Undzer Worṭ · 1947-09-14 · 35/73 (14.9.1947) · p. Seite 5

ז "ט 5 אונדזער ווארט ערב ראש־השנה n"m. "לנס רועם ררידער לייכמף "זע וועלט, עם זאל גישט קוטען אשוויענטשים נאכאמאל!" "אש און פייער"! פאט ה. גאלחאמד T ־־ ווי אזוי האט זי אייגגעהאלטן איר באשיידגקייט און פשוטקייט, ווי אזוי האט זי איבערגעלעבט די גאגצע מערדעריי, ברוטאלקייט, ציגיזם, פאלש־ קייט און געבליבן יונג, שיין,פארחלומט? דאס איז איר סוד, רעד סוד פון איר העלדישק״ט!" ניין עס א ז נישט ק״ן סוד. עס איז דער כח פון דער ווירקלעכקייט, עס איז רעד זשאקיז פון א יוגג סיידל, וואם האט געזען דעם פעלער פון דער עק־ שנות׳דיקער גלותדיקייט פון די עקסטרעמיסטן פון רעכטם און ליגקס, — פון נישט וועלן גיין בויען אן אייגענעם מארגן. זי האט אייגגעפונען ליגגדיק אין קעלער, אז ארץ ישראל איז דער איינציקער דיס- טיקער אויסגאגגם־פוגקט פארן יידישן פאלק, און מיט רעם דאזיקן כח האט זי געקענט איבערווינדן אלע שוועריקייטן און בלייבן לעבן און לסוף זיר און אנדערע מכשיר צו זיין צו קענען קומען אלם גוצ- לעכער עלעמענט אין לאגד פון אירע אבות. ראם איז דער סוד, וואס איר ווילט פארהוילן! עס לייענט זיר ווייטער מיט א פארכאפטן אטעם ווי עם שליידערט אינם וועלט־פרצוף איר גאל, "די- שע, די שטאלצע, בלאגדע יידישע יחסנ׳טע", וועל- כע זאגט: "שיקט אונדז גישט קיין קליידער, ק״ן סוועטערם, ק״ ן גראשנס. — קומט אהער אין די הונדער־ טער; קומט קיין סטרי, קיין לעמבערג; קומט אין די חרוב־געווארעגע געטאס, אויף די בית־עלמינם, זאפט איין אין זיר אונדזער וויי און בראר, זעט די שאטנס פון דער דייטשער רשעות, זעט די רעזולטאטן פון דער וועלט׳ם גלייכגילטיקן שווייגן, מאכט פילמען, גרויסע וועלט־פילמען פון דער רציחה, ווייזט עס דער שווייגנדיקער וועלט, אפשר וועט זי עפעגען איר מויל. זאל די וועלט, וואס וויל גאר אלץ גישט וויסן און נישט גלויבן ^— זאל זי דערזען און פארשעמט ווערן." ' און לסוף פארעגדיקט זי: "דאס איז די צוואה פון אוגדזערע רבגים, רעד- הויבט ישראל פון דער ערר! קערט אים אום זיין כבוד!" אויב די שטאלצע תשע איז געבליבן נארמאל נאך דו איבערלעבעגישן, ■ וואם נאר לייעגעגדיק, פארגלי* ווערן זיי דאס בלוט אין די ארערן. טא הערט זיר גוט צו, צו איר שטים. פון איר רעדט ארויס דער גאגצער נרויל פוגם עבר, זי טראגט די צוואה אוים־ נעקריצט אין איר אויסגעטריקנטן מה, וואס שרייט: דערהויבט ישראל! און ווי אזוי קעגען מיר אים רעד- הויבן על אדמת נכר, אז פון רעכטס און ליגקם, פון אויבן און אונטן, לויערט מעז אויף זיין נשמה? "דערהויבן" הייסט "עליה". און דאס א ז דער זין פון דער צוואה פון אלע זעקם מיליאן קדושים און דער געבאט פון דעם שארית החורבן, וואס א ז אוגדז אלעמען מתחייב, אפילו אייר אויר! געטריבן פון די דאזיקע געדאגקען, די נייע קרבנות אין פוילן און אין רומענישן פאגראם־געשפענסט, האט דער בוגדישער טוער פראפ. הערש באזוכט א״י.