Undzer Worṭ · 1947-09-26 · 37/75 (26.9.1947) · p. Seite 3

זיי® 3 אינרזעד 3ו»דט ערב סוכות תש״ח די קינדער לעבן ווי אין טעשהלער (געטייגט ווי אין גן־עדן — רעד.) זיי זייגען גו® געשפייזט און נעבילדעט. פאר אוגדז ניי־נעקומענע ז "געז די 82- דינגונגען אזעלכע: 2 וואכן האבן פיר חופש זיר אויסצותען, עסן און שלאפן. דערנאר אן אויספלוג איבערן לאגד, באזוכן די קבוצים. ערש® שפעטער קומען פיר אין גארמאלן ארבעטס־־לעבן. פיר האבן א וווגדערבארן פדריך. אט אזוי וועאן פיר לעבן *וויי יאר און דערגאר וועאן פיר ווערן זעלבסטשטעגדיק. פיין איינציק ש^רעבן איצט וועט זיין צו'®אן אלץ, וו אם איז אין טיינע מעגלעכקייטן, בכדי אייך, פיינע מייערע, צו ברעגגען אין אונדזער פאטער־ לאגד און צו פארזיכערן אייר א שטי-, רואיק לעבן. אייערע -"דן און וואנדערונגען וועלן באלויגט ווערן און ת פיין טייער שוועסטער- וועסט פיר הע-פן, צוזאמען פיט אגדערע ח-וצים ווע-ן פיר בויען, שאפן, און טדבריות פארוואגדלען אין ב-י- עגדע פע-רער און גערטנער. אייעד ברליה אפטערגוט מעפי טטש. פון א יוכגער אגערקענוג פארדינען די ארבעטגדע חלוצים, וואס האבן טיט אייגענע העגט אלץ געשאפן פאר זיר און פאר די קוטענדע דורות. ע-עקטרישער שטראם, ראדיא, וואסער, ע-עקטרישע וועשערייען, נייע פא- שינען*ווארשטאטן — דאס א-? א ז אנטשטאנען אין פשר פון 8 יאר. איר וועט מיר חושד זיין אין איבערטרייבן, נאר גלויבט פיר, טייערע, איד שריי ב אייר דעם ריינעם אמת, אביעקטיוו. אויר איר האב נישט געגלויבט די דערצ״לוננען פון מענטשן, ביז איד האב עם גישט געזען פיט אייגענע אויגן. די דערוואקסענע חברים ארבעטן פון 5.30 פרי ביז 12 בייטאג און פון 2 ביז 5 נ. מ. נאר דער ארבעט נוצט מען אוים די צייט אויף לערנען, פארווייאונגען, מ׳הערט ראדיא, מ׳לייענט פון דער רייכער ביב-יאטעק מיט הער-עכע א״ני־ ריכטוגגען און מען פארברעגגט אנגענעם די אווגטן. פארן פיט אן אויטאבוס אין קבוץ אדיין. פאר אוני דזערע אויגן — פוסטע פע-רער, זאמרן און פ-ו- צים:צווישן די מדבריות באווייזט זיר א וועלדל, עם -ויכטן טיט ווייסקייט פרעכטיקע ה יי ז ער, עם ב-יען פ-אנטאציעם און גערטנער. ראם איז אוני דזער ■קבוץ, די ארבעט פון אונדזערע -ח-וצים, די פיאנערן פון "דישן פא-ק. ענרלער קומען מיר אויפן באשטימונגס־ארט און דא ווערן פיר נשתומם, דעחעעגדיק די שיינע קאמפארטפו-ע א״נארדע- נוגג פון קבוץ: ק-"נע ווייסע ה״זעלער טיט באדע* ציפער-ער פיט פרישניצעם, ע-ענאנטע ווייסע צי־־ פער-ער, פאדערן אויסמעב-ירטע, באקוועמע וועי ראנדעס פון ביידע ז״טן ה״זל. פאר יעדן ה״ז- ב-יען שייגע נערטנר-ער טיט פרעכטיקע ב-ופען, שפראצנדיקע פאנטאנען. עס איז ווירקלער .