Undzer Worṭ · 1947-08-08 · 30/68 (8.8.1947) · p. Seite 4

פר״טיק, 8 אוורסט 1947.;ויבעניש צו לעבן. (א, ווען מיר דואילטן געהאט אזא קבוצה פאר דער מלחמה, בעת מען האט גאך געקענט איבערשיקן חוגדערטער טדזנטער. און מיר האבן זיך אליין געבונדן טיט שמריק פון געזעצן' און אפיציעלקייט און מיר י האב גישט געהאט די העזה...) זיי והימן. אז דער ייד שטייט אויסער יעד געזעץ און מיט פארגעניגן שטעלן זיי זיך אויך אויף זיין זייט-אויסער יעדן געזעץ און ווער געפאנגען אויסער יערן געזעץ און ווערן גע־ בראכט צו אומבאקאגטע ערטער צו קבורה או ווערן פארשמאבט אין ווייטע אומבאקאנטע תפיסות ביזן היינטיקן טאג. זיי האבן די 150.000 יידן — מענטשן א א נאמען, אן א שוץ, אן א וועג - געגעבן א נאמען, א שוץ און א וועג. אזא יאט, אן אפגע־ לאזענער, א נירעריקער מיט א צערימענעם אג־ צוג, מיט אן אלטן שאליק אויפן האלדז, אן א קראוואט און אן א היטל - ער גיט ארויס פאט־ פארטן טויזנטער יידן, צוויי־־טויזנט, דריי־טויזנט פאר איין מאל, שטייענדיק ערגעץ ווו אין פעלד, אדער אנשפארנדיק זיך אין בופעט פון א רעם־ טאראן,'מיט איין פיר מימן פעדער, איין בלע־ טעלע פון זיין נאטיץ־ביבל און א שרייב מיט בלייפעדער "לא ינום ולא ישן שומר ישראל" אדער "אשרי יושבי ביתך׳ אדער אן אנדער ענלעכע לאזונג און עמעצער באהאלט דאם צעמעלע טיף אין זיין קעשענע און דאם איז די וויזע, מיט וועלכער הונדערמער יירןזיינען רורב־ געגאגען פון לאגד צו לאנד אין דער גאנצער ברייט פון אייראפע. קאנטולן פון א מדינה. וואט געפינט זיך תמיד אין וויעג, נאר אין וועג, א קאנסולארע באדינוגג, וואט די מטעמפלען זיינע זיינען א ווונק מיטן אויג, תקיעת־כף, א בירגער־פאם פון א וואגל־ דיקן פאלק-א פסוק פון תנ״ך. מענטשן, וואט קיינער וויל זיי ניט שיצן, זייער וויזיע איז - אחוות־ישראל. און מחנותווייז, גאנצע שבטים, מענטשן, וואט קיינער קען זיי נישט, נישט זייערע נעמען, גישט זייער בירגערשאפט, צענרליקער טויזנטער, וואט ״נעזעצלעך עקזיסטירן זיי לגמרי נישט - גייען דורך די גרענעץ זיכער און רואיק, מיט אן אויפגעהויבענעם קאפ און איינער פון זיי האי. ט אין קעשענע א פסוק פון תנ״ך. זיי האבן א "דישן פאטפארט. די יאטן האבן דעם פונקט^ געפונען! בארטליי ם. קראם. מאשין. אין איין ווינקל איז געשטאנען 8 ראדיא מיט 8 פאגאגראף, או! אין 8 צווייטן זייגען צוויי יינגלער געווען פארטיפט אין 8 פארטיע ש8ר. "דאם איז דער צענטער פון אונדזער אינטעלעק* טועלן לעב ן׳/ האט ד ער סעקרעטאר באמערקט. "דער ארץ־ישראל ארקעסטער באזוכט אוגדז פון צייט צו-צייט און פראפעסארן פון רעם העברעאישן אוניווערזיטעט קומען האלמן פארטראגן. דא האבן סיר אונדזערע דיסקוסיעס און אוגדזערע