Undzer Worṭ · 1947-09-26 · 37/75 (26.9.1947) · p. Seite 8

אונת?יר וו^ר־־ט זייט 8 ערב סוכות תש״ח f מימ יידן און "אי! די ימים טובים איבערפולט. דעב צעצטן פכח האני אין רער נרויסעי שול גע* דאוונט משך. ןזוסעוויצקי זיינען הוגדערטער יידן, וואס האבן ניט געקענט אדיין אין שוצ, נעשטאנען אין דרויס; צוהערנדיק דאם דאווגען דורך די אויס־־ געשטעצטע מיקראפאנען. יידן אין רוסצאנד הויבן זיר אן קצאמערן אין יידישע טראדיציעס און יידישער אמונה. די סבה דערפון? א גאנץ פשוטע: אקציע רופט אחים דע- אקציע. אויר די סאוויעטישע יידן האבן ניט ווייניק נע- צערנט פון דער שרעקצעכער לעקציע און זייער אויפ- געצעבטע צוגעבונדנקייט צום יירנטום דריקן ן יי אויס אין דער באנייוגג פון די יידישע טראדיציעס און מנהגים. מען האט מיד דערצייצט וועגן דער גרויסער היצף וואס די מאסקווער יידן האבן געגעבן די פציטים פון פויצן, רומעניע און פון די באצ- טישע צענדער. מיר האבן זיי שטארק מקנא געווען וואס איך וועא האבן די מעגצעכקייט צו פארן ק יי ן א״י. זיי האם! אבער, אז צייטן וועאן זיר ענדערן און מיט זיי אויר די שטעצונג פון רעד סאוויעטישער דע- גירונג צו עציה קיין א״י. דער יום־טוב טיש האט זיר דערגענטערט צום סוף. דער עואם האט נענומען בעגטשן מיט א ספע* ציעצער כונה אונטערשטרייכנדיק רעם "הרחמן הוא יבנה צנו את סוכת דוד הנופצת". די סוכת דוד הגופות איז אויר רעד 'טרוים פון די סאוויעטישע יידן. איר האב פארצאזן מאסקווע מיטן נעפיצ אז די קורסירנדע מיינונג אין אויסצאגד, אז דאס סאוויע* טישע יידנטום איז אן אפנעדארט צווייג פונים "דישן שטאם אנטשפרעכט ווייט ניט דער ווירק- \צעכקייט. דאם סאוויעטישע יידנטום באזיצט אין ' זיר פיצ פאטענציעצע כוחות, וואס הויבן אן אויפ- וואכן און פארוואנדצעז זיר אין א דינאמיש בדוי- זנדער קראפט. ת־לעבן פונם דזשויגט. % 15 פון די קינדער האבן געפוגעז א היים אין 300 קינדער־אינסטיטוציעס, וואס ווערן אונטערשטיצט פונם דזשוינט. רעד קינדער פראגראם ווערט אויסגעפירט דורר די צאקאצע ארגאניואציעס, וועצכע קענען די בא- דערפענישן פון די קינדעד. דעד דזשויגט אונמעד- שטיצט קינדער־ארנאגיזאציעס פון אצע שטדעמוג- גען פון "דישן צעבן, ווי רעציגיעזע, ציוגיסטישע, יירישיסטישע און אנדערע. ת קינדער־היצף ווערט דורכגעפירט אין.J דן2- טומפד״-אמססייינע׳^^י^^׳וןיויגוגג, צעבזנ%0טצ און קציידונג, מעדיציגישע היצף, דעציניעזעד חיגור, וועצטצעכע דערציוגג און פאר-אויסביצדונג. טראץ רעם, וואס אין די צאגערן הערשט גישט קיין הונגער, זייגען נאד אן ערר 30% פון די קיניי דעד אונטערדערנערט. אין די צאגערן אין דייטש־ צאנד זיינען פאראן 32.300 קינדער, צווישן זיי 6.000 שוואכע און צוריק־געבציבענע ביים וואקסן. בכדי צו העצפן די דאזיקע קיגדער האט דעד דזשוינט נעשאפן 3 דערהאצטונגס * היימען פאר קינדער. די קינדער פארבצייבן אין די היימען ביז זיי ווערן פוצשטענדיק געזונט, זיי דערהאצטן דארט א ספעציעצע דיעטע, מעדיציגישע היצף און אצעס וואס זיי נויטיקן זיר. דעד דזשוינט האט אויסער* דעם