Undzer Worṭ · 1947-10-10 · 39/77 (10.10.1947) · p. Seite 5

ז "מ 5 ^דנדזער ווארט 11 ,''1*Iן1״"“'"״!!!״!,״״ון,ו י,,' ■“""״"1H״ ״״"יו 1!״״l|״״״"״!1|lllü ״,|ן11ן״,11ו״ו1ו|״",«יו..חי ||,.י,."'יי!!,.,.יו'" ^.>5 ול יידידללו ו { \y J, ן ly s \\U \ ( ZJ ...;:::::?:;־:“!:"::::׳1ו י.:::::::::a׳״11::l״1tl,11Ci11 0י=::״[כ01» ... . יו שליח פון א״י ר. מאיר, וועלכער וועקט די מאסן צו א פארשטארקטער ציוגיסטישער טעטיקייט. עם ריידן אויר די חח׳ צבי רפאלי, ישראל פרוין און שמעיז אעיוין. נאך די רעפעראטז קומט פאר די קיגסטלערישע טייל, אויסגעפירט דורך סיטנלידער פון פארשיידענע ציוניסטישע ארגאניזאציעס. די יובל־פייערונג האט געמאכט 8 שטארקן א״נ. רתק אויף אלע לאגער * איינוווינער, געבנדיק 8 שטויס צו 8 פארשטארקטער טעטיקייט אויף אלע;עביטן פון דער ציוגיסטישער ארבעט. * * * די טעג איז דא פארגעקומעז 8 קאנפערעגץ פון די "ארט״.דירעקטארן מיט דער באטייליקונג פון אגר. אל״סקי, אויף וועלכער עם זיינעז באהאנדלט געווארן פראנן פון טעבניש־ארגאגיזאציאנעלן כא־ ראקטער. * * * די ערשטע טעג סוכות זייגען רא געפייערט גע־ ווארן דורך די "לובאוויטשער,, און אגודה אויפן אלטן שטייגער: מיט רקודים און תורה. אין אלנע. מיין האבן די חסידישע קרייזז אין לאגער ארויס־ געוויח 8 לעבהאפטע יוס״טוב שטימונג, מיט וואס זיי האבן געוואלט פארטרייבן די "וואכעדיקע,, דא- גות... שמחה כוכב וואלדשטאט. /1/ si» U» vl/ Uץ הזכרה נאך די לאדזשער קדושים אין 8םבעת זוגטיק כ״ב אלול צום דריטן יארטאג נאד דער לעצטער אויסזידלונג און נלייכצייטיקער ליקווידאציע פון לאדזשער געטא איז אין אמבערנער בית הכנסת פארגעקומען 8 הזכרה גאך די לאדזשער קדושים. צו דער הזכרה זיינען געקומעז אלע לא. דזשער יידן, וואס נעפיגען זיר אין אונדזער שטאט. נאכן זאגן די געהעריקע קאפיטלעד תהילים און קדיש זיינעז ^י8רויםגעטרעטן מיט טרויער־רעדעס הרב זאגגער, דייר, בורשטין און אנר. די רערנער שיל. דערן רעם טראגישן חורבן פון דער גרויסער עיר ועם בישראל, די צווייטע גרעסטע קהלה אין אייראפע. 1אר דער רעדע מאכט אן אל מלא רחמים דער באוווסטער חזן ׳הושיע מינץ. די הזכרה ווערט פאר* עגדיקט סימן נעזאנג פון התקוה . ציוגיסטישן קאנגרעס, פארבינדנדיק מיט די אקטו* עלע פראבלעמען פון דער קעגנווערטיקער ציונים* טישער פאליטיק. דער רעפערענט איז שארף ארויס־ געטרעטן קעגן דער מעשה נבלה אין אינסברוק, דערמאנעגדיק דעם געפאלענעם אסטראווסקי, וועל־ בער איז אומנעקומען אויף זיין פאסטן. דער פאר־ זאמלטער עולם האט זיין אגדענק באערט מיט 8 ספאנטאנישן אויפשטיין. מיטן נעזאנג ^ון "התקוה" ווערט די אקאדעמיע געשלאסן. אץ וואלרשטאט ציעס מיט זייערע פענער. ביים ליכט פון די שטור- קאצן האט_זיך פארמירט א ריזיקע