Undzer Worṭ · 1947-09-14 · 35/73 (14.9.1947) · p. Seite 7

ז "ט 7 אונדזער ווארט ערב ראש־השנה תש״ח nDtDfPtDfcO (זכרונות און רעפלעקסן) .ד״ר מנחם קאציאק געדאגקען, דאס גאנצע רועזן ווערט אויפנעברויזט מיט דער גבורה, קדוש השם והאומה פון ע?טער־ יע?טער זיירעס, פון גאגצע תקופות און דורות. און דו, בן־אדם, זאפסט איין אין זיר רעם גאנצן פיין, וויי, -יידן, האפעגונג, מחשבות פון א צוויי־טויזנט־ יאריקן וואנדער־וועג פון יסורים,תפי-ות און בקשות. און דו שטייסט אויפן שווע- פון פאדווידק-עכונג, דו ו*עסט זיין דער בויער און שעפער פון דער פדיי- ער יידישער מ-ובה. א גרויסע ז כיה און 8 גרויסער חוב. נישט -ייבט איז דער וועג. די נאכט ט״-ט זיר אין דר" משמורות, די פיגצטערסטע איז די -עצטע פארן זונען־אויפגאנג. זיי גרייט ייד צו דער־ פי-ן דעם חוב, ז" גרייט צו שטע-ן די -עצטע טריט צום ברעג, אראפצוניין די -עצטע שטאפ?ען צום ה״-יקן בנין — פר יי ה יי ט און זע-בםטשטעג- דיקייט. זיי זיר מכין אריינצוגיין אין ה״-יגםטן איב- — אין דער אייגענער היים, זיי ראוי צו דער אויפ* גאבע און פארשעם נישט די פארנאגנענע און די קומענדע דורות. די פ8רג8נגענע האבן ראם גישט דער-עבט, די קומענדע ווע-ן זייר משפטן. זיי ווערט זייער משפט. און אין די טעג פון ראש השגה ווען עם ווערט נעמאכט דער חשבון הנפש און חשבון האומה גרייט זיר צום -עצטן און 8גטגי-טיקן קאמף. און עם וועט ב-אזן דער שופר און וועסט זאגן דעם טדאדיציאנע?ן ״-שגה טובה׳, שדיי אויס 8 גייע תפי-ה, די תפי-ה פון דער-״זוגג, די תפי-ר, ״מעבדות - ח ד ו ת". קעגנצוקומען מיט גתים הכנעה זייערע זשעדגע פאר?אגגען. דאם דארף א?זא זיין 8 קעגנזייטי־ קער דאנק־אויסדרוק פ8ר דער גרויסער פריינט* שאפט, וואם עס ווייזן זיי 8רויס די גרויסמוטיקע גאסטגעבער. דער -עצטער 8רויסטריט פון די דאזיקע מאד- יאנעטקעס פ8ח מיקראפאן פוגם -אגדאגער ראדיא, דוקא אי! 8 מאמענט ווען דאס יידישע פאאק געפיגט זיר אין 8 צושטאנד פון פארביטערונג און מאר8-ישער בא?״דיקוננ, האט ק?אר באוויזן, 8ז ,גישט גאר עס איז זיי צום הארצן אונדזער טראגע־ יריע, נאר זיי זיינען שטארק באגייסטערט פון די מעשים פון די בע-י-בתים. דעם פארגאנגענעם שבת, ווען די בריטישע שיפן מיט די "עקזאדום״-עו-ים האבן זיר געפוגען אויפן וועג צו דער ב-וטיקער דייטשער ערד; ווען די ווע-ט האט מיט 8 פארכאפטן אטעם אפגעווארט זייער "?