Undzer Worṭ · 1947-08-15 · 31/69 (15.8.1947) · p. Seite 5

זייט 5 אונדזער ווארט פרייטיק, 15 אויגוסט 1947 ביאליסטאלער כעטא טיפן אין רככע ה בייבוש ף דעם טאג געוועז אויף זיר, ווען איר "ארבעט" איז אדורר בתאימות. און פון ראן אן הויבט זיר אן פאר ראזקען גאר אן אנדער?עבן. די אויפנאבן ווערן מער אחריותפו?ער, רער?יכטיקער שמייב? אויף די?יפן אין די גרעסטע געפארן, ביים אויספירן די געפער?עכםטע אויפגאבן דערווערבן איר די סימפאטיע פון שטאב. ראזק/ג איז אומעטום, זי איז איין רינגע?ע אין דער גרויסער קייט, זי האט באקומען א צי?. אין פיבערהאפטער צונרייטונג זיינען אריבער די פינף מאגאמן. דער אויגוסט היס? האט זיר שטי? געשפאנט איבערן געטא. שטי? איז דא געווען, ג?ייר א?ע האבן פארגעסן ווו מען הא?ט אין דער ווע?ט. אבער גישט געש?אפן האט די אוגטערגרונט" באוועגונג. אין די נעכט זיינען די בעסטע מענטש! געשטאגען אויף דער וואר. אויר די נאכט פון 15 אויף 16 האט ראזקען אויף דער וואר געטראפן. 2 אזייגער ביינאכט, ווי עס איז נאר באוזוסט נע- רארן, אז אינדערפרי דארח-זיר אגהויבן די אוים־ זיד?וננס־אקציע, האט שוי ן ראזקע געוועקט די חברים פון שטאב. מיט פיגק?ענדיקע אויגן און מימן דערמונטערגדיקן ווארט האט זי די חברים צום קאסף צוגעגרייט. א גאנצע נאכט האט טען זיר געגרייט.?יידער ווערן די פאבריקן באזעצט דורך\ אוקראאינישע ת?ינים און מיט רעם אויר פאר?ירן ז יי ז יי ער סטראטעגישע באדייטונג פאר די קעמפער. דעם גאנצן פרימארגן איז ראזקע ארומגע?אםן איבער די נאסן, און מענטש! צום קאמף גערופן, איר מאנענדיקע שטימע איז ווי דינאמיט אין די פארצווייפ?טע הערצער אריינגעררונגען. ״9 אזייגער אויף נאוואגרודזקע־גאס" האט גע?ויטעט דער בא- פע?, אבער ראזקע איז שוין דארט פריער, זי האט זיר אפי?ו מיט אירע?יבע ע?טערן נישט געזעגנט, זיי אפי?ו גישט געזען, דער קאמף, די צוגרייטונ־ גען האבן איר אינגאנצן אבסארבירט, מיטגעריסן מיט זיר. און בשעת די ערשטע שאמן פון די חברים שנייר! דויד די?ופט, אין ראזקע רארט אין ערשטן פייער. איר איינציקער פאר?אגג איז טרעפן אין צי?, הרגענען וואם מער ב?וטדורשטיקע שאקא?ן. זי פי?ט גישט קיין מידקייט, זי זוכט טיט די אויגן דעם צי?. אבער ג«ט פארשטעקט האט זיר דער שונא און די קוי?ן פון יזיין מאשין־געוועיר מאכט אן הזי¬ קות אין די קעמפנדיקע רייען. מיט איין שפרונג איז דשוין או יפן דערבייאיקן דעב? און פון דארט,?יגנדיק אויפן בויר, פארשטעקט הינטערן צעשא- סענעם, ציג?נעם קוימען, פירט זי אן טיטן פייער,.) ווייזט אן דעם צי?. אבער דער קאמף איז אן אומי*., ג?ייכער און די הע?דן מוזן זיר צוריקציען. איצט דערמאנט זיר ראזקע פ?וצ?ונג אן אירע ע?טערן, באטש נאכאיינמא? זיי זען און זיר*געזעגעבען און דאן... ראן וועט זי שוין איגגאנצן זיין צו דער ■ דיספאזיציע פון שטאב. זי איי?