Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 29/67 (1.8.1947)
- Date
- 1947-08-01
- Page
- Seite 10 (sequence 10)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 68% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243333--537-7243118- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
V אונד־זער ווארט ez zajnen do gewise tejrucim, di m4nczn denken zieh nit cu stabilizirn do) un dos brengt undz nit kejn grojsn kowed in di swiwes ojserhalb undz. Dogh kenen mir mit cufridnkejt zogn, dos undzer rajon hot arojsgegebn zejer a szejne col chalucim, ojsgebildete un forberejtete cu a lebn fun a nuclecher produktiwer arbet far undzer land. Asach fun zej 7-ainen szojn ajngeglidert in der landwirtszaft fun Erec Jisroel. A tejl gefinen zieh in Cypern un a tejl ojf der lecter maapilimszif ״Jecijas Europa 1947“. Fun danen ojs szikn mir zej iber di hareikste briderieche dermutikungs grusn ojf zejer weg un kamf far undzer alemens zach. Zol zejer gajst un wiln nit gebrochn wem, zoln zej wisn, az mir ale sztejen unter zej un wein gejn in zejere wegn. }feidisze 6ftie$uhg> Leiter dt' Eich l er. Di ojfgabe fun der optejlung iz ojscuforszn un ibereugebn cu di gerichtn farszidene misbrojehn wirtszaftleche un gezelszaftleche fun komitetn un jechidim. Di arbet iz in emes ni7t kejn lajchte, mit rikzicht darojf wos mir bazien nit kejn ejgene jurisdikcje, kejn szum ejgene ongeszribene gezecn, wos zoln regulirn undzer gezelszaftlech lebn. Derbaj kumt zejer oft ojs cu miszpetn lojt jidisz ongenumene klolim fun gezelszaftleche arbet. Di ojfgabe fun der opt. iz cu fartejdikn jidisze arestirte, arajntrogn apelacjes kegn gerichtsurtejln, zamlen dokumentn fun naci un krigs farbrecher. Di optejlung farnemt zieh ojeh mit cunojfszteln metrikes un chasene aktn, mit ojszuchn krojwim, un culect ojeh mit der forberajtung fun statistisze materjaln, wegn jidiszn unbaweglechn ejgntum, fabrikn un warsztatn in di dajezisze sztet un derfer. Der materjal darf dinen der beforsztejendiker widergutmachung wos undzere jidisze weit organizaejes farlangen fun di Farejnikte Felker. Leitet di' K r u t. Der resort halt zieh erszt in antwiklen, derwajl farnemt zieh der amt mit bazorgn taszmuszej k’dusze far dem religjezn tejl fun der bafelkerung in undzer rajon, sztejt in kontakt mit ale religjeze resortn baj di lagern un orts-komitetn. Biz hajnt hobn noch nit ale waadim datjim ojf di erter farsztanen di nojtwendikajt fun an engen kontakt mit dem Regionaln Religjezn-resort. hxdüidiwOzacic &tUejtCU*g. Lefter dt’ Sxechter. Dos iz ejns fun di gebitn ojf welchen mir hobn amwejnikstn wos ojfcuwajzn. Di szuld ligt nit in undz. Di gance cajt wos mir geflnen zieh do ojf der erd, hobn mir nit gekent bawajzn geherike rezultatn fun produktiwizirn dem Jid wos geflnt zieh unterwegns kajn Erec Jisroel. In München iz di lecte cajt geszafn geworn der Employment Board wos hot szojn jo gewise plener fun arbet ojf dem gebit, un in undzer rajon hot er noch wejnik wos ojfgetun. Di ejncike fach-szuln fun ORT welche ekzistirn in undzer rajon, zajnen Bamberg-lager mit• an erech 180 sziler, Eichstatt 150 sziler, Windsheim 120 sziler, Ansbach-Bleidorn und Fürth-lager. Culect muz men noch eugebn, dos di politisze arojstretungen fun undzer Regional Komitet bemeszech fun di 4 chadoszim fun zajntetikajt, zajnen tomid gewen ojsgehaltn in dem gajst fun cijonistiszer farwirklechung. Mir farendikn dem baricht fun undzer Regional Komitet mit dem wuncz bekorew cu farlozn di erd un onhojbn a normal menczlech lebn in undzer bafrajt zelbstsztendik Erec Jisroel. 