Undzer Worṭ · 1947-09-14 · 35/73 (14.9.1947) · p. Seite 2

\ אונדזער ווארט זייט 2 פרו דער ארץ־יטראל ווירקלעבקייט 'ערב ראש־השגה תש״ח פלי־קלוב. אויסער, רעם זיינען צוגעקומען מערערע ארבעטער אין רעם פאר. ניט לאנג צוריק איז איז תל־אביב פארגעקומען די דריטע יערלעכע פארזאמלוגג פון ארץ ישרא$־ דיקן פלי׳־קלוב. עם זי\נען אגוועזנד געווען 40 דע־ לעגאטן און א סך געסט. דארט איז אויך סיטגע־ טיילט געווארן, אז עם זיינען איינגעקויפט געווארן נאך גייע עראפלאנען פארן קאמערץ־פלי. צווישן די רעזאלוציעס, וואם זיינען דארט אנגע־ נומען געווארן איז אויר פאראן א״נע, וואס פא־ דערט אויף" דאם אויסבויען פון צענטראלן יידישן פלי־פעלד. .- טיטלידאקטער פאר לאנדווירטשאפטלעכע וויסנשאפטן ביז היינט פארמאגט ג ישיט דער :שוב ק״ן פול־ שטענדיקע לאגדווירטשאפטלעכע הויך־שואע. העכע־ רע לאנדווירטשאפקלעכע למודים ווערן יא געלערנט ביים העברעאישן אוניווערזיטעט א^ן ירושלים און ביי רעם זיוו־־איגסטיטוט אין רחובות. לעצטגם האבן פאראינטערעסירטע איגסטיטוציעם, ווי די פיק״א, יידישע קאלאגיסטן און "מרכז החקלאי" פון הס¬ תדרות אפנעהאלטן א קאנפערענץ און באשלאסן אויסצוברייטערן רעם אינסטיטוט פאר לאנדווירט־ שאפטלעכע למודים, וואס איז צעטיילט צווישן רחו¬ בות און ירושלים, אגן איים פארוואנדלען אין יא פאקולטעט ^יי רעם ירושלימער אוניווערזיטעט. דער נייער פאקולטעט זאל טראגן רעם נאמען פון פארשטארבענעם בארימטן באראן ראטשילד. אין דעם נייעם פאקולטעט וועט זיין פלאץ פאר 200 סטודעגטן. א העלפט פון זיי וועלן לערנען אין ירושלים און א צווייטע העלפט — אין רחובות. די וואס וועלן ענדיקן רעם פאקולטעט וועלן באקו- מען רעם טיטל "דיפלאמירטע פון לאנדווירטשאפט־ לעכע וויסנשאפטן". די וואס וועלן זיר ווייטער פאר- פולקאמען, וועלן פארזעצן זייער ארבעט אין רעד לאנדווירטשאפטלעכער סטאציע אין רחובות און וועלן באקומען רעם טיטל "דאקטער". שונגס־קאמיסיע, וועלכער האט לעצטנס באזוכט ארץ ישראל. 8 קרבן פון ניט פארשטיין ענגליש... צוליב דער איצטיקער אנגעשטרעגגטער לאגע אין ארץ ישראל ווייסן די דארטיקע צייטונגען צו דער־ ציילז אויר וועגן קאמישע פאםירונגען. זוי באקאנט, הערשט שוין א לענגערע צייט א "קוירפיו" אין ירושלים און די איינוווינער מארן אין די אוונטן נישט ארויסגיין אין דרויסן. פארן נישט פאלגן רעם באפעל — ווערט מען געשאסן. ביי .ירושלים איז פאראן א קלייגע דייטשע קא־ לאניע. אנומלט האט א יונג, ווילד לאשעי^ל זיר ארויסגעריסן פון שטאל און גענומען ארומשפאצירן איבער רי שטילע, פינצמערע גאסן פון דער ירו- שלימער פארשטאט. נישט ווייט פון דארט איז געשטאנען אן עננלישער פאטרול.'