Undzer Worṭ · 1947-10-31 · 42/80 (31.10.1947) · p. Seite 2

/ פרייטיק, 31 אקטאבער 1947. אונדזער ווארט זייט 2 ישוב דעם באוווסטז״ן מעגן דער באדייטונג פון דער באוואלדונגס־טעטיקייט; באטייליקן יועט אין שי- לער און פלאנצן וועלדער און זיי באוואכן; באשטי־ מען דעם מאג פון חמשה עשר בשבט, ווען מען פלאנצט גייע בוימער, אלם נאציאנאלן יום־טוב. אתן־ישראל פארמאגט היינט זייער ווייביק בוי- מער. די וועלדער, וואט ראם לאנד האט פארמאגט פארצייטן, זיינען אין פארלויף פון הוגדערטער ׳ארן, אונטער דער אראבישער און פוערקישער הערשאפט, אויסגעריסן געווארן. צו פארבעסערן רעם' קלימאט פון לאנד, צוליב געזונדהייטס־ טעמים זייגען נויטיר, וועלדער, און מיט רעם גיט זיר אפ אין די לעצטע צענדליקער יארן ז יי ער א סך דער קרן קיימת ליש- ראל. 700,000 1 דאל. פאר באדן אין נגב די הויפט־קיוארטיר פון קרן קימת אין ירו¬ שלים.האט טעלעגראפיש דערהאלטן פוגם "דישן נאציאנאל־פאגד אין אמעריקע די סומע פון 1,700,000 דאלאר. אין א דעפעשע צו ד״ר א. גראנאווסקי, פארזיצער פון דירעקטאריום פון קרן קימת, שרייבט דער פרעזידענט פון י.ג.פ. אין אמע־ ריקע, ריכטער מאריס ראזגבערג אז די ראזיקע .באדייטנדיקע סומע איז באשטימט ספעציעל פאר באדן־קניות אין נגב. "מיר שיקן דאס געלט, כדי צו דעמאנסטרירן דעם פארלאנג פון אמעריקא־ נער יידנטום, אויסצולייזן מער באדן אין ׳נגב פאר די נייע עולים. וואם וועלן אינגיבן אנקומע ן קיין א״י. פארדכערט דעם ישוב; אז מיר וועלן געבן אונדזער פולסטע אונטערשטיצוגג פאר דעם גויט־פלאן פון קרן קימת אין דער איצטיקער גורלדיקער שעה פאר אונחער פ אל ק און לאגד". הורצע ידיעות קאפיטאן פארדאן, וואם איז באשולדיקט געווארן אין דערמארדן דעם 17 יאריקן אלעק־ סאנדער רובאוויטש, איז באפרייט געווארן דורך א מיליטערישן געריכט אין א״י. די אראבישע צייטונג "פאלאסטין,‘ טיילט מיט, אז די רעגירונג פירט אונטערהאנדלונגען מיט אראבישע בד־אונטערנעמער וועגן בויען לופט־פארטן און מיליטער־לאגערן אין דער געגנט פון נאבלוס. די צייטוגג שטרייכט אונטער, אז ענגלאנד קלייבט זיך נאך לאנג צו פארבלייבן אין א״י. . . . אן אראבישע צייטונג פון עקסטרעמיסטישן לאגער האט פארעפנטלעכט א ידיעה, אז דער מאראניטישער ערצבישאף פון ביירוט, האט ויער־ לאנגט א מעמאראנדום צו יונ״א, אין וועלכן ער . שטיצט אוגטער דעם פלאן פון א יידישער מלוכה אין א״י. \ער ערצבישאף זאל אייך האבן פאר־ לאנגט, אז יונ״א זאל גרינרן א קריסטלעכע מלוכה אין לבנון. I |*Ä 25 סערטיפיקאטן פאר אפג$*ניםט8ן אויף דער באמיונ4 פון דער יידישער אנענע האט די רענירונג באשטעטיקט 25 סערטיפיקאטן פאר יידישע פליטים פון אפגאניטטאן, ,וואט געפינען זיך אין באמביי. ווי באקאנט, האט די אינדישע דעני- רוע אפנעזאנט צו פארלעגנערן דעם אויפנטהאלט פון די דאזיקע פליטים, וואט זייער צאל דערגרייכט 280, און דעריבער געפיגען זיי זיר"אין א סכנה צוריקנעשיקט צו ווערן קיין אפנאניסטאן, ווו עט ווארטן אויף זיי שטארקע רעפרעטיעס. מען