Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 29/67 (1.8.1947)
- Date
- 1947-08-01
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243333--534-7243115- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTIK, 1. AUGUST 1947 אמדזער ווארט ZAJT 7 KuRw-konfereM hm Poalej Cijon <C.$.)-Hiladtdul Fun undzer tpecjeln szollach J. Rotsztejn in Bad Reichenhali Dem 25. juli 1 z in Bad Reichenhall, forgekumen di erszte kultur-konferenc fun Poalej Cijon. (C. S.)־Hitachdut in der amerikaner atme fun Dajczland. E» 12 szojn geworn a chazoke opcuhaltn jldisze konferencn in der noent fun der nest, wos der ״führer“ hot zieh ojsgebojt in di feizike berg. Un ewiszn undz zol es blajbn (zoln di gojim niszt hern un frejen zieh) 'iz es doch hajnt cu tog, beeharposejnu, di ejncike satisfakcje, wos iz undz gegebn geworn noch der farnichtung fun der bestje. Zoln Jidn al-kolponim hanoe hobn derfun, wos fun cajt cu cajt kumen zieh cuzamen merere cendlik Jidn un haltn op an asejfe in a binjen, iber welchn es flatert sztolc di wajs-bloje fon. Derwajl iz dos di nechome. Hajnt kumt do for a konferenc, niszt fun di konferencn fun a ganc jor. Di dozike konferenc pretendirt niszt arajncugejn in der geszichte fun ejner fun di partejen fun der 8z. H als ״Bad-Reichenhaller Konferenc“ mit a hej hajedije. Niszt kajn politisze platform wet do proklamirt wem un niszt kajn politisze taktik wet do baszlosn wem. Hajnt iz a kultur-konferenc, a wejtokdiker injen baj der 8z. H. Pilplen zieh di delegatn, wi azoj szlept men arojs funm zump dem kulturwogn. Zogt ejn delegat, a 8z. H.-zurnalist, az 8' iz szlecht, gor szlecht. Der wogn hot azoj wajt farzunken, az men darf ibermenczleche kojehes cu kenen im arojsszlepn. Ober szlepn muz men, un der iker, ojstrukenen dem zump. Wen der zump wet kajn zump niszt zajn un der bodn wet zajn a gezunter, wet men zicher niszt zinken. Cuzamen mit Treblinke, zogt der doziker delegat, iz farbrent geworn a tejl fun undzere kulturele jesojdes fun tojznter Zorn. Un kedej ict curikbojen undzer kultur-lebn, muzn mir hobn a mechtike emune szebalew, on ir iz ummeglech cu bojen. Sztelt zieh awek a szlicha fun E. J. un szrajt ojs: ״Nejn! Szejris-Haplejta-Jidn, ojb ajer eugang cu zieh alejn iz azelcher, iz er durchojs a falszer. Wi wagt ir zieh alejn cu szmajsn! Cu szact ir alejn niszt op, wos ir zajt ojsgesztanen? Welches folk wolt es noch ibergehaltn? Ir zajt gibojrim. Un ojb ir lebt hajnt, iz a simen, az der ko jach iz jo do. Un ojb der ko jach iz do, to szept funm kwal fun der jidiszer geszichte, fun der preditiker agode, szept un sztarkt ajere gajster. Niszt farcwejflen, der Jiszuw iz mit ajeh!“ Zi redt un baj dir git a citer jene farborgene strune in hären, wos filt dem barir fun a cwejtn harc. Fun a harc, wos wejtokt dajne wejtokn, efszer noch mer wi du alejn. Behesech hadaas warf ich a blik durchn fencter ojf di hojche, felzike barg-szpien, wos sznajdn zieh gajwedik arajn in himl, ojf zajn umbaflektn blojen fon. Iz doch take zejer pasik do, ewiszn berg, cu rejdn wegn kultur. Iz doch dos wigele fun undzer kultur gesztanen cufusns fun a barg. Iz doch undzer antsztejung als folk farbundn mit demzelbn barg, ״hajom haze nihjejso leam...