Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 32/70 (22.8.1947)
- Date
- 1947-08-22
- Page
- Seite 6 (sequence 6)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243308--564-7243136- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 22. AUGUST 1947 אונחער וזארט זייט 6 POLIT Urteil in naci-doktojrim-proces 7 tojturtejln, 5 lebnslengleche tfise Nürnberg. (DENA). Mitwoch 12 arojsgetrogn geworn der urtejl in proces kegn di 23 nacidoktojrim. Der forzicer funm gericht, richter Deals hot derklert, az di baszuldikte 12 gegebn geworn ale mitlen fun fartejdikung. Cum tojt zajnen farmiszpet geworn: Carl Brandt, Karl Gebhardt, Rudolf Brandt, Joachim Mrugowsky, Wolfram Sievers, Viktor Brack un Waldemar Hoven. Cu lebnslengleche tfise: Siegfried Handloser, Oskar Schröder, Karl Genzken, Gerhard Rose un Fritz Fischer. Cu 20 jor tfise: Herman Becker-Freyseng un Herta Oberhäuser. Wilhelm Beiglbock cu 15 jor un Helmut Poppendick cu 10 jor tfise. 7 baszuldikte zajnen frajgeszprochn geworn. B.nB. Der englisz-egiptiszer sztrajt Di geszichte fun Egiptn iz rajch in a gancer rej lichtike un szotndike epoches. Ejner fun die eiteste un greste, kulturele un politisze welt-centers, wos iz zieh cefaln un ajngeszlungen geworn durch der arabisz-machmedaniszer weit in VII. j. h. iz bemeszech fun a lengerer cajt farblibn in der läge fun machtloser pasiwitet unter der terkiszer herszaft. Erszt Napoleons ekspedieje fun jor 1798, wos hot zieh agew farendikt in 1801 baj Abukir mit a mapole, hoj; arajngecojgn Egiptn in karahod fun der europeiszer politik, culib zajn grojser strategiszer badajtung. Fun leerech der doziker cajt datirn zieh di europeisze ajnflusn in Mizrach in farszejdener fotm: politisz: in gesztalt funm imperializm; kulturel — als reform-bawegungen, dakegn di reakcje funm Mizrach iz gekumen in gesztalt funm politiszn un kulturein naejonalizm. Grojsbritanje hot zieh in algemejn ojsgecejchnt mit di gesziktste eugn un gliklechster hant ojfn dozikn szetach. Fun di bamiungen fun Frankrajch, Italje un Estrajch hot zieh ojsgelozt a bojdem un in a gancer rej faln zajnen zej geworn di sztojs-kraft far der engliszer iniejatiw. Grojsbritanje hot noch in der cwejter helft fun 19-tn j. h. gehaltn funm princip fun Lord Palmerston: ״mir darfn Egiptn niszt in a greserer mos, wi an ajnwojner fun dorem-England, wos bazict a nachle in cofn-England. Dos ejncike wos er darf zajnen bakweme ajnfor-hajzer in cofn, wos zoln in jeder cajt zajn far im cutritlech.“ Culib di dozike sipes hot di britisze regirung a!engere cajt opgeszlept mitn ibernemen di achrajes far der tetikajt fun di britisze ratgeber in Egiptn. Di mojre ober far an ejnzajtiker francojziszer akcje in Egyptn hot gecwungen England cu endern ir orjentacje un cu a direkter arajnmiszung in di injonim fun Egiptn. Bli-sofek hot a grojsn ajnflus ojf dem ojeh gehat dos farendikn dem boj funm Suezkanal, wos hot akeentirt di strategisze badajtung fun Egiptn, dem tref-punkt fun draj welt-tejln, ojeh funm nawigacjonel-politiszn sztandpunkt. Dos jor 1879 hot gebildet dem wende-punkt in di englisz-egiptisze baeijungen. Troc der formeier suwerenitet fun Terkaj iber Egiptn iz ir ajnflus ojf der antwiklung fun di geszeeniszn bajm Nil geworn a minimaler, un di erszte fidl hot geszpilt der engliszer forsztejer untern baszejdenem titl fun a agent un general-konsul. Zajn tetikajt iz beiker gewen koncentrirt ojfn durchflrn in Egiptn farszejdene reformen, derhojpt