האפט, אז די דאזיקע טערטיפיקאטן וועלן גישט בלויז מעס־ לער מאכן די עליה פון 25 פליטים, נאר זיי וועלן נאר אויפהאלטן רעם גירוש פון די איבעריקע פלי¬ . מים פון אפגאניסטאן. טיט וואט די קאלאניסטן פרייען זיך... דער יידישער קאלאניסט אין ארץ־ישראל האט זיינע אייגענע שמחות, אפטמאל נאד אנדערע "ווי די פון די איבעריקע יידישע איינוווי״נער אין לאנד. אין עמק יזרעאל עקזיטטירט זייט א יאר צייט א דארף, וואט טראנט דעם גאמען "כפר קיש", צום אנדענקען פון דעם ייתש־ענגלישן בריגאדיר פרער- ריק קיש4 וואט א ז העלדיש אומגעקומען אין די שלאכטן פון צפון־אפריקע קעגן די נאצים. בריגאדיר קיש איז געווען א באקאנטער ציוניטטישער פירער און א נעוויסע צייט אויד א מיטגליד פון דער עק- זעקוטיווע פון דער יידישער אגענטור. "כפר קיש" א ז א קאאפעראטיווער דאר^י און האט אין רעם לעצטן מאנאט געפייערט א דרייפאכן‘ יום־־טוב: א יאר צייט פון ארויפגיין אויף. זיין באדן; א יום־טוב פון באקומען וואסער, און דאס ארייעיין פון די ערשטע 30 קאלאגיטטן אין זייערע ה" ז ער. דאס דארף פארמאגט קארגע זיבן טויזנט תנאם באדן. מען האפט \ארט צו באזעצן 70 משפחות. דעתו"ל זייגען אדיין אין זייערע הייזער די ערשטע 30 משפחות. אויר די איבעריקע משפחות וועלן אין ניבן באקומען זייערע שטעגדיקע ה יי ז ער. פאראיין פאר יידישע רואלד־וועכטער , דער יידישער ישוב אין לאגד פארמאנט פא רש יי- דענע פאראייגען, און אויר א פאראיין פון "תשע וואלד־וועבטער, ארעד ווי עט הייסט אין העברעאיש: "אגודת היער". דער דאזיקער. פאראיין עקזיסטירט שוין דריי יאר און פארמאנט איבער הוגדערט מיט- גלידער. אין אים'זיינען אויר אגגעשלאסן די "תשע מימארבעטער פון ידעם רענירועס־רעפארטאמענט פאר באוואלדונג. . אויסער פראפעסיאנעלע אינטערעסן האט דער פאראיין אויר אנדער״ע אויפגאבן: צו פארטיפן אין א פאבריק וואט וועט באשעפטיהן 6 טויזנט ארבעטער די אויסשטאטונג פון רעד פארבעריי איז צום גרעסטן טייל באשטעלט געווארן אין אמעריקע און א טייל אין דער שווייע. אויסער אמעריקע איז אין דער גאנצער וועלט נישטא א פארבעריי מיט אזא מאדערנעוץ אויסשטאטוע. ארבעטנדיק אין 3 שיכטן, 5 טעג אין דער וואר, וועט זי אתיטגעבן 15 מיליאן מעטער א יאר, א קוואנטיטעט, וואט שטייגט איבער רעם איצטיקן באדארף פון דער טעקסטיל־ איגדוסטריע אין ארע ישראל. ה, מאלעד האט געדאנקט דעם קרן־קיימת פאר דער נרויטער פארשטענדיקוע וואט ער האט אתים־ געוויזן דער אונטערנעמונג, דעם בירגערמייטטער פון חיפה, דעם שטאט־אינזשינער, דער בוי־פירמע פון דער "הסתדרות" סולל־בוגה, וואט האט אויף זיך גענומען דאם אויפשטעלן די בנינים. ה׳ חיימאוויטש פון טולל־בונה האט געדאנקט פאר רעם צוטרוי. ער האט דערמאגט די צייטן, ווען די מענטש! פון סולל־ בונה האבן א״ויפן דאזיקן באדן, וועלכער איז נאד אינגאנצן געלוען וויסט", געארבעט ביים אויסטריקענען די זומפן. איצט וועלן ז" פאר- וועגדן זייער גאנע קענטעגיש און אויפבויען די קאנטטרוקציעס, וועלכע האבן גישט