נעשאפן 7 זומער־צאגערן פאר קיגדער אין דעד אמעריקאנער זאנע, צו שטארקן די געזונדהייט פון דעד יידישער יוגנט. די שארית הפליטה און די קומעגדע ימים טובים דעד דזשוינט, אין ז "נע באמיוגגען ווי וו" ט מעג- צער צו פארבעסערן די שטימונג און צו הויבן רעם מוט פון דעד שארית הפליטה, האט באזארנט די יידן אין דייטשצאנד מיט די נויטיקע רעציגיעזע חפצים פאר די קומעגדע ימים טובים. דעד דזשויגט האט פארטייצט פאר די, יידן אין ד״טשצאנד 10 טויזגט מחזורים, 4 טויזנט סליחות, 12 טויזנט קציינע מציתים און 2.200׳ נארסאצע מציתים, 2.200 יארמוצקעם און 900 קיטצען פאר די רבנים און חזנים, 5 טויזנט יידישע קאצענדער, 57 טויזנט ציכטצער. 20 טויזנט יארצ״ט צ י במצעד און 2 טויזנט צוצבים און אתרוגים., די צוצבים און אתרוגים האט דעד חשוינט א״נ- געקויפט איז ארץ ישראצ און די ארמיי האט נע- שטעצט צו פארפיגונג אן עראפצאן, כדי צו טדאג- ספארטירן די אתרוגים און צוצבים פון פראנצוי" זישן פארט, מארסייצ, קיין דייטשצאנד. דאס איז א שייגער געסט פון דעד אמעריקאנער ארמיי פאר דעד שארית הפציטה. עס איז כדאי צו באמערקן, אז עם זיינען צוגע־ גרייט געווארן 500 צאקאצן פאר בתי תפיצות אין י די קומענדע ימים טובים. עס פארשטייט זיר, אז עס איז נישט מעגצעד צו געבן די יידן, ראם, וואם ז" האבן געהאט אין נארמאצע צייטן. די "רן האבן די דאזיקע ימים- טובים שטעגריק אפגעהאצטן מיט באזונדערע פ"- ערצעכקייט, וואס עס איז איצט, אין,די איצטיקע באדיננונגען, פשוט נישט מענצער. אבער דעד דזשויגט באמי ט זיר מיט אצע כוחות ווי ווייט מעג- לער די צאגע צו פארבעסערן. 1 דזשוינט ניים א סוכרת איו מאסקרוע ^♦♦♦AA*A44A44AAAA4#A^A^AA4AA4A♦ ' ♦♦AAAA«4־AAAA44AA^A44AA4A♦ »A*AAAAAA*A^4AA$ ראטשטיי r ווארן. און אט זע איר מיר אין ערב ראש־השנה־ אוונט פון ערשטן מצחמה יאר, א וויינענדיקן אויף מיין געצעגער אין זעמציאנקע. די סענטימענטן צו דעד ה"ם און צו אירע טראדיציעם האבן ביי מיד דעמאצט דערגרייבט זייער קוצמינאציע פונקט. נאר קיינמאצ האב איר ניט געפיצט אזא נצוסטעניש צו דעד ה״ם און צו דעד פייערצעכקייט פונם יום- טובדיקן מיש. שפעטער אויף די שצאכטפעצדער אין גערויש פון מאטארן'און נעפייף פון די סנא- ריאדן איז שוין אצץ פאר סיר פארשווונדן. בצויז אין פר״ע מיגוטן פצעג איר זיר דערמאנען אין דעד ה״ם און איצט פצוצים א שטיק היימישעס ווי א פאטא מארגאנא... א קצאפ אין טיר האט מיר אויפנעוועקט. אין דרויסן האט שוין אנגעהויבן טונקצען. נאד מ״נע שווערע רעיונות בין איר איינגעשצאפן און איצט איז מיר שוין מישא נעקומען וועקן צום אוונט* ברויט. מיד זייגען אדיין אין סובה. ביי די ברענענדע ציכט איז געזעסן דערזעצבער עוצם וואם בייטאג. פיצ האב איר זיר אין יענעם אווגט אננעהערט. מען האט■ דערצייצט ווי עס צעבט אין מאסקווע דעד עצטערער דור יידן און ווי עס צ עבט דאם יוננווארג. א סר וידן האבן בעת דעד דאזיקער מלחמה שטאד- קער אגנעהויבן צו פיצן. זייער יידישקייט. קיינער האט ז" ךערצו ניט גערופן, ס׳איז אן ערצעכער!