דעמאנסטראציע, וועלכע האט מארשירט מיט געזאנג איבער די גאסן פון לאנער. אדורכמארשירגדיק רעם לאגער זיינען די דעמאנסטראנטן געקומען צום ספארט־פלאץ, ווו עם האט געפלאקערט א "מדורה,/ דארט איז די דעמאנסטראציע אויפגעלייזט געווארן. דער פארי- זאמלטער עולם שטעלט זיר אדום דער מדורה און ח׳ גרינער האלט א קורצן רעפעראט ווענן דער בא- דייטונג פון יובל. צומאתנס איז אין גרויסן טעאטער-זאל פאר- נעקומען א פייערלעכע אקאדעמיע, אין וועלכער"עס האבן אנט״ל גענומען פארשטייער פון אלע ציונים- טישע גרופירועעז. די אקאדעמיע ווערט דערעפנט דורבן ח׳ גרינער סיטן געזאגג פון התקוה. עס באקומט א ווארט דער פאולא פאדאנ-י פון ד זורעים וקוצרים, אונדזערע ברידער, וואס קוקן או ים דאס קומען פון זייערע נאענטסטע, כדי אויפצוגעמעז זיי מיטן ברויט פון דער דאזיקער ערר. פאאולא פ^־אניס קונסט איז געבויט אויף אוים- שליסלענע תנ״ר־מאטיוון און פאלקס־טענץ ווי: "דער מ^ר שאול,/ ווו מיד האבן געזען פאר זת• דאם לאוורירן פון א יידישער היסטארישער גע. שטאלט, דאן "יוסף,, ווו דער לעגעגדארער בן זקו. נים פון יעקב אבינו האט זיר פאר אונדז באוויזן אין זיין נאגצער פראכט, מיד האבן נעזען דעם יועג, וואם ער האט דורכנעמאכט מיט זיינע ברידער אויף דעם וועג קיין מצרים, א שטיק געשיכטע. "שבת,, און "שבת,/ א שטיק לעבן מיט זייגע תפילות און שטענדיקע תחנונים, די אומזיכערקייט פון הייגט און מארגן, זיינען געווען די אויסדרוקן פון דעם גלותדיקן "שבת״־טאנץ. 8 זארגלאזער לעבגס־טאגץ מיט פיל בטחון אין אוגדזער א״י איז געווען דער זין פון "שבתדיקן,, אי י. דאז דער פאלקס״טאנץ און ״הוירא,/ — עס איז געווען מער ווי נשמיותדיקער פארגעניגן און האפערדיקייט. עס איז דער אויסדרוק פון א יונגן דור, וואס האט רעד. פילט די זיכערקייט פון א פאלק אויף דער אייגענער ערד גאר א לאננן נע־ונד זיין. דער זין פון די א״י־באזוכן, פון די שליחים, גייס. טיקע מדריכים, בינע־קיגסטלער און סתם אבסער. וואטארן ז״נען דער ריכטיקער אויסדרוק פון האר. ציקייט, ברידערלעכקייט און מסירת נפש. אט צו דעם דאזיקן טיפ געהערט די קינסטלערין פאאולא פאדאני, וואם האט פארדיגט אוגדזער הארציקסטן יישר כוח. (נ) די א״י״טענצערין אין האף. פרייטיק דעם 3.10 האט די יידישע באפעלקערונג אין האף לאגער און שטאט געהאט צו גאסט ביי זיר די א״י־מעגצערין פאולא פאדאני, וועלכע איז ארויסנעטרעטן מיט א דיי פאלקס און קלאסישע א״י־טעגץ. די שטארקע אפלאדיסמעגטן מיט וועלבע די טענצערין איז באשאגקן געווארן דורר אלע צושויער איז א באווייז, אז די שארית הפליטה איז דורשטיק נאר ריכטיקער קונסט און בפרט נאר דער א״י־דיקער. ספעציעל האבן אויסגענומען די טעגץ: "די ראזע פון שדון,/ "שבתות,, און "הוירא,/ מיר דריקן אויס׳אויף דעם וועג אונדזער