“ Ot ze ich dem brenendn dorn, wos brent un wert nit farbrent .. Ot lojfn durch far di ojgn kapitlen geszichte, sztiker legendes. Es dunert un blict, es szaln di szofres, es faln di went fun Jericho. . Malchus Jisroel . . \ Szlojme Hamelech . » . dan barg arop . . . wider arojf, Ezra un Nechemja . . . un szpeter wider dunem un blien on an ek, zej hern gorniszt ojf . 1. un in mitn ze ich dem brenendn dom. Ject derfll ich, Chaja bat-Jehuda, di szlicha fun Erec, iz gerecht. Der ko jach iz do. Er iz nor farhilt in a nepl. Men darf cetrajbn dem nepl un dan wet zieh bawajzn der heler flaker funm flam. * Di ojfgabn fun der konferenc hot bacejchnt in zajn derefnungs-rede ch' J. Ratner: derhojbn di kulturele tetikajt ewiszn der 8z. H. cu aza madrejge, az es zol niszt zajn kajn plac far niszt-kulturele, niszt-onsztendike un niszt moralisze majsim, cu wos der kacet un der wald hobn dercojgn a tejl fun undz. Mir muzn formirn a najem jidiszn tip, a produktiwn un gezelszaftlech-gezuntn; a Jid, wos iz bawustzinik in kamf far zajne recht un wos szpant cuzamen mitn forgeszritenem tejl fun der menezhajt cu gerechtikajt un frajhajt. Der gen. Sekretär fun merkaz ch’ Arje Kahan redt wegn der politiszer ejereijung baj di jectike badingungen. Niszt fun dem oder jentm durchfal, zogt Kahan, ken geurtejlt wem wegn derfolg fun undzer geule-werk. Undzer politisze läge ojfn internacjonaln forum iz hajnt a ginstike un niszt lang wet England kenen fortzecn dem wilkir in E. J. Nor niszt arajnfaln in jeusz, wajl wi trojerik undzer läge zol cajtwajlik niszt zajn, iz niszto kf^n •zum jesod derfar. Di mer hajt eiwilizirte feiker bacit zieh ginstik Su undzer werk, doszelbe iz nojgeja dem grestn tejl mitglider fun der UN komisje. Noch der derefnungs-zicung iz forgekumen a chawerisze mesiba, baj welcher szrajber un dichter fun 8z H. wi ojch di E. J.-dichterin Anda Pinkerfeld, hobn forgelejent zejere szafungen. Di ejgntleche arbet fun der konferenc hot zieh ongehojbn mitn referat fun red. Apelbojm. Er hot ongeworfn sztimungen un bamerkungen cu Problemen, wos di konferenc hot cu bahandlen. Er hot ongewizn, az cum glik iz undzer churbn niszt kajn totaler. Es zajnen ober bamerkbar badojernswerte derszajnungen. Antlojfndik funm churbn cu zieh —- wajzt zieh arojs, az manche lojfn in der farkerter richtung — fun zieh. Rejdndik wegn di formen fun der kultur-arbet, wajzt der redner on, az di jldisze baeijung cu tojre, cu literatur iz ge wen a specjel ernste. Tomid hot men gewejlt limudim, wos brengen a realn nucn, wos brengen pejres un tachles. Hajnt, zajendik do, muzn mir zieh banucn mit demzelbn metod, wajl mir wejsn niszt wifl cajt es wet undz gegebn wem farn durchfirn undzer kultur-program. Muzn mir zen arajncuchapn wos mer un der iker, mer kemdikes. Es fein baj undz ojs menczn cu kultureler arbet, es iz ober faranen a hibsze col azelche, wos woltn gekent epes gebn dem folk, zej zajnen ober opgerisn fun der mase un wirkn zieh ewiszn ir niszt ojs. Zej muzn aktiwizirt wem. Es muz ojsgearbet wem a koordinirter plan cu bakeyen di 8z. H. mit fil gebitn funm jidiszn lebn, wos zajnen zej legamre fremd. Dos wet zajn der eil funm naj-gewejltn kultur-rat. Wegn dem far haltn zieh in di kur-beder. Mitn onkum fun der waremer jor-cajt in friling, derwacht baj jedn arbetndikn menczn a farlang, zieh cu derholn, ojsruen un cu endern