אוגמעס האלטונגען,,. געווען דארטן אויר א קלייגע ביכער־־שאפע, און דער סעקרעטאר האט פאר מיך איבערגעלייעגט.. די נעמען פון א האלב טוץ ביכער, וואט זיינען געווען איבערגעזעצט אויף העברעאיש פון אנדערע שפראכן. צוו יש ן זיי: באלזאקס געשיכטע, א בור פון ערנסט טאלער, טאלסטאיס תחית־המתים, לעאן בלומם רעדע פאר זיינע ריכטער אין ראיס, קנוט האסטונס א בור, אין די צפון־לענדער, פון דזשעק לאנדאן, סינקלער לואיטעס באביט,שעקט- פירט קעניג ליער און טשעכאוום דראמען. עט איז שטעגדיק שוועד צו ציען שלוט ן פון איין- איינציקער אויספארשונג. אבער די קיבוץ באווע- גונג האט מיר אויטגעזען "ווי א גרויטער ביימראג צום מאדערגעם לעב^. א חוץ פריוואטע פערמעס געפיגען זיר אין ארץ־ישראל איבער דריי הוגדערט קאלעקטיווע און קאאפעראטיווע ווירטשאפטן און די עלטסטע שטאמען נאר פון 1908. גייע האלטן אין איין געגריגדעט ווערן. אט די מענער און פדוי- ען, האב איר געפילט, זיינען אמת׳ע פיאנערן. אויפגעשטעלט זייערע ווירטשאפטן האבן זיי אין מדבריות און זומפן, אויף תקנם פון בעו־ג און אויף פוטטע בערג פלאטאס. הינטער זיי ליגן די זכרונות פון היטלערס פארפאלנונגען און גאר עלטערע, וואט זייגען אזוי אלט ווי דער גלות. זיי זייגען טיף צופרידן פון דעם, וואט ז יי טוען אויף, די דאזיקע יידישע פארמערם, יידישע עופות־ציכטלער און יידישע פי־ציכטלער. זיי האבן געזען ווי עם שטייט אויף א נייער דור יידן, וואט איז אינגאנצן פריי פון רער געטא־סטיגמע; איגגאנצן פריי פון רעם באוווטטזיין, אז זיי זיינען "אנרערש׳/ צוריקגע־ קופען ק יי ן ירושלים בין איר א באגייטטערטער פון דעם, וואט איר האב געזען און געהערט. אין מיין באווונדערונג בין איר ניט געווען אליין. איר געדענק ווי עטלעכע טעג גאכדעם בין איר גע־ זעטן אין דער קאפע רעגענץ פון״קעניג־דוד־האטעל, ווען באקסטאן איז אריינגעקומען. ער האט זיר דעמאלט. נאר־וואם געהאט אומנעקערט פון״זיינעם א באזור אין א קיבוץ, און זייגע אויגן האבן אויט- געזען פול מיט טרעח• "איר האב געפילט ווי זיר ארוגטערצולאזן אויף מייגע קני פאר די דאזיקע מענטשן", האט ער געזאגט. "איר בין שטעגדיק געווען שטאלץ אויף רעם, וואט מיינע אורעלטערן האבן פארוואנדלט אורוועלדער אין פערמעס. אבער די דאזיקע מענטש! מאכן דאר וואקסן תבואות אויף שט יי גער ף/ I - אונרזער ווארט זייט 4 שריען־אויך די לאגערן נישט. און צומי יאר נאך היטלערן וואלט די שטים פון דעם יידישן ביראך און דאם קו; פון די יידישע שטרעבונגען - פארשודגןיגעווארן. און נאר בעווינט שטים, וואלט הויך געקלונגען. ביז איצט ווערן די איינצלחייטן פון זייערע מעשים געהאלטן בסוד. אבער טיוועט נאך קומען דע ר טאג און די באפרייטע - וועלכע