Undzer Worṭ · 1947-09-14 · 35/73 (14.9.1947) · p. Seite 6

ד- ■;<׳־'*< •י*י*י*:ייז״^*־■ מ*■!־•, '״''■׳ "י'׳1׳'"■'■ •' .L" י ' ׳' ׳ ■ ׳:v■'"י' '•׳ ־• י - י ■'■■’ י י׳ ערב ראש־השנה תש״ח אונדזער ווארט זייט 6 דאס יידיטע לעגנו אין יאר תס״ז י. ראטשטיין טורע?ן געביט. אין דער.דאזיקער היגזיכט רי8ט די ש״ה אין?עצטן יאר געם8כט 8 היבשן ייעפאן פארויס. 8 ט"? פארטייען האבן שוין גערופן ספעציע?ע קאגפערענצן וועגן קו?טור*פראגן און עס ווערט געפ?אגט צו רופן א קו?טור*קאנפערעגץ פון דער גאנצער ש״ה. דאס באמוסטז״ן, אז טען דארף עפעס טאן אין דאזיקן עגין איז שוין א גע* וויסע דערגר״כונג. די?יטערארישע שאפוגג ביי דער ש״ה גופא איז ארויסגעגומען געווארן פוגם הפקר״צושטאגר און אריינגענומען געווארן אין ד8- מען פון ארגאגיזאציע און קאגטרא? דורבן גע׳טא־ פענעם שרייבער* און זשורנא?יסטן*פארבאגד. דאס־ זע?בע איז גוגע רעם ארטיםטן,פארבאנד. א גרויסן און אנזעעמתקן ביישטייער ביים הויבן דעם קו?טורע?ן"גיווא פון דער ש״ה האט דער א״י־ישוב און דאס אסעריקאנער יידנטום. דער עד- שטער האט בטשר פוגם פאריקן יאר געשיקט אהער א געוויסע צא- קווא?יפיצירטע -ערער, ווי אויר -ערן-ביכער פאר יטו-! און -יטעראטור. ראס אטע- ריקאנער יידנטום האט ווידער דורך זייגע אדגא- ניזאציעס, ווי דזשוינט, ייווא, ארבעטער*קאםיטעט, איקוף און אגדערע אריינגעשיקט אהער א טאסע -יטעראטור (?עצטגם די גאגץ גייסטע אויסגא* בעם), נאד רואם אוגדזערע -ייעגער זייגען אזוי אויסגעהוגגערט. דאם באזארגן די ש״ה טיט א גע- וויסער צא-?ערער־כוחות האט דערמעג-עכט אוועק* ׳ צושטע-ן די יטו-! אויף א געהעריקן גיווא. פון אוט- געהויערער באדייטונג איז דערביי אויר דער בארד פאר קו-טור און דערציוגג אוגטער דער -ייטוגג פוגם ז" עד פעאיקן קו-טור-עםקן פון א״י, גחום -עווין. א דאגק די ביכער, וואס זייגען באקוטען געווארן פון אטעריקע זייגען אין פי- פונקטן רעד- עפנט געווארן ביב-יאטעקן און -"ען-ז8-ן. די אינטעגסיווע ארבעט פוגם "ארט" אין דאזיקן יאר האט דעדטעג-עבט ברייטע מאסן "דישע טע- נער און פרויען אויטצו-עדגען זיר פרארוקטיווע פאכן. א גוצאער פאר איז א פאר־ש״ן אויפן וויי- טערדיקן -עבגם-וועג. אויר טיט אזא אטעסטאט קען זיר טרעפן א שמערער וועג, דאר ניט פון די ערס סטע. "גא-דעגע געשעפטן" -אזן זיר אוים, שטא-ץ- גריבער ריגען אויס — א פאר ב-״בט אייביק. דער>י דז׳טוינט האט אין דאזיקן יאר געזארגט פאר די טרויעריקע געמיטער פון דער ש״ה, שיקג, ריק א ה ער רעם באגאבטן ארטיסט יאב?