Undzer Worṭ · 1947-08-29 · 33/71 (29.8.1947) · p. Seite 3

I זייט 3 אונרזער ווארט פר״טיק, 29 אויגוסט 1947 u אפנעם־סיסטעם פינקצט דאס רעפראדוצירטע ביצד אמווייגיקסטן. מיר מוזז איצט בעמן אוגדזערע ארטיסטן זיי זאצן זיר נאר 8 פאר מינוט רואיק פארהאצטן, בעת מיר שטודירן ביי אונדזער אפנעמער, ווי די דראטג־־ צאזע אימפוצסן פון די העצערע און טונקעצערע ביצרער־־פוגפטן ווערן פארווענרעט ביים רעפאנסטרו־־ אירן די סצענע אין דער פאטאדן־שטראצן־רער. דא האבן מיד דעם עצעפטרישן בצייפעדער ארעד דאס פענדזעצ, וואס רופט ארויס די העצערע און טוני קעצע ביצד־פונפטן אויף דער פאספאריזירנדיקער אויבערפצאד, צויט דער שטארפ״ט פון דעם עצעפ- טראנען־שטראצ. דערמיט ווערט פארענדיקט דער קרייז פון די פראצעסן: דאם עצעפטרישע אויג אין דער טע- צעוויזיע־פאמערע גציטשט זיר איבערן ביצד שורה נאד שורה. דער עצפטרישע' בצייפעדער טוט דאס זעאבע אויף דער ביצד־אויבערפצ8ר פון דער רעד אינם אפנעמער, גענוי אין זעאבן טעמפא, און די פוגפ־אימפוצסן פונם עצעפטרישן אויג ט״צן מיט דעם ע^עפטראנען־פענדזעצ ער זאצ מאצן שווארץ, ווייס ארעד גרוי. ראם געשעט שורה נאר שורה ביז דאס גאנצע ביאר איז איבערגעגעבן. ן ביז איצט האבן מיר געהאט צו טאן באויז מיט אן אומבאווענצער ביצד. אוגלזערע ארעמע ארטיסטן רירן זיר נאר אצץ נישט. מיר האבן זיר אבער די גאנצע צייט באשעפטיפט מיט רעם וויכטיקסטן טייצ פון רעם טעצעוויזיע־פראצעם: מיט,רעם ביצר, וואם ווערט אין יערער.25־סטצ פון א סעקוגדע טראנסמיסירט. 11 ע ן די ארטיסטן הויבן זיר איצט אן צו באווענן, וועט ~זיר ראם ביצר אויף דער פאטא־עצעקטרישער פצאטע אין דער קאמערע אביסצ ענדערן. ראם שאדט אבער נישט; ראם עצעפ- טרישע אויג גציטשט זיר שוין ווידער איבער דער בינע און דער עצעפטראנען־בצ״פעדער אין רעם אפנעמער וועט שוין איבערגעבן די פארענדערטע סצענעס. ראם דויערט ווידער א 25־סטצ פון א סעקונדע. די ארטיסטן באוועגן זיר ווייטער און מיר שיפן א רייע פון "מאמענט־אויפנאמען", 25 יעדע סעפונדע, צום ראדיא־אפנעמער, דארט ווערן זיי רעפראדוצירט, אבער ראם מענטשצעכע אויג, וואס באטראכט די ביצר-אויבערפצאר, ז עט ראם נישט אצס אייגצצ־־ביצדער, עם אונטערציגט אן אפטישער טוישוגג און געמט עם אויף ווי א גאנץ ביאר, אויף וועצכן עם באוועגן זיר די שוישפיצער; דער זע-- בער אפטישער איצוזיע ווי אין קינא. שטראצ, וואס טאפט אן פונקט נאר פונקט פונם דאזיקז ביצד, צוזאמענגעזעצט פון עצעקטרישע צאדוגגען, און גציטשט זיר, ווי אוגדזער בציפ אי- בער א געדרופטער זייט, שורה נארשורה: אן עצעק־ טרישעס אויג, וואס נעמט אויף ציכט און שאטן פונם ביצר און רעגוצירט די ראדיא־כוואציעם. אין דער ב. ב. ס.