Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 32/70 (22.8.1947)
- Date
- 1947-08-22
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243308--565-7243137- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
\ ZAJT 7 \ אונדזער ווארם * FRAJTIK, 22. AUGUST 1947 Konferenc fun jidisze doktojrim in der amerikaner zone Frajtik dem 15 august iz in Bamberg, in di apartamentn fun Joint, derefnt geworn a konferenc fun jidisze doktojrim fun der gancer US־zone in Dajczland. Di ojfgabn fun der doziker konferenc, welche hot gedojert 3 teg, zajnen ge wen festcuszteln di richtlinies fun der gezunthajts-arbet in onblik fun dritn jor lager-lebn fun der Szejrit Haplejta in Dajczland. Es hobn zieh in ir batejlikt: dr. Neuwirth — medical-dir. bajm Joint, dr. Pliskin — lajter fun centraln gezunthajts-amt bajmlc. K. fun di bafr. Jidn in München, dr. Goldsztejn — forzicer funm jidiszn doktojrim farband, mitarbeter: dr. Glanckorn, . dr Brechner, dr. Binder, dr. Rimes, dent. Horman, miss. Layons, miss. Gytlin un miss. Sobol. Micad di regionale gezunthajts-amtn: dr. Feldman (Bamberg), dr. Reichenholc (Regensburg), dr. Kronzen (Frankfurt), dr. Reich (Stuttgart), dr. Rozenhauch (München-distr.) wi ojeh regionale szwester. Als gest zajnen onweznd gewen: dr. Kacior (brit. zoneKmr. Haber (Joint-dir), mr. Kwasnik (Joint-dir. Bamberg-region) ch‘ Rozenzon — forsztejer fun Regional-Komitet Franken. Di konfernc wert derefnt durchn Mec(, dir. dr. Neuwirth, welcher bagrist ale onweznde un derklert di wichtikajt fun azelche cuzamenkunftn, wos hobn far a eil cu sztarkn di aktiwitet ojfn gebit fun undzer gezunthajtswezn. Der forzicer sztelt for far di delegatn un gest dem Joint-dir. mr. Haber, welcher wet in a grojser mos bajhilfik zajn in der doziker arbet. In nomen fun Joint (Bamberg-Region) bagrist dir. mr. Kwasnik, fun jidiszn doktojrimfarband — dr. Goldsztejn, R. K.-Franken — ch‘ Rozenzon. Nochdem wi dr. Neuwirth dankt far di bagrisungen un specjel dem Joint-dir., mr. Kwasnik, farn cugrejtn un organizirn di konferenc, wajzt er on ojf ir wichtikajt un flichtn, wos flisn fun ir arojs. Der redner sztelt zieh op ojf di szlechte perspektiwn funm nechstn winter far der Szejrit Haplejta in cuzarnenhang mit der likwidaeje fun der UNRRA un dos ibernemen ire flichtn durch IRO, wos iz in a badajtnder mos a szwachere institueje wi ir forgejerin 1 hen financjel wehen in ir personaln aparat. A grojse tejl fun di dozike ojfgabn — derklert der redner — wein culib dem faln ojfn Joint, welcher iz azoj ojeh genug baiastet culib der leetns farergerter läge in Estrajch, culibn farsztarktn cuflus fun rumenisze Jidn, wos lojfn fun Rumenje un wemens col es dergrejeht szojn hajnt cu tog iber 10 000 man. Men muz zieh rechenen mit an onhalt funm dozikn sztrom, wos wet in a badajtnder mos noch mer baszwern di arbet fun Joint ojf jenem opsznit. Der redner hoft ober, az baj a sztarker un gemajnzamer onsztrengung wet gelingen bajcukumen di dozike szwerikajtn. Ojt der teme: ״Problemen fun gezunthajtswezn fun der Szejrit Haplejta in Dajczland in dritn jor fun lager-lebn“ redt dr. Pliskin. Der referent git a kuren iberblik wegn lebn fun der Sz. H. in Dajczland zajt der bafrajung