אקאמ, וואס האט אונדז מהגה געווען טיט קאנצערטן. -עצטגם איז אהער אויר געקומען די זינגערין רעגינא באט- סקא, וואם סאכט א טורנע איבער די -אגערן. טראץ א-ע טכשו-ים פו-םירט ביי א באדייטנדן טיי- פון דער ש״ה א געזע-שאפט-ער-קו-טורע- -עבן, וואם הגם ניט א-ע אירע טיי-ן באט״-יקן זיר אין אים, איז עם דאר אן ערום, אז ב" דער ש״ה איז נאר פאראן פי- פאטעגציע-ע ענערגיע און שעפערישע כוחות; אז די ש״ה א-ם גאגצע טראגט אויף זיר דעם חותם פוגם אטא- אזוי שפרוד-עגדיקן קווא? פוגם מזרח־א״ראפעאישן יידנטום; אז זי באזיצט געגוג וויאגס״קראפט, כדי דורכצוברעכן א-ע שטעתגגען ביים דערגרייכן אירע צי-ן. ווע?ן ניט נעמען אוגדזער גור- אין די אייגענע העגט, הענגט אונדזער עקזיסטעגץ אויף טשקו-ת. ניט גאר דער קיום פון דער שארית הפ-יטה, וואס .איז -"דער אזוי ק-"ן אין צא-, גאר פוגם גאנצן "דישן פא-ק א-ם כ--. אפי-ו דער קוואגטיטאטיוו גרויסער און אין אםיטי-אציע-גיגםטיקע באריג- גוגגען -עבגדער אטעריקאגער ייד״טער קבוץ האט פי- גע-ערגט. פון דער גרוי-עכער היסטארישער -עקציע. די צא- פון קרוב א טי-יאן שוק-ים צום 22*טן ציוג. קאנגרעס איז אן עדות דערפון. שוין אפגערעדט פוגם א״י "טוב. וואס זיינע אייגווויגער האבן דאס ניט צו שפעט גע-ערגט, נאר ז יי האבן . געוויס נאר פריער גענומען טיט דער גאגצער ערג- סטקייט הערצ-ם ווארגוגג וועגן דער דראעגדער גע- פאר, וויבא-ר זיי האבן זיר געשטע-ט אין די ח-ו- צישע רייען נאר אין די "רואיקע צייטן". אט די דאזיקע דריי "תשע צעגטערן, דער קוואגטיטא־ טיוו־גרויסער ‘קבוץ פון די פאראייגיקטע שטאטן, דער קווא-יטאטיוו שטארקער ישוב אין א״י און די צעבראכעגע רעשט-ער פוגם אטא- רוטפו-ן איירא־ פעאישן יידגטום, זייגען הייגט די הויפט-זיי-ן פוגם מע-ט-״דגטום. די ש״ה איז דער סיטבא- פון א חרוב־געטאכטן "דישן -עבן. א־׳י האט באוויזן, אז עס/קען מטשיר זיין רעם פאדעם און אז טסוג- איבערצוגעמען די גייסטיקע ירושה פונם מזרח* אייראפעאישן יידנטום און געבן אים א גייע היים טיט א -עבעדיק "דישן איגהא-ט. ארץ ישרא- — איז די היסטארישע תשובה אויפן חורבן פוגם איי- ראפעאי׳טן יידגטום. פון חלום צו ווירקלעכקייט קעגן דער מעגטש-עכק״ט; ווען די אוגאיקארטע, אונטערגעשריבן פון 51 ט-וכות, פארזיכערט א-ע פע-קער זע?בםטבאשטיםונגס־רעכט; און -סור, ווען עם זיינען שוין פאריבער א-ע צא-וגג^-טער- טיגען מקיים צו זיין די הבטחות, וואס זיינען געגעבן געווארן א שווער געפרוווט, -"דגר פא-ק. דער בו-ט- סטעו־ אויסדרוק פוגם דאזיקן געראגג- איז די טרא־ ג״טע און ג-״כצ״טיק העראאי׳טע עפאפעע פון די "עקזאדום"'-מעפי-ים, אונטער וועטענס איינדרוק דאס יאר ת׳ט״ז ■איז אוועק אין דער אייביקייט. בעת דאס עריטטע יאר נאר דער באפרייאונג א ז נעווען א יאר פון גרויסע אי-וזיעם און נאר גרע־ סערע אגטוי׳טוגגען, איז