אנדונג", האט זיר שוין דער פוי-ישער קאמענטאטאר פון ראריא--אגדאן צוגעא״-ט מיט זיין פירוש, 8ז עגג-8גדם שריט קעגן די מעפי-ימ איז 8 בארעכטיקטער ארז (8זוי קומט אויס -ויט זייגע ר״ד) 8 הומ8גיט8רער. זיין קאמענט8ר צו די דאזיקע געשעענישן הויבט ער אן מיטן וו8רפן די ג8גצע שו-ד אויף פד8גק- דייר און — די ציוגיסטן. פראנקרייר — וו"- זי האט דעד-אזט, טראץ די פי-פ8ביקע ווענדונגען פון דער בריטישער רעגירונג וועגן שטערן די "אומ-ע- ג8-ע" יידן צו פ8ר-אזן אירע וואסערן; די ציו- ניסטן — פארן ארגאניזיח 8זע-בע "אונטערגע־ מונגען" און פאר-ארן מענטש ן אויף 8ז8 שיף, וואס איז נישט פאסיק צו 8ז8 רייזע. דער ספיקער פאר- מעמט זיר אויר צו שפי-ן 8 דעטעקטיוו-רא-ע דער- ק-ערנריק, 8ז עם איז אים נישט פארש״טענר-ער פון וואגען די יידן האבן גענומען בענזין פאר די ק-״נע מאטאד-שיפ-ער אויף ווע-כע ז" זיינען צו- געשווומען צו דער שיף, אין דער צייט ווען פראג- קרייר 8-״ן -יידט פון דוחק אינם דאזיקן ארטיק-? באמת 8 שווערע קשיא... 8 וולגדער ,ב׳-עבן, וואס ער פרעגט נישט, ווי אזוי ז" ז״נען איבערהויפט -עבן נעב-יבן פון ה י ט- -ערן? דאן מאכט ער א קורצן פא-יטישן פירוש -ויט ווע-בן א״י, וואס איז ווירטשאפט?ער א שוואר -אגד און אין ווע-בן עם דראט אויר א, געפאר פון בירגער־קריג, קען נישט ווערן דער אייגציקער פאקטאר, וואס זא- אימשטאנד זיין צו -"זן דאס . דאזיקע פראב-עם, פארגיסנדיק דערביי קראקאד׳-- טרערן איבערן גור- פון די יידישע "עמיגראגטן", לואס נעפינען זיר אונטערן אייגדרוק פח דער "ציוניסטישער היסטעריע". אויר נעפע-ט אים נישט די "דישע באצייכענונג פון דער "עקזאדוס״־דראמע א-ם "שווימענדער אוישוויץ", וו אם ער הא-ט פאר א גוזמא. אט אזוי זעט אויס דאס בי-יקע, גיפטיקע בי-ן פון דער דאזיקער ק-יקע, וואס ווי- פאר יעדן פר״ז י דערהא-טן די שוין ארויםנענ-יטשטע פאזיציעס פון אירע* הענט. זי מאכט זיר טויב אויף די שארפע אויסדרוקן פון עמפערונג, וואס קומען פון דער באמת דעמאקראטישער ווע-ט. ז" מאכן זיר נישט וויסן ווענן דעם ארויסטריט פונם פראגצוי־ זישן םאציא-יםט -עאן ב-ום און סימפאטיע־ווער־ טעד פוגם עננ-ישן םאציא-יםט -אםקי, ווע?-- בער האט דוקא נע-ויבט די הא-טוננ פון דער פראגצויזישער רעגירונג. ז" קען דאס נישט איג־ טערעסירן, ווען עם גייט וועגן געפיגען חן אין די אויגן פון די ברויטגעבער! דעריבער איז גישט קיין וולגדער, וואס די דאזיקע ב-בים האבן זיר ארויסגעוויזן פי- נארישער ווי ■די בשעת רעם אור- א-טן יציאת מצרים... ווענן יענע ווערט דערמאנט, אז "-א יחרץ ב-ב -שונו..." ביי יציאת א " ר א פ ע הערן ז" נישט אויף צו בי-ן..« אויף דער שווע- פון א נייער תקופה אין -עבן פון אונדזער פא-ק. צוו" טויזנט יאר האט אוגדזער פא-ק נעח-ומט ווענן פרייהייט און זע-בםטשטענ- דיקייט, צוו" טויזנט יאר האט א פא-ק געקרעכצט נאר אן א״גן -אגד, נאר מ-1בה--עבן — און דער טרוים פון מי-יאנען דארף איצט פארווירק-עבט ווערן. די וואס זיינען נעפא-ן ביים צווייטן חורבן האבן דערפון נעח-ומט, די וואנדערער אין נ-ות האבן ולענן דעם געטרוימט, די אנוסים אין שפא- ניע, די