וועלן שטיין פון דער צווייטער זייט פון פרעה י ט טילי־ טער מיט זיינע באדיגער און רייטער, וואט האט זיי נישט דערגרייכט - וועלן זיננען פאר'די בא־ פרי^ער דאם ליד פון גרויטן יציאת מצרים. אויף אלע זייגע' מופתים און ווונדער. דאן וועט געזונגען ווערן פאר די אוטשרעס־ בא רע זעקם און דרייטיק צדיקים, וואט האבן זיך פאראייניקט טיטן שטן, כדי צו ראטעווען יידן, וואט האבן זיך באפרייגדעט מיט די גאנגס־ מערס י^שם מצוה. זייערע מיטלען, זייער ווונדערלעכע שטאנד־ האפטיקיים, זייער געבענטשמע בלינדקייט פאר יערער שוועריקייט, פאר יעדער שטערונג, פאר יערער סכנה, וואט האט אויף זיי געלויערט. היער באגאבטע לייכטזייניק״ט קעגן די באריערן פון די אויפגעבלאזענע אממן, דער נייסט פון ןטטורמען און העפלה. ניין, זיי זיינען נישט פארבונדן מיט דער יידישער אנענע: זיי גייען אין ווענן, וואם אפי־ ציעלע אנערקענטע קערפערשאפטן קענען אין זיי נישט גיין, זיי טוען אזעלכעם, וואט די לע־ גאלע פארשטייערשאפט פון דעם אומלענאלן פאלק וויאלטן זיך צוריקגעצויגן פון זיי. און זיי-, זיינען נישט קיין באאמטע! פאר זיי פאנגט זין נישט אן דאם ראטעווען דאם איבערבלייבעכץ פון די י יידן י ביין אזייגער איגדערפרי און ענדיקט זיך מיט דער עגדיע פון ביורא־צייט, פיגף אזיי־ גער נאכמיטאג. זיי ווייטן, אז עם ווא;ט נאר א נארישקייט געווען צו ראטעווען די יידן, ויען די גויים וועלן מסכים זיין, און אז מיר האבן גישט קיין צייט צו ווארטן ביז מען וועט אוגדז געבן א דער־ פון ד״ר עזריאל קארלבאך. טרומאנען און עטלין, דער אויטפארשונגם־קאמיטיע און דער ארגאניזאציע פון די פאראייניקטע נא־ ציעם. עט״וואלט ניט געווען קיין אי־ץ־ישראל־ פראבלעם נאר א לאקאל פראבלעם אליין. ווייל עטי וואלטן נישט געווען קיץ סך יידן מחוץ ארץ ישראלי, וואט זאלן זיך רייטן קיין ארץ ישראל. ווען נישם די דאזיקע ״זעקם און דרייטיק״ — וואלט דאן דער אויטזען פון דעם מיליאן איירא־ פעאישן יידגטום געווען א •מער "בארואיקנדער". צוויי הונדערט טויזנט יידן פון פראנקרייך- זיצן אויף זייערע ערטער, טראכטן נישט און חלומען בכלל נישט עולה צו זיין. ביי אן אב־ ציק טויזנט יידן פון בע-גיע און האלאנד-האבן נישט בדעה עולה צו זיין. און אזוי אויך די שוועדישע, דענישע און נארוועגישע יידן און אזוי אויך די איטאליענישע יידן, די טלאוואקישע יידן, די טשעכישע, די אונגארישע און אזוי אויך די רומענישע יידן, אויב דער הונגער וועט זיי גישט מער צודריקן. דער גאנצער מיליאן יידן, וואט איז איבערגעבליבן נאכן אייראפעאישן שטורעס-האט זיך באזעצט און פונדאסניי זיך איינגעארדגטיאויף די חורבות. זיי בויען זייערע הייזער, שטעלן אויף זייערע רואינען, זיי שסופן זיך צו זיין די