באווונדערונגס״ווערט. נרויס פון ד{{ ר א^י״פרעס^ (א בינטל פאקטן) קינדער, וואס ^ט׳האט נעפירט ק״ן טרעב-ינקע. די "כלה" האט געהאט א מאן פיט א קיגר. ס׳קיגד איז דערמארדעט געווארן אין אירע אויגן, און דער פאן איז "אוועק,, פון איר פיט דער "סע-עקציע". ביידע קענען זיר נאר פון דארטן, געקוטען אהער זיינען ז" טיט א יאר צוריק,,אין ירוש-ים האבן זיי זיר געטראפן און האבן באש-אסן צוריק אויפצוי שטע-ן זיר דא א נעסט. איר בין דער אייגציקער קרוב, וואס דער "חתן" האט אין ארץ-ישרא-, און אנ׳אלטער באקאגטער פון דער "כאח" און פון איר אומנעקומענעם מאן. דאס פארפא-ק האט פיר נעשריבן, אז ז" שטע-ן זיר נישט פאר, איר זא- ני שט קומען צו ז" ער "שמחה". ווי אז ו י, אבער, קאז איר נ״ן? איר פרעג אייר? מיין באקאנטער פארטראכט זיר, שווייגט א -עננערע וו״-ע, און ציט ווייטער דעם שטועם: — כ׳בעט דיר נאר עפעס, צו אזא חתונה דארף טען שיקן ב-ופען? און אפשר קעגסטו פיר עצר./ גען, וואס,פארא ב-ופען?... שמחות ביי יידן האב איר מיר אנגעשטויסן אין אניא-טן באקאנטן, וו אם איז געשטאנען א דערש-אנענער, ער האט סיר אוועקנעש-עפט צו א שויפענצטער און זיר געווענדעט צו פיר טיט א פארשטיקטע שטימע: ניב פיר אנ׳עצה — און א ז בא-ר אויסגעבראכן אין א געוויין. איר בין נשתומם געווארן, און האב זיר באמיט אים א״נצושטי-ן. נאר דעם ווי ער האט זיר בארואיקט, האט ער ווייטער אגגעהויבן: כ׳בעט ריר, ניב מיר אנ׳עצה, איר בין א״ננעלארן געווארן אויף א חתונה דורר א םפעציע-ן בריוו. צי דארף איר ניין אויף דער חתונה צו נישט? — וועגן וואם פאר א חתונה האנר-ט זיר עם? — האב איר געפרוווט דערגיין. —ראם פארפא-ק, וואס גייט איצט חתונה האבן — האט מיק באקאנטער רערצ״-ט — זייגען ס׳אי־ בערב-״בעכץ פון צוויי יידישע משפחות אין וואר- שע. דער "חתן" האט געהאט א ווייב טיט צוו" אביסל א“י־ה1מאר דער ירוש-יפער "ד ענטפערט רעם סאברע גאנץ נע-אםן: — בארואיק זיר, מיין קיגד, אז' דו וועסט האבן אזא בארד ווי מייגע און אזע-כע פיאות ווי מייגע, וועסטו אויר אר״נניין אן תור! ("דבר הצהרים") קי. "פיר איז גוט" "פיר איז גו®, איר בין א יתום"... פיר האבן ק״נפא- נישט נענ-ויבט, אז דער דאזיקער ביטע* רער נ-ות-וויץ פון ש-ום-ע-יכפם דערצ״-וננ "פאט- פ״ם׳ רעם חןנם", זא- פיט א פא- באקופען אזא פאקטישע באדיימונג, ווי ס׳איז פארנעקופען טיטן פא- פון די 500 יתומים פון קפריסין, וואס האבן די טעג זוכה געווען אר״ננע-אזט צו ווערן ק" ן ארץ ישרא- איבער דער קוואטע. פיר קענען זיר פאר- ש טע-ן די סצענעס, וואס זיינען פארגעקוטען אין די -אנערן, ויען די יתומים האבן פאר-אז® קפריסין. ווי אזו עם האבן זיי טקגא געווען די קיגדער וואם האבן ע-טערן, און ווי ס׳האבן זיי אויר מקנא נע- ווען די דערוואקסענע יוננט: אייר איז גוט, איר גייט קיין ארץ ישרא-!... (די* יתומים נעבעד פון "יציאת אירופה" האט