פארפייגיקטע בשעת די קרייץ־צוגן האבן צו דעם געהאפט, די אומגעקומענע בשעת דער שווארצער מגפה האבן מיט רעם אויסגעהויכט ז"- ערע נשמות, די קדושים פון תח—תט האבן צו דעם מתפ-- געווען, די קרבנות פון אוקראינע ז"- גען מיט רעם אומגעקומען, די גרויסע ה״-יקע עדה פון 6 מי-יאן האט טיטן ה״-יקן ציטער נעשעפ- טשעט דעם ה״-יקן מרוים ווען מען האט ז יי נע- פירט אויפן -עצטן לועג. און איצט דארף דאס מקוים ולערן דער טרוים פון -אננע דורלת, דער ח-ום פון א פארפייניקטער אומה דארף ולערן וואר. טא ווי אזוי קען מען נ-״כני-טיק, רליק,שטי- און נארמא- דורב-אזן די דאזיקע טעג. דאס הארץ ווערט איבערנע-אדן מיט נעפי-ן, דער מוח מיט די פוי-ישע פאטריאטן און ה״סע אנהענגער פונם אזוי טרויעריק באקאנטן "אוושעם״-חדר, וואס געפינעז זיר היינט צו טאג אין -אנדא! אוגטערן חסד פון ז"ערע עננ-ישע אפיטרופסים, -אזן גישט דודר ק״ן שום נע-עננה״ט אויף ארויסצווו״זן דאס שמוציקע חזיר-פים- אין באצוג צו יידן בב-- און יידישע פראגן בפרט. אונדזערע אמא-יקע שכנים און "פריינט", וואס האבן נישט א״נמא- פרעטעג־־ דירט צו ווערן די איבערוואכער פון די בריטישע אינטערעסן אין א״י, באמיען זיר ווי גוט־דרעסיר* טע היגט צו -אשטשען זייערע בע-י-בתים און אנט- עם איז געווען א יאר פון נעראנג-. דאס גאנצע -עבן אין און אדום א״י איז געשטא־ נען אוגטערן צייכן פונם דאזיקן נעדאנג-. ער איז נעשטאנען אין צענטער פון א-ע קאגפערענצן טיטן ציוגיסטישן קאננרעס אין באזע- בראש. צוזאמען מיטן נעראנג- קעגן אויםעד-עכע כוחות האט זיר אבער אויר פריצייטיק צעפ-אקערט אן אינער-ער פא-יטישער ולכוח, וואס איז ספעציע- נעקומען צום אויסדרוק אויפן קאננרעם און צו-יב וואס דער קאנגרעס האט נישט אויםנעוו״-ט ק" ן פרעזידענט פון דער ציוגיסטישער ארגאניזאציע. סוף ב- סוף האט מען באש-אסן ארויסצוטרעטן פאר דער ווע-ט א״נה״ט-ער און אפ-״נן די ח-1קי- דעות אויף א צ״ט, ווען ז" ווע-ן ולערן אקטוע-. די הויפט--אםט פוגם קאמף איז נעפא-ן אויף די פ-״צעם פוגם ישוב. אין פ-״ם פון ח-וצישע הענט, אין שווייס פון ז" ערע שטערנם האט ער נע- פירט א טאפ-טן נעראנג-: קעגן דער וו״סבלר-פא- -יטיק פון דער מאנדאטאר־מאכט און קעגן דעם טעראר פון זיינע אינער-עכע שטערער. ניט וויי* גיק האט רער ישוב נע-יטן פון די טעראר־מעשים. -אננע וואכן פוך אויסנאנגס־פארבאט האבן פארא־ -יזירט דאס גאנצע -עבן פון ישוב, ברעגגעגדיק אים קא?אםא?