דאנק דער קינסטלערין ווי אויר רעם פיאניסט וועליזאר נאד- לעוואטש. אנערקענונג האבן אויר פארדיגט פדוי דאריט וואלף און ה, ווילי צעלניק פאר זייערע פא. מיונגען ביי די טעכנישע צוגרייטונגען. מיד וו יל ן האפן אז דער דזשויגט וועט אויר אויף ווייטער מאכן באמיוגגען און איינארדענען אוגדז פיל ענלעכע קולטורעלע פאראנשטאלטונגען. ר. ה. מייטעק מיד וועלן ווערן וויסטע־ נישן פון דער מדבר און די בער^וועלן זיר מיט פרייר אגנארטלען, אננעטאז מיט ווייסע וואל די שעפעלער און די טאלן זאלן איינגע־ הילט ווערן מיט גרינס זיי זאלן טרומייטעח און זינגען. (תהילים ס״ה, ינ,, יד,). אוגטערן דאזיקן מאטטא איז געקומען צו אוגדז אייגע פון די בנות ישראל, א טענצערין, א דיפלא־ מירטע מיט אן אבסאלווירטער דייטשער טאנץ־ שולע און מיט א 10־יאריקער פראקטיק אין דער אטמאספערע פון רעם צו יבער פון דער א״ידיקער נאטור, מיט א טייל פון איר יוגגן אבער אינהאלטס. רייכן לעבן. אין באגלייטונג פון איר מאן מיכאל ארם (נאטליב) דעם קוגסטמאלער, רעם פראיעקטאר פון דער א״י־אפערע איז פאאולא פאדאני געקומען צו אוגדז — אירע ברידער — אין איר געוועזענעם נעבורטס-לאנד, מהנה זיין מיט דער פלאסטישער קונסט, אין וועלכער עס ווערט פארקערפערט דאס שפרודלדיקע'א״י־לעבן. גישט לבד איז געגאנגעז איר.צוזאמענארבעט מיט די א,,ידיקע קאמפאזיטארן, וועלכע האבן הארמא. ניזירט — מחיק און טאנץ — מיט יידישער רע! אלער ווירקלעכקייט. עם האט מיט לעבן אויסנע. רריקט פאאולא פאדאני "דאס ליד פון עמק,/ אין אירע פלאסטישע ניואנסן, האבן מיר געזען די פול. זאנגיקע וו״ץ-פעלדער אויף דער פרוכטבארער עמקי ערד, עם האט ארויסגעשיינט די הארציקע פרייד לאגער־שפיגל ווייזןיסמגים פון לעב!: א יידישער פילם, וואס האט געהאט א גומע ווירקוגג און א באלערנדן איגהאלט און א פארשטעלונג פון רעם דראמאטישן קרייז אין האף, וועלכער פארמאנט אויר אייניקע נוטע כוחות, דערהויפט רעם ח׳ בורשטיין. ווי מיר ווייס! מאכט דער קולטור־לייטער אלע באמיוננען אראפצוברעג־ גען די "גדולים,, פון מינכען, נישט קארגגדיק קיין באלוינונג, אבער ליידער גייט עם נ יש ט. זעט אוים, אז צענטראלע קונסט געהערט גאר צו טינכען און אביסל אויר לאגדסבערג. מיט רעם דאזיקן ענין וואלטן זיר געמענט פאר- אינטערעסירן די צענטראלע קולטור־איגסטאגצן אין ראיאן און אין מינכען און איינמאל פאר אלעמאל רעגולירן דעם ענין, פעסטשטעלנדיק, אז די שארית הפליטה, אין וועמעגס גאמען מען רעדט אזויפיל געפינטזיר אויר אין באמבערגער רעגיאן! ח. גאלדזאבזד די קינדער־סאנאטאריע אין סטריט סידן די איינוווינער פון אונדזער שטאט מיטן נע- ראגנל, וואס עס פירן אונדזערע העלדישע ברידער אין א״י. פון ביירוט שבת דעם 4 אקטאבער אין אין ביירוט פארנע- קומען אן אימפאזאגטע