Undzer Worṭ · 1947-08-08 · 30/68 (8.8.1947) · p. Seite 5

אונרזער ווארט ד פארטוכב פון דער אטמאספערע וו. שטאננער מעזנטלער פארבעסערטע אויספירוגגען פון די אור* שפריגגלעכע ד״טשע טיפן 4-V2) A). מען האט מיט זייער הי?ף אין אן אומדערווארטעט רורצער צ״ט פארגרעסערט די הויר־גרעגעץ מיט מייטער* דיקע 130 קט. ד״ד. אז ביי דעם ביז איצט העכסטן ראקעטן־אויפשטייג האט מען דערגרייכט 170 קם. דערביי האט מען געמאכט א דיי אויסמעסטוגגען, פון ווע?כע עם זיינען אבער, ק״ן'איינצלהייטן ניט באקאנט. אזוי איז עם צום ב״שפי? געאוגגען צו פאטאגראפירן דעם זון־ספעקטרום, אויסער די א״נפלוסן פון דער אזאן־שיכט. די אומפאגגרייכע ארבעט צו דער דערקלערונג פון דעם באאבאב* טונגם־מאטעריא? וועט נעווים נאד פארנעמען א לענגערע צייט. אויר פאטאגראפיעס פון דער ערד* קוג? האבן זיר איינגענעבן, ביי וועלכע מען קען דייטלער דערקענען די קרימונג פון דער אויבער- פלאר. עם איז מיט זיכערהייט צו דערווארטן, אז די ראקעטן־פרווון וועאן נאד אין די נאעגטסטע יארן ברעננען נעוויסע ווערטפולע דערקלערונגען וועגן די העכערע שיכטן פון דער ערד־אטמאספערע. עם זיינען נאד דא פי? אנדערע וויכטיקע פרא־ בלעמען, וואס קענען דא נאד קורץ דערמאנט ווערן. אזוי טראגן אין די העכערע זאנעס די גאז־אטאמען אן עלעקטרישע לאדונג. די דאזיקע גאז־אטאמען, גערופן "יאנען" האבן געפירט צו דעם נאמען פאר די העכערע אטמאספער־שיכטן. זיי האבן א וועזג* טלעכן א״נפלוס אויף דער אויסבר״טוגג פון די ראדיא־כוואליעס. אויםערדעם ווערט די גאנצע אט* מאספערע דורכגעדרוננען פון אומדערקלערטע הויס ק״טם־שטראלן. צום סוף מילן מיד אויר גישט פארנעסן די אין די העכסטע זאנעס אויפטרעטנדע צפון־ליכטער. די דאזיקע פרעכטיקע פארבן־דער* שייגוגנען זיינען מערסטגט״לם צו באאבאכטן אין די געאנראפישע בד" ט ן, וואס?יגן ביי די ערד* מאגנעטישע פא?וסן. ביי א גע?עגנהייט דערגייען ז" ביז אונדזערע בד" ט ן, דאם?עצטע מא? האט מען געקענט באמערקז אזא שטארקערע צפון*?יכט* דערשייגונג דעם 27 יו?י 1946 אין דרום דייטש*?אגד. פאר א סר פון די דאזיקע פראגן איז נאד דא גאנץ ווייגיק געזיכערטער מאטעריא?, עם איז צו האפן, אז נאד איגגיכן ימעט מענ?ער זיין צו דער* ק?ערן אסר, ביז היינט, נאד ניט ק?ארע זאכן: די אפהענגינקייט פון וועטער*בי?דונג, די?אגדווירט* שאםט?עכע גערעטעגישן און אםי?