ט זיר צו דער יו- ראוויעצקי־גאם, געפינט אירע ע?טערן און קושט זיר טיט ז" צום?עצטן טא? זי געזעננט זיר, רייסט זיר אפ טיט כוח, ווע?נדיק איי?ן צוריק. אבער דא געשעט עפעם אומדערווארטעס. די נאם ווערט ארוסנערינג?ט פון דייטשן. ק יי ן אנדערער אויסוועג ווי אנט?ויפן איז גישטא. ראזקע ק?ערט נישט?אנג און?אזט זיר?ויפן. א״מערדערישע קוי? האט אן עק געמאכט צו איר יונגן שטא?צן?עבן, וואם האט זיר אזוי?ויפנדיק פארענדיקט, ווי?ויפגדיק עם האט געקעמפט פארן כבוד און וויררע פון איר פא?ק. ווע?ן מיר זיי נישט אפגעבן, דאס וועט מיר נאר צונח קומען". ער האט פאררוקט ראם מעסער? אין זיין כא?עווע, און זיינע שווארצע איינע?ער האבן גענ?אנצט מיט מאדנע פייער?ער. אבער בא?ד ווערן ז יי צעשיידט און צו די אויערן פון דער אומג?יק?עכער מומער דערטראגן זיר זיינע?עצ־ טע ווערטער "זיי מוטיק, מאמינקע, עם קומט די נקמה" און פאר די אויגן זעט זי די פייער?ער אין די אויגן פון איר קיגד... ־* שפעטער האבן קריסטן דערציי?ט, אז בעתן ארויספירן די 28 קינדער פון דער טורמע אויפן באפע? פון דעם ת?ין פרידע?, האט זיר א ק?יין, שווארץ יינגע?ע געווארפן מיט א מעסער? אויפן הויכן נעשטאפא־אפיציר, צעשגיידנדיק אים די הענט. אינם וויגטערדיקן טאג איז ער א פארב?ו־ טיקטער געפא?ן אויפן ווייסינקן שניי... ר א ז ק ע! . אין א קא?טן ווינטערדיקן פעברואר־טאג האבן זיר דייטשן אין באג?ייטונג פון פא?יציי ארייגנע־ ריסן אין יידישע ה יי ז ער, געכאפט זקנים, קיגדער, פרויען און אםי?ו קראנקע פון די שפיטע?ער, גע־?אדעוועט אין וואגאנען און ערגעצווו אוועקגעשיקט. בייגאכט איז שטי? נעווען אין געטא, מען האט באווייגט די אוועקגעגומענע, מען האט פאר זיר נע- זוכט עפעס עסן. דער פרימארגן האט צוזאמען טיטן אויםטער?ישן סיגנא? געבראכט מיט זיר נייע רציחות און גייע קרבנות. און אזויווי עם האט זיר פ?וצ?ונג אנגעהויבן אזוי איז אויר פ?וצ?וגג שטי? געווארן. די מנפה האט זיר איבערגעווארפן אויפן קרייז. די א?ארמירגדיקע ידיעות ווענן די מאסן־?יקווידאציעם קומען א?ץ אפטזנר אן אין ביא?י־ סטאק צוזאמען מיט די רעשט?ער, וואם האבן זיר פון אומעטום נעראטעוועט און נאר?אנגע טעג פון וואנ?ען זיר דערש?עפט אהער. אין די דאזיקע טעג פון יאוש און פארצווייפ?וננ ־פון טיפער גייסטי־ קער אפאטיע און דערש?אננקייט וואכט אויף ביי דער יוגנט פון רעווא?וציאנערן ביא?יםטאק דער נייסט פון קאמף. מען הויבט אן טראכטן וועגן א ווידערשטאנד און הגם מען ווייס פון פארויס, אז דער קאמף איז אן אויםזיכטס?אזער ווערן דאר די גרופן א?7 גרעסער, מחנותווייז הויבט מען א! צו פאר?אזן ביא?יסטאק, מען גייט מיט געווער אין די ווע?דער. א טעטיקע און פארצווייגטע ארבעט פירט די אונטערגתגט־באוועגוגנ, ז יי שיקן מענטש! אין ווא?ד”או'ן“ ג?