ע שאדגם. און הייגט, דער מארא-ישער שארן אין די אויגן פון רער ווע-ט. די אויסער. -עכע עפנט-עכע מיינונג האט רעם נאנצן ישוב פאראנטווארט-ער געמאכט פארן אויפרייסן בנינים און אומברעננען אומשו-דיקע מענטשן. אין די אויגן פון דער ווע-ט זייגען טיר דערמיט נעפא-ן ממש מאינרא רמא -בירא עמיקתא. דאס רוב פונם ישוב מיט זיין קעמפערישן אוואנגארד, דער הנגה, האט זיר אבער אפנעטר״ם-ט פון די דאזיקע מעשים, ניט אפהא-טנדיק זיר פון ברענגען א". געגע קרבנות אין קאמף מיט די אינער-עכע שמע¬ רער. די הגנה האט אויר געגעבן א העכסט ווירדיקן ענטפער די אראבישע אנפא-עד אין אויגוסט ד. י., וואם קענען אנדערש גישט אויסגעטייטשט ולערן ווי א פדווו-בא-אן צו דערקענען די "דישע כוחות. ★ דאס יאר תש״ז איז געווען א יאר פון גרויסע שוועריקייטן, ס׳איז אבער אויר געווען א יאר פון באקעמפן שוועריקייטן. פארן דאזיקן יאר זיינען אין א״י אויםגעוואקסן צעגד-יקער נ״ע ישובים, עם ז״גען ארייגגעקומען אין -אגד קרוב 40000 מעפי-ים, מער ווי א-ע עמיגראציע-?ענדער צוזאטען האבן אריינגענומען. דער ישוב א ז געוואקסן אין דער ברייט און אין דער טיף. מיד טרעטן איבער די שווע- פוגם נייעם יאר אין א מאמענט, ווען דער גור- פון א״י -ינט אין די הענט פון די פארייניקטע נאציעם. די דעציזיע אבער וועגן דעם אויף ווים? א״י זא- זיין יידיש, -ינט אין אוגדזערע הענט. אוגדזער דור, וואס האט דער-עבט דעם קו-מי- נאציע־פונקט פון דער יידישער טראנעדיע, איבער* נע-עבט היט-ערן, וועט דער-עבן דעם אנהויב פון דער יידישער מ-וכהשאפט — דעם צוו" טויזנט יעריקן טרוים פון אוגדזער פא-ק. נאר אפיס? נעדו-ד, עקשנות און אויסדויער צו מאכן די -עצטע און דעצידירנדסטע אגשטרענגונג צום היסטארישן שריט פון נ-ות צו נאו-ה. וואס א גאנץ יאר ז״נען ז" ארייננעטאן אין עו?* פרנסה,?ויפן פארשמייעט צו פארדינען א קאפיקע, אויסקעמפן דאס שטיק? ברויט, האבן איצט אראפ־ געווארפן דעם עו?, אויפגעהערט צו דינען דעם פריץ און בע?־גוף און גיבן זיר איבער מיט?ייב און?עבן דעם רבונו ש- עו?ם, וואס וועט איצט אויפ־ מישן דעם ספר זכרונות און אדורכקוקז א?ע זינד און שטרויכ?ונגען. דער באשעפער דארף מוח? זיין די זיגד פון די יידן, אבער אויר איין "ד מוז דעם צווייטן מוח? זיין א?ע פארדרוסן, כעסן, מח-וקת. ש?ום און פרידן דארף הערש ן צווישן די קיגדער פון געפייניקטן "דישן פא?ק און דאן וועט קומען נאטם פארגעבונג, עם וועט זיין א יאר פון געזונט,!פרנסה אבער אויר א יאר פון נאו-ה און פרייהייט. און עם פ-ענן זיר די ימים נוראים פארענדיקן מיטן טראדיציאנע?ן "?שגה הבאה בידוש-ים". נישטא מער די יידישע שטעט-ער. נישטא מער די חסידים און מתנגדים, ציוניסטן און בונדיסטן, די פרייע און דע-יניעזע. א?ץ האט אויפנעפרעסן דער קא-ר-אויוון אין טרעב-ינקע, אין אוישוויץ און אויף פאגאר זיינען אוועק טויזנטער יידישע קהי-ות און איצט שטייען מיד, די שארית הפ-יטה, די דעשט-ער פון א פא?ק פארן נייעם יאר. וואס וועט ער אוגדז ברענגען, וואס קען ער אונדז אנזאנן? די מרה שחורה פון די ימים נוראים א ז נאר מער באשווערט און דערדריקנד. מען זיצט אין -א- נערן אויף ארעמען קצבה־ברויט, וואם ווערט פון מאג צו טאג ווייגיקער. די ווע-ט?"