Undzer Worṭ · 1947-08-22 · 32/70 (22.8.1947) · p. Seite 4

פרייטיק 22 אויגוסט 1947. אונדזער ווארט זייט 4 אפילו יידיש געדולד האט אויך א גרענעץ! יעקב לעשציגסקי דאזיהן לאנד! און דער פרעמיער איז איבערצייגט, אז ער האנדלט ערליך און גוט פאר יידן. וויי? אין דרום־אפריקע וואקסט א פאשיסטישע פארטיי, ווע?־ כע גרייט זיר צו באהאנדלען יידן אין גייסט פון היטלערן. זי זאגט ראם, און פרעדיקט ראם גאנץ אפן און מיט באה־ציינער. לעבן הונדערט טויזנט. יידן אין דרום־אפריהע און האבן נאנץ פיין פרנסה — וויל ניט גענעראל סמאטם רייצן די גענדז און אר״גלאזן נאך יידן. זאל מיר נאט ניט שטראפן פאר מיין חשד — איך האב מורא, אז אין הארצן זייגען די דאזיהע יידן אפשר צופרידן. און ניט וו יי ל ז יי זיינען, חלילה, שלעכטע יידן — געווים ניט! די יידן פון דרום־אפריהע זיינען ליטווישע ווארעמע יידן מיט נוטע יידישע,* ווארעמע הערצער, אבער עם גייט ז יי ניט איין זייער פיין און רייך לעבן. די שלאנג שיפעט און שעלט און דראט, און די שלאנג איז דארטן א געפערלעכע. ביי אזא מיז לא- גע טאר מען ניט ווארפן היין שטיין אין "דישן ישוב! אמת, די שלאגג וועט ניט אויפהערן בייסן אפילו ביי א הל יי נער צאל יידן. אבער דאר ווייזט זיר אוים, אז א נייער צושטראם פון יידן, וועלכע וועלן געווים, און מיט רעכט, וועלן בעסער ווערן רייבע סוחרים אין די שטעט איידער בלייבן פרא- לעטאריער אין די הוילן־גריבער, האנען געווים צו- גיסן אייל צום אגטיסעמיטישן פ"עד. אט אזוי איז די לאנע אין די אייגוואגדערונג־ לעגדער: פרייגד און פיינט האלטן פארשפארט די טויערן! און פון דייאייראפעאישע לענדער הומען "בשו¬ רות׳, — פון רומעניע לויפט מען, אייגשטעלנדיה דאס לעבן, פון פוילן לויפט מען ניט, אבער מען פארט צוביסלער און מען הוהט ארוים אויף נייע מעגלעכהייטן, כדי צו האגען לויפן. די פוילישע דע- גירונג האט ניט לאנג אליין פארעפענטלעכט אפי- ציעלע ידיעות, אז ביז סוף מאי האבן אויסגעוואג־ דערט פון פוילן 11 טויזנט מיט 971 יידן. דער גענ. גראש, וואס האט די דאזיהע ידיעות געגעבן דער פרעסע, האט צוגעגעבן, אז פון 1500 ביז 2000 "W פון די לאנערן ווילן צוריה הומען היין פוילן. זאל אפילו זיין, אז דאס איז אמת, איז דאר דאס אויר זעהס מאל ווייניהער פון דער צאל אויסנע- וואגדערטע. און פון די לאנערן הומעז אויר וואזשנע בשורות — מען איז אויפגערעגט ביזן העכסטן גראד, און מען א ז גרייט אויף די געפערליכסטע שריט. און מען הא ן די מענטשן פארשטיין — אפילו יידיש נעדולד האט אויר א נרענעץ! קארטשאק ä שטים הלינגט מיר נאר איצט אין די אויערן, בשעת זיינע פארלעזונגען אין ווארשעווער ראדיא אין זיין וויגהל: "דערציילונגען פונם אלטן דאהטאר". די יוגנט אין פוילן — סיי די יידישע, סיי די פוילישע — א ז דערצויגן געווארן אונטער זיין איינפלוס. פון זיין בור "רעד