ערהאט זיר דארמגעטראפן מיטדער יידישער שאפנדער ווירקלעכקייט, ער האט זי באווונדערט און פון באגייסטערונג האט ער אויסגערופן, אז ער וועט דער יידישער וועלט לאזן וויסן וועגן דעם שע־ פערישן כח פון יידישן גייסט און עגערגיע. רישעס צוואה, דארף פאר אייר זיין דער לעצטער שטוים פון דעם פאלשן וועג אייערן און פראפ. הערשס באניית- טערונג א ז אייר מחויב צו לענקען אויף דעם אייג־ ציקן שליאר, וואס פירט צום אויפבוי פון א סאציא־ ליסטישער מלוכה אין א״י. * * * דאס ווערק איז געשריבן מייסטערהאפט, עם איז א מאגומעגטאלער היסטארישער דאקומענט, וואס האט צוגענומען ביי דעם מחבר גענוג שלאפלאזע קאשמאר־נעכט און אומדערמידלעכע מח־ארבעט. עס איז באמת א שאד, וואס יעקב פאט האט איינגעפירט רעם בונדישן־עקשנותדיקן גלות־טיפ, מיט וואס ער האט פארטוגקלט זיין שיין, ער בלייבט אבער דאד אן עדות פון דער גרוילהאפטער מארטירער־עפאכע געשריבן שיער נישט מיט בלוט! יעקב פאט געזעגנט זיר מיט פוילן מיט דעם טרייסט־ווארט "עם וועט ווידער לייבטן׳/ עס וועט און מוז לייכטן, ראם א ז דער זין פון אונדזער "התקוה" מיט וועמעגם כח מיר קומען איבער די שוידערלעכסטע טראגעדיעס. עס וועט ווידער לייכטן אבער עם קען שוין מער נישט לייכטן אין די פריי געווארענע גלות־מקומות, וואס ווערן געבויט לויטן מוסטער פון א מלוכה, וועמען הונדערטער טויזנטער יידן האבן צו פארדאגקן זייער לענן. עם איז אבער א לעבן פון צוזאמענגיסן זיר מיט די איבעריקע פעלקער און פירט צום אונטערגאנג פון דער יידישער, נאציע און קולטור. עם קען מער גישט לייכטן ראם יידישע לעבן דארט, ווו עם גייט אן אסימילאציע־ דראנג און א שמד־ מגפה! לייכטןקען און וועט נאר דארט, ווו עס האט דערוואכט און אויפגעהויבן הויר די פאן פון פרייהייט און קולטור דער שארית פון עם־הספר און דאס איז ארץ ישראל! עם געפינט זיר אויר א ייד, א פרומער, וואס פאר- שטייט, וואס יעקב פאט קען וועלן פון אים און זאגט: "איר ווילט וויסן, וואם א פרומער ייד טראכט? אט זעט, מיר גייען דא מאכן א מקוה פאר א האלבן מיליאן זלאטעס, מיר מאכן ראם נישט פאר גויים." אלזא דא ז עט מען אן איבעריקן מאל, אז עקם- טרעמען קומען זיר צוזאמען, בפרט ווען דער "בונד" קען לייכט פאר לשון־קודשט ווערן און דער ווייטער מהלר צווישן זיי ווערט פארשווונדן... ווען יעקב פאט האט געשריבן זיין בור. האט ער אפשר נאר נישט געוווסט אז די דאזיקע עקשנים זיינע, זייגען קוים מיטן לעבן אנטלאפן פון די קעלצס און