גט ק״ן אכט אויף אונדזערע צרות און יסורים. מען איז שוין צונעוווינט צו אונדזערע?יידן. אנדזערע מעפי-ים- שיפן?אזט מען ניט צו צו די ברעגעס פון -אגד, מיט נעווא-ד ווי? מען צוריקווארפן די גבורים פון "יציאת אייראפע" אויף דער טמאדיקער דייטשער ערד. צו דער גרויסער נזי-ה און רציחה איבער אונדזער םא?ק קומען צו טענ-ער גייע מיאוסק״טן און עוו-ות, שקר און פא-שק״ט האבן זיר געגעבן די העגט און טאנצן אן עק-האפטן טאנץ אויף די חורבות פון אונדזער צעבראכענעם?עבן. און דאר דערווארטן מיר דעם ראש השנה מיט א ספעציע? ה״-יקן ציטער, מיט יראת הכבוד. מיר שטייען דאר אין פראגקרייר?עבט א היבשער יידישער קבוץ, וואס האט זיר זייער שיין אגטוויק-ט. אין קו-טורע- -ער הינזיכט איז דאם הייגט דער שעפערישסטער יידישער קבוץ אין אייראפע. אין פאריז דערשיינען מערערע יידישע טאג־צייטונגען און זשורגא-ן. אין עננ-אנד -אזן זיר שטארק פי?ן אגטיסעמי* מישע שטימוננען אין רער פארם- פון עפנט-עכע ארויסטרעטונגען. די געשעענישן אין א״י ב-״בן ניט אינגאנצן אן אן א״נפ-ום דארויף. אויר פי?ט זיר דער אנטיסעמיטיזם אין די דרום- אמעריקאנישע -ענדער. א-ם פוע? יוצא פונם אנטיסעמיטיזם און פון דער ב-ויזער מורא פאר אים זייגען די טויערן פון א-ע?ענדער געש-אסן פאר "דן,אפי-ו אזע-כע -עגדער, וואס נויטיקן זיר אין א צושטראם פון גייע מעגטשן. איר יא באט״-יקט. און אזוי האט עגנ-אגר,האבג- דיק שלין אויסגעשעפט דעם גאגצן ארסענא? תירו- צים אויף צו פארב-״בן אין -אגד א?ם "ארביטער צווישן יידן און אראבער", און נאכן דורכפא- פוגם מאריסאן־פ?אן, געמוזט ווענדן זיר צו דער אוגא מיט דער ביטע צו נעפינען א -ייזונג. די ספע* ציע-ע סעסיע פון אונא, וואס איז צו דעם צוועק גערופן געווארן האט אונדז אויר געבראכט א נע- ווי ם ן דערפא?נ: די דערק?ערוגג פוגם פארשטייער פון ראטגפארבאנד, גראמיקא, ולענן דער א״י-פרא- גע. צום ערשטן מא? אין דער געשיכטע פונם ראטן־־ פארבאגד האט אירס א פארשטייער אין פרינציפ באנינסטיקט א יידישע מדינה אין א״י. זא- עם זיין, אז דערב" האבן ניט א ק-״נע רא- געשפי?ט זייטיקע פניות, דאר איז עם א פאקט. די קאמי- סיע וואס די דאזיקע סעסיע האט באשטימט אלים- צופארשן דאס א״י-פראב-עם — שוי! קרוב די דר"- סיקסטע פון יעגער ערשטער קאמיסיע פון טשאר-ז קינג־קר״ן, וואם האט באזוכט א״י פאר די גע- שעעגעשן פון 1920 אין ש-יחות פונם פרעזידענט ווי-סאן — האט פארענדיקט איר ארבעט מיטן באזור ביי דער ש״ה און צוזאמעגנעשטע-ט דעם באריכט. פוגם באריכט א ז צו זען, אז-די קאמי־ סיע האט געזען די רעא-ע ווירק?עכקייט: דעם ישוב אין זיין פאנאנדערב?