zajn tog-teglechn lebn, wen ojch ojf a ganc kurcer cajt, kedej curikcuszteln dos gezunt, wos iz in meszech fun ganen jor ongegrifn geworn. Azoj wi far dem unterhaltn di arbets-fejikajt iz umbadingt nojtwendik der szlof, beejs welchn es wem ojsgetejlt di zaftn, wos hobn zieh ongezamlt in meszech fun’m ganen tog, azoj iz ojch far jedn menczn umbadinkt nojtik opeuwajehn ojf a kurcer cajt fun dem sztendikn lebns-ojfn, kedej cu derhaltn di kreftn un dos gezunt. Jeder szafnder mencz darf zieh derholn, cu er iz gezunt, cu er iz krank. Wen ober baj an arbetndn un gezuntn menczn iz dos ojfhern un ajnszteln zajn profesje far a kurce cajt imsztand cu regenerim zajne kreftn, iz es baj a krapkn menczn ganc andersz. Der kranker mencz ken niszt gezunt wem blojz fun ajnszteln di arbet, er darf hobn a richtike kuraeje, wos iz imsztand cu farbesern un brengen cu normalkajt zajne krankhafte farenderungen in zajn kerper. Un cu dem ewek dinen di bakante kurerter, wos zajnen imsztand, a dank zejere beder, waser un andere medicinisze ajnrichtungen in a gewisn grad' di krankhafte opwejchungen fun’m normal, arojfcufirn ojf di richtike relsn. Der eil fun dem folgndn artikl iz niszt cu baszrajbn di krankhajtn un dos bakant machn di mitlen cu zejer hejlung, nor ojfmerkzam machn ojf dem, az bemeszech fun dem kuracje-ojfnthalt fun a krankn menczn muzn ajngehaltn wem gewiss algemejne forszriftn, wos zajnen punkt azoj wichtik farn curikszteln dos gezunt wi di beder un medikamentn alejn. Di erszte un wichvkste forszrift iz di ru. Wen ich ze in a kur-ori־ a mencz, wos iz badekt mit szwejs un ajlt r'ch, dan kler ich mir glajch: dem man wet niszt helfn kajn bod, er farlirt zajn cajt un gelt un wet fun der kuraeje gorniszt hobn. . Dos langzame szpacirn, tife ajn un ojsotemen, derfriszt un wentilirt di lungen un derlajehtert dem harc 2ajn arbet. Cum esn muz men sztendik derszajnen ojsgeruterhejt, men muz langzam un lang kajen, dos farlajehtert dem mogn di fardejung. Niszt onnemen kajn szum arbet, wos iz imsztand afile ojf a kuren ojgnblik mid cu machn un onsztrengen. Der cwejter un zejer wichtiker beding fun der kuraeje iz dos szlofn. Bajm wachzajn, zajnen geszpant ale undzere nerwn un muskein un gefinen zieh sztendik untern bafel funm centraln nerwn-sistem. Bajm szlofn wert di tetikajt fun mojach ojsgeszaltet, wos hot alc pojel-jojce a fule antszpanung fun ale muskeln, wos gefinen zieh untern ajnflus fun undzer wiln. Nor di tetikajt funm harc, fun di lungen un fun di ’jnerleche organen, wos zajnen niszt ophengik fun undzer wiln, zajnen untergehaltn fun dem a. g. wegetatiwn nerwn-sistem. Wi es iz szojn frijer dermont geworn, wem beszaas dem szlof ojsgetejlt giftike substanen, wos zamlen zieh bemeszech fun a ganen tog un szafn dos gefil fun midkajt, Ch’ Klugman (Szabsai) redt wegn szofldikn kultureln macew fun der 8z. H. Di anemiszkajt ojfn kultüreln gebit, zogt er, hot zieh noch bamerkt far der milchome, wajl wen di religje hot ojfgehert cu zajn der dominimder faktor in kultureln lebn un kajn najer erzac far ir iz noch nit gefunen geworn, hot zieh gefilt a blojz. Derfun sgtamt dos blondzenisz un zuchenisz fun gajstikn ko jach, wos zol derhaltn Jidn bajm jidiszkajt. Kedej ibercuhaltn dem period fun der gajstiker zuchenisz, muz men bazien