flnansjele un ojf a sitematiszer cugrejtung funm land cu der rol fun an engliszn Protektorat. A grojse szterung in der doziker hinzicht zajnen gewen farszejdene internacjonale komisjes, wos hobn gebalebatewet ^rnit di farszejdene maszkones fun dem in chojwes farzunkenem hojz fun di Chediwn. Di dozike komisjes (lemoszl, di komisje fun efentlecher farszuldikung in basztand fun di forsztejer fun England, Rusland, Estrajch, Frankrajch un Italje) hobn zieh kojdem-kol bamit cu amortizim Egiptns chojwes un nit ojfcubojen dos land. Aza zach-cusztand hot gedojert biz 1904, wen England iz gelungen farn prajz fun koncesjes in Maroko letojwas ir hojpt-oponent, Frankrajch, cu bakumen fraje hent in Egiptn. Fun demolt on hot Grojsbritanies sztelung in Egiptn niszt arojsgerufn kejn szum kegnerszaft micad andere meluches un dos hot ir ojsgetrotn dem weg cu farwandlen dem faktiszn Protektorat in a juridiszn mit der proklamacje funm 18. 12. 1914. Nochn ojsbruch fun der erszter welt-milchome hot Egiptn derklert krig di central-meluches un wen Terkaj iz ibergegangen ojf der zajt fun di fajnt fun der Entente hot dos England ojsgenuct,1 kedej a sof cu machn cu Egiptns meluche-rechtlecher ophengikajt fun Terkaj. Troc dem, wos di administraeje fun Grojsbritanje in Egiptn hot zieh ojsgecejchnt mit a sztarker curikgehaltnkajt, iz zieh niszt bagangen on incidentn, in welche di hojpt-role hot geszpilt di egiptsze nacjonalistisze bawegung, wos hot zieh ongehojbn wekn funm bejn-haszmoszes. Cum ersztn mol hot der Junger Mustafa Kami! in 1906 gewendet di ojfmerkzamkajt fun der weit ojf di sztrebungen fun der egiptiszer nacjonaler bawegung. Beejs der erszter welt-milchome hobn di britisze hojeh-komisarn arojsgerufn a widerwiln baj di brejte egiptisze folks-masn durch ajnszpanen zej in gresern masztab in di krigsarbetn. Dos hot gojrem gewen cu der arajnciung ojeh funm kristlech-koptiszn tejl bafelkerung in di rejen fun der nacjonaler bawegung. A wajterer sztojs iz gewen di farefentlechung fun Wilsons 14 punktn un specjel der in zej enthaltener princip wegn zelbst-basztimungs-recht fun felker. Di nacjonal-egiptisze bawegung iz eugetrofn cu aktiwe arojstretungen kegn Grojsbritanie unter der firerszaft.fun Zaghlul, dem szefer fun der umophenkikajts-bawegung ״Wafd“ In der motiwirung funm urtejl hot dos gerieht ongewizn, az dos ojsfirn farbrecherisze handlungen ojfn bafel fun forgezecte bafrajt nit fun der farantwortlechkajt, doch wert es barikzichtikt als milderner umsztand. Wi di fartejdiker hobn gemoldn, wein zej onwendn ale ״megleche rechts-mitlen“, kedej cu dergejehn a sztrof-milderung far zejere mandantn. Farendikt a najem baszuldikungs-akt Nürnberg, (DENA). Der amer. hojpt-prokuror baj di nürnberger krigs-farbrecher procesn gen. Taylor hot untergeszribn dem baszuldikungs-akt kegn 12 gewezene Kruppmagnatn, wos wem baszuldikt in bagejn » Brazilje betracht niszt di läge in Egyptn far a badroung funm internacjonalm szolem. Der sowietiszer delegat, Gromyko, hot derklert, az er ken niszt maskim zajn mit der doziker braziljaniszer derklerung. Er untersztict di egyptisze foderung ojf a tejkefdiker ewakuaeje fun di britisze trupn fun Egyptn un bacejchnt dem englisz-egyptiszn opmaeh fun 1936 als in stire sztejendn cu der UN- Charta. S‘ iz di flicht fun der UN cu derlajehtern dos derhaltn di umophengikajt fun di felker, wos ranglen zieh far zejer frajhajt. Di egyptisze foderungen ken men niszt optejln fun di dozike ojfgabn. r Batavia (DENA-INS). Di indonezisze republikanisze regirung .hot durchn radio dringend gebetn dem Zicherhajts-rat ajncuszteln a komisje, wos zol iberwachn dos ojsfirn fun di basztimungen funm wofnsztilsztand un ojeh szikn an internacjonale farmitlungskomisje. ' Di radio-derklerung warft op di niderlendisze froszlagn in zicherhajtsrat, hejojs zej untern lozung ״fulsztendike umophengikajt“. Di umruen in Egiptn hobn bawojgn England opeuszafn dem Protektorat mit an ejnzajtikn akt funm 28. 