זייער יתוטישקייט אויר נישט נעהא-פן)... ("ידיעות אחרונות") י, ג דאפלט ארבעפז טען שפועם®, אז די אויספארשוננסיקאמיסיע פון אונא וועט פארעפנט-עכן צוויי באריכמן: פון דער מערהייט און פון דער טינדערהייט. עננ-אנר וועט איצט האבן א ראפ-טע ארבע®: ביז איצט האט זי געפיפן אויף איין באריכט, איצט וועט זי/געבער פוזן פייפן אויף צוו" באריכטן. , (ידיעות אחרונות) לאזט נאר אריץ! 400 "לענאלע" עו-ים קופען אן ק״ן ארץ-ישרא- פון בערנן-בעלזן. די פיטנ-ידער פון דער אונא- קאמיסיע האבן זיר פיט זיי געזעגנט זייער ווארעם, אויר דער עננ-ישער נענערא- ווי-םאן האט ז" נע- וווגטשן, אז ארץ ישרא- זא- זיין פיגף פא- אזוי נרוים. דער נענערא- ווייסט נישט, אז ארץ ישרא- רופט זיר "ארץ־הצבי", און דא באק-אנט זיר נישט א "ד, אז עם איז אים ענג. לאזט גאר אדיין די יידן און די יידישע ענערגיע און איגיציאטיוו ווע-ן מאכן ראם זע-בע -אנר פי/ף פא- אזויפי- אויפנאפם- פ״אי^ ("הבוקר") די רייע אפי-ו אין א-טן ירוש-ים איז אזא טיפ פיט אזא פגים, בארד און פיאות און ה-בשה גישט פון די אפטע דערשייגוננען. איז דאר ממי-א קיין חי¬ דוש נישט, אז אזא עקזאטישע דערשיינוגג, מיט אזא פאטריארכא-ער בארד, פיט אזא ווייס! אט- -אסענעם רבגישן קאפטאן און טיט אזע-כע גע- קר״ז-טע פיאות, האט די -אננע רייע ביים אוי- טאבוס אין דער -ינקער פיאה, און נייט ארייז אין אויטאבום אן "אטשערעד". קיינער פון די רייע־שטייער פראטעסטירט נישט און טען מאכט זיר אוועקקוקן. ב-ויז איין "סאברע", א יוננער צוציק, קען דאס נישט פארטראנן און רופט זיר אן: — ס׳איז דא א "תור" (א רייע) צי ס׳איז גישט דא קיין תור? ארויפגעארבעט דאם איז נעווען דעפא-ט, ווען די "אופ-עגא-ע" האבן זיר דערש-אנן אין צעבראכענע שיפן צו די ברענן פון ארץ ישרא-, ט׳האט זיי אראפגענומעז אין חיפה און איבערגעפירט קיין עתלית. אין "בית העולים" אין תל־אביב האב איר געזען א פאר-, וואס מ׳האט פיט א טאג פריער אתים* געלאזט פון עתלית. ער איז פון יוגאסלאוויע און זי — טשעכאסלאוואקיע. געראטעוועטע פון די פארגיכטונגס־־לאגערן אזן גרענעץ * "גנבים", וואס האבן זיר געטראפן אויף וועגן־אומוועגן, האבן צו- זאפען געוואנדערט און באשלאסן אויפצובויען א געמיינזאטע געסט. איר האב זי פארבעטן אויף א שפאציר איבער די גאסן פון תל־אביב. דאס איז געווען שבת פאר- פיטאג. ד׳ פר״לעכע זון - שטראלן פון אנהויב הערבם® האבן בארעקט די נאם! פון שטאט, וואם האבן גערוישט פון שבתדיק־אגגעטוענע שפאצירער. פיט אמאל האט זיר דאס פארל אינסטינקטיוו אפנעשטעלט, באטראכט זייערע מלבושים און זיר שטארק פארשעטט. ערשט איצט האב איר בא- פערקט, אז זיי זייגען אננעטוען- ממש אין שפא- טעם און טראגן גרויסע זעלנערישע אויסגעדרייטע שיר, נישט צוגעשנירטע. H איד האב זיי געבעטן, אז