רוף, וואס קומט פון דעד גשמה אציין. ניטא היינט אין מאסקווע קיין איין יידישע חתונה וואס זאצ ניט געפראוועט וועד ן כדת וכדין טיט חופה וקדושין און אפיצו קצעזמער און א מצוה־טענצצ. מאסקווער יידן האבן רענאווירט דעם "דישן בית־עצמין און אויפגעבויט א נייע מקורו. די שוצן זייגען באצעבט פון גלו די בואסן־קברים פון די אויסגעמארדעטע יירן אין קאנצענטראציע־לאגערן אין דייטשלאנד נאר דעד שוידערצעכער קאטאסטראפע פונם "די¬ שן פאצק, איז פארידי צעבננעבציבענע א״נע פון די וויכטיקסטע אויפנאבן צו דערהאצטן רעם אנדענק פון אוגדזערע קדושים, וואס־זיינען דערמארדעט נע- ווארן אין די קאגצענטראציע־צאגערן און צינן אין וויצדע מאסן־קברים צעשפרייט אויף די פעצדער און וו׳עצדער פון רעם נעוועזעגעם'נהינום אין ד״טשצאנר. די רוצחים האבן די פארפייניקטע און דערמארי דעטע' קדושי׳פי׳גןגווא^פ! אין גריבערי.ס1יפט£0^מ־ פיקע מיסט־גריבער-און ווייט פון ישוב, און האבן זיר מיט אצע מיטצען באמיט צו פארווישן די שפורן פון זייערע נרויצעכע מעשים. רער רעציגיעזער אמט ביים דזשוינט אין דעד אמיעריקאנער זאנע האט דעריבער געשאיפן א בא- זונדערע אפטייצונג פאר דערהאצטן די קברים פון אונדזערע קדושים. מיט דעד דאזיקער אפטייצוגג פירט אן א "ד פון ציטע, ד״ר אקאבאס. צויט דעם פצאן פוגם דזשויגט וועצן אצע קברים וועד ן ארומגעצוימט און דערהאצטן. י עס פארשטייט זיר, אז עם וואצט איצט נאד שוועד געווען פעסטצושטעצן די דאזיקע ערטער, ווען ניט די געוועזעגע יידישע קאצעטצער, א דאגק וועצכע עם איז מעגצער אויסצוגעפינען די פארווארפענע מאס.ן*קברים און ז" ארומצוימען. אדום דעד שטאט צאנדסבערג אין בייערן נע¬ ם געז זיר 15 מאסן־קברים, ווו אן עדר 40.000 יידישע קרבנות האבן נעפוגען זייער צעצטע רו. א דאגק דעם ד״ר אקאבאס, וועצכער איז אציין געווען אין א קאנצעגטראציע צאגער אין צאנדסבערג, איז נעצוגגען די דאזיקע קברים מיט באשטימטקייט פעסטצושטעצן. ביים דזשוינט ציגט א פארצייכנים פון טויזגטער "דישע קדושים, וואם זייערע קברים זיינען גענוי אנגעגעבן. צויט רעם פצאן וועט אויף יעדן בית- עצמין אויפגעשטעצט ווערן א מצבה פון 10 ביז 20 מעטער די הויר, ווו עס וועצן פאראייביקט וועד! די קדושים. דאס וועט זיין א חסר שצ אמת פאר די אומנעקומענע ברידער און שוועסטער, און א שאגד דענקמאצ פאר דעד היטצערישער בארבאריי און רציחה. נעבן מאנכע פון די דאזיקע בית עצמינם א ז אויר נעבויט א בית המדרש צום דאוונען און קדיש זאגן. אויף א ט״צ פון די בית עצמיגס געפינען זיר אויר אייגצעצגע מצבות, וואס זיינען איצט שוין געשטעצט געווארן דודר די קרובים פון די קדושים. די הילף פון דזשוינט פאר די יידישע קינדער אין אייראפע די היצף פונם דזשאינט פאר ז*י יידישע קינדער איז נאד א וויכטיקער פונקט אין רעם פצאן פארן ווידעראויפבוי פונם "דישן צעבן. דעד דזשויגט האט אינם פארגאנגענעם יאר, ווי אויר היי יאר געוויד* מעט באזונדערע אויפמערקזאמקייט דעם קינדעד- היצפם־פראגראם, וו" צ די קינדער און נאד די קיג- דעד, זיינען די צוקונפט פונם "דישן פאצק. פון