'Bariobi iun mce(or<zicer b' B. X^enenbaum Troc dem wos der ch. Dines hot szojn opgegebn an ojsflrlechn baricht wu es wem barirt;ale ongelegnhejtn, wos zajnen nojgeja dem resort welchn ich baklejd, doch wil ich noch zogn a por werter, gebndik dermit a kuren iberblik iber der läge in undzer rajon. In algemejn iz undzere arbet zejer baszwert durchn fakt wos a gewise tejl gemejndn un lagern pasn zieh nit cu ale administratiwe farlangen fun undzer # organizacje-optejlung. Es muz ojf dem ort ojfgeklert wem, az ale onwajzungen un instrukejes, welche mir szikn ajeh iber, zajnen undz diktirt. durchn Central Komitet in München. In der arbet fun a tejl komitetn szpiglt zieh bojlet op der mangl fun derfarung baj di ejncelne komitet-mitglider. Batrachtendik di läge in farszidene jiszuwim, hobn mir festgesztelt, az manche mitglider farsztejen iberhojpt nit zejere flichtn. Di grünt ojfgabe fun jedn komitet-mitglid, darf zajn dos iberwachn zajn resort bifrat un di arbet fun ganen komitet bichlal. Es wajzt zieh ober arojs, az gewise komitet-mitglider batrachtn zejer mandat, als ern-amt, welcher farlangt klojmerszt nit di mitarbet fun zajn perzon un iz genclech pasiw in zajn arbet. Di dozike anomalien zajnen gojrem, az ansztot dem, wos der komitet darf zajn der faktiszer onfirer fun jiszuw ojf ale on ojsnam gebitn, wert er poszet farwandlt in an ojsfirungs-organ in di hent fun gewise baamte. Un ject wein mir ibergejrt cu konkrete faktn. Es iz a chojw fun ale jiszuwim arajncuszikn nomentleche arbeter-listes. Ojfn smach fun der doziker liste wem arojsgegebn di Joint-cutejlungen. Mir hobn gemuzt mit jedn lager un gemejnde bazunder kemfn biz mir hobn zej endlech gekont bajkumen. Dem 15. juli hobn mir derhaltn dem dringendn ojftrag fun C. K. in München glajeh cu farlangn fun ale lagern di ojfsztelungen fun di remont-kostn. Mir hobn dem cirkular glajeh ibergeszikt in ale lagern onwajzndik ojf der wichtikajt un dringlechkajt fun der frage un ongebndik a termin bizn 18. juli. Nor der lager Fürth hot di ojfsztelung arajngeszikt dem cwejtn tog, di iberike dakegn hobn es derlejdikt erszt a woch noch dem termin. Bizn hajntikn tog fein noch di ojfsztelungen fun lager Windsheim un Strüth. In zejer fll faln wem nit respektirt di, durch undz arojsgegebene, instruke jes, wos farszafn sztendik a sach umangenemlechkajtn un brengen cu gewise umgewunczene folgn. Cum bajszpil: der sztot-komitet in Marktredwitiz iz szojn ejnike mol ojfgefodert geworn cu wejln an’ern-gericht. Di komitet-mitglider fun der dermonter sztot gefinen a ponim ajn, az aza institueje iz iberhojpt iberik un firn nit ojs di instruke je. Der rezultat iz folgender: cum regionalm ern-gericht zajnen arajngefjpsn a gance rej onklages fun di ajnwojnef in sztot Marktredwitz, welche muzn lojt der procedur curikgeszikt wem cu der erszfer instanc, dos hejst cum ern-gericht in Marktredwitz, Azoj wi dos ern-gericht ekzistirt nit, blajbn di onklages nit betracht. Es iz a custand welcher kon wajter nit tolerirt wem. A cwejter bajszpil: Undzer Inspektor kumt cu fom ojf a bazuch in sztot Hof/Saale. Troc dem wos di mitglider fun komitet hobn derfun