ז" זאלן ווייטער שפא- צירן, אנווייזגדיק, אז אין תל־אביב איז מען נישט פדקדק אין אזעלכע זאכן, בפרט ביי "אוטלעגאלע". גישטא וואס צו רער ן — האבן זיי נעזאגט — פיר ווארפן זיר אין די אויגן פיט אונדזער הלור. פיר ווילן גישט אויסזען ווי אן אבל אויף א שטחה און זיי זייגען נעלם געווארן צוריק צום "בית-העו-ים". דעם לעצטן שבת גיי איר פארביי דורר דער טע- ראסע פון אייגעם פון די עלעגאנטסטע קאפע־ה״זער פון תל־אביב, ווו א סר פייגגעקליירעטע נעסט זיינען געזעסן, געטרונקען קאווע און פארביסן פיט א רבילותל. פיט אמאל גייט פון קאפע־־הויז ארויס אייגער פון די נעם®, באגריסט מיר א שט״כלי־ דיקער, און פארשטעלט פיר דעם וועג. יראם איז דער "אופלעגאלער" פון פאריארן, וועלכער איז הייגט דירעקטאר אין א" נעם פון די נרעסטע טעקסטיל״פאבריקן פון לאגד. א טרויעריקער יובילעאום: א יאר ציפערן אין לאגער ארבעטן 7 דאקטוירים, 3 דענטיסטן, 10 קראנקן־שוועסטער און 10 פלענעריגס. אלע פון ארץ־ישראל. חוץ דעם האבן די פליטים גופא צוגעשטעלט: 14 דאקטוירים, 3 דענטיסטן, העכער הונדערט געהילפס־שוועסטער און 30 פלעגערינם. ראם עסן וואס עם שטעלט צו ראם ענגלישע פיליטער א ז גענוג, אבער פאנאמאן. דעריבער באקוטט יערער א צונאב־פארציע פון דזשאיגט. קראנקע, שוואכע, שוואנגערע און זייגנדיקע פרויען — צוזאפען א דריטל פון אלע פארשיקטע —באקו- טען א טעגלעכע הוספה פון 600—700 קאלאריעס. אייגע פון די וויכטיקסטע ארבעטס־צווייגן פון דזשאיגט א ז דערציונג. אויף דעם נעביט ארבעטן 36 ארץ־ישראל׳דיקע דערציער און 800 געהילפן פון צווישן די פליטים. 60 קליינע קיגדער לערנען אין גן־ילדים. בשותפות פיט דער אפטיילוגג פון דער ע-ית- הנוער ביי דער "דישער־אגענץ איז אויפגעשטעלט געווארן א קינדער־דארף. 1700 קינדער לעבן און לערנען דארט אונטער דער לייטונג פון 24 לערער און 200 געהילפן פו! צווישן די פליטים. עם ארבעט א סעמינאר פאר יונגעלייט אין על- טער פון 20 יאר, אונטער דער לייטונג פון, 9 לערער. ז״ לערנען 7 שעה אין טאג העברעאיש, תנ״ר, היסטאריע, ציוניסטישע געשיכטע, -אגר- קעגטעניש. אויסער דעם לערנעז זיר 8000 דערוואקסענע העברעאיש, תנ״ר און לאגד־־קענטעניש ביי 600 לערער, פון צווישן די פליטים גופא. חוץ דעם איז דא א ישיבה פאר דרייסיק בחורים. מען דערציילט נאד א חכמה פון די בארימטע חבטות, וועלכע שיטן זיר פון די ארץ״ישראל׳דיקע קיגדער: ט׳פרעגט א קיגד אין א קיבוץ, וועמעג׳ס פאטער א ז אליין פארשיקט געווארן קיין קפריסין, וועלג- דיק ראטעווען מעפילים: — אביבה, ווו איז דיין אבא? ס׳איז אמת אז ער איז געפארן ק״ן אויסלאנד? — גיין, ער איז ניט אין אויסלאנד, ער איז אין קפריסין, דארט הויבט זיר אן ארץ*ישראל... , ראם א ז נישט קיין "חכמה", ראם איז אנ׳אטת: קפריסין און