ערשטע ביים אויפבויען אייראפע און ניבן איר אוועק זייערע בעטטע פעאיקיייטן, — גענוי ווי עם האט פארויטגעזען בעודן און אזוי ווי ער האט עם געווא;מ. פארשטענדלעך: זיי טוען עם ודיל עם איז שדן אויטנעגאנגען דער כוח פון ליידן, ווייל ארץ ישראל עערט אלץ ווייטער פון זיי, ווייל דערודיל דארף מען לעבן, דייל אפילו אין געפענגעניש דארף זיך דער. מענטש "איינארדע־ גען״. אבער - זיי ארדענען זיך טאקע איין. זיי באזעצן' זיך אין זייערע הייזער, און נישט-אויף די וואליזעם, אין די לאגערן. זייער לאגע שרייט נישט אוים די פאדערונג פאר עליה קיין ארץ־ ישראל. און ווען נישט די דאזיקע "זעקם און דרייטיק" — וואלט דאם פוילישע יידנטום אויך גישט נע־ פון "דרך ארץ פאר-זיי“. דעם פרט?". "מ י ר האלטן, אז אויב איינער איז גענויגט אויסי צונוצן, וועט ער ניט שטיין אין קיין קיבוץ,,, האט ער נעענטפערט. "האט ניט קיין טעות. דא .לעבט זיו גאר ניט אזוי גרינג. אנדערע קאגען עט ניט אויסהאלטן. און ראו האבן מיר מיטגלידער, וואט זיינען שדן נעהאט אוועק פון אונדז אין שטאט אריין, אנדערע זיינען אפילו אוועק אויף יעגער זייט ים און געוווינט דארטן א צ יי ט. צום סוף האבן זיי זיר אבער אומנעקערט אין קיבוץ אריין. וואט פארכאפט זיי מער פון אלץ איז דער פאקט, וואט דער צווייטער און דריטער דור בלייבט אין קיבוץ. מען האט זיו געשראקן, אז דאס לייכטערע לעבן אין שטאט וועט אפציען מענטש! פון די קיבוצים און אויף אזא אופן אפשטעלן דעם אומקער צו דער ערד,,. אין די קאלעקטיווע קיבוצים נעפינען זיר פון פופציק ביז צוועלף הונדערט נפשות. כמעט יערער איינער, וואט נעפינט זיר אין קיבוץ האט געמוזט דורכמאכן א פ רו וו א געוויסע צייט. ערשט נאכדעם ווי ער האט איינגעזען, אז ער וו עט קאנען און איז וויליג צו בלייבן אין קיבוץ,. ווערט ער א פערמא־ נענטער תושב. די וואט באשליסן אריינצוניין אין א קיבוץ דארפן אויר באווייזן, צי וועלן ז יי זיר אריינפאטן און ניט ברענגען צו רייבוננען. אין אי״ין קאלאניע איז געווען א פאל ווו צווישן צוו" מענטש! איז א יבער א פערזענליכן סכסור געקומען צו א געשלעג. ביידע זיינען ז יי פון קיבוץ אויטנעשלאסן געווארן אויפן גרונט פון רעם, וואט אויב איינמאל האט די קריגעריי געבראכט צו א געשלעג, וועט זי פריער־שפעטער מוזן פירן צו אלערליי רייבונגען. אין די ערשטע טעג פון דעם קיבוץ, האבן פון זיינע הוגדערט און צוויי מיטנלירער ארוס פופציק געארבעט אויסער דער קאלאניע ביי פארשיירעגע ארבעטן אין די שטעט און דערפער, און האבן טיט זייערע פארדינסטן געהאלפן שטיצן די קאלאניע. אויפן פערטן יאר איז די קאלאניע שוין געשמאנען אויף דייא״נענע פיט און קיינער פון די מיטגלידער האט שוין ניט נעפוגען פאר