די 180.000 פארבציבענע יידישע קינדער אין אייראפע, ניט דעד חשוינט שטיצע פאר 122.000, דארונטער געפיגעז זיר"25.000, מייסטגם יתומים, אין קינדער־היימען, וואס ווערן אונטערשטיצט פונם דזשוינט. ראם ה״סט. אז אן ערר % 70 פון די יידישע קינדער אין א״ראפע וועד! אוגטערשטיצט האב זיר פאר איר פארגעשטעצט, דאס איז געווען מישאס מאמ/$. דורכן פענצטער, וואס איז ארויס־ געגאננען צום גערטנדצ, האב איר געזען זיצן אדום א נעדעקטן טיש עטצעכע עצטערע יידן, צוו יש ן זיי מישאן. ז" זיינען געזעסן אין סוכה. מישא איז א פריידיקער אויפנעשפרונגען, אדיין אין צימער, א״נ- צאדנריק מיד אין סוכה. א פארגאפטער בין איר געבציבן שטיין פארן היצצערגעם ב״דצ. פאר די פינף יאר וואם איר בין געווען אין דעד פרעמד איז מיד תמיד נעבציבן פריש אין זכרון אונדזער ה"ם. די סוכה, וואם איז דא געשטאנען פאר מייגע אויגן איז נעווען, איר וואצט געזאגט, דיזעצבע וואס ביי אונדז. דיזעצבע נ״ע, ווייסע ברעטעד, פון וועצכע ס׳האט נעשמעקט דעד ריח פו! וואצד, כמעט דיזעצבע עקן פון די קוקו- רודזע־שטאנגען זיינען אריבערגעפאצן איבער די וועגט, בצויז אנשטאט אוגדזער געשטר״פטן טיד- פארהאנג האט דא נעהאנגען א נרויער קאץ. פון דעד סוכה האט זיר געהערט אונטערברומען א ני¬ גון, אויר אזעצכער ווי מען פצעג העדן ביי אוגדז. מישא האט באמערקט מיין פארצוירגק״ט און האט מיר פאר דעד האגט אריינגעפירט אין סובה. אויבן אן איז נעזעסן זיין טאטע און אדום ט יש באר דר" יידן אין די מיטעצע יארן, וואס האבן געווויגט אין דעמזעצבן הויז. ז" האבן מיד אפ- נעגעבן שצום און אוועקגעזעצט ביים טיש. אויר מישאס מאמע און די אנדערע פרויען זייגען אר״ג* געקומען. איר האב זיר אין דעם מאמענט ז"עד שצעכט געפיצט אין ץדער ראצ פון א נאסט. צום כיבוד האב איר זיר ניט געקענט צורירן. א געפיצ פון א פארבארגענעם טרויער און א מאדגע בעגקשאפט האט מיר ארומגענומען. א בענקשאפט צו עפעס ווייטן, אומדערגרייכבארן. צו א וועצט, וואס ס׳דוכט זיר אז זי שוועבט פאר מיינע אויגן און ווירקצער איז עס בצויז אן עגצעכע צו יענער,אן אימיטאציע. מיין נאגץ וו עז ן איז געווען ניט דא נאד אין עפעם אן אנדערער וועצט. איר האב דערפיצט א גויטוועגדיקייט צו אביסצ התבודדות, בצייבן מיט דיר אציין. איר האב איינגערוימט מישאן אז איר ביז ז^ך מיד און וואצט זיר געוואצט אויסרוען. ער האט מיר אנטשוצדיקט פאר ז "נע עצטערן און ארייגגעפירט אין צימער. איר האב זיר געצ״נט אויף דעד סאפע און זיר שטארק פארטראכט. שוין צאנג האב איר זיר ניט צוזאמענגעטראפן מיט יידישע מנהגים און טראדיציעס. פיצ מאצ פצעג איר יימרא בטן ווענן רעם,־ אז איר ווייס י ציט־? אפיצו ווען ס׳איז א יידישער יום־טוב. ציגנדיק אויף דעד קושעטקע האב איר זיר דערמאנט ווי שטארק סענטימענטאצ איר בין געווען פאר יידישע ימים טובים אצס קינד. כ׳האב זיר דערמאנט אן דעד שטוב און דעד סביבה, וואס האבן מיר אזוי דעד-, צויגן. פאר די אוינן האבן מיד דורכגעשוועבט די' צעצטע פארמצחמה ׳אדן, ווען די דאזיקע סענטי- מענטן זיינען