דאס צווייטע געווען דורב- אוים א יאר פון געראגג-. די אי-וזיעם און ח-ומות, פון ווע-כע "דן ז "גע ן פארכאפט געווארן אין די מ-חטח יארן, אז בא-ד גאכן גצחון פון די דעמא" קראטיעס וועט זיר א״ג«טטע-ן א גערעכטער סדר- העו-ם, אז צוזאמען טיט א-ע אוגטערדריקטע פע-- קער ווע-ן אויר ז" אויםגע-״זט און פארגיטיקט ווערן פאר א-ע פרעגיותן, וואס מיר האבן געהאט אויסצו׳טטיין, זייגען צעדונען געוו ארן ווי 8 זייפג־ ב-אז בא-ר אין ער׳טטן גאכט-חטה-יאר. בכן האב: מיר זיר ׳טוין אין צווייטן יאר אויסגעגיכטערט פון די אי-וזיעם, טיט ווע-כע מיר זיינען געווען פאחטכורט און אגגעהויבן קוק ן רעא- אויף אוג- דזער אדום און פאריטט״ן< וואס מיר קענען פון אים דערווארטן. מירי האבן דערזען, אז אויב סיר די שווערע בראגד״וווגדן, וואס היט-ער-ר״ט«ט- -אגר און ז ייגע צוהע-פער האבן פאר׳טאפט רעם "ד״טן פא-ק בעת דער -עצטער ט-חטה, יטטייען ביז ה״נט צו טאג א-ץ אפן אין ז״ער גאגצער גרו׳- זאטקייט. דאס דיגינקע ה״טע-ע, וואס האט זיר יא פארצויגן אויף אוגרזערע וווגדן, בא׳טטייט ב-ויז אין באוווסטז״ן, אז אונדזער גרעסטער ׳טונא און ב-ו- טיקסטער טיראן פון א-ע צ״טן איז סער ניטא, און זיין ריזיקע קריגס־טאשין איז צע׳טטעטערט געווארן דורר די א-יאירטע מאכטן. אבער אויר אין דאזיקן גאר ז״ער דע-יקאטן ה"ט- צי-ן זיר כסדר פ״-ן פון דעטזע-בן בויגן פון וועאכן היט-ער האט אנגעהויבן קעגן אונדז זיין געגערא--אטאקע טיט 15 יאר צוריק, ווען ער איז געקומען צו דער סאכט אין ד״טיט-אגד. דאס צווייטע יאר נאר דער באפרייאונג פארעג־ דיקט זיר אין א מאטענט פון א פארביסענעם גע- ראגג- פון די איבערב-״בעג״טן פוגם יידי׳טן פא-ק פאר ז״ גע רעכט — די ע-עטעגטארםטע און זע-ב- סטפאר׳טטעגד^עכסטע ביי יעדן אגדערן פא-ק — רעכט אויר -עבן. ראם וו״טאק-עכסטע דערביי איז דער פאקט גופא, וואם אזא קאטר דארר געפירט ווערן אין א צ״ט ווען די ווע-ט, האט כדטמעות, דערגר״כט א הויכע מדרגה פון גאציאגא-ן און םאציא-ן יו׳טר פאר פע-קער און יחידים; ווען טיט ת-י ת-י ה-כות פון איגטעדגאציאגא-ע געזעצן ז"- נען באווארגט כ-ער-" טעג-עכע פארברעכגם הי שארית הפליטה א י ץ ר״ם^לאגר אוגדזער זיצן אין ד״טיט-אגד יטטעקט אין אויסער־ י ווייגיק יעדגם עגאאיסטי׳טע נטיות, פון ווע-כע קיי- -עכע, פון אוגדז אומאפהעגגיקע פאקטארן: גער איז ניט פריי. מען זעט זיר אתם, אז די 1) דער שטארקער אגמיסעטיטיזם. רער נאציזם צ״ט -ויפט און טיט איר די יארן און יערעה ווי? און אגטיסעטיטיזם האבן געש-אגן טיפע ווארצ- ד קומען צו "א שטיק? םטאבי-ער עקזיסטענץ", כדי -ען אין דייטשן פא?ק און ביז ה"גט זיינען די אויב גישט א-״ן קומען צו א מעגטשאעכן מעטר, דאזיקע פ?