נויטיק צו ארבעטן ערגעץ אנדערשווו. עט איז געווארן'שפעט, און סיר זיינען אריין אין דעם סאציאלן זאל פון דער קאלאניע. צוו" מענער' און א פדוי האבן נעארבעט איבער פאפירן אויף א טיש נעבן דער טיר. "דאס טיילן ז" פאנאגדער די מארנגדיקע ארבעט,,, האט מיר דער סעקרעטער געזאנט. "מיד מוזן אריבערשיקן מענטש! פון איין ארבעט צו אן אנדערער, ווען אויף איין ארט ווערט ווינציקער און אויף אן אנדערן מער ארבעט. ט״ל- מאל דארף מען פרישע מענטש! פארן געמיזע גארטן, טיילמאל פארן םאד און טיילמאל אויף די גערשטן־פעלדער,׳. רער• ז אל גופא איז געווען אייגפאך מעבלירט אויף די ווענט זיינען נעהאנגען לאנרקארטן. אויף די וועגט זייגען אויר נעווען ידיעות וועגן די ווי ס טיקסטע געשעעגישן פון טאג געשריבן פון א שרייב* ביים ים כנרת, ווו איר האב געפוגען א קיבוץ, וואט פארנעמט זיר מיט באנאנא פלאנטאציעס, האט א יונג בחור׳ל זיר געהאלטן אין איין נאכי פרעגן אויף דעם קאליפארגיער אוגיווערזיטעט, ווו מען האט אים געזאלט שיקן שטודירן בארן- קולטור. איר האב געטראכט פון די יתומים, וואט איר האב געזען ציללאזע אין אייראפע, און וועגן דר. זלמן נריגבערג׳ם ר״ד: "אונדזערע קיגדער האבן גארנישט געלערנט אין לויף פון זעק6 יאר,,, און האב אויר געטראכט וועגן די קיגדער דא אין די קיבוצים. אין מיין הארצן האב איר ב" זיר בשום אופן ניט געקאנט פועלן צו האבן וועלכע ניט איז טענות צו "ח, וואט טוען אלץ וואט ז" נעפינען פאר נויטיק, אבי ארויטצופיח די קינדער פון דער נויט און דעם אנטיסעמיטיזם פון א״ראפע ק״ן ארץ־ישראל. איר האב זיר נאכגעפרעגט וועגן שכירות און געהאלטן, אדער צי די מיטנלידער טיילן זיר מיט די פראפיטן. דער סעקרעטער האט א שאקל געטאן מיטן קאפ אין רער בר״ט. "מיר האבן אפגעשאפט דעם טיסטעם פון אינדיווידועלע לוינען, מר. קראם. וואט מיר פארמאגן, פארמאגן מיד קאלעקטיוו, און די פראפיטן גייען אדיין אין דער אלנעמיינער קאטע,,. "געלט האט דא אין רעם קאלעקטיוו בכלל ניט ק״ן ווערט. מיר האבן שפ״ז, מיר האבן קווארטיר, מיר האבן מלבושים. יערער מאן האט פאר זיר" איין אייבעריקן אנצוג מיט צוויי ארבעטם־קאסטיו־־ מען. מיר האבן א קאמונאלע וועשעריי, און יערער אייגער ברענגט אהין״יעדן פר״טיק די אייעעריכטע מלבושים און קריגט ארויס פזניש־געוואשענע. ווען מלבושים ווערן צעריטן, קריגט מען נ יי ע. אי! פאל זיי קאנען פארריכט ווערן, לאזט מעז ז" פארריכטן. יערער איינער פון אונדז קריגט אויר. פאר זיר אזוינע זאכן, ווי זייף, צאן־פאטטא און נאל־מעסער־ לער. סיר זיינען דא אלע דערוואקםענע."