זייער גלייבן אין גאנע ארע ישראל. מיד טוען דאס מיט דעם בא- וווטטז״ן, אז מיד ארבעטן כדי צו פארברייטערן די אויפנאמטמעגלעכקייטן פוגם לאגד. אויף דעם באדן פון עמק־זבולון, צפון־זייט פון קרית־ביאליק ביי חיפה,' אויף א שטח פון 53 תנאם פון קרן־קיימת, איז נעליינט נעווארן דער נתגט־ שטיין צו א גתים אינדוסטרי־ווערק. אין דער ער- שטער פאזע וועט אויפנעשטעלט ווערן א פארבעריי אין דער׳גתיס פון 4 טויזנט קווארראט־מעטער, א הויז פאר די קעטלען, מאגאזינען, קראפט־סטאציע, וואסער־טורם א. א. וו. לויטן פלאן וועט די פאדבע- ריי פארברייטערט מערן דורך א טעקטטיל־דרוקעריי און א קראצעריי. צוזאמען מעט דער אומפאגג פון די בנינים באטרעפן ביז 20 טויזנט קווארראט־ מעטער. דער איגסאבער פון דער גרויסער טעקטטיל־פא־ בריק "אתא", ה, מאלעד, האט פארגעשטעלט די פלענער פון דעך דאזיקער נייער פאבריק, אויף מעל- כע דער קרן־קיימת האט באשטימט א שטח פון 400 ־תנאם. לויט דער אפשאצוגג מעלן אין די דאזיקע אונטערנעמונגען, נאד ז יי ער פולשטענדיקער אנט- ׳מיקלונג, ארבעטן פון 5 ביז 6 טויזנט ארבעטער. אויפן דאזיקן שטח מעלן אויר זיין גערטנער, וועלדער און פארמ״לונגס־־ערטער פאר די ארבעטער. אין דער זאנע מעלן אויר וווינען די ארבעטער פון די פאב- ריקן. דא מעט אויפגעשטעלט מערן א שטאט פון 50 ביז 60 טויזנט איינוווינער. 7000 ארבעטער אין עסנווארג פאבריקן שטייט זיר, אז מיר ריידן דא נאד מענן "דישן ישוב און מעגן "תשע פאבריקן. אין עסנווארג - פאבריקן מערן אויטגעארבעט : מעל, מצה, פארש״דעגע סארטן פעטס, זאפטן, מארמעלאדן, פרוכט און פיש־קאנטערוון, שאקא- לאד, צוקערקעס (קענדי), ביטקמיטס, אלקאהאלישע און ניט אלקאהאלישע געטראגקען און אנדערע״פרא־־ תקטן. דאם רוב תי־מאטעריאלן פאר די עטנמארג פראתקטן געפינען זיר אין לאגד גופא און מען דארף ז" ניט אימפארטירן. ניט אומזיסט ה״טט ארע־ישראל פון רי אלטע צייטן: "ארע חלב ודבש", א לאנד פון מילר און האנע. אין די י ארן פון קריג האבן די "תשע עסנווארנ פאבריקן צוגעשטעלט א סך פראדוקטן פאר דער עגנלישער און אליאירטע ארמ״ע״ן. I 2 טויזנט שילער האבן געענריקט די אגראנאם־־ שולע אין מקוה ישראל י די "תשע אינטטיטוציעס אין ארע־ישראל, מיט וואט ז" זאלן זיר ניט פארנעמען, פירן אויך אן א גענויע סטאטיסטיק . די בארימטע אלטע "תשע אנראנאם־שולע אין מקוה ישראל, מאס עתזיסטירט שוין זייט דעם יאר 1870, האט לעצטנס געפייערט די נראדואירונג פון דעם 200-טטן שילער. די דא- זיקע נראדואירונג איז געפייערט געווארן טיט פא- ראד. דאם יאר האבן 66 שילער "געענדיקט די שולע. 30 ׳פון די שילער גייען אליין אוועק אין דער לאנדמירטשאפט, און די איבעריקע ג״ען אמעק אין די ווירטשאפטן פון ז״ערע עלטערן. די לאנדווירטשאפטלעכע שולע אין מקוה ישראל לינט א פאר מייל פון תל־אביב. זי איז געגריגדעט געווארן, ווי דערמאנט, אין 1870 דורך דער בא- רימטער יידיש־פראגצויזישער געזעלשאפט "כל ישראל חברים". 