באגהראט פון הליינעם דזשעה" האבן מיד זיר דערוווסט וואס ראם איז אזוינזם שול־האאפעראטיוו און ווי עס דארף נעפירט ווערן. מיד האבן נישט נעוווסט וואס דאס איז אזוינס ראסן־האס. עם איז הוים מעגלער געווען צו געפיגען אין ווארשע א הינד, אלץ איינס פון וועל- כעד רעליג. שיטה, וואס זאל אים ניט פארגעטערן. ער האט פיל גערעדט וועגן היבוצים און איז נע- ווען באנייסטערט פון רעד דאזיהער אידעע. אסר חלוצים זיינען ארוים פון זיין הינדער־היים. זיינען חלוצים אן אוטאפיע? וועד האט רען אויפגעבויט ארץ ישראל, ה׳ סימאן? וועד איז נעווען דער עד- שטער פיאנער? נישט היין אידעאליסט? נישט דער חלוץ? אזוינע אינדזלען, ווי עס האט אויפגעבויט דער "הייליהער" יאנוש הארטשאה פארשווינדן היינמאל נישט. און הגם די נאצים האבן אים און זיינע היגדער פארברענט, לעבט דאר זיין לערע און די אידעאלן ווייטער. א״י איז דער באשיינפערלעכסטער ביי- שפיל, אז די אידעאלע לערעם פון דעם "אריסטא־ הראט" הארטשאה באאייגפלוסן דאס פאזיטיווע בויען פונם נייעם לאגד. איז עם נאר דייגיה רעאל? ד״ר הארטשאה א ז נעווען א שול און אוניוועד- זיטעטס־הבר פון מיין פאטער, ד״ר וולאדיסלאוו פשינאדא. אין דער ערשטער וועלט־מלחמה האט מיד ד״ר הארטשאה אויסנעלערנט שרייבן און ליי- ענען. איר העז אים פון מיין 5-טן לעבנסיאר. רעם לעצטן מאל האב איר זיר באנעגנט מיט ר״ד קארטשאה אין ווארשע אין נאוועמבער 1939. אויפן הבר פון אומבאקאנטן זעלנער אין ווארשע זייגען געשטאנען אוימאס פון דער דייטשער וועד- מאכט; אדום שמוץ, אפפאלן און דער העסלעכער ריח פוגם סינטעטישן בענזין. פלוצלינג באווייזט זיר א הויכע נעשטאלט אין א ציוויל־מאנטל און מיט א היטל פון א פוילישן מאיאר. היגטער אים א הל"נע גרופע הינדער מיט בלומען אין די העגט. די הינדער ליען אוועה די בלומען אויפן הבר. די דייטשע סאלדאטן הוהן זיר פארוווגדערט צו. היי- גער האט נישט געוואגט עפעס צו זאנן. אין עטלעכע טעג האב איר ווידער גערעדט מיט אים• איר האב דאן נעהאלפן -י״דישע דאהטוירים אפצופארן היין איטאליע. איר האב געדריהט דעם אויסלענדישן פאס אין האנט און מיט טרערן האב איר זיר ביי אים געבעטן ער זאל אוועה פון דאנען... ער האט געהוהט אויף מיד מיט זייגע העל־־בלויע אויגן און געזאגט* "איר בלייב ביי מיינ/ן ה י נד עד" און ער האט טיר צוריה אפגעגעבן רעם פאס. איצט דעם דאזיהן לאנד די מעגלעכהייט אויסצו־ הומען כמעט אן אימפארט פון טעהסטיל־סחורה און האנהורירן אויפן מארה פון דרום־אמעריהע מיט עעלאנד און די פארייניהטע שטאטן. איד וואלט געהאנט אויסרעכענען נאד הוגדערטער גרויסע פאר- דינסטן פון יידן אויף אלע געביטן פון הולטור אין אלע לענדער אין אמעריהע — דער בעסטער שפא- נישער פובליציסט אין ארגענטינע איז א "ד, וואס איז אל" ן געבוירן געווארן אין בעסאראביעאון איז אויסגעוואהסן אין א יידישער האלאניע