מיר פאר- לאנגען ניט מער ווי דאם וואט סיר דארפן. מיד גוצן ניט אויס איינער רעם צווייטן,׳. מיטגלידער פון קיבוץ זיינען בארעכטיקט צו צוו" וואכן וואקאציע יעדעס יאר, און ווען ז" גייען אויף וואקאציע קריגן זיי אביטל טאשן־געלט פאר דער צייט. דאם איז געגוג, אז זיי זאלן קאנען פארן ק״ן חיפה, תל־אביב ארער ירושלים. אויב זיי ווילן, פארברענגען ז" ז"ער וואקאציע אויפן ארס. אבער די מערסטע באנוצן זיר מיט דער וואקאציע אויף צו באזוכן אנדערע קיבוצים. אפט פארנעמט א גרופע יונגווארג א וואגן און פארט ארויס ק״ן ■תל־אביב כאפן א שווים אין מיטללענדישן ים, אדער ז" פארן אין דערבייאיקן דארף צו א טאנץ, צו א דעבאטע, צו א שניט יום- טוב, ארעד צו אן ענלעכער פארוויילונג. אויב מען וויל ג״ן אין שטאט אריין זען א פילם, פארלאנגט מען רעם פרייז פון א בזלעט און מען קרינט אים, האט דער סעקרעטער געזאגט. "רייסט קייגער גישט איבער דאם שטריקל אין אויפן ראנד פון די שטילע פעלדער און די פארלאזענע תבואה־שטעגלעך, אויף די שפיצן פון ד• געדרייטע בארג־וועגן, אין די טיפענישן פון די פארגעטעג^ טונע;ן, אין ־די פארווארפענע דערפער. אין באקוועמע גאטט־הייזער, אויף די לאנגווייליקע פאליציי־טטאציעם. אין די רוישיקע שענקען - שפראצן ארוים פון דער ערד, פאלן אראפ פון די וו'א;קנם פלוצלונג אייניקע צענדליק ייידיישע בחורים.' זייער געזיכטם־אויטדרוק זאגט נישט אוים, אז זיי זיינען יידן - די הויכע שטיוול, זייערע אפגעניצטע היטלען, דער אומגעלומפערמער גאנג, די זעלבטטזיכערקייט אין אלע זייערע באוועגוג־ גען, צייגן ניט אויף דעם. אט זיינען זיי דא און אט דארט. זיי דעך־ שיינען אין טיטן דעיר נאכט און קלאפן אוים אפגערעדטע צייכנם אין די לאדנם פון א פדערך הויז אין וואלד, זיי זיצן אין טיטן טאג אין צווייפלהאפטע שענקען און טרינקען וואדקא פון גרויטע וואטער־גלעזער, טיט שכורע אפיצירן פון געהיים־פאליציי; שוויצן אין דער ענגער מעלעפאך קאבינע-יאון גיבן איבער טיט א גרויסער אויפגערעגטקייט און אין א פליטיקן העברעאיש אין איינער פון די ווייט־אייראפעאישע הויפט־ שטעט, עפעם וועגן א טייערן און ווערטפולן בוך, וואט דארף שטרענג אפגעהיט ווערן; כדי, אז עם 'זא; ווער באפרייט ווערן פון זיין געפענ־ נעניש דורך עמיצן. זיי פארשן און שפיאנירן נאך, זיי פארשווינדן און דערשיינען ווי שווארץ־קיינטטלער. אטי זיצן זיי ביים רודער פון דער מאשין^ און גאלאפירן, אט שפרינגען זיי אראפ און גייען צופום צענד־ ליקער, צוואנצ^קער איון דרייטיקער קילאמעטער אין איין נאכט. אפט פארן זיי אין באקוועמע שלאף־וואגאנען און אפטמאל לויפן זיי ארום. די ברעגעם פון טייבן און טעטטן; די ברייט, די גרוים און ווען עם וועט מענלעך זיין אריבער־ צוגיין• . זיי זובן־א פונקט. א באקוועמער פונקט, אז זיין גרעגעץ זאל נישט צו שטארק זיין באגרענעצט.;אנג איז די גרענעץ, פארקרימט