ביי מיד באד״טגד אפגעשוואכט נע- ווען דו וועסט אה"ם פארן זאצסטו אומבא־ דינגט אפטרעטן ביי מיד אין מאסקווע — האט מיד מישא נאוואפאסטאווסקי אנגעזאגט פאר זיין פאר- צאזן גארקי. . מיט דעם יוגגן, קוים 21 יאריקן צייטענאנט נא- וואפאסטאווסקי האב איד ז״ער גוט געצעבט. סיר ז "נע ן אין אונדזער ראטע ניט געווען די א״נציקע יידן, דאר האבן מיד זיר ביידע אזוי א״ננעצעבט, אז מיד זיינען נעווארן אומצעש״דבארע פריינט. מישא איז געווען א ברייטפצייציקער יאט פון מיטעצן וווקס מיט א געקרייזצטע שווארצעיטשו־ פרינע און קויצ־שווארצע אויגן. נעבוירן־אין קיעוו, אבער שוין א יאר דרייצען ווי ז" נע עצטערן האבן זיר אריבערגעצויגן קיין מאסקווע, אין יענער צ״ט ווען פיצ,יידישע משפחות האבן זיר געצויגן פון אוקראאיגע קיין צענטראצ־רוסצאנד. צעיר א האצב יאר נאר דעד קריגס־ענדע האט מישא געבעטן דעם קאמאנדיר איבערצוטראגן אים ק" ן מאסקווע אין אזוי ווי ער איז געווען ז"עד באציבט ב" דעד נאטשאצסטווע, איז אים. געצוגגען אנצוקומען אין דעד הויפטשטאט, ווו ז "נע עצטערן האבן נעוווינט. איר האב אים צוגעזאגט ביי א געצעגנהייט צו באזוב! אים אין מאסקווע. 1 דעמאצט בין איר שוין געשטאנען אין בריווצע־ כעד פארבינדונג מיט מיין שוועסטער, דעד א" נ- ציקער פערזאן פון מיין משפחה, וואס איז צעבן נע- בציבן. כ׳האב ז״ער געוואצט וואס שנעצער זעז זיר « מיט איר, בכן האב איר זיר א״גגערעדט, אז נאד אינניכן וועצ איר "אהיים" פארן. ס׳האט נאר אבער געדויערט קרוב א האצב יאר ביז דעד דעפאט- ריאנטן־שטראם האט זיר אננעהויבן רירן. איר האב דעמאצט נעארבעט אין דעד אינטענדאנטור און מיין גאטשאצסטווא האט א״גגעפוגען, אזי מען קען מיר גאר ניט אפצאזן, n׳y1 אונדזער איינהייט האט זיר געהאצטן אין ציקווידירן און איר בין געווען אויס- געבונדן מיט אצע אירע עסקים און חשבונות. ערשט סוף זומער האט מען מיר דעמאביציזירט און אדויס- געגעבן די דאקומעגטן אפצופארן ק״ן פויצן. איד בין זעצבסטפארשטענדצער געפארן דורר מאסקווע כדי צו באזוב! מישען. מישעס עצטערן האבן געוווינט אין אן ארבעטער זידצוגג אויף די ווייטע פעריפעריעם פון דעד הויפטשטאט. י ' ' די וווין־באראקן ז"געז געשטאגען צעווארפענע אין א ניט סימעטרישער ארדענונג. ס׳איז געווען מיטאג צ״ט. טראץ דעם שפעטן זומע^^איז געשטאנען.^ ה״סער זוגיקער טאג. קינדער האבן זיר מיט *גרוים געפיצדער געשפיצט אין דרויסן. אין צימער איז ק״גער ניט געווען. עם זיינען נע- שטאנען צוו" אצט־מאדישע היצצערגע בעטן, א קאגאפע א שראגק און איבערן טיש, אין מיטן שטוב, האט געהאנגען א שווערער זשיראגדאצ. די בעטן און דעד זשיראנדאצ האבן קענטיק געשטאמט נאד פון די צארישע צייטן. פון דעד דערבייאיקער קיך איז ארויסגעקומען א פדוי פון א י אד פופציק. איר אניאטם?! LU״IiaWi פעליעטאן ן T7 ה דל ר 7 7n m :::::::::::::::::::::::: עם איז א פיצ גריננערע פרנסה, ווי מצמרות. מען דארף ווייגיקער ארייגציינן און מען קען מער ארויסנעמען. אט האב איר די טעג באגעגגט אזא דעצעגאט, וואס איז ערש ט צוריקגעקומען פון