דער פאטרול האט געהיט א דערבייאיקן מיליטערישן לאגער. ווען"די סאלדאטן האבן פון דערווייטנס דערהערט טריט, האבן זיי געגומען שרייען: "שטיין בלייבן!,, און ווען די טריט האבן זיר ווייטער געהערט — האבן זיי אויסגעשאסן. אויף מארגן באגינען האבן די פארביינייער נע- פונען אינמיטן נאם א דערשאסעגעם רעם יונגן, ווילדן לאשעק, וועלכער איז געפאלן א קרבן פון גישט פארשטיין עגגליש... דער אנטוישטער א באקאנטער עסקן פון תל־אביב, וואס איז די טעג צוריקגעקומען פון דער ש וו יי ץ, האט מיטנע- בראכט פון דארט א מתנה, א פרעכטיקן האנטביי־ טעל פון אויסגעצייכנטן לערער. מ׳קען זיר פארשטעלן. רעם עסקנים אנטוישונג, ווען אייגער פון די פאסאזשירען וואס איז מיט רעם עסקן צוזאמען אהיימגעפלויגן ק יי ן ארץ־ישראל, האט דערקענט, אז רער בייטעל שטאמט פון זיין פאבריק אין... תל־אביב. עקשנות י רעד באקאגטער לאדזשער קונסט־־מאלער יאנקל אדלער, וועלכער האט ביז היטלערן געוווינט אין דייטשלא;ד און געפינט זיר איצט אין לאנדאן, האט ינעפירט אוגטערהאנדלונגען מיט דער קונסט־נאלע־ 1יע פון "בצלאל" אין ירושלים וועגן איינאררנען רארט זיינם אז אויסשטעלונג. ער האט אריבערגע? שיקט ק יי ן ירושלים 80, בילרער. 15 בילדער האט מען צונויפגעזאמלט אין ארץ ישראל גופא, און"ר׳ אויסשטעלונג איז געעפנט געווארן. יאנקל אדלער איז חוץ א פיינעם מאלעד, אויך א שטארקער יידישיסט און אן עקשן דערצו. האט ער געשטעלט א תנאי, אז אויר אלע פלאקאטן און דרוק־זאכן זאל נישט שטיין "יעקב"ינאר "יאנקל" — און ער האט ווענן רעם נעשיקט 'א״ן טעלעג־־ ראמע נאר דער צווייטער: "יאנקל אגלי"... עם איז געווען א חשד, אז צוליב רעם ווע״ט דער .גאנצער קאנטראקט בטל וועדן. ווען די בילדער זייגען אבער ׳געקומען און די דירעקציע פון "בצלאל" האט זיי באטראכט, האט זי געפסקנט, אז אויב מען קען אזוי מאלן מעג מען שוין הייסן "יאנקל" אויר... די בילדער־פון פארביסענעם יידישיסט ווערן גע־ שמאק געקויפט אין ירושלים דוקא דורר פארבי־ סענע העברעאיסטן, און פון די מויערן אין ירשלים שרייען אראפ פלאקאטן טיט גרויסע קידוש־לבנה אותיות: "יאנקל אדלער"... קאנפערענץ איז אין ירושלים פארנעקומען א ספע־ ציעלע פארזאמלונג, כדי צו גרינדן די יידישע אפ־ טיילוגג פון פארבאנד, וואם האט רעם צוועק אוים־ צוהאלטן נוטע באציונגען מיט די אזיאטישע פעל־ קער. די נ יי ע געזעלשאפט האט באקומען דעם גא־ מען "קדם". . אין דער דערמאנטער פארזאמלוגג האבן אנטייל גענומען די דעלעגאטן וואם האבן זיר באטייליקט אין רער קאנפערענץ פון ניו דעלהי, פארטרעטער פון דעם העברעאישן אוניווערזיטעט, פון די גא־ ציאנאלע אינסטיטוציעס 'און אנדערע. T / אן אייגענער פלי־פלאץ פאר יידישע עראפלאנען אין דעם לעצטן יאר האט דאס יידישע פלי־וועזן געמאכט גרויסע פארשריטן. די געזעלשאפט "אוירון" האט איינגעקויפט א פאסאזשיר־עראפלאן און דריי לער־עראפלאגען האט איינגעקויפט רער ארץ ישראל ווארן נישט ווייניקער ווי דריי פערטל מיליאן בוי- מער. די ניי־געפלאגצטע בוימער פארנעמען א שטח פון קנאפע פיר טויזנט דוגאם. די פלאנצונגם־ארבעט גייט אן איבערן גאנצן לאגד, אין אלע טיילן פון לאגד, פון גליל העליון ביזן ננב, ווו עם וועד! אויף דעם געביט פון בא- וואלדונג נאר דורכגעפירט עקספערימענטן. א דאנק דער יידישער באוואלדוגג פון לאנד איז דער קלי- מאט געווארן א געזונטער און דערמיט אויר פאר- לענגערט די לעבנם פון די דארטיקע איינווויגער. איין רעקאבזענדאציע, וואס די רעגירונג האט געפאלגט ..