gewust. hobn zej doch gefunen far nojtlk grod damols awekeuforn in Bad-Steben. A nit gezunte derszajnung merkt zieh in gewise komitetn wu es wem majorizirt, culib priwate ambiejes* ejnike mitglider, wos in rezultat brengt es szodn dem klal ajnwojner. Di faln in Kulmbach, Marktredwitz un andere redn szojn genug far zieh. Der chojw fun undz iz wi wajt meglech cu farmajdn di priwate sichsuchim un onwendn ale mitlen um cu kenen arbetn gernejnzam cum gunstn fun der gancer bafelkerung. Ai di komitet-mitglider welche reprezentirn di bafelkerung farsztejen nit oft zejere ojfgabn, basztetikt ojeh der lecter fal in sztot Ansbach, wu di perzenleche rajbungen un ambiejes fun di komitetmitglider wem hecher awekgesztelt wi di interesn fun ale sztot-ajnwojner. Es muz sztark untergesztrochn wem, az di buchflrung un di dokumentär: je darfn ge Art wem in ale, on ojsnam, jiszuwim, genoj, pinklech un durchzichtik. Mir hobn cum forzicer fun komitet in sztot Münchberg dem fulstn cutroj. Er hot ojfn gezelszaftlechn gebit zejer Al fardinstn, zol nor dermont wem a klejner fakt mit dem geweznem sztrof-lager. Wi lang der doziker lager hot zieh gefunen in Münchberg iz er gewen unter der sztendiker ojf zieht un iberwacht geworn durch der ibergegebener hand fun ch’ Schapelski. Fun der cajt ober wen der lager iz ibergetrogn geworn noch Würzburg, zajnen di arestirte gebiibn inganen on a farzorger. Troc dem wos in der szpic fun komitet in Münchberg sztejt aza fardinstfuler man, doch iz di dokumentaeje nit wi geherik awekgesztelt gejyorn, azoj wi es farlangen di algemajne forszriftn. Zol baj der gelegnhajt bemerkt zajn az troc di mermolike onwajzungen, dos di oßcjele szprach iz iwrit oder jidisz, bakumen mir doch di korespondenc in der dajezer szprach fun asach ortszaftn wi sztot Fürth, Hof, Pegnitz un andere In Bayreuth git zogar dos erngericht arojs urtejln in der pojliszer szprach. In der lecter cajt iz antsztanen a plan fun der organizacje-optejlung in München, wegn kiren dem baamtn-sztand un likwidaeje fun gance komitetn, welche nemen arum wejniker wi 100 ajnwojner. Es iz forojscuzen, az in undzer rajon wein arojsfaln 4 bis 5 komitetn. Baj a tejl komitetn wem di ojfsztelungen, welche dinen als dokumentn iberhojpt nit untergeszribn. Mir machn ojfmerkzam, az jeder dokument, ojfsztelung, raport oder andere szrajbns muzn ojeh azoj untergeszribn un gestempelt wem wi jeder brif. Culib gewise unpinklechkajtn iz der sztotkomitet in Westheim ojfgelejzt geworn un es iz basztimt geworn a farbindungsman. Cum sof a por werter wegn di lagern. Dermonendik di lager-komitetn muzn mir kumen cu der ojsürung, az nit ale komitetn sztejen ojf der geheriker hojeh. Der komitet in lager-Ansbach arbet zejer szwach. Di komitet-mitglider derAln nit zejöre ojfgabn un di arbet iz nit kajn fruchtbare. Troc di mermolike ojffoderungen un onwajzungen fun undzer zajt iz, lajder, kajn szum enderung nit forgekumen. Der Regional Komitet baszeftikt zieh ject mitn regulirn di dozike frage un es iz cu derwartn in kuren a geherikn baszlus. Der komitet in lager-Bamberg, wos hot szojn a lange praktik un a grojse derfarung, szwankt. ojeh in gewise hinzichtn. Azoj cum bajszpil wen andere gernejndes oder lagern V geAnen mitlen far zejere reprezentancewekn, ken der lager-komitet in Bamberg aza kwele nit geAnen. Di resortn wi es wajzt zieh arojs arbetn nit