אקאדעמיע, געווידמעט דעם 50 ■יאריקן יובל פון דער ציוניסטישער ארנא גיזאציע. די אקאדעמיע ווערט דערעפנט דורכן פארזיצער פון יידישן קאמיטעט ח, געללער, וועלכער לאדט איין אין פרעזידיום די פארשטייער פון אלע ציוניסטישע פארטייען אין ביירוט; די חח,: ברי- לאנט, גראש, וועקסבערג, פייגע, ד,,ר מילר און פריי- בערג. מיט א לעננערן רעפעראט איז ארויסגעטראטן דער פארזיצער פון רעגיאנאל־קאמיטעט ד״ר מנחם קאציאק, וועלכער האט געשילדערט די פערזאן פונם שעפער פון פאליטישן ציוגיזם, די תקופה פו^ערשטן פון יירישן לעבן מיט א יאר צוריק איז אדאנק דער איניציאטיוו פון גענ.־םעקר. ח, נאלדבערנער נעשאפן' נעווארן די געזעלשאפט "בקור חולים,/ וואם האפז זיר נע- שטעלט אלם ציל צ1 העלפן ארעמע און עלנדע קראג- קע. לכתחילה איז די ארבעט זייער שוועד אננע- נאננען צוליב דער שוואכער פאראינטערעסירונג מצד דער יידישער געזעלשאפט. הייגט צו טאג אבער, נאר א יאר טעטיקייט, א ז שוין די דאזיקע אינסטיטוציע נעווארן זייער פאפולער אין לאנער. מען האט שוין באוויזן צו זאמלען א באדייטנדע געלט־סומע, וואם איז אויר במשר פון דער צייט פארטיילט געווארן צווישן די נויטבאדערפטיקע. די קראנקע, וואס געפינען זיר אין די שפיטעלער פון מיגכען, פאסאו, גאוטינג און וואלדשטאט ווערן אפט באזוכט דורר פארשטייער פון בקור חולים, וועלכע הויבן אזוי אדום דעם מוט ביי די קראנקע. * * * v מיטוואר דעם .1.10 זיינען לויט דער איניציאטיוו פד^דער-צומיסטישער פערעראציע אין דיי-טשלאנד- פארגעקומען גרויסע פייערלעכקייטן לכבוד רעם 50 , יאריקן יובל פון -דער ציוג. ארגאגיזאציע. אלע ציו- גיסטישע גרופירונגען האבן געמיינזאם אויסגעדריקט זייער ווילן צו פארווירקלעכן די נביאות פון ד״ר הערצל. אוגטער אן אויסגעשטערנטן הימל האב! זיר אויס- געשטעלט אין א לאנגער ריי אלע יוגנט־ארגאגיזא־ אין באמבערגער ראיאן פון אזא וויכטיקער פאזיציע, וואס נעמט אדיין דעם זעלגער און דעם פארטיזאן און נרייט אים צו צו קענען אויר בויען און שאפן און צוגלייר צו קענען אויפהאלטן די וואכזאמקייט פונם אויג פון צוקונפ- טיקן פארטיידיקער, רעם הגנה־מענטש, האט דא- מינירט דער לעצטער^וואנטוריסטישער מארד- אקט פון רער רעוויזיאניסטישער באנדיטן־כנופיה. עם איז געקומען אין א בולטער פארם צום אויסדרוק אין דער״רעדע פון מיטגליד פון מזכירות גלילית ח׳ שפריץ, נתן, וועלכער האט פארדאמענדיק זייערע באנדימישע מעשים גערופן זיר אפצוגרעגעצן פון זיי און אלס עגטפער צו פארשטארקן די טעטי־ קייט פון אונרזער מהנה לטובת דעם אויפבוי פון דער ייריש^סאציאליסטישער מלוכה. מיט באנריסוגגען און רעדעס מעניוני דיומא זיי- * נע ן ארויסגעטרעטן ר״ד' קאציאק, קרוט, לעווין, שפריץ, די לייטערין פון "דזשוינט,, מס. נוטמאן, ד״ר ווייניק און