3000 דערפער . אין חודש יולי 1947 האט די צאל "תשע דערפער אין ארע־ישראל דערגרייכט 300. "245 פון ז", אדער 80 פראצ., זיינען געגריגדעט ארעד אונטערשטיצט געווארן דורבן קרן היסוד. 228"אדער 76 פראצענט, געפינען זיר אויפן באדן פון קרן קיימת. אין"1929, נאד קרוב 50 יאר "תשער קאלאניזאציע אין ארע- ישראל, האט די צאל "תשע "דערפער באטראפן 100. אין די שפעטערדיקע 10 יאר זיינען נעגריגדעט געווארן 100 נ״ע דערפער, און אין 1938 האט זייער צאל באטראפן 200. דער דריטער הונדערט אין\צו* געקומען אין די לעצטע 10 יאר. ("דבר") מיט דער אלנעמייגער אנטוויקלונג פון דער איג- דוסטריע אין ארע־ישראל, האט זיר דארט׳לעצטנס אויר אנטוויקלט די איגדוסטריע פון עטנמארנ-פרא- תקטן, און רעד דאזיקער צמ״ג איז שוין אזוי מיס טיק אין עקאנאמישן לעבן פון לאגד, אז ער בא- שעפטיקט שוין ביי היינטיקן טאג זיבן טויזנט אר- בעטער. אין לאגד זיינען איצט פאראן 400 פאבריקן, מאס באשעפטיקן זיר מיט אויטארבעטן פראדוקטן צום עטן. אין דעם לעצטן יאר האבן די פאבריקן אויסנעארבעט סחורה פאר 32 מיליאן דאלאר. פאד- אלע דאלארן מערן ארויסגענומען פון די בריוו און דער, צו וועמען די דאלארן ז״נען אתיטנע- שיקט נעווארן, באקומט דאנאר פון דער פאסט א מעלדונג, אז פאר, די צונענומענע דאלארן קען ער באקומען ארע־ישהאל׳דיקע פונט אין״איינע פון די אפט״לונגען פון דער בארקלעים באנק, מאס איז די פיגאנע־אגענטור פון דער ארץ־־ישראל׳דיקער רעגירוגג. מארד איבער אן אראבישן ארבעטער ־־ פירער אין חיפה איז פארגעקומען אן אטעגטאט אויף דעם/באקאנטן יונגן אראבישן ארבעטער ־ פירער, טאטא טאהא, בעת וועלכן טאהא איז דערהרגעט געווארן פון עטלעכע רעוואלווער־שאסן. דער אומגעקומענער האט מיט א צייט צוריק נע- גרינדעט א נ״ע אראבישע ארבעטער־פארט", פון א רעבטער באפארבונג. זיין פארטיי איז נעמען אג־ טי־קאמוגיטטיש, אבער נלייכצייטיק האט זי אראפ- נעמארפן פון זיר רעם עול פון מופטי. זייט עטלעכע מאכן האט זיר אין דער מופטי־־פרעסע געפירט קעגן טאהא א נרויסע העצע. ערד־ציטערניש אין חיפה ■!■ די צווייטע נאכט ראש השנה האט מען אין חיפה אויפן הר-הברמל געפילט א לייכטע ערד־ציטערניש. פון אפיציעלע קוועלן איז עט גישט באשטעטיקט געווארן, מייל אין גאנצן לאגד איז גישטא ק״ן ט״ט- מאגראף. מאנכע מענטש! זייגען אתיסגעפאלן פון די בעטן. — אויך אין צפת האט מען אין דער זעלבער נאכט געפילט די ערד " ציטערניש. דאס רוב איינוווינער פון דער שטאט האבן זיר אויפגעמעקט פון שלאף. אין א סך שטובן איז צעבראכן געווארן נעפעס. לייכטע אינדוסטריע 1,568 פונט, און ק״ ן טריפאלים פאר 1,290 פונט. פוטער אויטארבעטונגען זיינען געגאגגען ק״ן שמיי- צאריע פאר 5,624 פונט. מאל־קליידער האבן מיד געשיקט ק״ן דעגעמארק פא״ר 5,839 פונט; ק״ן שמעדן פאר 122, 1 פונט; און ק וי ן שמייצאריע פאר 829 פונט. לגבי דער תל־אביב׳ער קאנפעקציע הערשט די גרעסטע אנערקענונג ם" ביי די ספעציאליסטן און ם" ביי דער באפעלקערונג אויפן אייראפעאישן קאנטיגענט. אונדזער פארמאצעווטישע אינ״דוסטריע איז געשיקט נעווארן