אין ארגעג־ טיגע. און עס זיינען שוין פאראן אין דרום־אמעריהע יידישע פאעטן און בעלעטריסטן אויף דער שפאני־ שער שפראד — מער ווי יידיש אוךיאפט אויר סיט מער טאלאנט. וואלטן דאר די פעלהער געדארפט אונדז דאגה- באר זיין און אונדז דופן און בעטן — אבער ז" האלטן, אז עס וועט פאר זיי זיין געזוגטער אויב ז" וועלן אביסעלע שפעטער אגהומען צו א געוויסן הולטור־שטאנד, נאד מיט אייגענע כוחות און מיט אייגענע מיטלען. ז" ווילן ניט, אז מיד זאלן ז" יאגן אין הארה צו ווערן וואס גיכער האמערציאליזירט און איגדוסטריאליזירט און אינטעליגענט און מא־ דערן און אזוי וו״ טע ד. ז יי וו י ל ן נ י ט!. און ז" שעמען זיר ניט ראס צו זאגן. און אזוי ווי אונדזער צ״ט א ז בכלל ניט היין שעמעוודיהע, איז דער ענגלישער סאציאליסט ארוים מיט אפעגע און הלארע ר״ד. דאם הייסט ניט, אז אונדזערע גלות־חסידים וועלן ראם געמען אין אכט. — וואס רארפן מיד זיר צו- העדן, וואס אן עננלישער סאציאליסט זאנט, צי וואס אן ארגענטינער האמיסאר טוט, צי וואם א מעהסיהאנער מיניסטער באפעלט, און וזאס עם טו¬ ען אלע רעגירונגען פון רעד וועלט? מי1 וועלן זיר פרעדיהן אונדזערס — יידן זיינען די בעסטע אייג־־ וואנדערער! און מיד וועלן ווארטן אויף א צ"ט, ווען אלע פעלהער וועלן ווערן צדיהים און סאציא- ליסטן לויט דער תורה פון איישישאהער פרומע סאציאליסטן. מיד האבן פארגעסן צוגעבן נאר אייגעם, זייער א וויכטיהן פאהט — דעם גענעראל סמאטס, דעם פרעמיער פון דער רעגירונג פון דרום־אפריהע. אים וועט געווים היינער ניט חושד זיין אין אנטיסעמי־ טיזם. און מען לאזט ניט אדיין היין יידן* אין דעם אין צימערן, וואס זיינען אנטשפרעכנד זייער גרויס און זיינען ׳אויסגעשטאטעט מיט הל" נע מעבל. נאד דער אויסערלעכער הויכער גאנג איז פארגעזען פארן דערציער. דעם לעצטן געפינען מיד נישט פרינציפיעל אין ד״ר הארטשאהס ה"ם. ז״ן היג־ דער־היים אין ווארשע האט פארגעשטעלט מיט זיר א היגדער־רעפובליה. דארט זיינען נישט געווען היי־ן דערוואהסענע אלם דערציער. די הינדער האבן זיר אל״ן רעגירט און געסלער אינגאגצן אן א "העניג", נאד געשטיצט אויף דעמאהראטישע יסודות. די על- טערע הינדער האבן זיר באשעפטיהט מיט די "נ- גערע. די דערוואהסענע לערער האבן זיר אויר דעה- רוטירט פון געוועזענע מיטגלידער פוגם אנטשטאלט. דאס הינדער־־היים האט עהזיסטירט ביזן הדיג און עם האט ארויסגעגעבן פיל טיכטיהע מענטשן. דער בעסטער בא וו" ז זיינען געווען די הערער אל״ן. וועז איר בין איינמאל געגאנגען מיט אים שפאצירן אויף די ווארשעווער גאסן, האב איר אל״ן געזען, ווי די ווארשעווער צייטונגס - פארהויפער (יידישע און פוילישע הערער אין עלטער פון 18—12 יאר, א גאגץ ספעציפישע האסטע) זיינען אים נאכגעלאפן און געהושט ז"נע הענב^. דאס איז נע- ווען "אונדזער דאהטאר"! ד״ר הארטשאה האט גערעדט מיט די הערער אין