י און די ש״ה אין איר -עכצ1גנ צום -אגד. צום דאזיקן באריכט, וואס איז פאר אוגדז אויםגעפא?ן ניט אינגאגצן אומגיגסטיק האט ניט ווייניק בייגעטראגז דער ח-וצישער פ-"ם אין סאמע?עצטן יאר. ווען ניט דער נרונטשטיין פאר אונדזער איינווארצ?וגג אין נגב, וואס איז נע- -יינט געווארן אין דער גאכט צו י״א תשרי תש״ז מיטן אויפשטע-ן גייע 11 פוגקטן אויף די מדבר- ריקע זאמדן, ווא?ט דער גנב אין ח-וקה-פ-אן זי- בער ניט א״ננעש-אסן נעווארן אין "דישן עיי? פון -אגר. די 36 ישובים מיט עט-עכע טויזנט ח-וצים, וואס מיר האבן דארט היינט צו טאג — ז" האבן מיד צו פארדאנקען דעם נגב. ווי עם איז גאר געקומען דער חודש אב, רער חודש פון אמתן זומער, פון רייפקייט, פון תבואה, פון שמחות ביי גוים, וואס האבן געזען די פרוכט פון זייער ארבעט, האט זיר נעמערקט טרויער, גע- וו" ן און צער ביי יידן אין שטעט?. תשעה ב׳אב, נ" ן טעג און דאז איין טריט צו חודש א?ו?, צו די ימים נוראים, צו די ס?יחות, געוויינען און תפי-ות, צום נרייטן זיר צוסגרויסן יום־הדין, ווע-כער דארף דעצידירן צווישן ארעמקייט און רייכטום, פר״ד און פיין,?עבן און טויט. פ״ער-ער און ערנסט זיינען נעווען די א-ו--טעג. איגדרויסן איז נאר זומער־?עב, עם הערשט שוין נישט די חמימה פון תמוז, עם שמעקט שוין נישט די ב?ילנג פון סיון, עם שטייט אין דער?ופט רייפקייט, זעטיקייט, וואס די ערד ניט פון זיר ארוים. עם ז עט אויס ווי א מענטש, וואס איז געקומען אין די מיטע-ע יאה, ווען ער איז פו? מיט דל און ש?וה מיט מנוחה און נח?ה פאר זיין הערבסט, פאר זיין פארווע-קן. אבער אין שטעט? הערשט איין גרויסע מורא, א געווא?דיקע שרעק פארן גרויסן גסיון, ווע-כן מען דארף איצט דורכניין מי?חיים ומי?מות, עם ציטערט א פיש אין וואסער און עם צאפ?ען די הערצע?ער ביי די יונגע יידישע קיגדער; צו וועט דער בורא עו?מים מוח? זיין די זיגד, ולאם ז" זייגען פאקטיש נאד נישט באגאננען, שטייען ז" און ק-אפן זיר אין הארצן פאר פארש״רעגע חטאים וועמענס באר"- טוגג ז" פארשטייען אפי?ו'גישט. איין זאר איז באוולסט: די זיגד זייגען גרויס און מען דארף האבן גרויסע רחמים כדי צו צערייסן רעם גזר־־דין, דעם שטנס מאכינאציעם און אויסבעטן א נוטן, געזונטן און ג?יק?עכן יאר. איין נאט אין הים?. אבער פו- זיינען די ישו?!, בתי־מדרשים און שטיב-ער אין שטעט?. עם גייען די יוסטע בע-י-בתים אין שו- און אין נייעם בית- המדרש, עם נ״ען די בע?י־מ?כות אינם א?טן בית- המדרש. עם גייען די נערער, א?עקםאנדרער, אט- שינאווער חסידים אין ז״ערע שטיב?ער. די נאסן זייגען שווארץ פון יידן וואם נ״ען דינען דעם בורא. און ניט צל דערקעגען זיינען די יידן, די סוחרימ?ער און בע-י-מ-אכות, די מע-קערם און?ופט־מענטשן, המשר פון זייט 6 די דאזיקע סיבות האבן גורם געווען צו דעם?