geejnikt. Dos lager-biuro git on in zajn raport di col baszeftikte ojf 542 perzonen in der cajt wen zejer arbet samt git on 650. Azoj arum zajnen mir gewen gecwungen di zach ibereugebn der regionaler rewizjons-komisje. Nochn ibernemen di tetikajt durchn najem komitet in Lager Eichstätt-Jägerkaserne, iz di arbet awekgesztelt geworn ojf der riehtiker hojeh. Der komitet Alt ojs zajne Aichtn ojf ale gebitn cu der fuler cufrjdnhajt fun der gancer bafelkerung. In baeug ober cum derlejdikn di formalitetn farn Regional Komitea blajbt er hintersztelik. Di monatraportn wem nit richtik ojsgeAlt. Di arbeterliste nemt ojeh arum di arbeter fun szchejnesdikn lager, azoj az zi ken nit dinen als unterläge. Noch Al bamijungen iz endlech gelungen dem lager Eichstätt/Annex B. C. cu ibercajgn un ojfklern ale umpinktlechkajtn. Ject gejt szojn dort di arbet Al beser. Nochn regplirn in lager Fürth di frage mit der Unrra (hajnt IRO) sztejt ject der komitet ojf der richtiker sztufe. Es iz kimat der ejneiker jiszuw welcher Alt ojf zieh di gance farantwortlechkajt far zajn arbet und derlejdikt FRAJTIK, 1. AUGUST 1947 ale ongelegnhajtn mit der genojster pinktlechkajt. . Noch der demisje fun komitet in lager Hof zajnen mir gewen geewungen cu nominirn a cajtwajlikn komjtet bizn adurchArn naje waln. Troc dem wos der komitet hot zieh genumen Aajsig un gewisnhaft cu der arbet, doch hot der Central Komitet in München culib juridisze tajmim undz baojftragt im ojfculejzn. Mir hobn di farordnung ojsgeArt un lojt der onwajzung nominirt a komisariszn farbindungs-man. In kuren wet di läge dort gereglt wem. Der lager Windsheim nit kulpdik ojf dem, wos er iz lojt der col ajnwojner der grester jiszuw in undzer rajon, sztejt er doch op iz zajn arbet ojf gewise gebitn. Der lager hot cum bajszpil di algemejne ajnwojner liste wi ojeh di arbeter-liste arajngeszikt noch grojse bamijungen erszt dem 25. juli. Azelche forgangen paralizirn undzer arbet un zajnen gojrem a sach umgewunczene konsek'wencn. Ale raportn kumen on wajt nochn termin noch Almolike monungen. In forikn monat iz ongegebn di col kranke ojf 864 perzon dan wen 68 iz faktisz gewen in ganen 135. Nor mit der fulster bawustzinikajt un farantwortlechkajt fun jedn komitet bichlal un jedn amtirndn Komitet mitglid bifrat ken undzer arbet zajn derfolgrajch. 'BaricJyt £un wice-iföv&iceF 1} (2,+ ‘GLnd&weig Ich wil Ajch ibergebn a kuren iberblik iber di bacijungen mit di macht-Organen, wi UNRRA, amerikaner Militer-macht, Joint un andere. Mit der UNRRA, welche iz in ewiszncajt likwidirt geworn, zajnen gewen di bacijungen farszejdnartik. A grojsn bajtrog cu der gute oder szlechte cuzamenarbet, hobn Al mitgewirkt di amtirnde UNRRA-baamte oder direktem. Grojse szwerikajtn hobn mir gehat mit UNRRA-Team 1044, wos geAnt zieh in Bayreuth. Di UNRRA hot sztendik ojf a diktatoriszn ojfn traktirt undzere lagern un gemejndes. Azoj arum, az es hot sztendik gemuzt kumen cu rajbungen ewiszn di komitetn un UNRRA. Der Regional Komitet hot gemuzt in Al faln interwenirn, ober der derfolg fun di interwenen iz gewen farszejdn. Der RK hot gemejnzam mit der UNRRA Area Team 1044 geszlosn an enlechn opmach, wi es iz geszlosn geworn in centraln massztab, ober lajder hobn in a sach faln di UNRRA-baamte di opmachn niszt gehaltn, wi c. b. lager-Bamberg un lager-Hof. A bazunder szarfer konflikt iz forgekumen