זייער שפראר. ער האט אויר געדענהט ווי א הינד. עם איז נענע מיד זאלן זיר דערמאנען, אז ער האט אלם ערשטער ארויסגענעבן א צייטונג, נישט פאר הערער און יוגנטלעכע, נאד א צייטונג פון די הערער און דער יוגנט: רעם "מאלי פשעג־ לאגד" (הליינער איבערזיכט). נאד אין ערשטן נו- מער האט ער נעשריבן ראם אריינפיר־ווארט. ראם איז געווען אין יאר 1926 און פון יענעם טאג האבן די הערער אליין נעשריבן און רעראהטירט" די ציי- טונג ביז דער מלחמה אין יאר 1939. איז עם גישט היין רעאלער באווייז? ער האט פארשטאנען ווי צו ריירן מיט די הערער ווי היין אנרערער. אלם יונגער שילער האב איר איינמאל געהערט זיין פארלעזונג וועגן: ״360 מיטלען צו פארוויילן זיר אויפן וועג פון שטוב אין שול". און איר הענט מיד גלויבן, אז מיד האבן דאן פארגעשלאגן נאר אג־ דערע 360 מיטלען. ד״ר הארטשאה האט גערעדט מיט אוגדזער שפראר. ער האט געארבעט אין פוילן. אין אן אנדער לאנד וואלט ער געוויס הויר דערגאנגען און זיינע אידעען וואלטן דארט געוויס געפוגען א שטארהערן אפהלאנג. אין'פוילן האט ער יערנפאלס גערארפט העמפן מיט גרויסע שוועריהייטן. וועד פון אונדז הינדער האט נישט געהענט זיין סילועט? ער האט געטראגן גא.לדעגע ברילן, שטענדיה אין זעלבן אנצוג מיט א לאנגער, בלאנדער בארד. זיינע אויגן זיינען געווען בלוי און עם האט פון. ז יי געשטראלט מיט אומענדלעכער נוט^ה״ט. זיין יידישע אייגוואנדערער. דער ארנעטינער יידישער ישוב, א געזונטער, א זאפטיהער, גאציאנאל ז".ער אז אהטיווער, גויטיהט זיר פוגדעסטווענן אין א צושטראם פון פרישן "דישן בלוט, בלייבט מען פארנליווערט מיטן ביסל ירושה וואס מען האט נע- בראכט, און עם הומען ניט צו היין נייע יידן פון יענע מהומות, ווו יידישהייט א ז געווען ניט היין אניטאציע־זאר, נאד א לעבנס־שטייגער, ווערט מען פון טאג צו טאג גייסטיה ארעמער און מאגערער. האבן מיד זיר שטארה דערפרייט, ווען מיד האבן געלייענט, אז די טויערן פון ארגעגטינע ווערן ברייט נעעפנט פאר יידן. אבער.עם א ז אונדז, ווייזט אויס, ניט באשערט לאביב זיר פרייען — א ז די טעג נע- הומען די ארגענטינרע "יידישע צייטונג", א ציי- טונג פון הויכער הוואליטעט און מיט א גרויסן נעפיל פון פאראנטווארטלעכהייט, און דארטן שטייט געשריבן: "איבערלייענעגדיה די דאזיהע טעלעגרא־ מע אין די ניו־יארהער צ״טונגען, זיינען מיד פשוט דערשטוינט געווארן, פונהט ווי עם וו על ן זיכער רעד- שטויגט ווערן אונדזערע לייענער. יערער, וועד עם הא ן די פאהטישע לאגע בנוגע יידישער אייגוואנדע־ דונג אין ארגענטינע, וו" ם ט. אז די ווירהלעכהייט איז פונהט האפויער ווי זי ווערט פארגעשטעלט אין דער טעלעגראמע אין די ניו־יארהער בלעטער". אט די שטימונג הענן די "דישע אייגוואידערער איז איצט אן אלגעמיינע — אין לעגדער מיט סא־ ציאליסטישע רענירוננען און מיט ליבעראלע רע- גירועען און