׳ ווי אלעמעז איז באקאנט, האט די עננלישע דע- גירונג ניט אויסגעפילט די רעקאמענדאציעם וואס די פאראיאריקע אויספארשונגס־קאמיסיע ורענן א״י הא<ט "איר"פאדגעשלאגן.-צווישן אנדערע רעקאמעני־ דאציעם איז אויר געווען דאס אריינלאזן גלייר אין לאנד הונדערט טויזנט יידן. אבער#מען קעז אויר ניט זאגן, אז זי האט אלע רעקאמענדאציעם אפ- געווארפן. און אט איז א ביישפיל: די פאראיאריקע אויספארשוגגם־־קאמיסיע האט פארגעשלאגן, אז אין דעם קאפע־הויז ביים ים כנרת זאל ניט שפיל.! קיין דזשעז־בענד, און אט די דאזיקע רעקאמענדאציע האט די עננלישע דע- גירונג איבערגעשיקט צו רעד ארץ ישראל ארמי- ניסטראציע און זי איז גאייר אויסגעפירט געווארן. דאם וואסער אין ים כנרת ווערט דורר די קריסמן באטראכט ווי א דתליקער וואסער. די דאזיקע "פריילעכע בשורה" האט מיטגעטיילט דזשעימם מעקדאנאלד, איינער פון די אמעריקא? נער מיטנלידער־-פון דער דערמאגטער אויספאר" זשירן א יאר און מאכן א יערלעכן אומזאץ פין 3 און א האלבן מיליאן פונט. דער ארבעטס־לוין בא? טרעפט אגדערטהאלבן מיליאן פונט אויף 2100 מענטשן. ראם זיינען די געמען פון די טראנספארטיאון קאמוניקאציע קאאפעראטיוון: ״אגד" — א לאגד- קאאפעראטיוו; "דן"'— תל־אביבאון די אומגעגנט; ״דרום יהודה" — פארבינדט תל־אביב מיטן דרום; ״המקשר" — ירושלים סיט דער סביבה; ״חבר" *־־ חיפה מיט דער סביבה; ״משמר המפרץ" — פא^- בינדט חיפה מימין צפון; ״גשר" — טאקסי־קאטו? ניקאציע אין ירושלים, און גאר עטלעכע פירמעס. די צאל פון די קאמוניקאציע־ קאאפעראטיוון איז נישט גרויס, אבער דאס א ז א רעזולטאט פון צו- זאמענגיסוננען און פארייגיקונגען. עם זיינען דא קא- אפעראטיוון, וואס זיינען אנטשטאנען’ דוי־ד צוזא־ מעגניסונגען פון צעגדליקער פירמעם און קאמוגי* קאציע־ ליניעס. די יידישע אויטאבוסן און טאקסי־ליניעס *זיינען זייער וויכטיק פאר׳ן לאנד,קודם־כל צוליב דער אפ- געשטאנענקייט פון באן־וועזן און ראן טרעטן זיי אוים א וועג צו דן נייע לאנדווירטשאפטלעכע פונקטן. בעת די אומרוען אין 1936—1939 האבן זיי געש־ פילט א וויכהיקע גאציאנאלע ראלע, צונישט מאבג- דיק די פלענער פון די אראבישע באגדעם אפצו- שניידן די יידישע ישובים פון די אנדערע און זיי אייגציקווייז פארניכטן. אויר אין מלחמה־צייט א ז זייער טעטיקייט געווען זייער וויבטיק. אויף זיי זיינען ארויפגעלייגט געווארן ערשטראנניקע מיליטערישע אויפגאבען און ז יי האבן אין די ,שווערסטע מא- מענטן די שווערסטע אויפנאבן גלענצנד דורכגע? פירט, נישט דעדלאזנדיק1 דערביי, אז די