אגן אויף קיין האר גיט געמינערט. ביי זא? מען ע- כ? 5־גים אין דעם ביס? געשעגקטע יערער בארירונג טיט די דייטשן קומט צום אויס־ יארן, וואס איז נאר געב-יבן צו?עבן, זען די קיג־ דרוק״ זייער -טיפע שגאה צום יידן,-און‘?עבנ*זי:יק^*"רער •אויר אךדרר. ־; ״ - צווישן ז" קומט דאר אוים, ווי?גדיק -ניט ווי?נדיק,. ניט געקוקט אויף די א-ע געגאטיווע אוט־ צו האבן א מגע ומשא טיט ז". ניט ק-עגער איז שטענדן, אץ ווע?כע די ש״ה געפינט זיר מוז מען פעסטשטע?ן איר אומגעהויערע אויסדויער־־קראפט, וואם איז א פוע? יוצא פון א שטארקער וויטא-י- טעט און עקשנות, דיזע-בע וואס האט געסאכט איבער-עבן די קאצעטן. די ש״ה איז גיט פאסיוו צו קיין שום א-געט״ן- געזע?שאפט?עכע אקציעם פוגם כ-- ישרא?. נאר אן איבערריים פון מערערע יארן האט זי ווידער אנגעהויבן נעמען אן אקטיוון אנטיי? אין דער אד- בעט פון קק"?. חוץ רעם האט זי אין די ראטען פוגם מפע? יד ושם פדאק-אטירט דעם טפע? ההנצחה, די אקציע צו שטע-ן מצבות די אוטגע־ בראכטע קדושים אין דער פארם פון פ-אגצן ב"- מער אין א״י. א שטארקע רירעוודיקייט טערקט זיר אויפן קו-- רן אין אנרערע לענרער רר ק"ט. אויר א ט"? באפרייטע פון קאצעטן ג״ען איצט׳ אן א-ם פא^י8?ז. גאס זיינען יידן, וואס זייערע איבער?עבעגישן האבן געבראכן זייער אוים- דויער־קראפט און ז" האבן באש-אסן א סוף צו מאכן צו זייערע?יידן דורר אגט-ויפן פון דער יידישקייט. ווי אייזן, וואם ווערט געג-יט אין פייער, איז זייער ווידערשטאנדס־קראפט געווארן בויגזאם, בעת דאס "דישקייט פון אנדערע יידן איז, ווי שטא?, אין פייער נאר מער פארהארטעוועט גע, ווארן. מען דארף אנגעמען, אז די דאזיקע דערשיינוגג איז גישט קיין אגטגי-טיקער שטר, נאר א?עבן פון מאדערנע אנוסים, וואס וועט עגדאער קאמפעג, סירט וועד ן טיט דער פארווירק?עכונג פון די גא- ציאגא-ע שטרעבונגען פוגם "דישן םא?ק. דעם פרייז פון שטר האבן יידן קיינמא? נישט געווא-ט צא?ן פאר ג?ייכבארעכטיקונג און אויב די דאזיקע יידן באזיצן אפי-ו נישט אזא קנאות, ווי דאס האבן געהאט אונדזערע אבות, זייגען ז" דאר יידן, און רער פאקט וואס נאר אין זייער דור וועאן יידן טייאווייז אויפגעריכט ווערן, וועט דעם גרעסטן טיי? פון ז" צוריקברענגען צום מקור. אויר אין אגדערע טזרחיא״ראפעאישע?ענדער איז רער אנטיסעטיטיזם שטארק, טראץ דעם, וואס די דארטיקע רעגירונגען זיינען פרא־סאוויעטיש און דעד-אזן נישט צו קיין עפגט-עכע אגטיסעטיטישע ארויסטריטן. חוץ דעם פי?ן דארט די "רן גאר א געפאר, געמ-ער, טיטן וווקם פון די סאוויעטישע א״גפ-וסן אין די דאזיקע?ענדער קעגעז זיי אוועק־ געשטע-ט ווערן אין דערזע-בער -אגע. וואם די יידן אין םאוויעטרוס?