2. 1922 un cu derklern di urhophenkikajt fun Egiptn. Glajchcajtik hot zieh ober di britisze regirung bawornt mitn szlisn dem opmaeh mit der egiptiszer regirung ״biz der cajt, wen a fraje diskusje wet wem meglech“ benogeja 1) der zicherhajt fun Englands komunikaeje-wegn in Egiptn, 2) der fartejdikung fun Egiptn, 3) dem szuc fun di ojslendisze interesn in Egiptn un minderhajtn-szuc un 4) Sudan. Biz cum regulirn di dermonte injonim hot gedarft farflichtn der status quo. Bemeszech fun di szpeterdike jorn hobn zieh di farhandlungen fun bejde regirungen ongetrofn ojf szwerikajtn, specjel in injen* Sudan, in welchn bejde edodim hobn arojsgewizri a sztarke niszt-nochg'bikajt. Erszt in 1936 hot di internacjonale geszpantkajt beszajches mitn injen Abisynie, wos hot in a glajeher mos badrot di englisze, wi ojeh egiptisze interesn derflrt cu der szlisung funm opmaeh funm 26. 8. 1936. Er zet for, az es wert farendikt di militerisze okupaeje fun Egiptn durch Grojsbritanje, mit dem ober, az farn szuc funm Suez-kanal darfn blajbn englisze trupn in der genoj basztimter zone arum kanal biz der cajt, wen bejde edodim wein onerkenen, az dos egiptisze militer iz alejn beko jach cu baszien dem kanal. Ojfn smach funm art. 16 funm opmaeh ken kumen a rewizje fun zaj ne basztimungen ojfn farlang fun ejnem fun di edodim nochn oplojf fun 20 jor bitnaj, az in fal fun an agresje ojf Egiptn un benogeje cu di recht fun England, wos dringen derfun arojs, darf der opmaeh farblajbn in kraft. Nochn oplojfn fun 10 jor nachdem, wi der opmaeh iz arajn in kraft, iz meglech a re wizje blojz mit der haskome fun bejde edodim, un in fal fun mejnungs-farszejdnhajtn in meritorisze injonim iz di antgiltike decizje bawornt far a korporaeje, wos wert basztimt durch bejde edodim. In injen fun Sudan iz umgekert geworn der kondominialer status, wos iz ajngesztelt geworn noch in 1899, wos basztejt in der beszutfes- ־ diker farwaltung ftmm dozikn gebit durch England un Egiptn. krigs-farbrechns kegn der menczlechkajt. Berosz fun der reszime sztejt Alfred Krupp. Der * proces wet zieh warszajnlech onhojbn onfang Oktober. Milch-proces wet rewidirt wern Nürnberg (DENA). Lojt der derklerung funm fartejdiker fun dem cu lebns-lenglecher tfise farmiszpetn gew. general-feldmarszal Milch, hot dos ojberszte amerikaner Militer-gericht in Washington ongenumen dem forszlag cu rewidirn dem proces. Di rewizje-farhandlung zol forkumen in Oktober d. j. in Washington. Der fartejdiker dr. Bergold hoft, az ojeh in Washington wet er kenen ibernemen dj fartejdikung. gibn niszt kajn sznele un gerechte lejzung. Kamfn ewiszn holendisze un indonezisze trupn hern niszt ojf. Noch ewej sowietisze wetos in Zicherhajts-rat New York (DENA-Reuter). Bajm bahandlen di grichisze grenec-forfaln hot der sowietiszer delegat Gromyko arajngetrogn ewei^wetos — dos 15. un 16. funm Ratnfarband in Zieherhajts-rat — kegn an amerikaniszer un australiszer rezolueje. In