ק״ ן בעלגיע, קפריסין, אפגא־ ניסטאן. אויסלאנד קויפט אויר אוגדזערע פא רב ן און ל יאק ן, מי אויר עטערישע איילן און קנעפ. רעם רעקארד, אבער, פון אונדזער אינדוסטרי־ פרארוקציע האט בלי־ספק דערגרייכט די פראדוקציע פון קינסטלעכע ציין, וועלכע איז נאר פאר דער צוו"- טער וועלט־מלחמה געווארן דער מוסטער־עקם־ פארט פון אונדז^ער אינתטטריע. צענדליקער לענדער פון אלע פינף וועלט־טיילן קויפן די אויסגעצייכגטע פראדוקציע פון דער פאבריק אין נחלת־יצחק, מעל- כע האט זיר קונה־שם געווען, ווען די ארע-ישראל- אינדוסטריע איז נאר געווען אין די מיקעלער, און מער ווי א טוע פאבריקן ז״גען בכלל גישט געווען אימשטאנד צו עקטפארטירן. ׳ עם האבן זיר געענדערט די צייטן, און היינט עק- זיסטירן שוין הונדערטער קלייגע און מיטעלע איג- דוסטתע־אוגטערגעמונגען, מאס ארבעטן אוים אר־ ט י קלען פון א נוטער קוואליטעט. נישט תמיד נע- ליננט עם די גרויטע פאבריקן אריינצודרינגען אויף ץדי וועלט־מערק. נוטע באדיגונג פון די קוגדן, א שנעלע און פינקטלעכע ליפערונג פון דער פראתק־־ ציע — דאם זייגען די וויכטיקסטע פאקטארן פאר א דערפאלנרייכן עקספארט. פארשטייט זיר, אז פאמעראגצן, בריליאנטן און פאטאש זייגען די פונדאמעגטן פון אונדזער עקם־ פארט, מיטן אויסגאם פון די נאפט - ראפינעריעם אין חיפה, מאס זיינען גישט איבעריק צוזאמעג־ געוואקסן מיט דער ארע־ישראל׳דיקער ווירטשאפט. אויסער די אויבנדערמאגטע 3 פונדאמענטאלע אינדוסטריע־צמ״גן — דארף מען נישט פארגעסן, אז די ארע־ישראל׳דיקע אינדוסטריע פראדוצירט שוין היינט א סר קליינע ארטיקלעז, און" מען די פראפאגאנדע און דער פארקויף זיינען אנטשפרעכנד ארנאניזירט געווארן — זיינען די דאזיקע ארטיקלען נאנץ לייטיש פארקויפט נעווארן מעבר לים. אזוי א ז כדאי אונטערצושטרייכן, אז ני-נט תמידי זיינען די דאזיקע גרויטע מערק געווען אונדזערע קליענטן. דוקא די קלענערע לענדער, וועלכע זיינען צוליב די אדער אנדערע סיבות פארמארלאזט נע- מארן דורך די גרויסע אינדוסטריעם פון ענגלאנד און אמעריקע — דוקא ז" זיינען נעווען אונרזערע אפ- נעמער. אלט ביישפיל מעלן מיר אנמייזן אויף די עטעג־ ציעס פון די פתכטן־סאקן, וועלכע זיינען מיט דער־ פאלג געשיקט געווארן אין די סקאנדינאווישע לעג- דער און ק״ן מערב־אייראפע.דער עקספארט ק״ן בעלגיע אין ערשטן קווארטאל פון 1947 האט בא- טראפן 3,434 פונט, און קיין שמעדן — 380 פונט. גלאז צו לאמפן זייגען געשיקט געווארן ק״ן מאל- טא פאר 1,897 פונט. שפיגלען זיינען געגאנגען ק״ן קפריסין. טערקיי און גריכנלאנד האבן ביי אונדז געקויפט פרימוס־־קעפ אין ערשטן קווא טאל פון 1947 פאר 2,479 פונט (1946: 1.500 פונט). ראזיר- מעסערלעד זיינען נעשיקט געווארן ק״ן סודאן פאר 200 שיפן האבן געפירט די ציטרוסן פון לאנד אין דעם פארגאנגענעם סעזאז איז דער עקספארט פון ציטרוס־פתכט געווען אנגעלאדן אויף צוו" הונדערט שיפן. די צאל איז אפילו א באדייטנדע, אבער ווייט פון דעם מאם דער עקספארט פאדערט אין א נארמאלן יאר. אין רעם