יי5צייטיק ווערט דערשטאנד אויפן ארט. די ארבעט איז אן אחריות- פו?ע און א שטרענג קאנספיראטיווע, רער מענטשן- מאטעריא? ווערט זארגפע?טיק צוגעק?יבן. דיי 18- יאריקע ראזע ארבעט אין "קארטאנאזש", זי פי?ט די. אויפקומענדע באוועגונג, זי רעדט מיט אירע חברטעם, זי ווייס וואס עם דערווארט איר, אויב זי וועט זיצן מיט פאר?ייגטע העגט. זי ווי? אויר נעמען אן אגטיי? אין די סודותםו?ע שמועסן פון אירע חברים. דער טאג איז פאר איר געווען א יום־טוב. די חברטע אסתר איז צו איר צונעקומען און איר דערק?ערט, אז אין פאבריק דארף היינט עפעס פארקומען און זי, ראזקע, וועט שטיין אויף דער וואר. א! מיט וואם פאר א היי?יקן ציטער האט זי די ידיעה אופגעגומען, ווי גוט האט זי אכטונג געגעבן, צוהערגדיק זיו צו קיינער נ יי ט גישט, מיט?ייב און?עבן האט זי״געהיט און שטא?ץ איז זי זייער דרייסטן משה?ע, וואס?ינט איצט מיט ברייט אויפגעריסענע אויגן און זייגע פון ריח צעטריקנטע?יפעאער שעפטשען א טרייסט פאר דער מוטער און די ארומיקע. עם קומט גאר קייגעם נישט אפי-?ו אויפו רעיון די טיפוס־געפאר, וואם בארראט זיי^א?ע, יעדערער ווי? וואכן ביי אים. אפי?ו ווען עם קומט ווידער די ריי אויף זיין מוטער צו פאר-?אזן די ב.אהע?טעניש אין געיעג גאכן עסן, פאר- פא?גט זי זיין פארשמאכטער ב?יק, אבער די פיי- ער?ער ברענעז און זיין שוואכגקע שטימע?ע ק?יננט ווידער מוטיק. עם זיינען אוועק 3 מאנאטן. איבער ביא?יסטאק הענגט א נאוועמבערדיקער נעפ?, עם ווא?גערן זיר די אראפגעפא?ענע ב?עטער. אין סכראן הענגט די זע?בע פינצטערגיש, דא ווייסט מען גישט וועגן דער?יכטיקער ווע?ט, מ׳האט ש?ום נעמאכט מיטן נע- דאגק. אין רער נאכט פון שבת אויף ז ונטי ק האט זיר איינגעגעבן צו ארגאניזירן אביס? קארטאפ?, אין סכראן איז יום־טובדיק, וויי? רער טאג פא?ט פונקט צונויף מיטן געזוגט ווערן פון משה?ען. ווידער שיינט זיין פגים? אין דער טוגק?קייט פונם קע?ער. ער קושט און הא?דזט זיין מוטער. יערער איינער איז פו? מיט האפעגונג, נ?ויבנדיק, אז אויב די 3 מאנאטן זייגען ארורר בש?ום וועט מען דאר סוף־ כ^־סוף דער?עבן די פריידיקע מינוט פון דער אוים-?ייזונג. אבער פארגעפ?ט איז דער נאוועמבערדיקער זונטיק און אינגאנצן אומנעריבט?אזט זיר הער\ א נראבע שכורע שטומע: "יאק טו ציעפ?א". שוין האט משה?ע די ווערטער דערהערט. עם ווערט א בה?ה און דער ק?ייגער משה?ע איז ווידער קא?ט- ב?וטיק און אויסגערעכנט. ער הא?ט פעסט זיין מוטער און איז דער ערשטער ביים צווייטן ארויס־ גאנג. שוין הערט זיר א שרעק?עכער טופען, א ברעכן מיט ברער־שטאנגען און א נרי?ץ פון אפ- טאנצנדיקע ברעטער. זיין ברודער? אי ז ערנעץ פאר- שווונדן. ער באמיט זיר שגע? צו באהא?טן זיין מוטער הינטער שמאטעס, אבער שוין הער! זיר פעסטע טריט, כאכ?ענדיקע פארשכורטע קו?ות און זיין דער טיר באווייזן זיר מיט ב?