עצטן מאסן־אנט?ויפן פון רומעגישע יידן ק״ן עסטרייר. די.ק?״גע צא? "דן אין די בא?קאן־?ענדער -עבן אין ניט נוטע באריננוננען. טשעכאס?אוואקיע האט אויר דאם יאר ארוים- געוויזן פי? פארשטענדעניש פאר די "רישע?"דן, גישט שטערנדיק, אז איר טעריטאריע זא? זיין א דורכגאנגס־קארידאר פאר די טויזנטער יידישע וואנדערער, וואס״זיינען אנט-אפן פון פארםא?גונגען און געפארן. די יידן אין טשעכאס?אוואקיע גופא געגיסן פון דער אונטערשטיצונג און סימפאטיע פון דער רענירונג. אויר די סקאגדיגאווישע?ענדער מיט זייער "דן- פר״נט-עכער טראדיציע האבן פון די ערשמע -עג- דער אין דער ווע-ט געגעבן בפירושע דער?ויבעגישן פאר א ק?" נער צא? פארש?עפטע יידן אד״נצו- קומען אין זייערע?ענדער. ראם א״י־פראב?עם און דער נעראנג? ארום אים שטייט היינט ברומו ש? עו?ם פון כמעט דעם גאנצן ווע-ט-״דנטום. די צרה דערביי איז אבער די, לואם עם שט" ט אויר אין צענטער פון פאר- איגטערעסירוננ פון די גרויסמאכטן, וואם ריווא-י- ז ידן וועגן דער העגעמאניע אין נאענטן מזרח. און דערפאר האט עגנ-אנר א?ץ שטארקער און שטאר־ קער ארויפגע?ייגט איר האנט אויפן דאזיקן -אגד, פארמאכנדיק הערמעטיש זיינע טויערן. די יידן זייגען דאס שרעק־געשפענסט פון ענג?אנד אויפן נאעגטן מזרח. א?ם פא?ק, וואס איז אין זיין נאגצן מהות פרא?עטאריש, זעט ענג?אנד אין די יידן אן ערגסטע נעפאר פון סאוויעטישע־ פרייגט, וואס קע- נען מכ?ומרשט משפיע זיין אויפן גאגצן אריענט. געגוי א יאר נאכן דערעפענען רעם קאגצעגטראציע־־?אגער אין ציפערן האט עגג?אגד באש?אסן, אז אויר דאם איז צופי? חסד פאר די יידן און האט זיר דערטראכט צוריקצושיקן די מעפי-ים פון 1,עקזא- דוס" אין פארהאסטן?אגד פון ז"ערע מערדער. דאס איז געווען אויסגערעכנט אויף א מארא?ישן פאטש אין פגים דער ש״ה, וואם?עכצט צו ע?יה. אייניקע פון אונדז האבן זיר געמאבט געוויסע אי?וזיעם, ווען פרעז. מרומאן האט אגהויב תש״ז דערק?ערט מיט זיין גאנצן אויטאריטעט, אז אין אגב?יק פוגם אנקומענדן ווינטער קען מען ניט אפ- ש-עפן מימן?"זן די א״י־פראגע נאד מען מוז תיכף אנהויבן אח״ג?אזן "ד! ק״ן א"׳.די אי-ו- זיעם האבן אבער?אנג ניט אגגעהאצטן. עגג?אנדם טאקטיק אויף די?אגדאגער א״י־קאנפערעצן אין סעפטעמבער פ. י. און יאגואר ד. י. האבן באוויזן, אז זי הא?ט זיר ביי איריקן. הגם, זי האט אין נאוועמבער באפרייט די פירער פוגם ישוב פון ארעסט, ווו ז״ זיינען געווען פארשפארט פוגם 29 יוגי ם. י., כדי זיי זא?ך אנטיי?נעמען אין די -אג- דאגער באשפרעכוגגען, איז אבער פון פארויס נע- ווען ק?אר, אז די קאנפערעגץ וועט אוגדז נארניט געבן, אפי-ו ווען די יירישע אגענץ ווא?ט זיר אין ח. יוסיפל f ן ויחרץ הכלב בלשונו... ארין ישראל אזן רער קאמף אחם אים 999999