קראקעס. און נישט אייגער פון זיי האט אויף זיר געגומען רעם עול ציפערן און א גרויסער טייל געפינט זיר שוין אין א״י גופא, און ציטערן שוין נישט מער פאר זייערע פוילישע און אוקראיגישע "פריינט". און ווען עם וועט זיר שוין יא פאדערן וועלכער קרבן פון בלוט, האט עם א זין, ווייל עם בויט זיר דארט א צוקונפט פארן גאגצן יידישן פאלק וו אם וועט פריער אדער שפעטער זיר אויסקעמפן פולע פרייהייט. און אויב עם געפיגען זיר נאר ה"גט אין פוילן "רן, וואס ווערן מיט כלערליי מיטלען טעראריזירט פון די "דישע באצאלטע משרתים פון ,אינען און אויסן". אויב עם זייגען פארמאכט גע- ווארן, א דאנק ז", די גרענעצן פון פוילן און עם איז ארויסגעגעבן געווארן א באפעל צו שיסן אויף די "גרעגעץ־שמוגלער", וועט דאר קומען דער מאמעגט, ווען עם וועט געפונען ווערן דער וועג צו קומען אויפן?&ליאר ק״ן ארץ ישראל. * * * איר מאר א שפאציר איג׳ם "אש און פ״ער" און יעדעס בלעטל דעקט אויף מייגע ווונדן און פירט פאר מיר דורר דעם גאגצן טראגיזם פון מיין פאלק. און מייגע אייגענע ענויים לעבן אויף אין ז"ער גאגצער גאקעטקייט. מיין הארץ ווייטיקט, בלוטיקט. מייגע גערוון ווערן צעפליקט און מיין גאגץ וועזן שרייט, נקמה, נקמה! איר וועל זיר נישט לאזן פירן ווי א קאלבצו דער שחיטה. ג"ן!... אבער מיטאמאל רעד- זע איר פאר זיר ווידער אונדזער פריינד יעקב פאט, ווי ער זאגט: בלייבט דא, בויט! מיר וועלן אייך העלפן, דער אמעריקאנער יידישער ארבעטער קא־ מיטעט וועט ש יק ן געלט, שטעלט אויף די חורבות! און •ער פילאזאפירט דערביי: "...געוויס שטייען פראגע־צייכנס, עם זוכן רעטע־ נישן ז״ערעבאשיידן, וואסוועטזיין מארגן? ווי וועט זיין איבערמארגן? . איר קען אויף דעם זיכער גישט ענטפערן. אפשר ווייסט די ענטפערס דער שומר ישראל. איר האב געפילט — מיר מוזן ז" העלפן, מיר מוזן זיי געבן הארץ און האגט. דאס איבעריקע געהערט שוין צום מזל.״ וואם פאר א פראגע־צ״כנס.? זייגען אפשר די ,מאג־טעגלער אומגעבראכטע אין באפרייטן פוילן, אפגעראטעוועטע יידישע קרבנות, ווייניק אויף אי- בערצוצייגן די בוגדישע צנועה, אז עם איז גישט קיין רעטעגיש, נאר א פאקט, וואס וועט מארגן, אי- בערמארגן און אויף ווייטערע יארן זיר גישט עג- דערן? פוילן ראם לאגד פון עקסצעסן, פאגראמען און עלילת דס׳ען, האט איבערגענוטען גוט די היט- לעריסטישע לערע אין באצוג צו יידן־אויםראטונג. ז" האבן זייענדיק אין וואלד, אין טראנס פון קאמף מיט דעם געמ״נזאמען שונא, געמארדעט די "די, שע פר״ה״טס־קעמםער, וואם האבן זיר באטייליקט אין קאמף. ביי ז" זוכן מזל. איז איבעריק. מזל האבן געקענט געפיגען נאר יחידים, אפצוראטעווען זייער נפש, וואס עם האט סוף כל סוף פארטיליקט דער פוילישער