קאמוני- קאציע־פארביגדונג ז אל אויף איין מינוט ליידן. גאר א שיף פון דער זעלבער גרויס און אויר פאר" דעמזעלבן צוועק וועט אינגיכן אייננעקויפט ווערן פון א ספעציעלער דרום־אפריקאנער געזעל־ שאפט, וואס האט זיר געשטעלט די אויפגאבע צו שטיצן די" אגט״וויקלונג פון פיש־פאגג אין ארץ- ישראל. י אויפן גאנצן וועג איז ד/ יידישע שיף אויפגענומען;עווארן מיט באגייסטערונג. נעזעלשאפט פ8ר אויפהאלטן. נוטע באציונגען מיט אזיאטישע פעלקער מיט אייניקע מאנאטן צוריק איז אין ניו דעלהי, אינדיע, פארגעקומען א קאנ^ערענץ פון דעלעגאטן פון אזיאטישע פעלקער אויף׳״וועלכער אויר די יידן פון ארץ ישראל זיינען געווען איינגעלאדן און א דעלענאציע פון יידיש! ישוב האט אין דער קאנפע־ יענץ אנטיילגענומען. אין״גייסט פון די באשלוסן פון דער דאזיקער טראץ דעם וואס די יידישע פאליטישע לאגע אין ארץ ישראל איז איצט ז" עד אן אנגעשטרעגגטע, הערט אויף איין טאג נישט אויף די אויפבוי־אר־ בעט פון ישוב. רא ווערט געגריגדעט א נייער דארף, דארט אנטשטייט א גייע פאבריק, דא עפנט מען א נייע שולע און דארט ווערט געפלאנצט א נייער וואלד. אין אנהויבפון מאנאט יולי זיינען אין ארץ ישראל געשאפן געווארן צוו" נייע קאלאניעס: אייגע אוג- טערן נאמען""איל" ביים ברעג פון דער סירישער נרענעץ. די צווייטע קאלאניע האט באקומעז רעם נאמען "חרב לאת" (פון שווערד צום גראבאייזן) און נעפינט זיר אין עמק חפר, גישט ווייט פון דער בארימטער קאלאגיע חדרה. דער נייער דארף "איל" א ז נזעוארן אויפגע? שטעלט דורר 300 בחורים און מיידלער, קינדער פון די אלטע יירישע קאלאניסטן אין גליל, און נע- פינט זיר אויף א שטח פון 1200 דונאם, ביים ברעג פון דער אזיערע. דאס צווייטע דארף "חרב לאת" באשטייט פון באפרייטע זעלנער, סירוב טשעכישע יידן. זיין שטח באטרעפט 500 דונאם און ס׳וועלן זיר^־ארט פאר-לריפיק באזעצן M משפחות.. סיט רער פארגרעסערונג פון שטח וועט די צ׳אל קאלא- ניפטר דערגיין ביז 500 משפחות.■״ ־״.*•»״•י ■ אין לעצטן יאר זיינען פ8רפל8נצט נעווארן דריי פערט״ל מיליאן בוימער ארץ ישראל איז אלע מאל געווען א פרוכטבאר לאגד און אין די גאר אלטע צייטן זייגען דארט געוואקסן אויר וועלדער. אבער אין די הונדערטער יארן וואס די אראבער זיינען געווען די כלומרשטע בעלי־בתים פון לאגד, האבן זיי דעם באדן פאר- לאזן, און אלץ איז חרוב געווארן. א דאגק יידישע באמיאוגגען א ז דאס לאנדצוריק געווארן פרובטבאר און יידן פלאגצן דארט איצט אויר וועלדער. די באוואלדוגג פון ארץ ישראל האט אין רעם לעצטן יאר געמאכט גרויסע פארשריטן. אין דעם פארנאנגענעם יאר זייגען פארפלאגצט נע- יה. די צאל אננעשטעלטע באטרעפט 266 און זיי באקומען"אויסגעצאלט 70 טויזנט פונט א יאר. ד ער אומזאץ באטרעפט 300 טויזנט פונט א יאר. די קאאפעראטיווע רעסטאראנען זיינען זייער פאפולער צווישן די ארבעטער און אנגעשטעלטע. אין בריליאנטן־שלייפעריי־פאר האבן