שוין אוודא׳ אין לענדער מיט האלב־ פאשיסטישע י רענירונגען. און לאמיר זיין ערליד און אפעגהארציה — די "באשולדיהונג" איז דאר אן אמתע. געוויס הען מען ניט דערווארטן, אז א "ד, וועלכער האן אין מעה- סיהא זיר דערשלאגן צו א פאבריה מיט פרעמדע הוגדערט ארבעטער זאל בעסער אליין בלייבן אן ארבעטער אין רעד הוילן־אעדוסטריע און אין דער לאנדווירטשאפט. די דייטשע יידן, וועלכע האבן אין די מלחמה־יארן אייגנעוואגדערט היין ענגלאנד און האבן רארטן אויפגעבויט נ״ע אינדוסטריעם און געגעבן א גאנץ נ" פעהל יידישע אעטעלעענטן, וואלטן דאר געדארפט משוגע ווערן און צו ג״ן אין דארף אדיין א העד ן ערד, ארעד אין די פאבריהן אלם פראלעטאריער. יידן אין ארגענטינע האבן אויפגעשטעלט א טעהסטיל־איגדוסטריע, וואס ניט אין צוזאמענהאנג -זיטן ארטיהל ׳"פעםטא־ לאצי אין געטא" פון ערנסט סימאן פון תל־אביב אין דער "יידישער רונדשאו" גר. 12/13 1947. 'דער ארטיהל אין דער "יידישער רוגדשאו" האט אין מיד דערוועהט די באדעד^עניש אגצושר״בן די פאלגנדע שורות. עם שטימט, ווען ה׳ סימאן פון תל־אביב שרייבט, אז הארטשאה איז געווען אן אריסטאהראט, אבער ער איז געווען אן אריסטאהראט פון גייסט! עם שטימט אויר, אז ער איז נעווען אן אידעאליסט אבער אומרעאל איז זיין פעדאגאגישע לערע נישט געווען. ער איז געווען א העגגער פון ליגן. זיין יתו- מים־הויז אויף הראכמאלנע נאם אין ווארשע האט ווירקלעד פארנעשטעלט מיט זיר א ג?יקלער אינ- דזל, אפגעשלאסן פונם ארוסיהן לעבן, וואס איז געווען פול מיט געוואלט און שהר. אין ה׳ סימאנס הריטיה וועגן פדוי אפענשלאהס בור לייעגען מיד, אז ד״ר הארטשאה איז אויר נע-׳ ווען אן "אריסטאהראט" אין דער דערציונג פון זיינע הינדער, ברענגענריה אלם ביישפיל זיין בוך "העניג מאטיוס דער ערשטער׳/.ראם דאזיהע בור איז גשריבן געווארן ווען אין אייראפע האבן דע- גירט העניגז און היסרים. און הנם"אין שפיץ פון זיין הינדער־מלוכה שט״ט רעד העניג מאטיוס, איז דאר דאם בור רעוואלוציאנער. ^עוואלוציאנער שוין דערמיט, וואם די דאזיהע אידעען האבן שפעטער אזוי ווירהזאם באאיינפלוסט די הינדער־דערציונג. זיינע אנשויאונגען און מעטאדן זיינען אבער גע- ווען נישט נאד טעארעטיש רעוואלוציאגער, ז יי האבן זיר אויר אין לעבן אסיסגעוויזן"הונרעיט־ פאכיה פאר ריכטיה. ד״ר הארטשאהס ערשטעס, בור, וואס איז גע- שריבן געווארן גאר דער ערשטער וועלט-מלחמה, איז געווען א וויסנשאפטלעכע אפהאנדלוגג: "ווי זאל מען ליבן ראם היגד?" לגבי די ביז דעמאל־ טיהע מעטארן האט זיין אינהאלט נעבילדעט אן איבערברור. ער גיט דארט צ״ב אן פארוואם א הינד זיצט נערן אונטערן טיש, און נעמילער צוליב דעם איינפאכן גרונט, וואס דער צימער זעט אים אויס צו זיין א האלאסאלער רוים און ער זוכט זיר א ווינהל, וואס זאל אנטשפרעכן זיינע אוים- מעסטונגען. ויעז איר האב אבסאלווירט ארכיטעה־ טור, האט מיד ד״ר הארטשאה געזאגט: ,,איד פר" זיר, וואס דו ביסט נעווארן אן ארכיפןעהט, דו וועסט מיד בויען א הינדערהיים, אבער ^ווי, אז די מאסן פונם הויז זאלז זיין צוגעפאסט צו דער הינדער־ גרוים און זיי זאלן זיר פארגרעסערן פאראלעל מיטן וואהיסן פון די הינדער". איז עם געווען אן אוטא־ פיע? אין היין שום פאל. מיד הענען זיר דערמאנען דאם נייע קינדער־היים אין ווין (אויסגעבויט א פאר יאר פארן הריג). די קיגדער לערנען ראד« עם איז מיר געהומען צו דער האנט א ציטאטע פון אן ארטיהל אין אן ענגלישן זשורנאל, וואס שטעלט פאר מיט זיר א גאגצן פראגראם פון צעגד־ ליהער פעלהער צו יידן — א פראגראם ניט נאד פון אנטיסעמיטן און שונאי ישראל, נאד אפילו פון מעג־ טשן, וועלכע מ׳הען בשום אופן ניט חושד זיין אין אזעלכע געפילן. אוןאזוי ווי רעד דאזיהער פראגראם האט א האלאסאלע ווירהונג אויף רעד לאגע פון הוגדערטער טויזנטער יידן, איז וויכטיה, אז מיר זאלז זי'ניט נאד האגען, נאד זיר גו5צ און ערנסט אריינטראכטן אין איר. אין רעם ליבעראלן ענגלישן זשורנאל "וואירלד רעוויו" האט א מיטגליד פון עגגלישן פארלאמענט, א לייבאריסט, אלזא א סאציאליסט, פארעפנטלעכט אן ארטיהל מיט א האפ: "פרעמדע ארבעטער פאב ענגלאנד". שרייבט דער פארפאסער אין רעם אד- טיהל פאלגנדע אפענע דיבורים: "מיד דארפן אויס־ מיידן פון אריינצולאזן יידן. ניט מחמת מיד זיינען אנטיסעמיטן, נאד ווייל די פראהטיה האט אוגדז געלערנט, אז די יידישע איינוואנדערער שטרעבן ניט ׳זיר אייגצושפאנען אין אונדזערע גרונט־איג־ דוסטריעס און זיי אסימילירן זיר ניט מיט דער אי- בעריהער באפעלהערוגג. מיד דארפן צעשפרייטן די איינוואגדערער איבערן גאנצן לאנד און זיי צע־ ווארפן אין אלע צווייגן פון רעד אינדוסטריע, כדי צו פארמיידן פרעמדע האנצענטראציעם". הא ן מען. פארשטייט זיר, אגנעמען א פול מויל מיט ווערטער און ז" א שליידער טאן דעם ענגלישן סאציאליסט-אין פנים, מען האז׳ צו אים האבן נע- רעכטע טענות, אז דער סאציאליזם האט צוגעזאגט א סר שענערע זאכן, ווי אומבאדיגגט פאדערן נא- ציאנאלע אסימילאציע פון איינוואנדערער. מעז האן אויר האבן א פשוטע עהאנאמישע טענה — נעמען א מענטשן, וואס האט אלע פעאיה״טן צו ווערן א דאהטאר, א כעס י העד. א מאטעמאטיהער, ארעד אפילו א פעאיהער סוחר, וואם, וועט פארבינדן ענגלאנד מיט הוגים אין פרעמדע' לענדער, און אים צוויגגען צו וועד! א הוילן־גרעבער ארעד א פויער, א ז א פארברעכן הענן שכל הישר. מעז האז נאר האבן א דריטע טענה און ווידער א גערעכטע — יידן הענען, ווען דאם איז גויטיה, אויר ארבעטן מיטן ביטערן שוויים און אהערן און זייען, און שלעפן וועגעלער מיט הו יל ן און ה אה ן שטיינער און אזוי ווייטער און ווייטער. אלע די דאזיהע טענות זיינען גערעכטע, נאד ז" זיינען גאר ניט ווערט פראהטיש. ווייל די בעלי־בתים פון די לענדעד זאגן גאנץ אפן און.