שכן. מזל זוכט א "דראטן־ג״ער", אזוי לאגג ביז ער פארלירט דאס גלייכגעוויכט און קומט אום מיט א טראגישן טויט. מיר "דן טארן אוגדזער לייזונג גישט זוכן אין מזל, נאר אין געראנגל פאר א פריי לעבן אויף אייגעגעם באדן. ראם האט אויר פארשטאגען און יארן געלעבט אין פינצטערן נאסן קעלער דער עדות רבקה טרעפקאוויטש, וועלכע האט מיט דעם חלום צו קומען ק״ן ארץ ישראל זיר אוים־ געהאלטן ביז 1943. און ווען עם איז איר איבער* געריסן געווארן דער חלום דורר די דייטשע תליגים און מען האט זי געפירט אין טויטן־וואגאן ק״ן מיי* דאנעק, האט זי זיר, מיט רעם זעלבן כח פון ארץ- ישראל טרו ים ארויסגעווארפן פון וואגאן און האט געהאט "מזל" און דערלעבט רעם מאמענט צו קע- גען אגפירן מיט א קיבוץ און זי וו י ל, "אז עם זאל אים געפעלן" און יעקב פאט ענטפערט זיר אליין: ״איר ווייס , וואס זי מ"גט, איר דארף איר נישט איבערפרעגן, וואם עם ז עט איר איצטער אוים רעאלער. צום רעאלסטן א ז ׳אבער איצטער זי אליין — אידעאליזם רעאליזירט אין א פשוטער מיידל, וואס הייסט רבקה טרעפקאוויטש, א טאב־ טער פון א לאמזשער מעבל־סוחר וועלכע איז טיט 3 יאר צוריק געשפרונגען פון א צוג, וואם איז גע- לאפן ק״ן מיידאנעק. א שטילע, א פשוטע "די- שע גבור׳טע. מאכן ק״ן עקספערימענטן אויפן צעבראכענעם גוף פון "דישן כלל, עם האט שוין גענוג עקספערימעג־ טירט אויף אוגדזערע לעבגס די דייטשע וויסנשאפט און מעדיציז, מיר זיינען גישט מער קיין מ״ז און קראליקעם, און שפילז זיר מיט רעם חיות פון רעם פוילישן קבוץ יידן, ווער וועט וואגן? די שילדערונגס־קראפט פון יעקב פאט איז א מא־ לערישע. זיין אויג און הארץ האבן פארכאפט זיין מת און גשמה און גיסן אתים ימים פון דעם פאר- גאנגעגעם און הווה׳דיקן "דישן גרויל. איר זעט אים גריבלען אין רעם "בארג אש און ביינער אין אוי- שוויץ און טרעבליגקע" און איר פילט בחוש, ווי עם רעדט אתים פון א ים ראם צעשלאגעגע אטוואצקער ייגגל, וואם זאגט: ״איר קען מער גישט לעבן! — שרייט אויס א קינר אן טאטע־מאמע, אן איבערבל״בעגיש פון דער געטא, ער איז געקומען א צעשלאגענער פון די פוילישע יינגלער און זיר גלייר געוואלט אויפ- הענגען. ,.ער האט געקענט לעבן אין א קבר, ער האט גע- קענט לעבן אין וואלד ביי די פארטיזאנען, אבער ער קען ג י שט מער לעבן צוליב דעם בתטאלסטן אנטיסעמיטיזם נאר דער מלחמה!" און דא טאקע ווען ער האט זיר באגעגגט מיט דער טרוקענער, בתטאלער ווירקלעכקייט, פארגעסט זיר ווידער אוגדזער מחבר און טוט צוריק אן זיינע בוג- דישע־ פאתוערטם־ברילן און הייסט דאר רעם רא- ז יק ן ייגגל בלייבן אין פוילן. פארוואס נישט געפינען פאר אים רעם ריכטיקן וועג? פארוואס גישט אתים- נעמען די ריזן־סומעם פון אמעריקאנער ארבעטער" קאמיטעט און דערמעגלעכן אים קומען אינם לאגד, וואסקען נישט ק״ן א.