עקזיסטירט דריי קאאפעראטיוון בשוטפות מיט פריוואט קאפי־ טאל. איצט, צוליב דעם קריזיס אין דער בראנזשע, זייגען אנטשטאנען נאר קאאפעראטיווע פאבריקן, בשותפות מיט די פריוואטעקאפיטאליסטן,וואס בא- שעפטיקן צוזאמען 800 ארבעטער און א דאנק רעם זייגען פיל ארבעטער ניצל געווארן פון ארבעטס־ לאזיקייט. אויסערדעם זיינען דא 23 קאאפעראטיוון פון פארשיידענע בראנזשעס, ווי וועשערייען, פריזיעי, כעמישע אינדוסטריע, גלאז (די נרויסע פאבריק ,"גביש" אין ראשון לציון), קנעפ, זייף, טדאקטא־ ריסטן, קאלטע געטראנקען, צושטעלונג פון זאמד און זפזוף, סאגאטאריעם, אינזשיניעריי. אדום און אתם זיינען דא אין ארץ־ישראל 123 קאאפעראטיווע אונטערנעמונגען מיט 3740 מיט־ גלידער, אין וועלכע עם ארבעטן 4880 מאן. "יעד אוסזאץ באטרעפט זעקם מיליאן פונט א •א־ א*ן דער ארבעטם־לוין דרימהאלבן מיליאן פונט. •־־אס איז שוין צוזאמען מיטירער קאאפעראציע פון קאמי־ גיקאציע־וועזן, און קודם־כל מיט די קאאפעדאט־וון פאר שטעטישער און צווישנשטעטישער פאסא־ זשיר־קאמוניקאציע, וועלכע אנטוויקלט דר זייער שטארק. די דאזיקע קאאפעראטיוון האבן זיר אעעהייבן גריגדן מיט אן ערר צוואנציק יאר צוריק, במעט אן קאפיטאלן, און הייגט דערגרייכט זייער ׳,א!יטאל מיליאגען פוגטן. די צאל אויטאבוסן און שא־זסעס זייערע דערנרייכן 900. זיי פירן 170 מיליאן פאסא- געשלאסן די קאנפערענץ פ8ר יידישער ווי״סנשאפט" י - אין פארנאגגענעם מאנאט איז פארגעקומען אין ירושלים א וועלט־קאנפערענץ פאר יידישער וויסג־ שאפט. אין דער קאנפערענץ האבן אנטייל נעגומען מערערע דעלעגאטן פון אייראפע און אויר פון אמע- ריקע. בעת דער פייערלעכער שלום־זיצונג האט אויר נעהאלטן א רעפעראט דער באקאנטער בונדיסטי־ שער טוער, פראפעסאר ל. הערש. פון דער שווייץ. ער האט געלייענט זיין רעפעראט אין העברעאיש און האטרערביי באמערקט: "אויב דער פרעזידענט פון דער ציוניסטישער .ארגאניזאציע, ד״ר חיים וו"צ- מאן, רעדט אויפן ציוניסטישן קאנגרעם יידיש, און איר, דער בונדיסט, שט" דא און רעד .העברעאיש — איז עוד לא אבדה תקוותנו". פראפעסאר הערש האט אויסגעדריקט זיין גלויבן, אז דאס "דנטום וועט גובר זיין אלע נעפארן, סיי אין גלות און סיי אין א״י. אין דע( זעלבער׳שלוס־זיצוגג פון רער קאנפערענץ האבן אנטייל גענומען אויר גישט יידן. איינער פון ז", דער אנפירער פון דער ארכעאלאגישער שולע אין ירושלים, האט געהאלטן א רעדע אין אן אויס־ געצ״כנטן העברעאיש. עם איז באשלאסן געווארן, אז אזעלכע וויסג־ שאפטלעכע קאנפערענצן זאלן צוזאמעגגערופן ווערן יעדע דר" יאר. די קומענדיקע קאנפערענץ זאל אפגעהאלטן ווערן אין יאר 1950 אי״ן ירושלים. ס׳איז אויר באשלאסן געווארן צו שאפן אן אקא- דעמישע פארא״ניקונג פאר יידישע"וויסנשאפטן. איבער 120 טויזנט יידישע קיגדער אין די שולן ביז מי ט א קורצער צ״ט צוריק האבן נאך הוג־ דערטער יידישע קיגדער.