bizn hajntikn tog. Er wajzt ojeh on ojf di farszejdene enderungen, wos mir hobn durchgemacht in meszech fun der cajt paralel mit der enderung fun der algemejner politiszer Struktur. ״Undzer läge iz a specifisze — derklert der redner — szojn culib dem, wos undzere resztlech hobn gemuzt antlojfn culib di pogromsztimungen in zejere lender. Di resztlech funm europeiszn jidntum hobn gelernt, az dos wichtikste iz dos lebn. Dos iz kimat wi geworn a ßezec, wos wert opgehitn. Dos iz ojeh di sibe funm leetn plejtim-sztrom fun rumenisze Jidn, wos wiln rate wen dos nakete lebn“. ״Mir hobn szojn bawizn do ojfcuszteln a naj familje-lebn. Wen mir zajnen bafrajt geworn, hobn mir mit zieh forgesztelt blojz jechidim, ejnclne fun gance miszpoches. Mir hobn ober in meszech fun der cajt bawizn in a gewiser mos cu restaurirn undzere familje-nestn. Dos iz wirklech gewen a derfrejende derszajnung. Mir hobn szojn gehat dergrajeht a wuks fun geburtn, wos hot badajt a dergencung fun di farnichtete jidisze lebns. Di dozike pozitiwe derszajnung iz ober leetns gefaln, wos bäumruikt undz sztark. Dos lozt zieh ojstajczn dermit wos di jidisze masn do lajdn fun szlechte badingungen, witaminlozer dernerung un noch andere zachn, wos wirkn szlecht ojf zej.“ Der redner sztrajeht unter, az di dozike ale momentn muzn genumen wem in acht un zorgfeltik bahandlt wem. Di dozike flichtn faln ojf di jidisze doktojrim, als ejne fun zejere furkejes bajm organizirn di gezunthajt fun undzer bafelkerung. ״A specjeler haszgoche muzn mir widmen dem problem fun muter un kincj. Es zajnen niszt genug di farszejdene sport-bawegung«n, wos ekzistirn baj undz. Di kibucim gejen awek un mir muzn zorgn ojeh far di iberike kinder, far di klenste. Fun zejer gezunt un antwiklung iz ophengik undzer eukunft. Es darfn geszafn wem specjele baratungs-szteles far junge muters, es muz ojfgeklert wem, az dos faln fun geburtn. iz a biologisze gefar far undzer folk.“ Der redner tret szarf arojs kegn der plpg fun abortn, wos lozt zieh leetns bamerkn. Oft zajnen dos ojeh rezultatn fun szrek far emigraeje un alija-szterungen. Er wajzt on ojf der rizike fun azelche szrit farn ejgenem gezunt un komplikaejes, wos zajnen dermit farbundn. Forszlogndik cu wendn zieh cu der Lochnut wegn hechern di alija-meglechkajtn far szwangere frojen, gejt der redner iber cu di fragn fun chronisze un TBC-krankhajtn, wos zajnen rezultatn fun di KZ-tn, partizankes un welder. Er derklert, az es zajnen hajnt faran meglechkajtn fun hejln zieh, wos wem ober niszt ojsgenuct. Di TBC-kranke bahaltn zieh ojeh ojs mit zejer krenk, wos es badajt a sakone far der arumiker swiwe, in welcher zej haltn zieh ojf. Di dozike kranke muzn ojsgefunen un izolirt wem in specjele hejlansztaltn, wos wein zej dermeglechn dos umkern zieh cum gezunt. A specjele ojfmerkzamkajt widmet dr. Pliskin der frage fun jidisze inwalidn, welche er bacejchnt als specifisze. Lojt der Statistik geflnen zieh 2148 jidisze inwalidn, derfun 995 szwere. ״Undzer chojw legabe zej — zogt er wajter — iz zej gezunt cu machn un rehabilitim. Es iz fll geton geworn, ober noch niszt alc. Zej zajnen opgesznitn fun emigraejemeglechkajtn in kimat ale lender. Di ejncike emglechkajt, wos iz far zej farhan — iz E. J. Mir muzn ober zorgn, az zej zoln ahincu kumen als produktiwe un nucleche menczn, wos zoln niszt faln cu last dem Jiszuw. Dos iz ejne fun undzere kardinale ojfgabn. Meglechkajtn dercu zajnen faran. Men muz zej gezunt machn niszt blojz fizisz nor ojeh gajstik.