אנד, ווערנדיק דערביי געהאסט פון דער ארטיקער באםע?קערונג, וואם איז דורכגעדרוג, גען טיטן אנטיסעטיטיזם. אזה ארוס ווא-טן ז" א?ס גאציאגא-ע יידן אנגעהויבן אפשטארבן טיט א מיתת נשיקה און געב-יבן קרח מכאן וקרח מכאן. המשר זייט 7 אין -עבן פוגם "דישן קבוץ אין פוי-ן איז אין יאר תש״ז פארגעקומע! א בארייטנדע עגדערונג. די כווא-יע פון ב-וטיקע אגטי-״דישע עקסצעסן, וואס האט דארט געבושעוועט, איז פאריקן הערבסט, א״גגעשטע-ט געווארן א דאנק רער אגטש-א- סענער הא-טוגג פון רער פוי-ישער רעגירונג. אויף די חורבות האט אנגעהויבן שפראצן א גיי יידיש?עבן, וואם האט שוין דערגרייכט א געוויסע מדרגה אין געזע-שאפט-עכער און קו-טורע-ער הינזיכט.צו-יב רעם, וואס ראם -אגד איז גאר ניט אינגאנצן אריבער צו א גאדטא-ער פרידגס־ווירט* שאפט איז די עקאנאמישע -אגע פון די האגט- ווערקער און ק-״גהעגד-ער א פראספערירגדע, ווי דאס איז געוויינאער אין גאכט-חמה-צ״טן אין ווידעראויפבויענדע זיר -עגדער. די יידן אין פיוי-ן, וואס -עבן סירוב אין די טערבדיקע אינרוסטריע־ געביטן, געגיסן פון דער דאזיקער קאניונקטור. ס׳איז אבער ק-אד, אז די קאניונקטור איז א צ״טוו״-יקע און פאריבערגייענדע. דאס רוב יידן אין פוי-ן האבן בדעה איבערצוווארטן דארט ביז די סיטואציע וועט זיר ענדערן און עם ווע-ן זיר מאכן ע-יה-טעג-עכק״טן. ז" קעגען בשום אופן גיט ש-ום מאכן טיטן געדאנק, ווידער צו בויען א היים צווישן דער באפע?קערונג, ווו היט-ערס תורה האט .געפונען אזא פרוכטבארן באדן. דאס איז ג-״ר ווי בויען א חיים אין אן ארט ווו עם?ויערן ווי-דע חיות. אויר יעגער טיי? "רן, וואס ווי-ן אויסוואג־ דערן צו קרובים אין סעבר*?ימיקע?עגדער, מוז דעתו"? ווארטן, וויי? פון דארט זיינען איצט ניט פאראן קיין עטיגראציע־מעג?עכקייטן. אין א-גע- מיין איז אבער דאם הייגטיקע יידנטום אין פוי?ן א רעזעתוואר פאר א״י. צווישן א צווייטן טיי? יידן אין פוי-ן מערקט זיר דאקעגן א באדייטנדע אסימי?אציע־טענדעגץ. יידן, וואס זיינען בעת דער נאצי־צייט אגנעגאנגען א?ם פא-יאקן, זיינען פאדב-יבן ביי זייער פוי-יש- דער אנטיסעמיטיזם אין זייערע אמטן, וואס ז״גען אין גרויסן ט"? באזעצט תרר געוועזעגע נאצים, טרייע דער אגטיסעמיטישער תורה. די איבערדער* ציוגגס־ארבעט, וואס די אמעריקאגער פירן צווישן די דייטשן הויבט אפי-ו גיט אן אגצורירן די וואר- צ?ען פוגם אגטיסעמיטיזם, העכסטגם שוואכט זי אפ ז ייגע סיטפטאמען. ניט ב-ויז מיר, וואם קוכןן אויף די דייטשן דורבן תיר פון זייערע קרעמאטאריעס און גאז־קאטערן, זעען די דאזיקע דערשייגונג. דער איגט^גרנאציא־ גא-ער קאמיטעט פאר ,שטודיום פון אייראפעאי־ שע פראגן האט אין זיין באריכט פעסטגעשטע-ט דאסזע-בע. אין דעם יאר זיינען' צוו" מא? אגט- דעקט געווארן שטארק פארצווייגטע און גוט ארגא- ניזירטע אוגטערערדישע נאצי*ארגאניזאציעס טיט גאגץ ערנסטע פ-יעגער. עם סטייעט אונדז גיט ק״ן כוח און געת-ד צו זיצן דא און צוזען, ווי אונדזערע נעכטיקע מער־ דער האבן זוכה געווען עו?