ו די ארבעטס* פרייר פון מענטשן. שאר־בלאט פון יובל־נומער פון הדאר, וואסשטעלט פאר מיט זיך רעם גאנצן הימל מיט דער זון, לבנה און שטערן אויפן גרונט פון א בארג וועלכער דארף טיט זיך פארשטעלן סיני, פון אויבן א "סםר־תורה" טיט ביכער און פאפי־ רוסן, פון ביידע זייטן יידישע אריענטאלישע טיפן, וואם שעפן פון די אלטע ייתשע קולטור־ אוצרות. עם פעלט אויך גישט דערביי קיין מא־ דערגער פארשער, וועלכער ציט אויך זיין. יניקת פון די דאזיקע קוואלן און פון אונטן זעט זיך א פ?אס. וואם פארשפרייט זיך צווישן די דער־ מאנטע פיגורן־־מיט דער אויפשריפט ♦ «והנה הסנה בוער באש והסנה איננו אוכל" דאם סימבאליזירט די ווערטן פון "הדאר" אין די 25 יאר פון זיין עקזיסטענץ. אזא ארבעט מוז האבן א קיום און: קען נישט פארברענט ווערן, אפילו אין די שווערסטע טאמעגטן פון א פאלק. הסתדרות פרטיזנים־תיילים־חלוצים בגרמניה. גיגסקי. גרוסן און בילדער פון ארץ־ישראל, לי־ דער פון צונעפאסמן קאמפס־לעבן, ווי שליאנם־ קים "מיין נדד". אין נומער צ געפינען מיד א מין זעלנערישן "טאג־באפעל" אונטערן קעפל ,,אין אונדזערע טעג". וואם דריקט אוים דעם ווייטיק און שטארקט דעם מוט פון דער "יידיש־קעמפערישער רעזערוו־ אדמיי" און ענדיקט זיך מיט דער פארזיכערונג צו דערפירן מיט פארשטארקטע כוחות און טעמפא דעם קאמפ ביז צו אן אנטגילטיקן נצחון. די אויסצוגן פון דער ארץ־ ישראל פרעסע זיינען כאראקטעריסטיש און צוגעפאסט. דער טייל "אין אונחער לאגד" ברעגגט זייער אינטע־ רעסאנטע ידיעות פון הגנה. העפלה און בנין־ הארץ, מיט פאסיקע קעפ־איבערשריפטן און דאן האט דער רעדאקטאר י. שטיינגארטן אייג־ געפירט אן אינטערעסאנטע רובריק פון גלות־ בייעוץ א. נ. "צייט־נאטיצך, וואם אנטתאלטן טרעפלעכע באמערקונגען און באאבאכטונגען און צולעצט:- פארטיי־כראניק און 'אינטערעסאנטע' בילדער. מיט איין ווארט פון אלעם צוביסלעך איינגעפאסט אין א'שיינער לעבעדיקער פארם און דערצו נאך כמעט ווי אן פעלערן (סטילים־ טישע ווי אויך ארטאנראפישע). צוליב דעם אלייין איז ווערט, אז ער זאל הארציק באגריסט ווערן צום דערשיינען אויף דער שארית־הפליטה־גאם. און מיט דער זעל־ בער ענערניע ווי אין אנהויב (בעסער האט קיין * שיעור) פארטזעצן די ווייטערע. ח. ג-ד שטייענדע מערםטנטיי?ם פון א״זג־ארץ. קומענדיק פונם ווע?ט רוים איי?ן ז" צו דער ערד און קענען דערביי דערגר״כז 8 געשווינדקייט פון 80 קט. אין 8 סעק. אדאגק דער דאזיקער געשוויגדק״ט ווערן די גאז־מאלעקולן, וואם ז" באגעגענען אויפן וועג, צוז8מעגנעפרעסט און ז" דערווארעמען זיר, ביז ז" ווערן צעשטויבט און אויסגעדאמפט. דערב" קען מען זען די באקאנטע?יכט־שפורן אויפן הימ?. גאר די מעטעארן ב8זיצן אזויפי? סובסט8גץ, 8ז ז" קענען טראץ דער דערהיצונג און דער פארדאם־ פונג דורכדרינגען די׳ ג8נצע אטמאספערע און זיר דורכרייסן ביז דער ערד. ראם דאזיקע, צום גליק רעכט זע?