ק., נ.ז.ס., אדער קו־־קוקס־קלען, אין לאגד פון לעגענרארן און פאקטישן "דישן העלדנטום? יעקב פאט פארשטייט רעם מיט אימפעט אג- טלאפענעם געעגדערטן "דן פון אוזבעקיסטאן און סיביר,, און אגדערע וו" טע רוסישע מקומות, ווייל ז" וייגען געקומען פון רוסלאגד,איינער פון די דאזיקע יידן האט געזאגט: ״ , "עם שמעקטשוין מיט שיפן". פאטזאגט ווייטער ' "איר^ה^ב געזען רעם יידישז שבט, וואם קומט י פון רוסלאגד, זיי ווילן זיין נענטער צום ים — נענטער צו ארץ ישראל, נעגטער צו אמעריקע" ער הערט ז "ער פארלאנג וו אם דרינגט אתים פון זייער אומתאיקן עבר און גישט זיכערן היינט און מאכט זיר ווי נישט וויסנדיק און... העלפט מיט ארויסווארפן גרויסע סכומים געלטער פון אמערי־ קאנער ארבעטער אויף צו דערהאלטן קינסטלעכע פאזיציעס פון, אין שרעק לעבנדע, יידן אין די מקו¬ מות פון א צווייטער "טאשקעגט" אויפלאגע, מיט דעם אוגטערשייד, וואס אין רעם אפקאפירטן לאגד, ווו עם "זאל" געבויט ווערן א יידישער קבוץ, זיינען r״ ארומגעריגגעלט מימ 90 דם שונאים, וואם לויערן טאג ווי גאכט אויף דער יידישער גשמה. ער זעט דוקא און ווייסט, אז ז" זייגען עקשנים: "וואס ווילן בויען ארבעטער־ארטעלן, עפענען שולן, גרינדן זשורנאלן, בויען א טעאטער א.א.וו." און ווייטער אביסל זאגט ער: "אויף מיין טיש ליגז אייניקע "מתנות", וואס איד האב באקומען אין פוילן, — עם ליגט א מארק- יחשל, וואס גויים האבן געטאכט פון א יריעה פון א ספר־תורה; עם ליגן צווייפעקלער זייף, וואס זייגען געמאכט געווארן פון "תשע נופים אין א ספעציעלער דאנציקער זייף־פאבריק. אט איז אויר דער שופר, וואס "דן האבן געמאכט אין קאצעט "האסאק" אין טשענסטאכאוו און ימים נוראים געבלאזן, תרועות און תקיעות". "גתים ווי דער ים איז דיין בראר!" און לאר זעט פאט דוקא די פארעקשנטע יידן, וואס וו יל ן בויעז אין פוילן. פארוואס האט ער די דאזיקע עקשנים נישט געוויזן דאם "פלעשל מיט אש און בייגדלער" און די מתנות מיט רעם שופר, וואס האט 6 יאר אתים-- געלאזט די יאמערלעכסטע "תרועות און תקיעות" צו• וועלכע עם האט זיר קיינער גישט צוגעהערט? עם איז פאראן א באגרינדעטער חשד, אז עם איז א גייציק פארבלענדעגיש פון נעלט פון די אמעריקא־ נער קאמיטעטן, וואם ווילן גישט פארליח דעם באדן אונטער די פיס... ווייל מיט וואס וועלן קעגען קומען די לידער פון די שוגאי־ציון צו דער מאסע, ווען גישט מיטן "אריגינעלן געדאגק" פון ווירעד- אויפלעבן די חורבות אין פוילן? אגדערש, וואלטעס',’ דאר געה"ם ן באגקראט! און באמת, צי וואלט נישט געווען צוועקמעסיק, אז דאסביסל בונדישע פירער, וואס האט זיר פארזיכערט אין