ewiszn lager-komitet in Fürth mit dem UNRRAdirekter, wos hot zieh farendikt mitn awekgejn funm direkter un dan hobn zieh di ba- ( eijungen farbesert. Baj di Al zicungen, wos mir hobn gehat mit der UNRRA, hot zieh sztendik gemerkt in di baeijungen fun ansbacher Area Team a guter wiln un a farsztendnisz far undzere szwere Problemen. Ich wil ajch baj der gelegnhajt dermonen, az in dem krajz Ansbach hobn di lager-komitetn farsztanen cu geAnen di richtike szprach mit der macht. Noch lange bamij ungen hot zieh ojeh ajngegebn farbajtn di letisze un ukrainisze UNRRA-baamte mit jidisze in di jidisze lagern. Ober, fun bejde edodim, hen fun komitet un hen micad di jidisze UNRRAongesztelte darf zajn a guter wiln cu cuzamenarbet un niszt patern cajt un energie ojf sichsuchim un rajbungen. Es darf niszt zajn kajn frage, wer es diktirt, oder wer iz di hojpt-instanc. Mir muzn far jedn prajz firn a gemejnzame arbet cum nucn fun undzere brider un szwester fun undzer rajon. Dos iz gewen der eil un der zin fun di zelbstfarwaltungen, wos iz noch szwere mi dergrejeht geworn. Ich muz ojeh batonen, az jidisze" UNRRA-ongesztelte, wos zajnen arajngezect geworn ojfn forszlag funm komitet un wiln niszt cuzamenarbetn mit im,, ken der komitet mit a frierdiker farsztendikung mitn RK curikeijen fun zejere postns. A por werter wegn der sztelung fun der UNRRA cu di kibucim. Mir muzn lajder festszteln, az di lecte cajtn zajnen ajngeAosn onklages cu der UNRRA wegn anti-sanitarn cusztand fun di kibucim. In der erster rej handlt zieh wegn di kibucim in lan^lkrajz Pögnitz. Es iz zogar gekumen a wornung micad der Militer Regirung' wegn szlisn di kibucim inm dozikn landkrajz, in fal wen es wet niszt ajntretn a radikale ojsbeserung in der hin zieht. Alzo, majn Wendung cu di madrichim iz: az di kibucim zoln hobn a cufridnsztelndn ojszen, wajl azoj wajter ken es szojn mer niszt zajn. Der RK muz in Al faln interwenirn, wu es drot aza szlisung fun di kibucim culib di zelbe zibes. Ich halt, az ojf azelche zachn wolt men di kibucim basztimt niszt gedarft ojfmerkzam machn. Lajder iz es a fakt, chocz zejer a trojeriker. Enleche barichtn kumen ojeh on wegn gewise lagern. Mir farsztejen, az ajnhaltn di rejnkajt in di lagern iz Al szwerer. Niszt lang curik hobn mir gehat a fal in undzer rajon, mit lager Bamberg, wen di Militer Regirung hot gefodert di ojszidlung fun 800 perzon. Det lager Barhberg iz bakant fun di szlechte wojnungsbadingungen azoj, az der lager-komitet iz in a bazunders szwerer läge. A dank undzer interwenc baj der militermacht, iz undz dosmol gelungen di ojszidlung cu anulirn. A szwach kumt ojeh dem lagerkomitet |farn brengen in Ordnung dem lager, troc ale szwerikajtn, lojtn wuncz fun der militer-macht. Mir wendn zieh mit an apel cu ajch in di lagern un kibucim: zorgt far rejnkajt un Ordnung! Di UNRRA hot dem 30. 6. 47 farendikt ir arbet. Der biz-ictiker baamtn-sztab iz gebiibn forlojük arbetn baj der cugrejtungskomisje fun der IRO. OAcjel wet warszajnlech di IRO onfangen ir arbet dem 1. 9. 