ה -גת-ה צו זיין טיט' דער טיטהי-ף פון די אקופאציע־טאכטן, בעת טיר ווערן א?ץ מער באעוו-ט און געדריקט. די־ זע-בע אוטק-ארע פא-יטישע קאנםטע?אציע אין דער ווע-ט און די קידער־ווירער־פא?יטיק פון די גתיסמאכטן, וואם שטויסט פארוים דעם שגע-ן ווירעראויפבוי פון ר״טש-אגר — וואם איז?עצטגס געקרויגט געווארן טיטן גייעם אינדוםטריע־פ?אן — דיזע-בע גורמים האבן -גבי אונדז ,א פארקערטע פעו?ח: זיי -אזן אונדז זיר ניט אויפבינדן פון די -א- גער־פעגטעס און דערווייטערן אונדזער אויס-״זוגג. 2) ראם זע?בםטבאוווםטזיין פון אונדזער ניט- פראדוקטיווער עקזיסטענץ.׳ דאם געצווונגענע זיין אנגעוויזן אויף דער פי?אנטראפיע פון וווי-טעטי- קע ארגאניזאציעס אין דריטן יאר גאר דער מ-- חמה, רויבט ממש דעם ש?אף פון אונדזערע אויגן. ווי?אנג דער-ויבט דאס געוויסן פון א טעגטשן צו זיצן ביי יענעם אויף קעסט און אפעסן אים די ב"גער? אגב ווערט אויר די דאזיקע בידנע עקזיסטעגץ א?ץ טער איינגעשרומפענער. 3) דאס געפי? פון אומפראדוקטיווער פארוועג־ דונג פון די הי?םם*מיט?ען. "דן אין דער גארער ווע?ט שפעגדן קא?אםא?ע פארטעגנם, כדי צו -יג- דערן אוגדזער נויט. צו-יב אונרזער זיצן אין די?אגערן וועד ן די דאזיקע גע-טער פארוועגדעט אויף פשוטע צדקה, אויף היוגה. אזא פארם פון הי?ף האט דאר גיט קיין שיעור און ק״ן ערר. ווען מיר ווא-טן געווען סטאבי?יזירט אויף א בא שט י מט ארט, ווא-ט די הי?ף געקעגט פארוועגרעט ווערן אויף פראדוקטיווע איגוועסטיציעם, פון ווע-כע מיר ווא-טן געגעסן ב-ויז די פירות און רער קרן ווא-ט פארב-יבן דאס פארמעגן פון דער גאגצער געזע?־ שאפט. 4) די צוקונפט פון יחידים. א חוץ דעם געפי?, וואם דאס רוב■ ש״ה באזיצט, אז די עקזיסטעגץ פוגם "דישן יחיד איז ענג פארבונדן מיט דער עק- זיסטענץ פוגם "דישן כ--, דאמינירן אויר גיט זייענדיק א ג-ות-פא-ק בב?? און?אגערגיקעם בפרט איז גיט קיין וווגדער, וואס א?ץ איז ביי אונדז אגארמא?. ס" אין דער היגזיכט פון אוג- דזער פא?יטיש־עקאגאמישער סטרוקטור ס" אויפן סאציא?! און קו-טורע-ן געביט אדער אויף יעדן אנדערן -עבגס-אפשגיט קומט בו-ט צום אויסדתק די אוטגארטא-ק״ט פון אוגדזער עקזיסטענץ. בעת א?ע גע-יטעגע פע-קער פון אייראפע מאכן דורד גאר רער ט-חטה ז"ער עקאנאמישן און קו-טורע-ן בארג־ארויף, זייגען מיר געצווונגען צו טאפטשען אויף דעמזע-בן ארט, ווו טיר זייגען געב-יבן שטיין אין טאג פון אוגדזער באפר״וגג און ט"-- מא? קומט אפי-ו אויס אגצושטרעגגען א?