־טעצעוויזיע־־טראנסמיסירונג, וואס ארבעט מיט רעם מארפאני - עטי - סיסטעם, טאפט אפ דער עצעפטראגען־שטראצ דאס ביצר אין א 25-םטצ סעפונדע אי; 405 שורות. אצנפאצם שטימט רער פארגאייר מיטן צייענען א דרוק־זייט נישט איגגאנצן; ווייצ גארמאצ צייענען מיר נישט צוערשט די אומנראדע שורות פון אויבן אויף אונטן — די ערשטע, דריטע, פיגפטע א. א. וו. — און ערשט ראן די צווייטע, פערטע, זעקסטע א. א. וו. דאס עצעפטרישע טעצעוויזיע־אויג דאקעגן טוט עם, וו"צ עם האט זיר ארויסגעוויזן, אז ביי דעם דאזיפן (פון די דריי טראגסמיסיעם פון 2.2.D) די דאזיפע "פצאטע" אין דער קאמערע איז גישט קיין געוויינצעכע פאטא־פצאטע. זי געפינט זיר אין א צופטצאזן רוים; איר פאדערשטע זייט איז אן ארט מאזאאיק, צוזאמענגעזעצט פון ווינציפע ט"- צעכאער פון א פאטא־עצעפטרישער סובסטאנ״ז, וואם ענדערט איר עצעפטרישע צאדונג צויטן סכום פון די ארויפפאצגדע ציכט־מענגען. יעדעם פצעגסטע טייצעכצ באפומט אצזא זיין באזונדערע עצעפטרישע צאדונג, אנטשפרעכגר רעם ציכט־סכום, וואס עם באקוסט צוגעטייצט פון רער צינדז! דא האבן מיר אזויארום א ציכט^יצד אויסגעדריפט אין עצעפטרי- שע צאדונגען: אן אפטישער פראצעס האט זיר פארוואנדצט אין אן עצעפטרישן. » אין רער פאמערע געפיגט זיר אן עצעפטרישער רלל (המ׳צ&ר פון פאריפן נומער) א רבונו של עולם וויג־ליר ("אין טרעבלינקע בין איך נישט נעווען") ה. לייוויק פאצסט צוריפ-צו צום אנוכי מיט די ציפן, מיט די ציין, הצום, נאט פון הימצען הויכע, אויף א הארטן, קאצטן שטיין.׳ דו, רער פאטער פון אברהמען, טראגסט זיין זוגם עפדה־האצץ, אוגדזער אצטער יחום־נאטען צויכט מיט געצער צאטע־שטאצין. אצע בציצן, אצע זוגען מאכן ז" ער פייער צו, דו האסט ווידער אונדז נעפונען — שצאף, אצ רחמן, הא-צע-צו. שצאף, נאט צבאות, היגטער פצאמען, הינטער נציענדיפער שווערד, הייגט ביסטו מיט אוגדז צוזאמען אויף אן אפגעברענטער ערד. ציגסט מיט אונדז אין נצח־־פיבער אין א קאנצעגטראציע־צעצ, שצאף, אצ רחמן^ קדוש, גבור, טיטן קאפ צום תציוגס שוועצ. כאפסט זיר אויף א ווייצע זיצן — ניט דערהערט און ניט דערזען — אויפן שטיינער־־די^צ צו קריצן דיינע צוחות, דיברות צען. שצאף, אצ רחמן, מצד אביון, v זייט ביי זייט מיט אונדז אין שטייג, \ ס׳וויגט דיר פישקע, ס׳וויגט דיר טוביה, ' ס׳היט געטריי דיר באגטשע שוו"נ. אבער ווו איז איצט דאם ביצד? כדי עם צו דערהאצטן מוזן מיר העצ מאכן רעם פונקט אויפן סוף פון רער קאטאדן־שטראצן־רער, ווו עם פאצט ארויף רער עצעפטראנען־שטראצ און רענוצירן די דאזיקע העצקייט צויט רער שטארקייט