טענע פ8?ן, קען ברענגען מיט זיר 82- דייטנדע פ8רוויסטונגען. אונדזער נ8ז-8רומהי?וננ איז 8?זא אן אויסגעצייכנטער שוץ-מ8נט? קעגן די ק?עגערע הימ?ישע סנ8רי8דן, ווע?כע, — צוגע־ צויגן פון דער שמערקראפט פון דער עדר — שטראמען אומאויפהערלעך צו איר צו. יעדע סע* קוגדע האגלען אויף דער עדר 8ראפ מערערע צע־ גער טויזגטער, 8זוי 8ז די ערד געמט צו אין נע- וויכט. געווים האט ראם דאזיקע צונעטען ק״ן שום באד״טונג. אדאנק דעם געבאנטן וועג פו! די מע־ טעארן האט מען נעקענט באמערקן העפטיקע שטראמען אין די הויכן פון כמעט הונדערט קי?א* מעטער, ווי אויר באקומען א געוויס בי?ד פון דער גאז־צוזאמענזעצונג אויבן. ביז איזט איז מען ביי ד עם באאבאכטן פין טעטעארן נעווען אויסגע* שטע?ט אויפן צופא?. איצט וועד ן געמאכט פרו וו ן מיט זייער הי?ף אין אן אומדערווארטעט קורצער מעטעארן אנטשטייען אויר ראן, ווען עם גע?ונגט *אתים צו ש?יידערן נעאייננטע קערפערס, צ״ב ק?ייגע אייז־ק״לעכלער, אויף א הויר פון הונדערט קי?אמעטער, ז" מערן ראן ביים פא?ן אויף דער ערד ווייס*ג?יענד און ביז ז" קומען אין די נידע־ ריקערע זאנעם מערן ז" אויסגעדאמפט. אזא פרא- יעקט איז אויסגעארבעט געווארן דורר פראפעסאר צ וו יק" אין פאסאדענא (פ. ש. א.). ורענן רעם פלאן פון פראפ. צוויקיי קען פא?געגדעס געזאנט מערן: כדי צו ברעננעז די) קיגסט?עכע מעטעארן אין דער נויטיקער הויר מערן אין אמעריקע פארמעג* דעט פארש״דענע ראקעטן־מאדע?ן, וו£ס זייגען און טשערניכאווסקי, דאן שמעון גינצבורג, אב. גאלדבערג, שניאור, פורמאן, שמעונוביץ, שמואל ראזענפעלד, אפרת, דניאל פרסקי, מוראוו און אנדערע פון דער פארגאנגענער וועלט, * וואס האבן פערמאנענט מיטגעארבעט אין "הדאר“, כדי צו קענען אפשאצן זיין הוי כן גיווא און זיין קלאם. עס איו נאר א שאד, זואם ער איז ביזן הייגטיקן טאג געבליבן כמעט וויי א בן־יחיד אין אמעריקע. עם איז אפשר אין א געוויסן זין דער גרויסער פליום זיינער, וואם עס האבן אין אים געפונען א פלאץ און א פרידלעך־פריינמלעכע אטמאספערע די העברעאישע פען־העלדן אין דער וועלט. אינטערעסאנט און כאראקטעריסטיש איז דער NO״N. עתון התנועה ז ארויסגעגעבן פון עם ליבן פאר אונדז צוויי גומערן פון דעם פח״ח־זשורנאל, וואם זייגען ארויס אין דער עג־ גער לופט פון אוגחער שארית־הפליטה וועלטל, דוקא אין א צייט, ווען עם ווערן פארשרינן פון אלע זייטן, די "ווי שוואמען נאך א רענן" ארוים־ געוואקסענע צייטונגען און זשורגאלן - זיי ליגן פאר אונדז ווי צוויי עדות, מאם זאגן אן אומ־ שטרייטבארן אמת, ווי דאקומענטן, וואם באווייזן זייער־׳לעבנם און עקזיסטענץ־בארעכטיקונג. איך האב זיך נישט באקענט געעגמער מיט די כוחות, וואם ארבעטן ביים צוזאמענשטעלן דעם העכסט־פאםיקן און אינטערעסאנטן מא־ מעריאל פאר אונדזער פארטיואן, זעלנער און חלוץ. און מער פון אונדז איז עם נישט געווען?, וועמען פון אונדז מעט נישט פאראינטערעסירן דער געראנגל פאר אוגחער קיום, רעד דראנג פאר א יידיש ארץ־־ישראל? איך ווייס נים וויפיל מאן עם ארבעטן דארט, איינם ווייס איך, אז זיי זיינען ווערטפולע מיפן פון מענמשן פעאיקע, מאם זיינען ארויסגעוואקסן פון דער קעמפערישער העלדן־מאסע און ווייסן וואס איר צו נעבן. אין די זשורנאלן געפינען מיר אין א פאפו־ לערער שפראך באהאנדלם רעאלע טאג־טעגלעכע פראבלעמען, ווי מאמענטן פון אונדיזער לאגער־ לעבן אין דייטשלאנד, פאליטישע איבערזיכט׳ן, דערמוטיקנדע צום קאמף־וועקנדע קורצע אר־ טיקלען־לאזוגגען, בילדער פין קדושים־קעמפער, :ווי ישרא; בוסעל און ש. גערלינג פארטיזאנער־ העלדן, 8 יירישער פארטיזאן פון ש. קאטשער־ אבאכטונגזוז האט דאן געמאכט שטערמער אין יאר 1926. ער האט אויסגעפונען, אז ז" געפינען זיר אויף א הויר פון 30 קט. און אזויארום?יגן ז" אין דער אזאן*שיכט. ווענן די פער?מוטערמא?קן האט מען גאר ביז איצט ק" ן ווייטערריקע אייגצ?הייטן נישט דערגריגדעט. 8 מייטערדיקע הימ?ם־דערשייגונג, מאס האט געפירט צו דער אונטערזוכוג; פון די ד.ע- כערע אטמאספער־זאגעס ז״גען געווען די?"•:טנדע נאכטווא?קגם, אייגנארטיקע שאפוגנען, מאס?"כטן אפט אין פיגצטערע,?בנה?אזע נעכט.שוין אין ׳.1648 זייגען אזעאכע מא?קז־באאבאכטונד.ען פארצ״כנט געווארן פון אייגעם פעטער מייגנאן אין רעם בור "פערספעקטיווא האראריא". נריגט?עכע מעסטוג* בעז מעגן ז" ער הויר האבן פארגעגומען א. דזששעם פון יאר 1890— 1887 און דאן מ ירעד שטער- מער אין יאר 1932. ז יי האבן ביידע אייגשטימיק אויסגעפונען אז די דאזיקע מא?קנס געפיגען זיר אומגעפער אין א הויר פון 80 קט. און קעגען דער- ב" דערגרייכן א האריזאנטא?ע געשמיגדקייט ביז צו 1000 קמר א שעה. פון וואס די דאזיקע ווא?קגם באשטייען איז ביזן היינטיקן טאג אומדערק?ערט. ווארשייג?ער האנד?ט עם זיר דא מעגן פיינעם נע- דיכטן שטויב פון קאסמישע אדער מו?קאגישע פיי?ן ביים אויסבתר פוגם ומ?קאן קראקאטאו זיינען צ. ב. ריזיקע ־שטויב־מאסן הויר ארויסגעש?יידערט נע- ווארן,און האבן א?אנגע צ״ט געבי?דעט פרעכטיקע פארבן־דערש״נונגען אין דער אטמאספערע. אויר ביי די עקספ?