der australiszer. rezoltlcje wern c. a. Grichnland, Albanie ,Jugoslawie un Bulgarie ojfgefodert ajncuszteln ale prowokaejes un grenec-barirungen. Der gen. sekr. fun UN, Trygve Lie hot deren derklert, az dos naje sowietisze weto sztert der akoje^funm Zicherhajts-rat in der Balkanfrage un zect arop dem prestiz fun di Farejnikte Nacjes. New York. Di dominie Pakistan hot derlang a bite wegn onnemen ir in di Fareinikte Nacjes. Beejs der cwejter milchome hot zieh arojsgewizn, wos fara wichtiker fartej dikungspunkt fun der britiszer imperie iz Egiptn. Der dajezer militeriszer plan, wos hot forojsgeäen arumeunemen Egiptn in der form fun a mitl-mizrach-kaukaziszer operaeje iz nit gelungen, troc dem, wos zi hot dergrejeht ojf majrew biz El-Alamain in 1942. Noch der milchome iz di Englisze politik, enlech wi in injen fun Indie un Burme, arojs fun der hanoche, az ojfn szetach funm Mitein Mizrach un specjel Eggyptn zajnen wichtiker di lojalitet-gefiln wi di bizeitike macht-mitlen. Ojf aza ojfn hoft Grojsbritanie cu farbindn mit zieh fridlech di batrefnde lender. Ojf der imperialer konferenc in 1946 hot men onerkent, az Egiptn un specjel der Suez-kanal bildn ejnem fun di wichtikste sztic-zajln fun der zicherhajt fun der britiszer imperie. Fun der cwejter zajt hot di umophengikajts-bawegung in Egiptn gefunen an onszpar in der sztarker panarabiszer bawegung in der gesztalt fun der arabiszer lige. In a kurcer cajt iz Egiptn geworn der ״rosz-hamdabrim“ in koncert fun di arabisze meluchelech un in di sichsuchim mit England hot es di moralisze unterszticung nit nor fun der Lige, nor ojeh fun andere michuc fun ir sztejende arabisze meluches. Di dozike farsztarkte pozieje fun Egiptn klert ojeh ojf a rej prowokatorisze arojstretungen legabe Grojsbritanje un Frankrajch, wi dertejln azil-recht dem grojs-mufti un Abd-el-Krim, dem szrek-geszpenst fun Frankrajch. Fun dem zelbn wert ojeh klor di kegnerszaft fun Egiptn cu der modifikaeje funm opmaeh fun 1936, wos zet for lojtn projekt fun 1946, cw. a. dos curikcijen di englisze trupn fun Egiptn biz dem 1. 9. 1949, uh di ewakuaeje fun Kairo un Aleksandrje, wi ojeh fun der Nil-delte biz dem 31. 3. 1947. Fun der cwejter zajt iz klor, az di egiptisze suwerenitet ibern Sudan iz a lebns-injen far Egiptn un, az on a bafridikndiker regulirung funm dozikn problern iz di modifikaeje fun di englisz-egiptisze baciungen nit denkbar. Egiptn on dem Sudan farnemt a szetach, klener wi ejn milion km2. Dos row derfun iz a midbar. Di bafelkerung Kurce najs (Lojt DENA-Reuter). Prag. Teodor Zelezi, komentator fun radio Prag hot derklert , az Czechoslowakie iz kegn a plan cu grindn Farejnikte Sztatn fun Europe, wajl dos iz blojz an ojsrejd far a cetejlung fun der weit in ewej blokn. Sofia. Der gew. firer fun der opozicjoneler bulgariszer pojerim-partej Nikola Petkoff iz farurtejlt geworn cum tojt. Amerika un England hobn oficjel gebetn opculejgn dos ojsfirn dem urtejl. Washington (DENA). Di regirung fun di F. Sztatn hot curikgezojgn ir forszlag cu farmitlen in holendisz-indoneziszn sztrajt-fal. Washington. A grupe amerikaner senatorn wet dem 1. 