פון רעם עצעקטראגען־שטראצ אין יעדן געגעבענעם ברוב- טייצ פון א סעקונדע. ראם דערגרייכן מיר דורכן בא- דעקן די ברייטע גצאז־וואגט מיט א כעמישער סוב- סטאנץ, וואם האט" פאספאריזירנדע אייגגשאפטן. "ווי נאר אן עצעקטראן קומט אין בארירונג מיט א מאצעקוצ פון אזא סובסטאנץ אגטשטייט א ציכט־ פונק. אין דעם דאזיקן פראצעס ווערן באטייציקט אומנעהויערע סכומים פון עצעקטראגען און מאצע- קוצן, אזוי אז ביים אויפטרעטן פונם עצעפטראנען- שטראצ צייכט אויף א ציכט־פונקט, וועמענס ר.עצ- פייט עם אנטשפרעכט דער שטאדקייט פון שטראצ. פון רער קאמערע ביז צום אפנעמער די צוו" וויכטיקסטע עצעמעגטן ביי טעצעוויזיע זיינען ערשטנס די קאמערע, וואם כאפט אויף די טעצעוויזיע־סצעגע און דערמעגצעכט איר --ראטצא- זע טראנמיסירוגג און צווייטנס די פאטארן- שטראצן־רער, וואם לופט ווידער ארויס ראם ביצר אינם ראדיא־אפגעמער. רער וועזגטצעכער כאראק- מער־שטריר ביי טעצעוויזיע איז, אז ביידע אפא- ראטן ארבעטן עצעקטריש צוזאמען. בעת וואס דער ערשטער רענוצירט רעם צווייטן. די קאסערע טייצט מיט אין א געוויסע מאס רעם אויפנעמער די איינצצהייטן פונס ביצר, וואס זי זעט גראד און די טראנסמיסיע־כוואציעס דעדמעגצעכן ראן דעם אויפנעמער ראם צוריק אויפשטעצן דאס ביצר. ווי יערער אויפנעם־אפאראט האט אייר די טע- צעוויייע־פאמערע א צינדז, וואס רארפט א ביצר פון דער סצענע, וואם דא-ף מדאנסמיסירט וועין אייף אן ארט פאטא־פצאטע. צאמיר אננעמעי, אז עם דארף טראנסמיסירט ווערן א פיעסע, אזוי אז ארף דער "פצאטע" דערשיינט ׳־אס ביצר פון די ארטיסט! אן באווענונג. ראם ביצר אויף, רער "פצאטע" פון דער קאמערע באשטייט פון העצערע און טוגקעצערע פוגקטן. אבער ענטפערט איוואן יעווסייאיטש און. ווי א שוצדיקעה א זיפיז געטאן. אפשר איז רער פאמיציע־נאמען גאר ניט קיין פערדישער נאר .עפעם אן אגדערער! אויף מיין ערגווארט, אייער עפסעצענץ, א פער- דישער.*. דאס געדענק איר גוט. וואס פארא זכרון האסטו, ברודער. דו געדענקסט גארנישט. פאר מיר איז איצט דער פאמיציע־נאמען, דאכט זיר, טייערער פון אצץ אין רער וועצט. איך יבין שוין ממש פארפייניקט געווארן! אין רער פרי האט רער גענעראצ ווידער געשיפט גאכן דאקטער. זאצ ער רייסן! האט ער באשצאסן. ניטא מער קיין כוח צו ציידן... רער דאקטער איז געקומען און ארויסגעריסן דעם קראנקן צאן. רער ווייטיק האט זיר נצייר איינגעשטיצט, און רער גענעראצ האט זיר בארויקט. אפגעטאן זיין נעשעפט און נעקראנן וואס מען דארף; פאר זיין מי, האט זיר רער דאקטער ארייננעזעצט אין ז*ן בריטשקע און איז אוועקנעפארן אתיים. הינטערן טויער אין פעצד האט ער געטראפן איוואן