אזיעם פון?י אטאם־באמבעס אויף ביקיני זא?ן האבן ראריא־אקטיווע טיי?עכ?ער אזוי הויר געווארפן געווארן, אז ז" האבן געקענט דורס מאכן א ר״זע ארום א הא?בער ווע?ט.יעדנפא?ס איז פון פראנקרייר און אמעריקע געסע?דעט געווארן וועגן איינטרעפן פון אזויגע ראדיא־אקטיווע שטויב־ טיי?עכ?ער. די זאנע פון 80 ביז 120 קט. קען מען עטוואס דערק?ערן דודר די באאבאכטוננען פון מעטעארן און שטערן־עקן. שטערן־עקן או1מעטעארן אונטער* שיידן זיר נאר?ויטזייער גתים, אבער ניט אין ז"- ער צוזאמענזעצונג. די שטערן־עקן זיינען שטויב» קערנער, רי מעטעארן דאקעגן ריכטיקע ברובן,בא* לויט דעם באגריף, מאם מיד האבן מעגן דעם אמעריקאנישן יידישן לעבן r דער'שטארקער פולסירנדער שטראם פון טעגלעכן הדהא, די ביזנעם און אלע איבעריקע זארגן פון דעם מענטשן־״ראבאט”, וואס איז בראשו ורובו ארייג־ נעטאן אין רעם אלגעמיינעם דראנג איבערצויאגן אי ינער דעם אנדערן און ווערן א גרעסערער "אלרייטניק"; מען מיר קוקן זיך געענטער צו צום פרצוף פון דער טעגלעכער אמעריקאנער פרעסע און ספעציעל דער יידישער, ווז דער לייענער ווערט געשפייזט כדט די קיצלדיקסטע מעשיות. וואס נעמען אין זיך אדיין: "ווונדערלעכע מארר־ נעשעענישך "מאן, ווייב און געליבטע געשיכטן" און אנדערע מעשיות פון טיפ "ד#ר טאמע האט געזוכט דער מאמען האט ער געפונען א שיקסע", צוהערנדיק זיך צו דער שטים פון די פרעסע־ וועטעראנען, מאם דריקן) אמם זייער מורא, אז דאס יירישע ווארט אין אמעריקע איז קינדער־ לאז, האט נישט קיין צומוקם - מוזן מיר מיטן גועסטןירעספעקט במגן דעם קאפ, פאר די מענטשן וועמען עם האם זיך איינגעגעבן אין משך פוי 25 יאד צו שפייזן דאם אמעריקאנעי• יידנטום־ מיטן געדרוקטן העברעיאישן ווארט. אפשטעלן זיך און צעגלידערן די 1265 נימערן פון "הדאר". וואם זיינען דערשינען אין לויף פון 25 יאי, איו אוממעגלעך און' צוועקלאז, דערפאר 'איז כדאי צו דערמאנען די פערזאן פון רעדאקמאר־ארויסגעבער מ.' רבולוב, וועלכער האט מים מסירת־נפשדיקער ענערגיע דורכגע־ בראכן אלע מכשולים, (און שטערונגען זיינען געווען!) און נעצויגן דעם זיידענעם פאדעם פון העברעאישן חורת־ווארט, וואם האט 'נעשלאגן ווארצלען הן אין.דערציאונגם־הינזיכט, יידישער עטיק און פארשפרייטן אוגדזערע קלאסיש־ליטע- רארישע ווערטן, ו5ן מיטגעהאלפן קומען צום ווארט יונגע דעבויטאנטן, וואם האבן שפעטער געפונען זייער בכבודיקן ארט אץידער העברע־ אישער דיכטערישער און ליטערארישער משפחה. אמך דער ציוניסטישער' געדאנק האט געפונען זיין פ ולן אמסדרוק אין דעם "הדאר". די שווערסטע טאג־פראבלעמען זיינען באהאנדלט געווארן אין דער לעבעדיקסטער און צום לעבן צונעיפאסטער העברעאישער שפראך און געפוגען זיין געהעריקן אפקלאנג. עם וועט גענוג זיין צו דערמאנען די נעמען פון אוגדזערע דיכטער־גגיאים;' ח. נ. ביאליק (2*טער טיי?) גאנץ דערפא?