1947. Es wem ject forgelejgt richtlinjen far der eukunftiker arbet fun di IRO-direktorn. Glajeh nochn derhaltn di ale basztimungen, wein mir wegn dem farsztendikn ale komitetn. Bajm hajntikn tog unterhandlen mir mit der IRO-direkcje in Bayreuth wegn kategorjes-ajntejln far inwalidn, rew. kom. un andere ajnrichtungen. Noch ejnike werter wil ich do bamerkn wegn Joint. Wi ajch alemen iz bakant, zajnen di baeijungen mitn Joint gewezn niszt wi ambestn. In ejnike faln wi c. b. Hof un Ansbach hobn mir mit di Joint-fartreter gehat sichsuchim. Es handlt zieh wegn di hern Szejnfeld un Legal. Zej hobn ojeh gewolt onwarfn zejer diktatoriszn wiln ojf di komitetn. In di ojbndermonte faln hobn mir der-'־ haltn zejer Al onklages, az di Joint-fartreter Stern un paralizirn di arbet funm komitet. Azoj, az mir zajnen gewen geewungen fOdern opeurufn di dozike Joint-fartreter. Fil Jointmenczn farsztejen lajder niszt zejer ojfgabe in Dajczland un cu wos zej zajnen aber geszikt geworn. Esfeit zej der richtiker eugang cu undzere Problemen un der iker-gefil. Di Joint-direktorn un di baamte muzn farsztejn, a za frajntleche baeijung mit der Szejris Haplejto ken nor dan geszafn wem, wen zejer eugang un szprach wet grintlech geendet wem. Mir hofn, az der Joint-dir. mr. Kwasnik wet bajm ojsklajbn zajn personal wi geherik lejgn acht, az es zol zieh niszt iberchazern der frijerdiker feler. Di baeijungen mitn sztats-komisar dr. Auerbach, zajnen normalizirt geworn. A por werter wegn batrojung. Lojt di derhaltene instrukejes, ken men in ewej erter niszt batrojt wem, azoj arum, az di perzonen, wos wem batrojt durchn bayeriszn hilfswerk kenen durchn komitet szojn niszt batrojt wem. Es hot zieh leetns gemerkt a gewise tendenc fun komitetn ojfcuszteln synagoges un farichtn bejs-almins. Di zach sztelt zieh for azoj: farichtn di bejs-almins, derin zajnen mir jo farinteresirt, dakegn wegn synagoges, iz zelbstfarsztendlech, az der wuncz fun jedn Jidn iz niszt cu farblajbn in Dajczland un undzer ejnciker eil, iz wi amsznelstn cu farlozn di farszoltene erd. Deriber ojfcubojen curik synagoges, wos es wet muzn gedekt wem fun dem widergutmachungs-fond, Welcher fz ojeh noch niszt real, bichdej di zelbe synagoges szpeter iberculozn, wos zoln nacher farwandlt wern in dajeze magazinen — cu dem hobn mir kajn szum farinteresirung. Ject noch ejnike werter wegn a zejer-wichtikn injen, wos wert durch di komitetn farnachlesikt. Der ch’ Eichler, der lajter fun der juridiszer optejlung bajm RK, wos farnemt zieh mit di widergutmachungen hot in zajner cajt fanandergeszikt specjele frage-bojgns cu ale komitetn wegn ojfnemen jidisz umbawegleche farmegns un fabrikn, wos zajnen zajt 1939 ibergegangen in ״arisze hent“. Di chawejrim fun di komitetn darfn farsztejn di wichtikajt fun dem injen un darfn im zorgfeltik bahandlen, wajl mir darfn derlejdikn dem injen fun der widergutmach ung in der eukunft in undzer rajon. Der komitet darf zieh wendn cu derhaltn informaejes fun der cusztendiker landes-sztele far widergutmachung, wos hot in jeder sztot a cusztendikn grunt-bueh-amt. Di cha wejrim darfn wi amsznelstn ton zejer flicht un wos szneler ojs- Aln di frage-bojgns. In kegnfal ken es brengen szodn bajm ibernemen di jidisze farmegns. Cum szlus noch wegn di szwerikajtn, wos mir hobn gehat bajm ajnhaltn undzer organ, di cajtung ״UNDZER WORT“. Mit ewej monatn curik, culib niszt festgesztelte sibes wegn licens-ongelegnhajtn, iz di cajtung opgesztelt geworn ojf ejnike wochn. Noch Al bamij ungen fun undzer zajt baj colonel Seithers un Militer Regirung in Bayern, iz undz doch gelungen in der zelber form di cajtung wajter arojscugebn, cu der cufridnhajt fun Ire lejener. יון