טעזאן 1938—1939 זיינען ארויסנעשיקט נעווארן 15 מיליאן קעסטלער ציטרום פרוכט, און אין דעם פאריקן טעזאן — ניט מער ווי זיבן מיליאן מיט 600 טויזנט קעסטלער. דער הויפט פארט פאר רעם ציטרום עקט- פארט איז חיפה. תרד חיפה זייגען ארויסנעשיקט געווארן 68 פראצענט, אדער פינף מיט א פערטל מיליאן קעסטלעך. תרד דעם פארט אין יפו זיינען דורכנענאגגען איין מיליאן מיט דריי־פערטל, אדער 23 פראצענט פון גאגצן עקספארט. און תדר רעם תל־אביב׳ער פארט זיינען דורכגענאנגען ניט מער ווי ג״ן פראצענט, אדער 615 טויזנט קעסטלער. פאר׳ן קריג״האט שוין דער פארט אין תל־אביב נע- שפילט א גרעטערע ראלע אין רעם ציטרוס עקט- פארט. די לעצטע צ״ט אבער באהאנדלט די ארץ־ ישראל׳דיקע אדמיניטטראציע דעם "דישן פארט אין תל־אביב ווי א "שטיף־קיגד" און האט א״נ- געפירט א סר שמעריקייטן. הימל און ערד און א״י ווי ווייט פאפולער עם איז אויף דער גאנצער' מעלט דאס ארץ־ישראל־־פראבלעם קאן דינען פאל־ גגדער פאקט: א ציוגיסטישער שליח, מאס מועט אין ירושלים און שטאמט פון דרום־אפריקע, איז אין גיו־יארק געפארן אין א טאקטי. דער שאפער איז געווען א ״ד (כמעט 80 פראצענט טאקסי־שאפערס זיינען דארט יידן). אויפן וועג האט דער שאפער אנגעהויבן א געשפרער און געפרעגט רעם שליח, פונוואגען ער קומט. וויסנריק, אז אויב ער מעט זאנן אז ער איז פון ארץ־ישראל, מעט ער פארווארפן מערן מיט אן א שיער פראגן, האט ער געענטפערט, אז ער קומט פון דרום־אפריקע. דארויף פרענט דער שאפער: — פון דרום־אפריקע? זייער איגטערעסאנט! און וואט רעדט מען ביי אייך פון דער אתן־ישראל־ פראגע? חיפה ב8ל!ומט צוויי גרויסע געביידעס אין חיפה, אין דער האפן־שטאט ביים מיטללעג־־ דישן ים, האט מען לעצטנס אנגעהויבן בויען צוו" נ״ע גרויסע״הייזער. איין גרויטער בנין אויפן כרמל בארג איז פאר א קראנקן־הויז, מאם מעט טראגן דעם נאמען "אלישע", כדי אויפצושטעלן דאס קראנקן־־״הויז און אויטהאלטן דאס איז נעשאפן נע- מארן א ספעציעלע געזעלשאפט, אין וועלכער עט באט״ליקן זיר אויר די חיפה׳ער "תשע דאקטוירים. - דער צווייטער גרויסער בנין מערט איצט געבויט אין חיפה׳ער גאלף. דארט וועט זיין א גתיסע טעק- סטיל פארבעריי. די אייגנטימער פון דער ניי¬ ער אוגטערנעמונג זיינען: די געזעלשאפט "אתא טעקטטיל" און א גרופע יידן פון דרום אפריקע. ביי ביידע בנינים זיינען באשעפטיקט א 200 בוי- ארבעטער, און ס" דער ערשטער בנין, דאס קראנקן־ הויז, ם" דער צווייטער בנין, די פארבעריי, מעלן קאטטן צו 400 טויזגט דאלאר. בריוו פון אמעריקע ווערן קאנטראלירט בריוו פון אמעריקע מערן אויפגעעפנט פון אתן- ישראל׳דיקע פאטט־באאמטע און זייער אינהאלט מערט קאנטראלירט. ז" זוכן וואט אין ת בריוו ליגט. הויפטזעכלער ווערט ראם נעטאן מיט רעניט- טרירטע בריוו מאס קומען׳ פון אמעריקע. ענגלאנר דארף האבן דאלארן, און א סר דאלארן, און די אר^ישראל׳דיקע אדמיניסטראציע העלפט איר ז" אויסצוגעפינען. די בר י מ מערן אונטערזוכט צי ז" האבן ניט קיין דאלארן ארער דאלאר־טשעקס. /