יעווסייאיטשן... רער פריקאזטשיק איז געשטאנען ביים זייט פון וועג און, קוקנדיק אנגעשטרענגט ו*ויף ז ייגע פיס, וועגן עפעס נעטראכט. צויט די קנייטשן וואס האבן זיר באוויזן אויף זיין שטערן, און צויט רעם אוים- דרוק פון זיינע אויגן, זיינעז ז"נע געדאנקען נע- ווען שווערע, פיינצעכע.... בוצאנאוו... טשערעסעדעצניקאוו... האט ער נע- מורמצט. זאסופאגין... צאשאדסקי... איוואן \עווםייאיטש! האט זיר צו אים געווענדעט דער דאקטער. קען איר אפשר קויפן ביי אייר א פיגף מעסטצער האבער. אוגדזערע פויערים פאר- קויפן מיר האבער , גאר ער איז ז"ער א שצ,עכטער... איוואן יעווסייאיטש האט טעמפ אנגעקוקט רעם דאקטער, האט וויצר א שמייכצ געטאן און, ניט ענטפערגדיק קיין איין ווארט, א מאר געטאן מיט די הענט און זיר געצאזט צויפן צום הויף מיט אזא שנעצקייט, ווי א משוגענער הונט וואצט זיר געיאגט גאר אים. איר האב עם אייער עקסעצענץ! האט ער מיט ניט זיין קוצ פרייצער א געשריי נעטאן, ארייגצויפג־» דיק צום נענעראצ אין קאבינעט. זיר דערמאנט. זאצ גאט׳נעבן געזונט רעם דאקטער. ער האט נע- וואצט״ביי מיר פויפן "אוויאם" (האבער) האב איר זיר דערמאגט, אווסאוו! אווסאוו איז רער פאמי- ציע־נאמען פון רעם אקציזגיק! אווסאוו, א" ער עפסעצענץ! שיקט גיכער א דעפעשע צראווסאוון. אט האסטו! — האט רער גענעראצ אויסגעשריען טיט פאראכטונג און אים צוגעטראגן צום פגים צוו" שפאט־פייגן. איצט דארף איר ניט האבן דיין פער- דישן נאמען. אט האסטו! אוי, מאמע^ער! אר, די ציכטיקע וועצט זע איר ניט! דער פריקאזטשיק איז ארויס אין נארטן און, אויפהויבנדיק די אויגן צום הימצ, נעזוכט זיר צו דערמאנען דעם פאמיציע־גאמען פון אקציזניק. זשערעבטשיקאוו... זשערעבקאווסקי... זשערעבענקא.. נ"ן, ניט דאם! צאשאדינספי... קאביציאנסקי... א ווייצע שפעטער, האט מען אים נערופן אין הויז. —האסט זיר דערמאנט? האט נעפרעגט דער נע- געראצ. איר פע^זיר ניט דערמאנען, אייער עקסעצעגץ. — אפשר קאניאסקי? צאשאדניקאוו? ניין? און אין הויז האבן אצע מיט אמאצ נענומען אוים- רעכענען פאמיציע נעטען. מען האט אויסנערע־ כגט אצע מינים פון פערד, יונגע און אצטע, אצע געשצעכטן, מען האט דערמאנט די גריווע, די פא- פיטע, דאם געשפאן... אין שטוב, אין גארטן, אין פיר זייגען מענטש ן ארומנעגאנגען פון ווינקצ צו, וויגקצ און, רייבגדיק זיר די שטערנם, געזוכט פער- דישע פאמיציע-נעמען... דעם פריקאזטשיק האט מען אצע ווייצע גערופן אין הויז. טאבונאוו? האט מען געפרעגט ביי אים. קאפיטין? זשערעבאווסקי? נ"ן, נ"ן, האט איוואן יעווסייאיטש געעגטפערט און, פארגצאצנדיק די אוינן, פארנעזעצט טראכטן אין הויף: קאנענקא... קאגטשענקא... זשערעב״עוו... פאביצייעוו... פאפא! האט זיר דערהערט א פ1צ פון פינדער- צימער. טראיקין! אוזדעטשקין! דער נאנצער הויף איז אויפגערודערט נעווארן. דער אומגעדוצדיקער, אויסנעמוטשעטער גענעראצ, האט צוגעזאגט געבן פינף רובצ דעם יעניקן, וואס וועט זיר דערמאנען רעם אמתן נאמען, און נאר איוואן יעסיי^יטשן האבר אגנעהויבן צו נ" ן גאנצע גרופעס. גנעדאוו? — האט מען אים געפרעגט. — ריסיסטי! צאשאריצפי! נאר דער אוונט איז צוגעפאצן, און דעם פאמי- ציע־גאמען האט מעז נאד אצ״ן ניט אפגעזוכט. האט מען זיר נעצייגט שצאפן, ניט אוועקשיקנדיק די טעצענראמע. דער נעגראצ האט א גאנצע גאכט ניט נעשצאפן, ער איז ארומנענאעען פון ווינקצ צויוויגקצ און נע- קרעבצט...דר" אזייגער פארטאג איז ער ארויס פון הויז און אנגעקצאפט אין פעגצטער צום פריפאז־ טשיק. — אפשר מערינאוו? האט ער נעפרענט מיט א ווייגענדיפן קוצ. ניין, ניט מעריגאוו, א" ער עקסעצעגץ, האט נע- א פערדישער פאמיליע־נאמען פון א. טשעכאוו וו אם אים ניט דופן? די הענט וועצן דאר פון דעם ניט אפפאצן. גו,"זאצ זיין אזוי, האט אייגגעשטימט בוצד״עוו. אין אזא פאצ וועסטו ניט נאר צו אן אקציזניק, נאר צום טייווצ אציין א דעפעשע שיפן... אד! נישטא מער פ" ן כוח! גו, ווו ווויגט דיין אקציזניפ? ווי זאצ מען צו אים שר״בן? רער גענעראצ האט זיר אוועפגעזעצט ביים טיש און גענומען די פען אין האנט. אין סאראטאוו קען אים יערער חונט, האט נע- זאגט רער פריפאזטשיק. איז זייט אזוי גוט און שרייבט, אייער עקסעצעגץ, אין רער שטאט סארא־ טאוו, הייסט עם... זיין בצאגאראדיע דעם הער יא- קאוו וואסיציטשן... וואסיציטש... נו? וואסיציטשן... יאפאוו וואסיציטשן... צום טייווצ... ווי זשע איז זיין פאמיציע־נאמען. פריער, אז איר בין אהער געגאגנען, האב איר געוווסט... דערצויבט... איוואן יעסייאיטש האט אויפנעהויבן די אויגן צו רער סטעציע און גענומען באוועגן מיט די ציפן. בוצדייעוו און די גענעראצשע האבן אומנעדוצדיק געווארט. —נו, וואס זשע? טראכט ניכער! באצד... וואסיציטש... יאקאוו וואסיציטש... פאר- נעםן! אזא פשוטער פאמיציע־נאמען, דערמאגט עפעס אן א פערד... קאביצין? נ"ן, ניט פאביצין. איר געדענק, אז עם איז א פערדישער נאמען, אבער וואס פארא גאמען איז ארוים פון קאפ. זשערעביאטניקאוו? ג"ן. ווארט... פאביציצין... פאביציאטגיפאוו... קאבעצאוו... דאס איז שוין א הינטישער גאמען, און ניט פ" ן פערדישער. זשערעבטשיפאוו... זשערעבקין... אצץ ניט ראם! —נו, איז ווי זשע זאצ איר אים שרייבן? ניב א טראכט! 