10 h. j. opforn kajn Europe, kedej cu bakenen zieh mit di wichtikste europeisze Problemen. Es wein ojsgeforszt wern dort di fragn fun widerojfboj, wirtszaftleche un industriele widerojflebung, der Marshall-plan un.di amerikanisze halwoe far Grichnland un Terkaj. Washington. Di britisze un amerikanisze delegacjes baj der Ruhr-konferenc zajnen in princip gekumen cu a heskem wegn der szafung fun a gernejnzamer Ruhr-kojln-macht, wos zol iberwachn un kontrolirn di kojlnprodukeje. London. Fun baglojbte kweln git men iber, az britisze oficirn un soldatn lernen ict di grichisze armej, di britisze metodn fun kHgsfirung. , Athen. Szwer-bawofnte gerila-trupn zajnen dinstik arajngedrungen in der makedoniszer hojpt-sztot Naousse. Grichisze farsztarkung hot zej fartribn. Pearl Harbour, (DENA-INS). George C. Atcheson junior, forziender funm Aliirtn Kontrol-rat far Japan un politiszer barater funm general Arthur iz umgekumen beejs an eroplan-katastrofe baj Hawai. Wien (DENA). Nachdem wi di sowietisze okupacje-macht hot mit a kurcer cajt curik konfiskirt di greste dajeze ejl-rafinerie als dajcz ejgntum, hot zi dem 20 august konfiskirt noch ewej estrajehisze fabrikn: di textilfabrik Barkel in Wollersdorf un di cinkeraj in Neu Erlen. Attlee zol awek in demisje? / London (DEN A/INS). Der ״Daily Mail“ szrajbt, ar premier Attlee hot bedeje bekorew cu demisjonirn machmes ״gezunthajtstajmim“ un forcuszlogn Bevinen als zajn nochfolger. Wi gut-informirte krajzn gibn iber zol di kabinet-enderung forkumen onfang kumendn monat. - י fun Egiptn, wos batreft leerech 17 miljon wojnt praktisz ojf di breges funm Nil, ojf a szetach fun leerech 35 000 km2. Der ojberszter Nil un zajne cuflusn szwimen durch dem Sudan, wos farnemt 2 600 000 km2 mit a 6 miljoniker bafelkerung un wos iz rajeh in natur-ojeres. Wer es herszt ibern Sudan bazict praktisz in di hent di macht iber Egiptn. Far England, wider, hot Sudan di badajtung wos er hot a farbindung mit Kenje un Ugande un wos dort lojfn durch di curikgecojgene fartejdikungs-linies funm Suez-kanal. Der injen fun Sudan, un nit di ewakuaeje funm engliszn militer fun Egiptn, iz der kern funm englisz-egiptiszn sichsuch, wos wert bahandlt durchn Zicherhajts-rat. Dem dozikn Problem dint di propagande-kompanje, wos iz mit a grojsn tuml inscenizirt geworn durchn egiptiszn premier Nokraszi Pasza in USA unter der lozung: ״di ejnikajt funm Nil-tol“. In anonsn ojf gance zajtn fun der amerikaner prese firt der ״Komitet far der ejnikajt funm Nil-tol“ a politiszn, wirtszaftlechn un historiszn kraje-eug kegn Grojsbritanie. Der umdermidlecher egiptiszer premier hot gehaltn in di F. Sztatn a rej redes, opgehaltn konferenen mitn prez. Truman,'mitn ojsernminister, wi ojeh ojf eolrajehe prese-konferenen un beejs interviewen hot er fartrotn dem egiptiszn ׳ sztandpunkt. Fprthel-juridisz hot di egiptisze tajne farn Zicherhajts-rat gewise szwache zajtn, ojf welche lord Cadogan hot ongewizn, fartejdikndik Englands sztelung. Di englisze tajnes zajnen: der opmaeh fun ewej suwerene meluches fun 1936 un der fakt, wos di bafelkerung fun Sudan hot nit gehat di gelegnhajt arojscuzogn zieh wegn ir cukunftikn gojrl. Culib di dozike sibes hot zieh lord Cadogan warszajnlech niszt farsztelt hinter a szlejer fun an opszlepungstaktik, ibergebn dem injen cum Intefnacjonalen Tribunal in Haag, wos wolt badajt dos oppatern di frage ojf an umbasztimter cajt. England iz warszajnlech optimistisz un rechnt ojf a ginstiker decizje. Es ducht zieh, az in dozikn fal iz ir optimizm a bagrindeter. Debate wegn Egiptn in Zicherhajts-rat New York. (DENA-Reuter). Der braziljaniszer delegat hot mitwoch baj der derefenung fun der debate wegn englisz-egyptiszn sichsuch, arajngetrogn a rezolueje, wos bet bejde edodim alejn maszwe cu zajn ewiszn zieh.