אמעריקע, זאל זיר א לאז טאן קיין פוילן און אקטיוו זיר באטייליקן אינם ווידעראויפבליען פוגם "דישן קבוץ. דא וואלטן מיר געזען דאס מסירת־גפשדיקייט פון מענטש ן, פאר דער פארווירקלעכוגג פון ז"ערן א הויפט־גע־ דאנק, שיעור נישט אן אידעע, אין די ראמען פון א סאציאליסטישער מלוכה, ווי עם אין ראם הייבטיקע פוילן. — איר האב אבער מורא, אז אויף רעם ווילן ז" נישט איינגיין, ווייל עם איז זיכערער און בא- קוועמער צו לעב! אין אטערי,קע!..י מיר זייגען דא אין גלות־דייטשלאנד זייער ארעם אין ביכער און ליטעראטור פון דעם פארמלחמה־ ריקן אדער בעסער געזאגט פון ערנסטן ליטערא־ רישן ווערט. אונדזער דורשט קומט אוגדז אויס צו שטילן מיט טראפגס פון די אמעריקאגישע גייס- טיקע מתנות, וועלכע האבן דוקא דעם מזל אנצו־ קומען במלואם, גישט דארפנדיק אראפגעבן קיינעם ק״ן מעשר... דאר מוזן מיר, די תושבי השדה, ווייט פון דער עיר הבירה מינכען, אביסעלע אפווארטן און איר האב טאקע באקומען רעם שטויס דורכצו־ שטודירן די דאזיקע ווערטפולע ארבעט נאכן איבערלייענען די אפהאנדלונג וועגן "אש און פיי* ער" פון יעקב פאט פון רעם חשובן ד״ר גרינהויז, וועלכער וו עט זיכער בקרוב זיר משתדל זיין, אז אוגדזערע גייסטיקע לערער און ארגאגיזאציעס מעבר לים זאלן אוגדז פארזארגן מיט גענוג ליטעראטור, אזוי אז מיר זאלן קענען זיר גוט אנטריגקען. יעקב פאט, וועמען רעד גורל פון פוילישן יידנטום, איז געווען אזוי נאענט און טייער, האט אויסגענוצט די ערשטע מעגלעכע געלעגגהייט און האט געמאכט א באזור אויפן "אש און פייער" פון די חורבות פון פוילישן יידנטום. אין די מקומות פון דירעקטער פארגיכטונג אין אשוויענטשים, טרעבליגקע, מ״רא- נעק, אין די "פארזאגד־רעזערוווארן", פון וואגען עם זיינען ארויסגעשיקט געווארן די קרבנות און אין די נ" אנטשטאגעגע "תשע צעגטערן אין אויפגעלעבטן פוילן; אין ווארשע,לארז, קראקע און נידערשלעזיע. יעקב פאטבאמיט זיר ארויסצוברענגען דעם גאנצן שוידער פון זיין גוף און גשמה מיט וועלכן ער האט זיר אגגעזאפט אין די פאר חדשים־דורות, גייענדיק נאד די שפורןפון דער "תשער טראגעדיעאון אוים- הערנדיק די לעבגגעבליבענע עדות פון דער איגקווי־ זיציע און פארגיכטוגגס־עפאכע. מען מוז אגערקע- נען אז איז עם אים געלונגען אין א גרויסער מאם צו פאראייביקן אונחער אומגליק, כאטש "ער אל״ן איז דארט גישט געווען". פון זיין שילדערונגס־ אופן פילט זיר אתים, אז אין די יארן פון גהיגום, וועז זיין וועזן האט זיר געפוגען אין די פאראייגיק־ טע שטאטן, איז דאר זיין אומרואיקע נשמה גע- ווען אין גלות־קאצעט און קרעמאטאריע צוזאמען מיט ז״גע גאעגטע און וו״טע... עם קומט ביי אים אתים אזוי בולט, ווי א"גער, וואס א*־ז מיט״גםים