אין היילן. איבער זייער לעבן האט זיר געצויגן א לאנגע גאכט, האסגדיק יעדע .לי״בט-שיין. ווי די שטשורעס פלעגן זיי ארויסקריכן אוגטער דער שוץ פון רער גאכט־פינצטערגיש אויף רער ערד - אויבערפלאר, כדי ביי דער מיגדעסטער פארדעכטיקער באווענונג — פליגק זיר צוריק פאר- בארגן אין זייערע לעכער. * * * 500 קעפ מוזן צוגעשטעלט מערן ביז מארגן — האט זיר אין רער נאכט צעטראגן דער געשטאפא־ באפעל איבערן געטא. ס׳געטא האט א ציטער געטאן. א שרעק האט אלעמען באהערשט. און צוזאמען מיט רער נאכט וואקסט רער פחד, מאס הילט איין ראם געטא אין א מרה שחורה. די יריעה האט אפגעטויבט דאס ביסל לעבן, מאס א ז נאר פאדבליבן. דער נעטא־ מענטש האט דערפילט רעם טויט איבער זיר און איבער זייגע נאעגטע. מאס טוט מען? איינער קוקט" אן דעם אגרערן מיט בייזקייט, גלייר ווי יענער איז שולדיק אין זיין אומגליק, צוליב אים מערט ער געיאגט, ער שטערט אים צום לעבן. צופיל זייגען זיי פארבליבן ביים לעבן אין רעם עגנ-צונע- דריקטן געטא. .די צוריקגעקומענע פארחושכטע, פארגעלטע יידן פון דער טאג־שיכט ארבעט, צע־ לויפן זיר שנעל אין זייערע נעסטן מיט הארצקלא־ פעגיש, אז ער זאל נישט האבן בארויבט געווארן... די געטא־גאסן זיינען פוסט. אלע אייגווויגער ז"- נען אוועק אין די מויגונגען? פון דארט ווייטער אויף די בוידעמס, קעלערם, בונקערס. מ׳קוועטשט זיר ^ארוגטער אונטער א שאנק, אונטער א קופע שמא- טעם ארער האלץ. אין די טיפסטע און ערגסטע לעכער" אדיין רייסט זיר דער געטא* מענטש, אבי און דאן האט זיר ווידער איבער דער אימפראווי־ זירטער באן־סטאציע איינגעשטעלט די געווייגלעכע אומרואיקייט — ב י ז, ביז נאר א סאפגדיקער לא- קאמאטיוו האט געבראכט רעם נעכסטן טראנספארט. "די״ארטשאפט איז געווען בירקענאו. די פאסא- זשירן — זעלבסטפארשטענדלער — יידן. די דאטע פון דער פאסיתנג — דער 28.10-42. דער טראנספארט, מאס איז דעם טאג געבראכט געווארן האט אויסגעזען צו זיין אן אנדערער ווי אלע. נישט אזעלכער מי אלעמאל. די פאסאזשירן זייגען טאקע יידן, ז" זייגען אבער געווען אנשטעג־ ד יק געקליידעט און נעגאננען מיט א זיכערן טראט, אראפטראגנדיק פון צוג זייערע היבשע, גאנץ עלע- גאנט געפאקטע טשעמאראנעס. דאס זיינען געווען יידן פון פוילן,האבן אבער אין זייערע קעשענעס געהאט ליגן אויסלענדישע פאספארטן, פון דרום- אמעריקאגישע לעגדער: .פאראגמיי, אורוגוויי, פערו און אנדערע. אין רעם אז באשטאנען זייער ז י בער- הייט. ז" זיינען אהערנעקומען, איינגעארדנט צו מערן אין א ״זיכערהייטס - לאגער" אלס אויסלעגדישע בירגער, כדי פון דאנען אוועקצופארן אין די פ. שטאטן. שנעל איז ב" די ניי־אגנעקומעגע פארשווונדן דאס נעפיל פו! זעלבסט־בארואיקונג און די זיכערהייט מאם ז" האבן באקומען פארנדיק אהער. ז״ערע או״יסלענדישע פאפירלער האבן מיטאמאל פארלוירן אין זייערע אויגן דאס גאנצע חשיבות. די האלטוגג פון די ם.0.־ל״ט, די אפגעהאקטע עגטפערם פון דער '"קאנאדע־קאמאנדע" (אזוי האט מע[גערופן די קא־ מאנדע, מאם האט איבערגענומען די נ״־אנגעקומע־ גע פון די טראגספארטן, מחמת ס׳האט זיר זיי גע- לעבט גישט ש ל עבט, מי אין קאנאדע) האבן* פאר- אויסנעזאגט דאס ערגסמע. רער מאוימדיקער אויס־ זען פון רער "זאגדער־קאמאנדע", מאס האט זיי אויפגענומען ביים געמויערטן בגין מיט די 4 רוי- כערנדיקע קוימענם האבן געמאכט ציטערן זייערע קגיען. אלע ספקות האבן זיר פון ז" אפנעטאן. די מעשה טיטן זיכערהייטס־לאגער האט זיר ארויסגע־־ מי ז ן פאר א בלאף. ס׳האט ז" געטראפן רער זעל־ בער גורל, מאם אלע יידן" ז" געפינען זיר פאר רער קרעמאטאריע. אויר די אויסלענדישע פאספארטן האבן נישט גע- האלפן. י —גאט! ווו איז דיין רחמנות? ... פון דער ס.ס.־באמאכוננ אין בירקענאו איז בא- רימט געווען רער ראפארט־פירער שיליננער. א דאנק זיין הויכער מאס אכזריות און נידעריקן חיהשן סא- דיזם האט ער זיר דערדיגט צום אמט פון ראפארט־ פירער. "א מיטל־מוקסיקער, דיקער, פעסט־געבויטער פויערן־זון האט ער זיר אין גאע געקאטשעט ווי א פעטע קאטשקע. אין זיין ברוטאליטעט איז ער אי- בערגעשטיגן אלע זייגע חברים. אין רער קונסט פון פייניקן מענטש ן האט זיין דערפינדערישקייט רער- גרייכט ביז געניאליטעט. א בל י ק פון זייגע טיגערי־ שע אויגן האט געמאכט אויפציטערן זיינע קרבנות. און קרבגות האט ער שטעגדיק נעזוכט און געפונען. זיין שפיזיקער בליק איז געפאלן אויף א מ" דל פון דעם נ״עם אויסלענדישן טראנספארט. א בילד- שייגע "דישע ארטיסטין פון ווארשע, האט צוגע* צויגן זיין גאנצע אויפמערקזאמקייט. אחוץאיר האט עראיצט גארגישט נעזען. ז"גע אויגן האבן זיר אייג־ געפרעסן אין איר פרעבטיקער פיגור און גראציעזער געשטאלט. די פינצטערע אינסטיגקטן האבן זיר אין אים צעשפילט. שיליגגער האט זיר דערנעגטערט צו זיין קרבן און שטילערהייט איינגערוימט איר עטלעכע מער- טער. .י אין אירע אויגן האבן זיר אגגעצונדן פלאמען, אירע ציינעק, האבן זיר פארקריצט און די פויסטן פארביילט: — מערדער! ווייניק איז דיר מיין לעבן און דאס לעבן פון מיין גאנצעך משפחה, דו ווילסט מיר אויר מיין שטאלץ בארויבן! מיין "דישן שטאלץ, מיין כבור פון א יידישער טאכטער!... נישט רעד- לעבן וועסטו עם... מעררד־דערררר! — האט זי פארקריצט די צ״נער, דראעגדיק טיט איר קליין פויסטל פאר ז"גע אויגן.