רעד. מ. יונגשטיין. אין זייער א געהויבענער שטימוגג ביי שיין־סערוויר* טע טישן האט דער עולם פארבראכט עטלעכע שעה. מיטן געזאנג פוגם פארטיזאנער־הימן און תחזקנה ווערט דער אייגדרוקספולער פייער־אוונט נעשלאסן. באמבערגער ווי ס׳זעט אויס גייס אונדזעד לאנער אריבער צום טרוקענעם, אן ערר 00% פון אלע לאנעד-א״נוווי- נער האבן זיר נעמאלדן אויף טרוקעגע פראדוקטן, וואס וועלן שוין פון נעכסטן מאגטיק פארטיילט ווערן לויט אייננעטיילטע קאטעגאריעם. אין די פרא. דוקטן פעל! שאקאלאד און ז א פט, וואס זיינען פאר- טיילט נעווארן פאר די קינדער, בכלל ז עט אויס, אז מיר גייען ארי׳ ן אין א פעריאד פון דייטשע פרא- דוקטן מיט נוטע (?) אויסזיכטן אויף להבא. עס ווערן ליקווידירט די ק יכן. עם וו על ן בלויז בלייבן צוו" קליינע צו פארזארגן די כשרע בחורים און די פרייליידיקע באאמטע. ווי אזוי די זאר זאל נישט זיין וועלז זיר אויפהערן די שטענדיקע טענות פון די געשמאקלאזע שפייזן פון די קיכן און ממילא וועלן זיר אויר פארקלענערן די אפעטיטן פון די צווייפלהאפטע פארזארגער. r אויפן קולטורעלן נעביט האבן זיר אנגעהויבן פא. די קינדער־סאנטאריע אין סטריט ביי אנסבאר עקזיסטירט שוי ן אנדערטהאלבן מאנאט און האט שדין באוויזן פאר דער צייט צו פארגרעסערן די אויפנאמס - פעאיקייטן ביז 180 קיגדער, עס ווערן אגנענומען קינדער, וואס ליידן פון אנעמיע, אוט- דערנערטע, שלעבט־אנטוויקלטע אדער מיט נישט קיין אקטיווע פארמען פון טובערקולאז, בראנכיט און רעקאנוואלעסצענטן נאד שווערע קראנקהייטן. פאר דער קורצער צייט פון זיין עקזיסטענץ, האט שוין דער ניי־געשאפענער דערנערונס־צענטער בא- וויזן זיין אומגעהויערע וויכטיקייט אויפן געביט פון אומקערן דאס נעזונט פון די קראנקע יידישע קינ- רעד. אינם ערשטן פעריאד פון דעם 47-.14.8 ביז דעם .14.9 זייגען אנגעגומען געווארן 94 קינרער פון אג- סבאר, אייכשטאט, פירט און שוואבאר. אין משר פון א קורצער צייט האט דער דערהאלטו־ננס־צו. שטאנד ביי די קינדער ארויסגעוויזן א ציפרידני שטעלגדן רעזולטאט, פארבעסערנדיק ז"עד נעזונט אויף אלע געביטן. דעם .17.9 האט זיר אנגעהויבן דער צווייטער פעריאד פון א נייער נרופע פון 100 קיגדער, דאס רוב פון ראיאן רעגענסבורג. עס ווערן רערווארטעט גאר 80 קיגדער פוגם זעלבן ראיאן, ווי אייך פון די מינכענער און באמבערגער ראיאנען. אלע פארבערייטונגען צום וויגטער־סעזאן ווערן געמאכט מיט דער באדייטנדער מיטהילף פוגם צעג- טראלן און רעגיאנאלן "דזשויגט,, ווי אויר דעם רע- ניאנאל־קאמיטעט אין באמבערג. די אגשטרענגונגען גייען אין רער ריכטונג צו פארבעסערן און פאר- פולקאמען רעם ראזיקן אזוי־נוצלעכן צענטער, וואס וועט ברענגען פיל נוצן פאר אונדזערע לאנער. קינדער. די עלטערן פון די אין רערהאלונג זיר נוי. טיקגדע