גרייר האט זיר געשטא?טיקט דאס פארווענדן מאנשאפטס?אזע רעניסמריר*בא?אנען, פארזעענע מיט איגסטרומענטן, מאס פ?ענן, גאכן פ?אצן פונם בא?אן אויף נרעסערע הו יכן, זע?בםט־ שטענדיק?אנדן, ^מיט דער הי?ף פון פאלשירעמם. די פארצייכענוננען פון די אינסטרומעגטן קעגען נע- מאכט מערן אווטאמאטיש בשעתן אויפשטייג, ארעד מיט דער היקייפוז א ק?״נעם ראדיא־זעגדער ׳שט* רא?ן זיי גאכאגאנד אפ און מען קען די דאזיקע סיג- נא?ן אויפכאפן אויף דער ערד מיט א ראדיא־אפ* נעמער. אין דעם דאזיקן פא? רעדט מען וועגן רא- דיא* טיף- מעסטוגגען. מיט ז"ער ר.׳?ף קומט מען ביז א הויר פון?ערר 35 קם. מען מען איז מוותר אויף די אינסטרומענטן, ראן געמינט דער בא?אן נאר א הויר פון א צען קי?אמעטער און מען קען ראן ווייגיקסטנם פארפא?נן די שטרעמוגגען אין די דא* זיקע הויכן, מאס פארראטן זיר תרד די פ?׳- ריס טונגען פון די בא?אגען. אויף דעם דאזיקן וועג איז מען געקומען צו א גאגצער ר" ווערטפו?ע איינצ?הייטן,וועגן דער ער- דישער אטמ$םפערע.צו די געהערט, פאר א?עמען, דאס אנטדעקן פון דער אזאן־שיכט, מאס געפיגט זיר אויף דער הויר פון 30 בי ז 50 קט. אזאן איז א גאז, ב״ ווע?בן עם פארביגדן זיר שטעגריק 3 אטא־ מען זויערשטאף, בי?דנדיק איין מא?עקו?, בשעת- אין'געוויינ?עכן?ופט־זויערשטאף זיינען גאר צוו" זויערשטאף*אטאמען צווישגאיינאגדער פארבוגדן. אטאמארן־זויערשטאף— א?זא זויערשטאף, ביי ווע?כן• יערער זויערשטאף־אטאם עקזיסטירט אנוס- פאר*זיר — טרעפן מיר נישט נאענט פון דער ערד. אין גרעסערע הויבקייטן מערן אבער אוגטער דער ווירקונג פון די זון־שטרא?ן ביי א מיי? פון די זוי* ער*שטאף*מא?עקו?ן, צעט״?ט די אטאמען. די אייג* צ?נע אטאמען, מאם קענען זע?בםט ניט עקזים* טירן האבן" דאן די נע?עננהייט זיר צו פאראייגיקן מיט די פארב?יבעגע זויערשטאף־מא?עקו?ן אין מא?עקו?ן אזאן. דער גאז אזאן'בי?דעט זיר אויר אין דער נאעגט פון ע?עקטרישע פוגק־אויס?אדונ* גען אדער פון הויר־זוגען (אין בערג צ. ב.) און •פארראט זיר דורר אן אייגגארטיקן שארפן גערור, מאס מערט אפט פארביטן מיט שמעב?-דאמפן. דע- ריבער אויר קעגען מיר אפט?"עגען ביי שי?דערוג* גען פון ב?יץ־אראפפא?ן מענן א "שוועב?־רית", מען אין דער ווירק?עכקייט האגד?ט עם זיר גאר מעגן אזאן: וויי? דער ב?יץ איז א געווא?