א ר״זע איבער אייראפע. — וואס האט איר דארט געטאן? — האב איר אים געפרעגט. — איר האב נעפארשט די עמיגראציע־צאגע — האט ער מיד געענטפערט. — און וואס — וועצן די אייראפעאישע יידן האבן פון אייעד פארשונג? דא האט ער גענומען פצאנטערן מיט דעד צונג: קיין באצדיקע רעזוצטאטן קענען ניט זיין... אבער שפעטער, אין דעד צוקונפט... אין סר־הכצ האט זיר ארויסנעוויזן, אז ער איז געפארן , כדי זיר צו דערוויסן, אז זיי דארט וויצן פאח... , * * * אזוי ווי עם דערנענטערט זיר דער קאמפץ!־ סעזאן אויף דעד "דישער גאס, וואצט נויטיק געווען, אז יידישע נעזעצשאפטן זאצן באצייטנם אוועק־ שטעצן ביי זיר אויף דעד טאג־ארדענונג די פראגע ניט וועגן'שיקן דעצעגאטן ק״ן אייראפע, נאד וועגן ג י ט שיקן ק״ן דעצעגאטן ק" ן אייראפע. די צאזונג דארף זיין: י — היצף אנשטאט דעצעגאטן! ווי האט נעזאגט יעגער בעצ-הבית פון "דישן ז ומער האטעצ, ווען מען האט אים געפרעגט, פאר- וואם ער האט באזייטיקט פון זיין פצאץ דעם משגיח אויף בשדות: — איר האב זיר ארומגעזען, אז עס צוינט מיד בעסער צו נוצן כשר פצייש, ווי צו האצטן א משגיח. עם מאכט מיד אויס ביציקער... אויר יידישע חברות, ווען ז" וו עצן מאכן א גריג־ טצעכן חשבון, וועצן זיר איבערצייגן, אז עם וועט זיי אויסמאכן ביציקער צו שיקן היצף פאר די"יידן אין אייראפע, ווי צו שיקן דעצעגאטן... יידן אין די צאנערן האבן גענוג זאכן וואס פייגט צו האבן. ז" האבן פיינט דאם צאגד, אין וועצכן ז" מוזן נאר אצץ פיגצטערן; זיי האבן פייגט די חצשות- דיקע "קאצאריע^־עסגס, וואם מעז ניט ז" יעדן טאגן־יזיי האבן פיינט ראם גאנצע צאגערי־צעבן, אבער מער פון אלץ,האבן ז״ פייגט — דעצעגאטן. ז" האבן אין די מייסטע דעצעגאטן זיר אזוי בי- טער אגטוישט, אז ז" וויצן מער זייער פנים גישט אגקוקן. ז" ווייס! שוין פון פארויס וואם דעד דעצעגאט וועט זאגן, ווי אזוי ער וועט ז״^טד״סמן און נעבן צוזאגן, און זיי ווייס! אויר מיט וואס וועט זיר ענדיקן — מיט 8 "פיקטשור". י ער. דעד דעלעגאט, וועט שטיין אין טיטן און זיי, די לאגער־יידן, וועצן אים ארומרינגלען.שפע- טער וועט דעד דעצעגאט ארומפארן איבער דעד וועלט און אפגעבן "א גרוס פון ■אונדזעדע אוט- גציקלעכע ברידער" און אצם באווייז, אז.ער איז געווען אויפן י ארט און די לאגע נענוי "אויסנע- פאדשט", וועט ער וו" ז ן די פאטאגראפיעס. האב איר זיר מאקע ניט געוווגדערט, וועז איר האב אין א "דישן בד י וו פון א דייטשן צאגער נע- טראפן א מאדפע בקשה צו אמעריקאגער יידן: "אויב איר קענט פון דאנען ניט ארויסנעמען קיין יידן צו אייר, שיקט כאטש ניט אהער פון אייר קיין יידן צו אונדז." ,מיט/אנדערע ווערטער: שיקט ניט קיין דעצעגאטן! ׳ וי * * * אבער פון דעד אינוואזיע פון דעצענאטן ציידן ניט בצויז די צאגערן, עם ציידט פון דעם גאנץ א"- ראפע. וועד עס האט א האנט און א׳ פוס, און א צד ביי א שיסל פון עפעס א חברה, פארט "פארשן" די לאנע אין אייראפע. אמאל פצעגט א "ד, וואס האט ניט געטויגט צו קיין מצאכה, ארעד מסחר, וועןן א מצמד, היינט ווערט עד א — דעצענאט. 1