וט־פאר?אפענע »!יגן די צעיושעטע בעסטיעס. שטייט דער ק?" נער משה?ע אנטקעגן דעם צע- קאבטן געסטאפאוויעץ מיט די?ויפגדע נאז־?עכער און פארב?וטיקטע אוינן, קוקט דרייסט אין דער עפעגונג פוגם אננעשטע?טן רעווא?ווער און זיין שטים איז דוכט זיר פון שטא?: "ביזט ראר אויר א פאטער פון קינדער, צו וועסטו מיר שיסן". קוקט פארווונדערט דער ת?ין און א?ייכטער שמייב? באווייזט זיף > י אין זיינע מיט ב?וט־פאר?אפענע אויגן. עם געפע?ט אים דאם דאזיקע הע?דישע קי נד מיט די יהע?ע פייער?ער און די שווארצע איינע?ער און זיין דונערדיקער שטום באפע?ט: "אפפירן זיי אין תפיסה". שוועד א ז צו זיצן אין דער דייטשער תפיסה, אבער משה?ע איז ביי זיין מוטער רעם נאנצן מא- נאט און ער קען זען דערוויי? באטש ראם טענ?עכע?יכט און דעם היט?, וואס איז אבער פארצויגן מיט אן אומדורכדריגג?עכן ב?ייענעם פאגצער. און אט נאכן פאר?ויף פון איין מאגאט קומט אין איינעם א טאג דער באפע? אפצוגעבן א?ע שארפע זאכן. די מוטער ווי? שוין אויספי?ן דעם באפע? און אפ- געבן דאס מעסער?, אבער משה?ע רייסט עם איר ארוים פון רער האנט און וו י רער האט פו? מיט בטחון געק?וננען זיין שטימע?ע: גיין, מאמינקע דאס מ ש ה ל ע מאגטיק פרי דעם 16 אוינוסט 1943. ריזיקע פ?א- קאטן שרייען אראפ פון די ביא?יסטאקער נעטא- ווענט און זייגען מודיע, אז א?ע ייח דארפן זיר בי ז גיין אזייגער געפינען אויפן זאמ?־פ?אץ אויף יוראוויעצקע נאם. עם ציען דורר די גאסן מענטשן מיט אויסגע?אשענע אויגן. אין דער נעפ?ריקער?ופט ש וו עבט די איינציקע פראנע: אז ראם שוין טאקע דער סוף. מיט שנע?ע טריט?ויפן דורו די חברים פון דער אונטערגרונט - באווענונג, זייערע שטא?ענע שטימען ק?יננען רואיק און זאכ?ער: נייט גישט אויפן פוגקט, דאם באדייט אומקום, הא?ט זיר נרייט! משה?ע צוזאמען מיט זיין מוטער און ברודער זיינען פעסט אנטש?אסן גישט גאכצוקומען רעם באפע? פון די ת?יגים. זיי?אזן זיר אראפ אינם , סבראן, דעם?עבעדיקן קבר. די עגנשאפט איז דא\ נרוים. די ערטער זיינען אויסגערעכגטע און ראם ב?ויז צו זיצן. ביים שיין פונם?עמפ??ייכטזזירדי שווארצע איינע?ער פונם 11־יאריקן משה?ע, זיין צארט פגיט? ש?אגט זיר אפ אויפן פאן פון רעם טונקע?ן אדום, וואס פארש?יננט אין זיר די שווארצ- קייט פון זיינע פער־שווארצע האר. שטי? און אייג־ טאניק איז ׳דא דאס?עבן. פון דרויסן דערטראנט זיר א שיפער", ראם קעמפן די ביא?יםטאקער הע?- דישע ,קעמפער און פא?ן באשפריצטע מיט ב?וט אין אומנ?ייכן נעראנג?. עם נייען פאריבער עט?ע- כע טעג, פאראיינצ?טע שאסן הערן זיר נאר ערגעץ וו יי ט, ווייט און דאס געיעג פון די ב?וטדורשטיקע בעסטיעס הויבכ> זיר אן, מעז זוכט ראם ביס? פאר- שטעקטע יידן פון די באהעלטענישן. פון פריען מארגן ביז שפעט אין דער נאכט הערט זיר ראם נאכאנאנדיקע טופען פון שווערע שטיוו?,אויסנע- מישט מיט כארכ?