קיגדער, קענען דעריבער מיט פולשטענדיקן צוטרוי שיקן אהינצו זייערע קינדער, וועלכע וועלן דארט זיכער קומען צו זייער געזונט און כוחות. פון סעלב. , דעם 3.9.47 האט ביי א׳ונדז געוויילט רער ח, ר. שבתאי פון מיגכען, וועלכער איז ארויסגעטראטן מיט א רעפעראט א. ד. ט. ,־די לאגע אין א״י,,. דער רעפעראט וועלכער 'האט צוגעצו־יגך א נדויסן־ עולם: פון אונרזערע איינוווינער איז אויסגעהערט נעווארן מיט גרוים אינטערעם. * עס איז כדאי אונטערצושטרייכן, אז אזעלכע ארויסטרעטוגנען ו1אס ברעגגען אדיין א געוויסע אויפלעפונג אין אוגדזער גרויען לעב! וואלטן בא- דארפט זיין אפטע דערשייגונגען,וואם וואלטן אין א געהעריקער מאם מיטגעווירקט צום פאריגמערע* רי פארטיזאנער־משפחה אין באמבערג זיצט רער רעגיאנאל־שטאב פון פה׳״ח, וועלכער באשטייט פון 3 פערזאן, שפריץ, דר. ווייגיק און שעכטער. די פארטיזאגער־משפחה האט פון ערשטן טאג פון איר אנטשטיין אנטוויקלט א שיינע ארבעט אויף אלע געביטן פון איר פרא. גראם־ארבעט און הויפטזעכלער אויפן קולטורעלן נעביט. דער מרכז האט פיל מיטנעהאלפן אין רער ארבעט פון די ארטיקע סניפים. מיטן אנהויב פון עליה־שטראם, וואס האט פאר- שלונגען א גרויסע צאל פון חברים, א ז די אר. בעט אביסל אפגעשוואכט, ספעציעל האט אויר נע. ווירקט רער זומער מיט די גרויסע טעג און דאס איבערניין אין הכשרה פוגקטן. דער ווירטשאפטס־פונקט אין צעקענרארף האט קאנצענטרירט א היבשע צאל חברים פון גליל באמבערג, וועלכע האבן איבערגעגומען די ארבעט פון פריערדיקן נוח,,ם*קבוץ דארט און,זיינען מיט פאכמענישקייט ארייגגעדרונגען אין אלע ארבעטס* געביטן פון רער פארם און די ארבעט ווערט דורב- געפירט מיט נרויס דערפאלג. דער סאניטארער צו- שטאנד איז דארט א באפרידיקנדער, עס ווערט אויר אנטוויקלט א קולטורעלע ארבעט, וואס ליגט א*ן די העגט פון מנהל אייזנער. דער רעניאנאלער סעקרעטאריאט (מזכירות גלי- לית) האט דורכגעפירט א פרעסע*אקציע, וואס האט געבראכט פארלויפיק אין באמבערג־שטאט — 2495 מארק, צעקענדארף — 750, באמבערג־לאנער -י 2005, אלזא צוזאמען 5250 מארק. די איבעריקע סניפים נעמעז אויר אנטייל אין רער דאזיקער אק- ציע פון באוואלדן רעם "יער הפרטיזנים׳, און "יער ההנצחה". מימן דערנענטערן זיר פון ווינטער, האט זיר דער מזכירות גלילית געמאכט א פלאן פון א שטארקער ארנאניזאציאנעלער און קולטורעלער טעטיקייט. . דער קבוץ "פארטיזאן" אין צעקענדארף האט אראגזשירט א חנוכת־הבית, מוצאי יום־טוב, אין וועלכן עם האבן אנטייל גענומען אלע חברים פון פ-ה-ה שטאט און לאנער פון באמבערג, פארשטייער פון אלע ברידער־ארנאניזאציעס, רעגיאנאל קאמי. מעט, דזשויגט און רעדאקציע "אונדזער ווארט,,. די פייערלעכקייט דערעפגט דער מנהל.הקבוץ ח, אייזנער. אין דער פייערלעכקייט פון רער אגטשטייאוגג