1 צאשאדקין... פאביצפין... פארעננאי... —קארעגניקאוו? האט געפרענט די גענעראצשע. ניין. פריסטיאזשפין... נ"ן, ניט ראם, פארגעסן! איז וואס זשע פריכסטו מיט עצות, דער טייווצ זאצ דיר געמען, אז דו האסט פארגעסן — איז אין כעס געווארן דער גענעראצ. ארוים פון דאגען! איוואן יעסייאיטש^איז צאננזאם ארויס, און דער געגעראצ האט זיר אננעכאפט פארן באק און אג- געהויבן ארומשפאגען איבערן צימער. אוי, טאטע- צער! האט ער טיט א ווייגענדיקן פ1צ געשריען. דער געוועזענער נענעראצ־מאיאר בוצרייעווד האט אנגעהויבן צו ציידן פון צאן־וו״טיק. ער האט נע- שווענקט ראם מויצ טיט בראנפן, קאגיאק, צונע־ צ״גט צוס״פראנקן צאן טאבאק, סאזשע, אפיום, סקיפידאר, קעראסין, געשמירט די באק מיט יאד, * און די אויערן פארשטאפט מיט וואטע דורכגעווייפט אין ספירט, נאר ראם אצץ האט ניט געהאצפן. עם איז געקומען צו פארן רער דאקטער. ער האט נע- פארקעט אין צאן, פארשריבן כיגין, נאר אויר ראם האט ניט געהאצפן. אויפן פארשצאג ארויסצורייסן דעם פראנק! צאן האט רער נענעראצ נעענטפערט מיט אן אפזאג. אצע אין הויז, ראם ווייב, די פינ- רער, די דינער, אפיצו רער קוכער פעטקא, האבן פארנעש-אנן זייערע מיטצען. 'עם איז גראד אר״נ- נעקומען צום גענעראצ רער פריקאזטשיק, איוואן יעווסייאיטש, און געראטן׳ כאפן א גוטן שטועם, וואס קען אמאצ העצפן צו צאן־וו״טיק. רא, אין אונדזער אויעזד, א״ ער עקםעצענץ, — האט ער געזאגט, — האט מיט א יאר צען צוריק געדיגט אן אקציזניק, יאקאוו וואסיציטש, האט ער אויסנעצייכגט געקעגט אפשפרעכן די ציין. ער האט נאר נעדארפט זיך א פער טאן צום פענצטער, עפעם א שעפטשע טאן, א פאר מאצ אויסשפייען, און רער צאן־ווייטיק איז אוועקגעגומען געווארן ווי מיט רער האנט! אזא כוח האט ער געהאט. —ווו זשע איז ער איצט? זיגט מען האט אים באפרייט פון רער שטעצע, וווינט ער אין סאראטאוו ביי זיין ש וו י נער, און איצט איז זיין פרנסה נאר פון הייצן ציין. ווען ביי א מענטשן הויבט אן 13״ טאן א צאן גייט מען צו אים, און ער העצפט... די אייגווויגער פון סאראטאוו נעמט ער אויף ביי זיר אין הויז, און פון אגדערע שטעט רופט מען אים ארוים טעצעג־י ראפיש. שיקט אים, א_ייער עקסעצעגץ, א דעפעשע ער זאצ עפעם טאן פאר אייר און דאם געצט פארן הייצן וועט איר אים טיט פאטשט צושיקן. — גארישקייטן! שארצאטאגסטווע! אבער איר פרובירט, אייעד עקסעצעגץ. ער האט שטארק ציב רעם ביטערן טראפן, ער צעבט ניט מיט זיין פרו׳, נאר מיט א דייטשקע, רער פאר- שיוויעץ. אבער מען מוז צונעבן, אז רער מענטש טוט אויף״ווונרער. שיק נאר אים, אציאשקא! האט זיר גענומען בעטן די גענעראצשע ביי איר מאן. אט דו גצויבסט ניט אין אפשפרעכעגישן, אבער איר האב עס אציין דורכגעמאכט. כאטש דו נצויבסט ניט, גאר פאר- I ( I