הלאר צו יידן: מיד וו יל ן אייר ניט מיט אלע אייערע פעאיה״טן און טאלאנטן! מיד האבן גענוג א״גענע אינטעלי־ גענטן און נויטיהז זיר ניט אין היין יידישע פרא- פעסארן און היין יירישע דאהטוירים און ניט אפילו אין "דישע כעמיהער און אינזשענירן, מעגן ז" זיין ווי באגאבט און ווי צוזאגן גייע דערפיגדונגען. די אפנהארציהע דיבורים פונם ענגלישן סאציא־ ליסט ווערן טאג־טעגלער איבערגעחזרט, ווו אביסל פארמאסהירט און ווו גא נץ אפן, אין אלע לענדער פון דרום־אמעריהע — ראם מ״נט מען אין יענע לענדער, וועלכע זיינען די גרעסטע האפענוגג פאר די אייראפעאישע אויסוואנרערער. . אט שרייבט א הארעספאנדענט פון מעהםיהא, אז עם הומט,אן מיט וועדים א יידן ארויסצובאהו־ מען א וויזע אפילו פאר די נאענטסטע הרובים אין אייראפע, און מעג דער הרוב זיין ווי גאעגט. און האט מען שוין באהומען א וו י זע, נאר דער הרוב האט ניט געהאנט הוטען צו דער צ״ט צוליב וועל- כע ניט סיבות, איז פארפאלן! וויל מען בשום אופן ניט באנייען די וויזע. און ניט מחמת מעהסיהא איז איבע^באפעלהערט און הא ן ניט ארייננעמען מער היין מענטש ן — פארקערט, מעהסיהא זוכט איינוואנרערער, און די גאנצע פרעסע פו מעהסיהא באהאנדלט די איינוואגדערונג־פראגע זייער פאזיטיוו און פאדערט פון דער רעגירונג אריינצולאז! וואס מער אייראפעאישע איינוואנדערער, אבער... אט דער "אבער" באשטימט אונדזער גורל. יידן ניט. און די מעהסיהאנער רעגירונג איז ניט אנטיסעמי־ טיש. אין געזעץ איז ניטא היין איין ווארט הענן אריינלאזן.יידן. נאד ווידער דער זעלבער תירוץ — יידן ווילן ניט אהערן די מעהטיהאנער ערד. געווען א צ יי ט, ווען מען האט אויר געהאט טענות צו יידן פארוואם ז" וו יל ן ניט חתונה האבן מיט הריסטלעכע מיידלער. אין בראזיל האט א זייע־ א:;ע*עע:ער שפאגי* שער פובליציסט, אן אמתער אוהב-ישראל. וועל- כעד טרעט ארוים אויף יירישע פארזאמלונגען, גאנץ ערנסט אפעלירט.צו די יידישע בהורים, אז ז" זאלן נעמען פאר כלות הריסטלעכע מיידלער און צו די יידישע מייר?ער,אז זיי זאלן זיר אויסהלויבן חתנים צווישן די בראזיליאנער בחורים. ער האט אלעמען צוגעזא^ט נרויסע נליהן און האט געמאכט ד<ם או־ספ־ר, אז ראם איז די בעסטע און הומאג־ כ2ע לייזונג פון דער יידישעי פראגע. אייי ווי אבער יידן באפן זיר ניט פאלגן דעם אוהב ישראל, וו אם וויגטשט אונדז א מיתה בנשיהה, און אהערן ערד און גראבן הוילן ווילן זיי אויר ניט, הומעז היין בראזיל שיפן מיט אייגוואנרערער •פון אייראפע,r אבער אן איין יידן! יא, ממש טאקע אז איין יידן! ניט לאגג האט די יידישע טעלעגראפן־אגעגטור געבראכט א בשורה טובה, אז די שליחים פון הא- יאס האבן געהאט א לאננע האנפערעגץ סיט דעם אימיגראציע האמיסאר פון ארגעגטינע און ער האט ז" צוגעזאגט גאר גרויסע הנחות און נליהן פאר דערינערונגען וועגו דד יאנוש אינזש. ז. פשינאךא