“ Der redner barit ojeh di frage fun ofte medicinisze unterzuchungen in di lagern, culib der sztajgerung fun wenerisze krankhajtsfaln. Ojfn dozikn gebit iz ojeh nojtik an intensiwe ojfklerungs-akcje, mit der glajeheajtiker mitwirkung fun ale szichtn fun undzer gezelszaft. Es muz arojsgegebn wem a gezec, wos farwert durchcufirn chase-nes on specjele gezunthajts-szajnen fun jidiszn doktor. In di wajterdike szteln funm referat kumt cum ojsdruk der grojser mangl in an ojsgeszultn mediciniszn aparat. wos muz dergenct wem. Di kadren fun di jidisze doktojrim muzn mobilizirt wem. Es darf zej farzichert wem dos ojshaltn zieh, wos wet zej dermeglechn ojscufiln di ojf zej arojfgelejgte flichtn. ״Azoj arum — farendikt dr. Pliskin zajn Inhaltsun koordinirter onsztrengung dergrejehn undzer eil.“ Medical-dir. dr. Neuwirth drikt ojs zajn glojbn in der meglechkajt fun szafn a gemejnzamen un gezuntn kolektiw fun mediciniszer aktiwitet far undzer tranzit-period, wos zol basztejn fun Joint un C. K. Dos wet dermeglechn a sfctendikn un noentn kontakt ewiszn di doktojrim un zejere centrale oder regionale instanen. Di dozike konfernc darf — lojt zajn mejnung — dinen als sztojs-kraft far iniejatiw un intisiwitet. Er zogt ojeh cu cu farsztarkn di ojssztatung in medicinisze medikamentn un cu bazajtikn andere szwerikajtn, wi: transport, balojnung far di doktojrim un and. Dermit iz di erszte zicung geszlosn. Der szabesdiker tog iz ojsgefilt mit a rej organizacjonele fragn un diskusje. Zuntik wert di diskusje fortgezect. Es wem arajngetrogn farszejdene. forszlagn, wi c. b. wegn kontrol iber alija, regulirn di fraM fun derholungscenters far kinder, farbesern dem 8anitets-wezn un andere. Di ongenumene forszlagn wein forgelejgt wem di centrale jidisze instanen cu basztetikn. Dermit wert di konferenc fun jidisze doktojrim fun der amerikaner zone geszlosn. Ch. S-ki. ®ireetorium faw dereiung un ßiiffiir Region Bamberg meldet: l Bamberger lager-szpigl Dos kultur-lebn in lager. Di lojfnde woch hobn mir gehat cu gast baj undz in lager dos föhrenwalder ״Amcho“־theater, wos hot undz mehane gewen mit a rewie. Fun di artistn mit a Szejrit Haplejta-staz, derlojbn mir zieh cu ködern» az zej zoln zieh mer rechenen mitn geszmak fun undzere cuszojer un cupasn a geherikn program, bifrat noch wen dos ojftretn ojf der prowinc fodert a derlojbenisz fun prof. art. farband in München. Doch hot der ojlom, wos iz dursztik noch a kinstlerisz wort, farbracht 2 szo in a ״hejser“ jidiszer atmosfere un gelacht fun dem jungn konferansjer (ch' mejn zajne wien, wos zajnen ibergechazert geworn umcejlike mol mit mer taam un specjalitet!) Doch wolt der kultur-lajter h' Zola zieh badarft bamijen cu farszafn meglechkajtn fun ofte kulturele farwajlungen in lager. Derefenung fun najem szul-jor in lager Bamberg. Dinstik dem 19. 