אתים פון קאלר־אויוון. דער גאגצער ספור המעשה איז א געוועב פון הוה און עבר, ער קגיפט רעם נעכטן מיטן היינט און דעם מארגן מיט... דא טאקע פארווירט זיר די אומזי* כערקייט ביי פאטן, ער וואלט געוואלט זען צוריק א "דישן ישוב אין פוילן און עפעס לאזט זיר נישט. אבער לאמיר אים נאכגיין און זען דאס וואם ער האט דארט געזען: ער פארט אדום, ער ז עט רעם עלגד, די מורא פארן ה" גט און מארגן. ער פארשטייט דעם דראגג, פון די קרבגות פון״היטלער און באפרייטן פוילן, אוועקצוגיין פון די חורבות־היימען. ער זעט דעמאגסטראציעס פון "דן, וואם פאדערן• עפענען די טויעח פון ארץ ישראל און פארשטייט אויר זיין זין. ער הערט דערביי א ביטערע גיפטיקע באמערקונג אויפן אדרעם פון רעם ה״פעלע "דן ־דעמאגסט־ ראגטן: "טילע זשידווו, פשיא־קרעוו", זאגט א רעד- ביי שטייענדיקער פאליאק, יעקב פאט ענטפערט אים מיט "זאמקגי געמבע, פשיא־קרעוו" און ער ניט צו, אז ער האט געהאט גל י ק, וואס ער איז געווען אין א סביבה פון אמעריקאנער (א גוטע יתרופה!) דאר, ווען עם רירט אן דעם "פאלעסטיגע״־פונקט, ל עבט אויף וו ירעד דער אל<%ער יאגקל פאט, דער בוגדיסט און ער זעט: "ווי דער פאלעםטיגע־קאשמ*ר צעג״ט זיר טיטן אנקומען פון די טראמווייען אין גערויש פון די טראקם און וואגנם". "לאזט אונת גיין!״ — שרייט א מענטשן־מא־ סע, וואם האט דערלעבט די "באפרייאוגג" אוגטער דער הערשאפטפון פוילישע סאציאליסטן און פ.פ.ר. און מיט זייער גאגצן מהות ווילן זיי אוועק פון "בא* פרייטן פוילן", וועלנדיק .דערהאלטן ביים לעבן די אפגעראטעוועטע נשמה, כדי ענדלער צו געפיגען פאר איר א תיקון.עם שטויסן ז" אויסער רעם טויט- קאשמאר אויך די "מיט שטתי את ה" אגגעפילטע זעק" אויף וועלכע עם וואלגערן זיר די בוגקערדיקע, וואלד און סיבירער העלדן און די "גאסטפריינדלעכ־ קייט" פון די סטעפאגס, וולאדעקם און איוואגס פון דער פוילישער אוקראיגישער זייט, וועמען עם לויגט נישט האבן די יידן אלם שכנים, ווייל ז" קעגען גאר אמאל מאנען גערעכטיקייט. און פאדערן ביי ז", איז פאראן גענוג וואס!... די געראטעוועטע עצמות היבשות, ווילז אן עק מאכן מיטן קאשסאר און הא* לוציגאציעס, וואם שווינרלען און שוועבן פאר די אויגן פון רעם "באפרייטן" יידן יעדע מינוט און יע- דע רגע. ווען אפילו די רעגירונג זאל וועלן געבן א גאראנטיע פארן לעבן פון די "דן אין פוילן, וועט עם נישט אויסהאלטן, ווייל לעבעדיק מאכן דעם "דישן הרוג זייגען ז" גישט בכה און אין די ר״ען פוגם מלוכה־אפאראט ג-עפינען זיר געגוג מערדער פון אמאל און הייגט. עם איז גענוג איין ווינטעלע און דע־ קאסטבארער שארית־בגין וועט זיר צעפאלן ווי א קארטן־ה״זל. איבעריקנס, טארן מיר מער גישט 99999999^ 00^1568073 2586