ארץ־ישראל איז הייגט איין לאגד. דעם ארץ-ישראל-״ד אינטערעסירט קפריסין, נישט וו״ניקער, ווי עם אינטערעסירט אים ארץ־ישראל גופא. פיר גיבן דא עטלעכע ציפערן וועגן דזשאינט טעטיקייט אין קפריסין. דעם 14-טן אויגוסט איז געווארן א 'יאר זינט עם האט זיר געעפנט דער דאזיקער גרויסער לא- גער פאר די מעפילים, וואס פאלן אריין אין די הענט פון עננלישן פלאט. דורר דער צייט זיינען אהינגעקומען 23 שיפן פיט 24 טויזגט יידן. איג- צווישן האבן 7401 יידן באקומען עליה־דערלויבע* גישט אין די ראפעז פון רער חודש׳לעכער קוואטע פון 750 סערטיפיקאטן, וואם איז פאר רעם דא- זיקן לאנער באשטימט. היינט געפיגען זיר דיארט אזוי ארום 17 טויגט פליטים. אויב די קוואטע פון 750 זאל בל"בן ווייטער אין קראפט, וועלן די לעצטע 750 פליטים מוזן ווארטן ביז פעברואר 1950. דזשאינט האט הייגט אין קפריסין א פערסא*‘ נאל פון קרוב הוגדערט ,פעגטשן, אלע פון ארץ- ישראל. י ׳ ־ באטערקוגג פון רעראקציע: אונדזער קארעספאנדעגט ה׳ הערצאג פון אנס* באר האט אונדז צוגעשיקט א בריוו, וואס איז אנגעקומען צו ז"נעם א פריינט ה׳ אפטערגוט פון זיין קיגד, א טיידעלע פון א יאר 16. זי א ז רער- צויגן געווארן אין שויס פון דער השופר-הצעיר- באוועגונג, האט אנגענומען זיין הדרכה, וואס ל״גט ארויף אויף רעם יוגנטלעכן די אייגנארטיקייט פון א זעלבסטפארשטענדלעכן פאטריאטיזם, פון א יהרג ולא יעבור פון ליבשאפט'צו אלעס; וואס געהערט צו זיין פאלק און ועל כולם — ניבטער- קייט. דער דאזיקער ברי וו אילוסטרירט דעם ציטער פון דער יונגער גשמה, ווען זי האט זיר באגעגנט פיט דער א״י״ווירקלעכקייט. עם פילט זיר א בא- פרידיקונג און זעלבסטצופרירנק״ט פארן הכשרה-. פעריאד, א מין שכר פאר דעם געליטענעם און אן על חטא פאר דער פארשפעטיקונג. עם לייעגט זיר ארוים פון דעם בריוו, אז דאס לאגד, די אוירא דארץ ישראל, ניט דעם נ" עם עולה געגוג סח אויס- צוטראגן דעם עול פון בגין הארץ. עם איז כדאי! פיר גיבן.דעם בריוו אן סטיליסטישע ענרע- רוגגען בלויז פיט אייניקע שפראר-אויסבעסערוננען. מייגע טייערע עלטערן און שוועסטערל! אין די ערשטע ווערטער מ״נע ווי- איר אויסדריקן ט״ן גליק! און פרייט אייר צוזאמען פיט פיר: איר בין אין ארץ ישראל! אין די דאזיקע 5 ווערטער דריקט זיר אויס מיין גאגצע גישט ארויסנעזאגטע פרייר — די דערגרייכטע, אויסנעבענקטע פר״ה״ט, א ג" שיין לעבן. איד וויל אייר, מיינע. ליבסטע, אין קורצן רער- צ״לן פון מיין טרויעריקער פארגאנגענהייט און וווגדערלער פריידיקער קעגגווארט. ווי אייר איז בא- קאנט בין איר א האלב יאר געווען אויפן אינדזל (ציפערן — רעד.), בארויבט פוגם טייערסטן אין לעבן — פרייהייט! נארטראץ אלע שווערע^באדיג" 'גוגגעז איז ק״ן שטערונג נישט געווען בכוח אונדז איינצוברעכן — פארקערט: ראם