8. baj der onweznhajt fun ale szul-kinder, morim, lajtung forsztejer fun reg. Board un lager-komitet, hot der dir. fun der szule h’ Szolem Bergman derefnt dos naje szul-jor 1947/48, untersztrajehndik derbaj di badajtung fun limud far undzer jungn dor. In nomen fun jidiszn komitet bagrist dr. Wejnik, Reg. Board — prof. Lakser, Kulturamt, h‘ Zola. Di derefenungs-fajerlechkajtn farendikn zieh mitn gezang fun Hatikwo. Di szul cimern zajnen di zelbe wi farajorn. Dos technisze personel hot gezorgt, az zej zoln wi geherik eugegrejt wem, nochdem wi zej zajnen bafrajt geworn fun di nojt-lokatorn. Wi men hot undz infoAnirt bakumt di szule ejnike naje kojehes, darunter ojeh lerer fun E. J. wos wet gewis beengen grojse nucn far der dereijung fun undzere kinder un specjel der E. J.-gajst, wos zogt cu derhojbn di kinder cu der madrejge fun fulwertike normale sziler. Es blajbt undz iber cu winczn di lerer un kinder fll derfolg in zejer dereijungs-arbet in ler-jor 1947/48 un zol es ojeh zajn far zej a jor fun alija! Der spert-klub baj undz in lager, basztejt wi gewejnlech — fun junge menen welche sztarkn zejer guf mit kolerlej sport-farmestungen unter dem filzogndn nomen ״Makabi.“ Niszt ejnmol iz zej ojsgelCumen ojf a wirdikn ojfn cu trqgn di nacjonale ״wajsbloje“ fon. Der klal fun Sportler: ״A gezunter gajst in a gezuntn kefper“, lejgt arojf ojf undzere szlicbej-cibur a chojw cu zorgn far zejer gutn fiziszn cusztand. Der lagerkomitet darf zieh ojf a geherikn ojfn farinteresirn cu gehn di aktiwe mitglider fun sport-klub a meglechkajt beser zieh cu dernern un ojeh ibernemen di apitropsis, wi es firt zieh in andere lagern un gemejndes. Di sport-jugnt undzere, dercojgn in sztreng nacjonal patriotiszn gajst, wet noch ojskumen cu szteln zieh in di rejen fun di deroberer fun Gijon un gefinen zieh ewiszn undzere fartejdiker. Dos muzn mir gedenken un memejle wein mir muzn zorgn far zejer fiziszn un gajstikn wojlsztand. Ch. Goldzamd. Dos naje szul-jor 1947/48. In ale szuln fun undzer rajon hobn zieh ongehojbn di woeh di limudim. Di szuln hobn bakumen a genugnde col szul-bicher: Dikduk, Cheszbon, Ktiwat E. J., Moladtejnu, Toldot Amejnu, Chajej Adam, Orä• Wesimcha, Milonim, u. a. Ojeh mit ler-mechszirim zajnen geworn di szuln bezorgt. Specjel in baeug cu heftn iz di läge genclech a bafridiknde. Di lerer hobn gehat di meglechkajt in der cajt fun di ferien ontejlcunemen in a 4 wochedikn lere-seminar, wos es iz ajngeordnt geworn in Pürthen durchn Centrain Board un derbaj ojeh culib di gute materiele badingungen zieh ojscuruen. Di kinder zajnen szojn curikgekumen fun di zumer-kolonies, wu dos row hot zieh ganc gut derholt. Mit frisze kojehes iz men eugetrotn in di szuln cu der arbet. Bicher. . Noch langn derwaftn zajnen ongekumen a por hundert jidisze un hebreisze bicher in der bibliotek fun Regionaln Board ewiszn andere werk fun: Lejwik, Segalowicz, Mendele Mojeher Sforim, Szolem Alej ehern, Perec, Pinski D., Singer, Dubnow, Sznejur, Jafa, Bergeisen, Dawid Ben Gurion, Sz. Asz, u. a. Ale komitetn, welche hobn durch zejere kultur-lejter ojsgeborgt beszaato bajm Regionaln Kultur- Amt bicher — muzn zej wi amsznelstn curikgehn, kedej cu bakumen di frisz-ongekumene (Ansbach/Bleidorn, Bayreuth, Creußen, Eichstatt, Windsheim, Markredwitz, Pottenstein, Kibucim). Konferenc