ענדיקע שטימען, אפט איבערנע- ריסן פון א היסטערישן געשריי פון אומשו?דיק נע- פייניקטע מענ^צשן.?אננע,?אננע מינוטן, וואס ציען זיר ווי אייביקייטן, ש?יםן זיר אין שעהן און ווערן אייגגעש?וגגען פון טעג — דורות נאגצע. מען הא?ט איין דעם אטעם, אין הא?דז איז טרוקן, נאר ראם נאכאגאנדיקע טיקען פון די צעשראקענע הערצער?אזט זיר הערן אינם איצט פו?שטענדיק פינצטערן סכראן. אין א ווינק??יגט משה?ע נעבן זיין מוטער און ברודער?, זיין קינדערישע שטימע?ע הא?ט אוג־ טער דעם מוט ביי א?ע, זיין שעפטשען דריגנט טיף אדיין אין די האפנוננם?אזע הערצער. "ביין, מאמיגקע, מיר ווע?ן זיר נישט שיידן" — ק?יגנט זיין שטימע?ע אין די אויערן פון רעד מוטער, -וואס הא?ט אים אין איר שוים. דאם?עבן גייט ווייטער. ביינאכט מוז מען אתים פון דער באהע?טעניש, כדי צוגרייטן עסן אויפן אג- דערן טאג. די ריי פא?ט אויף משה?עם מוטער. ער פירט זי ביזן ארויסגאנג און זייגע?יבע, טריי־ סטנדע ווערטער בא ק ן זיר טיף איין אין רעם פאר- ק?עמטן מוטער־הארץ. ער הא?ט זיר פעסט און מונטער גאר דער מוטערם אוועקגאנג און זיין טרייסטנדער קו? הא?ט אונטער די שטימוגג ביי די ארומיקע. א?ע באקומען אים?׳ב. ווי אן איינן קינד, א זע?טענער פא? אין די דאזיקע באדיגגוג־ גען. אזוי ציען זיר די טעג, אפט רואיקע, אבער מערסטגטיי?ם פו? מיט שרעק, פיין און הונגער. אויפן דריטן טאג ווערט משה?ע פ?וצ?ינג קראגק פוגם שמוץ און פון דער ש?עכטער דערנערוגב א?ע זיינען באזארגט וועגן זייער ק?יינעם הע?ד, וועגן מאנען רעם ה, גאלדזאמד, אז דער סוד פון קיום פון פאלק ביז היינטיקם־מאג איז א דאגק רעם שטאלצן רעליגיעזן חינוך פון רעליגיעזן יידנטום פון הונדערטער יארן, אויפגעהאלטן געווארן און נישט איר, הי גאלחאמד קענט וועגן רעם משפטן. וועגן דעם האט די היסטאריע אליין מכריע גע־ ווען און אויב עם זיינען דא געוויסע פעדאגאגישע פעלערן אין אונחער חינוך, איז ער דן4ך א שעפערישער און א באוווסטזיגיקער און עם י בא־ רעכטיקט גא ך נישט צו שטעלן אים מיטן בונד צוזאמען. די אנודח ציט און וועט ווייטער ציען די קייט פון רעם טראדיציאנעלן חינוך. וואם א ז דער הויפט־יסוד פון דעם נאציאנאלן זיין.' און צולעצט וועבן שבת: דער ה• גאלדזאמד מוט אונת קיץ שום טובה ניט דערמיט, וואט ער אגערקענט דעם שבת אלם א טראדיציאנע?ן, נאציאנאלן רדטאג. שבת איז עפעס' מער פון א נאציאנאלן'רז־טאג, שבת איז דער איי ביקער סימבאל פון דער צוגעבונדנקייט פון דעם ברית פון רער געטלעכקייט מימן יירישן פאלק. ווי די תירה זאנט:"לי ברית ע ויל ם ביני ובין' בני ישראל אות חי א לעולם" און רער שבת איז א חומהשדרת פון דער פאלקס־נשמת. און "אין בנין הארץ בלי שמירת שבת״! , און דא מוז געזאגט ווערן דעם רעליגיעז־ טרי יען 'יד און דערהויפט רעם אגודת־ישראל־ יידן. מיטצוווירקן און רעא^יזירן די דריי הויפט־ מאמענטן פון אונחער קיום און אויפלעבונג און געמלעך: מיטן פנים צום ארץ־ישראל־פראנט, מיט דער פולסטער מסירת־נפש מיטתעלפן אינם גרויסן געראננל, וואם עם פירט דער ישוג צו־ זאמען מיטן גאנצן יירישן פאלק. מיט אלע וועגן גיין צו דער ארץ־תקדושה להקים ציון מחורבותיה 1 באמערקוננ פון רעדאקציע: מיי דרדקן דעם איטיקל אויפן יסוד פון פרייר,״v פון ווארם, אדף רער טולע1 8אר אנטווארפלעכק״ט פון מחבר, כאטש פיר דינען נישט םםכים טיט זיינע אויספירונגען. א נ ט י־צ י ו נ י ז ם, אנתויבנדיק פון זיין חינוך און ענדיקנדיק מיט זיין נלות־סאציאליזם־ פרעריקונג, וואט פירט במילא צו נאיציאנאלער פאראייניקונג און אסימילאציע. און זאגאר היינט ווען דער רוב מנין ורוב בנין פון יידישן פאלק האט זיך ארומגעזען וון ער א ז אין רער' וועילט, מרעט נאך אלץ דער "בונר" שארף אתים מיט זיינע שמוציקע״פארעטערישע מעשים קעגן דעי נאציאנאלער ווידעראויפלעבונג. און ריכטיק האט דער ה־ זרובבל י זיי כאראקטעריזירט, אז עם איז זיי נאר געבליבן די ט$רבע פון שנאת ציון. א קעגנזעצלעכער פראצעם דאקעגן איז געקומען אין די אגודה־רייען. עטיחאט זיך נעט־ לעך אויסגעקריםטאליזירט א מויםטערתאפטע חלוצישע, שעפערישע יוגנט־באוועגונב, "פועלי אגודת ישראל" אבער מיט איר יוננן, שיינעם ווערק אין א"י. ווי די קבוצים "חפץ־חיים" אין נגב "מסורה", "יסודות" און אנדערע צענדליקער קבוצים אי^לאנר. וואס שרייבן אדיין א הער־ לעכן קאפיטל אינם 'גאנצן אויפבוי־ווערק פון לאנד און התישבות. נישט קיין קלענערן אנטייל האט די אגודישע יוגנט־־באוועגונג און' דער נייער שיבת־ציון אין דער העראאישער העפלה, ווו זי באטייליקט זיך מיט טויזנטער חברים. מיט דעם קען זיך ליידער דער ה׳ סעגאל נישט בארימען און דאם קען ער אלם ארנומענט נישט אננעבן, ווייל ידי ..אנורח״תחת" האט אחיץ טומלערייען מער גארנישט אויפגעטאן,י דאקעגן אנשטאט - ״קשוט 'את עצמך - וויארפט ער אומבאגריגדעטע שמוץ אויף דער העלדישער הגנה, וואם גרייט צו די העפלה, ^ויסרריקנדיק זיך מיט שענדלעכע אומפאראנטווארטלעכע עפיטעטן ווי "גנבים” און אנדערע, פארגעסט נישט דערביי, אז בקודש אל תגעו און גישט מענטשן מיט שמוציקע הענט קענען זיך צו דעם צורירן. די פראגע וועגן חינוך: דא מוזן מיר בא־ מענדל פיטערמאן פ א״י פאלשע פאראלעלן און טאיקטלאזער ענטפער דער מחבר פארדעקט זיך מיט קלאץ־תורות און נארישע גזירות־שוות, עם פעלט אייו אים די ריכטיקע ארגומענטאציע, ווי עם וואלט געפאסט פאר א תורה־רעפרעזעמאנמיוון זשורנאליסט, ליידער איז עם דארט נישט נאר נישטא, נאר עם איז פארוואנדלט געווארן אין א ניר מחוק. און רער "ודע מה" פעלט ביי אים לגמרי. איצט וועלן מיר. זיך באמיען צו געבן אן עבטפער דעם ה, גאלדזאמד אויף זיין ארטיקל: דריי