געלערנט אין די שולן פון די מיסיאנערן. לעצטנם לערנען זיר אין די מיסיא־ נערישע שולן זייער ווייגיק "דישע קיגדער. אין רעם לעצטן יאר זיינען אין ירושלים צוגעקומען פינף נייע העברעאישע שולן, דערפון איין שולע פאר 200 קיג־ רער וואם זיינען ארויסנענומען געווארן פון די שולן פון די מיסיאנערן. " די דערציוננם־אפטיילונג פון ועד הלאומי האט לעצטגס דורבגעפירט א נ״ע ציילוגג פון די שילער אין די דערציונגם־אנשטאלטן וואס געפינען זיר אין זיין רשות. אין 760 אנשטאלטן פון דער שול־נעץ פון ועד הלאומי ■האבן זיר לעצטגס געלערנט אי- בער 93 טויזנט קיגדער. אויסער ז יי קריגן נאר 30 טווזנט יידישע קיגדער זייער דערציונג אין פריווא? ־טע און עפנטלעכע שולן פון אגדערע ארגאניזא־־ ציעס. דער יידישער פישער־פלאט פארנרעסערט זיך דער יירישער פישער־פלאט אין ארץ*ישראל איז איצט בארייכערט געווארן מיט גאר א שיף, וואס האלט 250 טאן. די ש״יף, וואס הייסט "דרום אפ- ריקע", האט לעצטנס דורכגעמאכט א שטרעקע פון קעיפטאון ביז חיפה אין 20 טעג. די שיף באשעפ־ טיקכ^זיר שוין מיט פיש־פאנג אין מיטללענדישן ים, הויפטזעכלער אדום חיפה. די שירי איז איינעקויפט געווארן דורד די ציו- גיסטן אין ררום־אפריקע. די מאנשאפט פון שיף באשטייט פון 19 נעשולטע מאטראזן. די קאאפעראציע אין ארץ־ישראל פארנעמט 8 בכבוד׳דיקן פלאץ אין דער ארץ־ישראל׳ריקער א 2 דוסטריע. מיד גיבן דא א רשימה פון א גאנצער ריי קאא- פעראטיווע ווארשטאטן און פאבריקן, לויט די בראב־ זשעם. די מעמאלורגיע און עלעקטריציטעט ציילט 11 קאאפעראטיוון מיט 100 חברים. אין לעצטן יאר האבן ז״געחאט 70 טויזנטפונט הכנסה. ארבעטם־ לוין איז אויסגעצאלט געווארן 30 טויזגט פונט. שטיין און בוי־מאטעריאלן קאאפעראטיוון זיינען פאראן 10 מיט 175 ארבעטער. די וויכטיקסטע ז"- נען די בעטאן און צעמענט־פאבריק "גמליט" אין חיפה, וועלכע איז איינע פון די עלטסטע לןאאפעדא־ מיוון, און ״סיליזזאט" — די גרויסע צינל-פאבריק אין ראשון־לציון. די פראתקציע פון די קאאפערא־ מיוון דערגרייכט א פערמל מיליאן פונט. א דר י טל הכנסה גייט אויף ארבעטם־לוין. די האלץ־בראגזשע האט 10 קאאפעראטתוע פאבריקן מיט 310 ארבעטער. זייער יערלעכע הכ¬ נסה באטרעפט 270 טויזנט פונט. . אין לאגד זיינען אויך דא 5 קאאפעראט״ווע דרו- קערייען און 2 בוכבינדערייען. מיט 145 ארבעטער. יערלעכער אומזאץ 125' טויזנט פונט. די קאנפעקציע און שיר־בראגזשע האט 7 קאא- פעראטיוון טיט 130 ארבעטער און מאכט א יער- לעב! אומזאץ פון 260 טויזנט פונט ביי 65 מויזגט פונט ארבעטסלוין. 10 קאאפעראטיווע בעקער״ען זיינען רא אין לאגד — מיט 110 •ארבעטער, 280 טויזנט פונט יערלעכן איסזאץ; רער ארבעטס-׳לוין באטרעפט 60 טויזגט פונט. 4 גרויסע קאאפעראטיווע רעסטאראנען זיינען דא אין לאנד — אין תל־אביב, ירושלים,חיבה און טבד- און די ארבעט ווערט ווייטעד פארגעזעצט... אביסל הומאר פון א״י ז ' קאאפעראטיווע באוועגונג אין א"׳ 1