fun Kultur-Lejters in Region Bamberg. In kuren (sof August — onhojb September 1947) wet for kumen in Bamberg a konferenc fun ale Kultur-lajters in Region Bamberg. Ojfn sejder-hajom sztejen wichtike kulturinjonim (Szul-wezn, kursn far derwaksene, bibliotekn, teater, u. a.) Es iz gewunczn, az di ontejl-nemer'zoln cugrejtn konkrete barichtn un forszlagn. Selb Lojt der iniciatiw fun kulturamt iz do durchgefirt geworn a szofer-kurs, in welchn es hobn ontejlgenumen 15 sziler. Firer-szajnen hobn derhaltn 12 sziler. Mir winczn zej az in kuren zoln zej zajn baszeftikt ojf der ״jidiszer ban“ inm bafrajtn E. J. Kulturamt R־g Fun jidiszn lebn in Föhrenwald Un-komisje in Föhrenwald Dinstik dem 12 august hobn in lager-Föhrenwald gewajlt di mitglider fun der UNkomisje far E. J. Der doziker wizit iz far der lager-lejtung wi far der bafelkerung gewen an iberraszung. Di komisje iz basztanen fun di forsztejer fun Szwedn un Holand, 2 sekretarn un fartreter fun der Militer-Regirung un IRO. Links in di briln der holendiszer Forsztejer, nebn im der szwediszer. Di komisje iz ojfgenumen geworn durchn wice-forzicer funm komitet h' Dawidow un ejnike fapwaltungs-mitglider, mit warnen zi hot opgehaltn a kurce baszpyechung /wegn a rej interesante fragn. Di komisje-mitglider szteln derbaj ejnike fragn in cuzarnenhang mit zejer misje, bamijendik zieh oneuwarfn di szrek wegn di szwerikajtn, wos zajnen farbundn mit der E. J.-frage. Di entfers zajnen ober gekumen klore un antszlosene, wos drikn ojs dem gernejnzamen wiln fun der gancer Szejrit Haplejta. Di komisje hot ojeh farhert ejnclne perzonen. In alemens entfers haobn dominirt di mer-wejniker enleche, ober richtike bahojptungen, az noch di tragisze iberlebeniszn fun di blutike milchome-jorn, iz far zej niszto kajn anderer plac wi Erec Jisroejl. WICO־tetikajt in lager Demzelbn tog hot ojeh undzer lager bazucht di mitgliderin fun welt-farband WICO in London, froj Kissman, welche iz ojeh arojsgetretn mit a referat. Di WICO organizaeje in Föhrenwald hot lekowed dem choszewn gast ajngeordnt a banket, wos iz troc di niszt-forojsgeZeene szterungen culib der onweznhajt fun der UN-komisje, adurch mit derfolg. Der banket wert derefnt mit Hatikwo. Dos erszte wort bakumt der dir. un lerer fun der ortiker Tarbut-szule Bursztyn. In zajn bagrisungs-rede sztelt er zieh op ojf der badajtung funm dereijeriszn Charakter, wos es brengt arajn di WICO-bawegung ewiszn der jugnt. Es kumen bagrisungen fun Poalej Cijon (CS), inwalidn-farejn, Poalej Cijon (smol) un Klal- Cijonim (München). In ir rede, berichtet froj Kissman wegn der WICO-tetikajt in England un in E. J. onwajzndik ojf ale szwerikajtn un dergrejehungen fun der doziker arbet in di ojbndermonte lender. Di rednerin wajzt ojeh on ojf der sztarker aktiwitet fun die WICO-organizacjes in England, wos hobn zieh gesztelt far an ojfgäbe cu zamlen a fond fun 100 tojznt funt, wos zol dermeglechn der organizaeje ojfcunemen ale di, .wos kumen cu .undz. Di rednerin wert baszonken mit wareme aplodismentn micad ale cuherer. Mitn forlejnen ejnike feljetoneri, wos rufn arojs a hajtere sztimung baj di farzamlte, wert der ownt geszlosn. K. Przeworski.