ראציאנעלע אוים- גוצן די צ״ט האט אונרז געשטארקט פון טאג צו טאג און פיר האבן זי אויסגענוצט אויף צו לערעגען און ארבעטן, בעת וואם פיר האבן אויר פארנעסן די טרויעריקע ווירקלעכקייט. די שווערע צייט און קריזיסן האבן פיר פארבראכט פיט חברה ■אין קבוץ. פיל שווערע פראבלעטען האבן"פיר געמוזט באקעמפן. עם האט זיר א וגרז שוין אויסנעדאכט, אז עס איז גישטא קיין אויסוועג פון דער סיטו־ אציע, קיין סוף צו אוגדזערע ליידן, טראץ רעם, אבער האבן פיר געקעמפט ביז עם איז געקופען דער טאג, וואס האט פיט זיר געבראכט א שטראל פון דער העלער זוז, רעם טאג פון באפרייונג. עם איז ז" ער שווער געווען דאם געזעגענען זיר טיט די חברים, וואם זיינען עלטער פון פיר און זיינען נישט געווען נעאייגגט פאר עלית־נוער.שוועד איז טיט ווערטער אויסצודריקן דעם קבלת פנים, וו אם פיר האבן געהאט אין פארט. אוגדזער באוווגדערונג האט גישט געהאט ק" ן גרענעץ, אונדזערע הערצער ז״נען געווארן אנגע- פילט פיט שטאלץ, אגקוקנריק די ווונדערלעכע שטעט פיט ז״ערע הייזער און פארקן. נאד א פאר שעהריקן באזור אין תל-אביב זייגען פיר אפגע- די נייע פאסם ענדלער וועט אין תל־אביב אויפנעשטעלט ווערן ■א געהעריקע פאםט-נעב״דע. חי פ׳גיט א יבער וועט דער בגין אפקאסטן 300 טויזגט פונט. תל־אביב איז באקאנט אלם שטאט פון פאסט- קארעספאנדעגץ. אן אנגעזעענער פאסט־באאמטער האט פיר נעזאגט, אז אין דער נאגצער וועלט כמעט, איז גישטא ק" ן שטאט אין דער גתים פון תל- אביב, וואם דער פאסטיפארקער זאל זיין אזוי שטארק ווי דא. תל־אביב שרייבט אין אלע וועלט- טיילן, און אויף די בריוו קומען אן תשובות, און אויף די תשובות ענטפערט מען ווייטער. דער געלט* אוטזאץ פון רער תל־אביבער 3אםט שטייגט כפעט א יבער רעם פאסט־אומזאץ פון גאנצן לאגד. ווער עם האט אטאל געזען די גרויסע פאסט- געב״דע אין יפו, וואס פוסטעוועט א גאגצן טאג, און ער ז עט דעם נעבעכד^קן פאסט־בנין אין תל- אביב, וואם רויעט א גאנצן טאג ווי א בינשטאק — פרעגט פארחידושט: פארוואם האט מען ביז איצט גישט אויפגעבויט ק״ן פאסגדע פאסט־געביי• דע? גאר בעסער שפעטער ווי קייגמאל נישט. אראבישער בויקאט אין תל־אביב דערציילט מען א מעשה וועגן ארא- בישן חרם אויף יידישע ארץ ישראל סחורות: דר" אראבער גייען אר״ן אין א יידיש געשעפט פון טוזיק אינסטרומענטן אין חיפה, און נאר א לאנגער דינגעגיש קויפן ז" א טראמפייט. דורר דער פאדער-טיר וו יל ן ז" נישט ארויסגיין און זיי בעטן ט׳זאל ז" ארויסלאזן דורר דער הינטער-טיר, וואס פירט אין הויף אדיין. צומארגנס האבן אראבער אין חיפה ארגאניזירט א בויקאט־פראצעסיע. אין דער שפיץ פון דער פרא- צעסיע איז נעגאנגען רער אראבער פיט דעם "דישן טראמפייט. ער .האט געבלאזן אין טראמפייט און געשריגן: "בויקאט אויף ציוניסטישע סחורות!"