ע כוחות, כדי נאר סער ניט אראפצוגידערן אין זומפיקן תהום, אין ווע-כן מיר זייגען בעת דער מ-חמה געשטויסן געוואיב- די אומנארמא?קייט שווימט אתים אויף דער אויבערפ?8ר אויף יעטוועדן שריט פון אונדזער דא- איקן?עבן. סיר דארפן ווייט גיט זוכן,?אמיר גע- טען -טש- דאס געזע-שאפט-עכע -עבן: מיר האבן פארשטייערשאפטן, ארטיקע און צעג־ טרא-ע, געוו״-טע -ויט א?ע יורידישע און פארמע-ע ב--ים, וואם באזיצן אין פי- היגזיכטן א געוויסע סוווערעגיטעט. ז" ער השפעה אויף ז״ערע מיט- ג-ידער איז אבער וו" ט ניט אזא ווי זי ווא-ט בא- דארפט זיין. זייער אויטאריטעט צווישן זייערע וויי- -ער איז א טיגיטא-ער. וואס איז די סיבה דערפון? דער באזיס אויף ווע-כן עם שטיצט זיר די עקאגאטישע עקזיסטענץ פון דער ש״ה איז די פי-?אנטראפישע הי?ף פון די איבער־ימישע?ענדער און דערפאר איז א פשיטא, אז עם םע?ט די אכטונג צו זיר 8?״ן און צו די אייגעגע פארשטייער, וואס ווערן אין ניט ווייניק םא?ן פארדעכטיקט אין גיט- ער-עכק״ט און פארברעכנם קעגן דער געזע-שאפט. ס׳איז ניט קיין סוד, אז עם טרעפט זיר אזע-כעם, דאר איז םא?ש ווען מען באשמוצט דערפאר דעם בל-ל פון געזע?שאפט?עכע עסקנים. און אזוי איז עבירה גוררת עבירה. אומצוטרוי ברענגט צו מאנג? פון אויטאריטעט און מאנג? פון אויטא־ ריטעט צו אנארכיע אין געזע-שאפט-עכן -עבן. אזוי אתם זייגען מיד ח"גט עדות פון געוויסע אומפאראגטווארט?עכע מעשים פון יחידים, וואס ברעגגען אומכבוד רעם כ--. עם פי?ט זיר ניט די מאכט פוגם כ-- איבערן יחיד, ווי דאס איז כשהשנים כתקונן. אין פוי-ן -מש-, אין די צ״טן פון די ט-כים, האט קה? פארבאטן "רן צו פאר- נעמע! זיר פיט אזע-כע פרנסות, וואס זיינען קעגן רער "תשער טארא? אדער האבן געקענט אתים-. דופן רשעותו ווי ארעגדירן דאס אויפמאנען שט"- ערן ביי גיט־יידן. היינט קען יערער יחיד טאן וואס זיין הארץ ג?וםט. ראם וואם ווערט ביי גארטא-ע פע-קער שטרענג באשטראפט איז ביי אונדז א פראגע פון אייגענעם אייגזען און ווי-ן. די ראזיקע קרעגק?עכע דערשיינוגגען זיינען דער סימן מובהק פון דער אגאדטא-ק״ט פון אוגדזער עקזיסטעגץ, וואס קען באזייטיקט מערן גאר טיט דער?יקווי־ דאציע פון אונדזער אויםענטהא?ט אין דער פרעטד. אבער ניט דאס איז דער קערן פון אוגדזער טראגעדיע, הגם אויר דאס איז ניט אוועקצומאכען טיט דער האנט. סיר זיינען זיכער, אז א גייע, געזונטע סביבה מעט טטי-א אויסה״אן א?ע עטיש־ טארא-ישע פארקריפ?ונגען פון געזע-שאפט-עכן -עבן. די טיפערע און ערנסטערע טראגעדיע פון ^89705314480428427^6986^ ^528041542076255299698^1