הויפט־מאמענימן מיילן זיך א וים אינם אויבנדערמאנטן ארטיקל און דאס איז: די ב#־ ציזנג צום ציוניזם, די פראגע פון חינוך און שבת. דער ערשטער פראבלעם, די באציזנג פון אגודה צים ציוניזם מוזן מיר ליידער מודה זיין, אז דאם איז אין א גרויסעד מאם א ריכטיקע מענה, וואם עם האט, מאקע אפגעקאסט דעם רעליגיעזן יידנטום זייער פיל. די אגודה, וואם איז געווען כמעט די גרעסטע פארטיי אויף ירעד יידישער נאם און מיט איר קאלאסאלן אייגפלום אויף די מאסן, האט נישט געיפעען איר ריכטיקן צוגאנג אין געווייסע הינזיכטן צו דער א״י־פראגע. אבער איר פאסיווער צוגאנג צו די מעמאדן 'פונט בנ ן־הארץ, נעגירט נ$ך נישט דעם באווזסמזיין פון שיבת־ציון, וואס איז שטארק אייגגעווארצט אינם רעליגיעזן יידנטום און דער הערצליאנישער ציוניזם האט יא געקענט געפינען א באדן אין זייערע רייען. דער טיפער נאציאנאלער באווזסט־ זיין פונט רעליגיעזן יידן האט ראך דוירקלעך פון זיך ארויסגעגעבן דעם ציויניזם,' ווי די בילו, חובבי ציון מיט חרב מאהילעווער בראש. און דעריבער קרענקט אונת דער פאראלעל מימן "בוגד", וואם איז פון זיין אנטשטיין ביז צום הייגטיקן מאג באקאנט אלם טרעגער פון אקטיוון מיט אייניקע וואכן צוריק א ז אין "אונדזער־ ווארט" דערשינען אן ארטיקל א. ק. ■"אגודה און בונד" פון דער פעדער פון ה* גאלדזאמד. די פאראלעלן און רער צוזאמענבונר 'פון די צוויי יידישע פארטייען און די פאקמן.- מיט וועלכע דער ה, גאלדזאמד אפערירטאץ זיין באגרינדונג, האבן ארויסגערופן פיל אויפמערקזאמקייט און מיילווייז א פארשמענדלעכע אויפרעקונג צו וישן די רעליגיעזע שיכטן פון דער ש״ה. דער עגטפער אויף דעם ארטיקל האט גע־ מוזט קומען אין אן אביעקטיווער פארם, י אויפ־ ווייזנדיק וערביי די'פרינציפיעלע 'אונטערשיידן צווישן די ביידע פארטייען, אגווייזן אויף דער אנגעוויימיקטער פראגע אין דער באציונג צום ציוניסטישן געדאגק אין דער אגודה גופא, גלייב־ צייטיק אפווייזן די נישט ריכטיקע פארווורפן צו דער אגודה, מצר רעם ה, גאלדזאמר,' וואם אין פאל איז ער געווען א שואלי שלא כענין; ׳ערג־ פאלם האט אזא ענמפער געמוזט זיין א לא־ גישער, זאכלעכער און מאקבפולער, אן שיום נראבע זלזולים און באליידיקונגעןיאפילו 'אויף א קעגנער. אמת, עם איז דערלויבט אפילו" מדקרות של הרב". בייסיקע שטעכווערמער אין א פארם פון פלפלא חריפתא, אבער אין קיין שום פאל נישט ווארפן שמוץ איון קויט, -אריבערגייענדיק זאגאר צו קללות און חרמות. און דאם הייסט ביי רעם "זשורנאליסט" פוגם [קול ישראליב״גולה"] דעם ה, סעגאל "ודע מה שתשיב לאפ־ם", שוין נישט ריידנדיק ווע־גן רעט. אז זיין ארטיקל ליירט פון אלע פען־קראנקהייטן; ווי סטיליםטיק, פארם, שפראך, סיסמעמאטישקייט און מאנגל אין איויפ־ ריכטיקייט, נישט זיין א מושב כהלכה; פעלט אין אים די הויפטזאך-דער ענטפער אליין!.