און גע־ דרייט. עם מרעפן זיך אין איר אלע קאנטראטטן פון א צעשטערטער וועלט, וואט שטייט אויף שוועד פון די רואינען, בכדי אויפצושטעלן א גייע אומארדענונג. עם קרייצן זיך אין איר די אמעריקאנער זאגע, די רוטישע, טשעכישע, פוי¬ ־ לישע, עם פארפלעכמן זיך אין איר קאמפליציר־ טע ווירטשאפט־תחומים. דא הונגער'און דארט א שפע, א נאכפראגע נאך 'וועב־שטאפן 'און אן אנבאט פון גאלד, א מאנגל אין שפייז־פראדוקטן און אן איבעריפלום אין לוקטום־ארטיקלען. פארך באט פון אימפארט און עקטפארט. עם זיינען אוייטנעלי^גט געילעכערטע נעצן, און דורך די לע־ כער שמומען זיך דורך געלר־שטוגלער און פי־ רער פון געגנבעטע, גערויבטע און קאנפיטקירטע סחורות. עם דרייען זיך ארום וואכן' פון גאר־ מאלן מיליטער און נישט נארמאלן, באוואפנטע פאלאקן, באוואפנטע דייטשע און ווייטרוטישע פליטים. י y א הפקר־לאנד, א פעלד געזייט מיט שטערוג־ גען. דער וואט ווערט אריינגעשליידערט אהער, ווערט געווארפן פון איין באנדע צו דער צוויי־ טער טיט כף־הקלע. נאצים פארבאהאלטן זיך אין די טאטרעם־בערג און קוקן אויס צו מארדן; פאלאקן לויערן אויף רויב, די אפיציעלע גרעגעץ־ וואך ארעטטירט, כדי צו קענעין ציען אויטלייז־ געלט, ברוטאלע זעלנער שיטן אין יעדן פאר־ דעכטיקן ארט. די רוטן ארעטטירן וועמען עם לאזט זיךנאר אין שפיאנאזש־פארדאכט; נענע־ ראל אנדערטעם פאגראם־באגדעם גנבהנען זיך דורך דא און דארט;' דיי עלמטטע גייען אוועק פון די 'לאגערן 'אין דייטשלאנד און שמוגלען אריבער געווער צו זייערע ברידער אין די פוי־ לישע וועלדער; העצער, פארבינדונגם־מענער, פראוואקאטאין, קריגם־געפאנגענע נאצים, וואט זייניען'אנטלאפן פון רוטלאנד; ם. ם. אפיצערן, וואט זיינען י אנטלאפן פון 'מיליטער־טריבונאל; "פאלקם־דייטשך, ויואם דרייען זיך ארוים פון גירוש אין דייטשן פאטערלאגד; : פראפעטיאנעלע שמוגלער, וואט פארזייכערן צו פירן זייי אויף דער פריי און פאירפירן ז*י צו בארויבן און באהאלטן זייערע ביינער אין די בלאטעם. און דא דארף מען אריבערפירן הונדערט און פופציק טויזנט יידן. און דא זוכן די בחורים - א פונקט. די איבערגעגעבענע לשם שמים. די הייליקע "געזעצברעכער“, די ל״ו פארבארגענע צדיקים, אין וועמענם זכות עם עקזיטטיירט די גאנצע יידישע וועלט. / ווען נישט זיי - וואלט שוין בעווינם נצחון געווען א פולשטענדיקער. ווען נישט זיי-וואלט נישט עקזיטטירט די אנטאפבארע פראנע 'פון אייראפעאישן יידנטום, וואט פאדערט א לייזונג. עם מאלט געווען אין ידי היימלאזע לאגערן בלויז א קליינע צאל. וואט וואלטן 'שוין צעזייט און צמשפרייט געיוארן 'אויף' יעדן ווינט. עם ווא׳טן שוי! מער י נישט געווען די "הונדערט טויזנט", וואט שמייען ווי א ביין אין הא ל רז 1 V