טיקע פונקען* אויס?אדונג, און ביי זיין אראפפא? אגטשטייע! גווי* סע סכומים אזאן. מא?ט מען דאס גאנצע אזאן, וואם געפינט זיר אין דער אטמאספערישער אזאן־שיכט אונטער ז יי¬ עד א שמאכן דרוק, צוזאמענגעפרעסט אוגטער דעם נארמא?ן יבשה־דרוק, ווא?ט זיר באקומען א גאז* שיכט פון גאר צוו" ביז פיר מי?ימעטער די גרעב. מען דארף דר דערביי גישט?אזן גארן און באט*, ראכטן די צא?ן צו?"כט, מיי? הגם די דאזיקע גאז* סכומים זעען אויס אויפן ערשטן ב?יקצו זיין אוט- באדייטנדע, זיינען ז" דאר גענוגנד גתים, כדי ניט צוצו?אזן נרעסערע טיי?ן פון די זון*שטרא?ן צו דער יבשה״דאס באציט זיר פריער פאר א?ץ צו די או?־ טראפיא?עטע טיי?ן פון די זון־שטרא?!, א?זאאדי דאזיקע כווא?יעם, וועמעגס?ענג עם איז ק?ענער פון די כווא?יעם, מאס מערן פון אוגדזער אויג אויס נענומען א?ם פיא?עט געפארבטע. מען קען דעריבער די דאזיקע כווא?יעם דערקענען ביים שווארצן א פא- טאנראפישע פ?אטע. איין ברוכטיי? פון די או?טרא* פיא?עטע זוו*שטרא?ן תיסט דאר דורר די 8מ- מאספערע און?אזט זיר ראן מערקן דורר ווייטאק* דיקע זון־בראנדן ב" בערג ר" זעם אדער אויפן ים. אבער פאר די געזאמטע או?טראפיא?עטע שטרא?ן איז די אטמאספערע גאר מער אומדורכדריגג?ער, ווי א מעטא?*פאגצער. ד^אטמאסםערע איז א?זא פאר די הויכע או?טראפיא?עטע פרעקמענצן פו?* שטענריק "אומדורבזיכטיק׳, אדער ריכטיקער גע- זאגט אומדורכ?אזבאר. ווא?ט די אטמאספערע פ?וצ?ונג פארשווונדן געווארן מא?טן ס" די מענטשן ס" די בע?י־היים געמוזט?יידן פון שווערע באשע* דיקונגען פון די נישט אפגעשוואכטע אולטראפיא־?עטע־שטרא?ן. א?ם א ק?"גער ביישפי? קען דינען דער זוגען־ש?אק, א?גפא?ס ווא?ט דאס אויפהאלטן זיר אין שטוב געשיצט פון די דאזיקע שטראצן. נישט קענעגריק אדורכדריגגען די אזאן שיכט מיט בא?אגען,מוז מען בכן,זוכן אגדערע הי?פםטיט?ען, כדי"צו שטודירן די העכער?יגנדע זאנעם. אייניקע דערקלערונגען קען מען ג^קומען פון דער באאב־ אכטונג פון צוו" אייגגארטיקע, זייער זעלטן אויפ* טרעטנדע מאלקן־טיפן. דאס א״גגטלעכע בילדן זיר פון וואלקגס ענדיקט זיר אומגעפער ביי 10 קם. די הויר, דאר עקזיסטירן נאר די רעכט אומדערקלערטע פערלמוטערמאלקנס, מאס מערן אייגצלגע געזען אין די צפונדיקע?ענדער. ז״ער גאמען׳ נעמט זיר פון רעם פאר ז" אייגנארטיקן און געוו"גלעד גישט באאבאכטעטן פערלמוטערגלאגץ. צום ערשטן מאל זייגעז זיי גענויער געפארשט געווארן פונם געלערנמן מאן אין אסלא אין די יארן 92—1871, מייטערעפא* ביבליאגראפישע נאטיצן שבועון יוצא ע״י הסתדרות העברית באמריקה־ניז־יורק. 0 ל