a sztarke emune. Der mangl in glojbn rajst zieh arajn in a tejl krajzn fun der 8z. H. un dos muz bazajtikt wem. Ch’ Klugman wajzt on, az cum badojem gefinen zieh in undzer gezelszaft wejnik menczn mit rejne hercer un rejne hent un derfar sztejt in center fun problem di anti-moraliszkajt fun undzer ekzistenc. Men muz ojfhojbn a kamf kegn ganen szmuc ojf der jidiszer gas. Kegn di ojsfirungen fun ch’ Klugman oponirt szarf di szlicha' fun E. J. Chaja bat- Jehuda. Zi wajzt on, az di dozike ojsfirungen unterszecn wajt dem wirklechn ojszen un kultureln macew fun der 8z. H. Ben-Cijon Hibel git an iberblik iber der literariszer szafung un prese fun der 8z. H. Er Art ojs, az hagam kajn mamoszesdike dergrejehungen ojfn dozikn gebit ken men niszt farcejchenen, ober fun di pruwn iz cu zen di gute kawones fun di onfanger. Agew zajnen szojn ojch derszinen szafungen fun szrajber un di muskuln un nerwn kumen cu zieh. A bawajz, az far der midkajt zajnen farantwortlech giftike sztofn, hot gebracht di eksperimentale medicin. Bemeszech fun 5 teg un necht hot men nit gelozn a hunt szlofn un nacher im getojt. Fun zajn mojech un muskuln iz gemacht geworn an ekstrakt, wos iz ajngeszprict geworn a cwejtn, gezuntn hunt, der lecter iz fun der ajnszpricung fargiftet geworn. Ojf dem sztict zieh di״ badajtung funm szlof bajm midn menczn, wos iz fun der grester wichtikajt far dem curikgewinen di kreftn un di arbetsfejikajt. Wajtere badingungen cum derholn zieh in a kurort iz dos genojste baachtn di forszriftn funm bahandlendikn doktor. Ale wasern, wos mir trinken in kurort un di beder, welche mir nemen, zajnen niszt kajn gewenleche wasern, wos mir banucn bemeszech fun undzer togteglechn lebn. Dos waser in di kur-ortszaftn hot a specjeln chemiszn cuzamensztel un in im gefinen zieh in a celozenem cusztand farszejdene zalcn un substanen, wos kenen farurzachn dem menczlechn kerper mer szodn wi nucn, wen zej wem ajngenumen on kontrol. Wifi men zol trinken fun di minerale wasern in kurort, ken nor farszrajbn a derfarener doktor, wajl er ken dem Charakter fun dem waser, zajn sztarkajt, wos iz agew farszejdn in ale kurerter un ojch nochn genojestn unterzeichn dem pacient fun zajne kranke organen c. b. fun leber un mogn. Es treft zejer oft, az a pacient nemt onsztot di farszribene 100 gram waser, 200 gram un mer, glojbndik naiw cu dergrejehn a gresern efekt in zajn kuraeje. Di ajnsztelung iz fulsztendik falsz un ich wel es i!ustr׳rn ojf a gewenlechn bajszpil. A pacient hot c. b. cufil mogn-zojers. Nor der doktor, wos ken toaszt’men dem iberfius fun di mogn-zojers un di sztarkajt furm waser, wos iz nojtwendik cu nejtralizirn dem iberfiisikn mognzojers, iz imsztand cu basztimen dem schum funm waser, wos darf farbrojeht wem. Cufil waser ken brengen mit zieh a cu grojse aropzecung fun mogn-zojers un dan bakumen zieh glajch mogn-wejtikn un fardejungsszterungen. Dos zajnen zejer oft di folgn fun umkpntrolirtn un zelbstwilikn waser-trinken. A cwejter baszpil: A pacient baklogt zieh ojf a harter farsztopung un iz culib dem gekumen in a kurort. Der doktor farszrajbt im noch der unterzuchung 200 gram biter waser teglech. Der pacient nemt 300—400 gram. Der efekt iz do: dos hej st a lajchter sztul, oder a sztarke opfirung. Ober glajchcajtik iz der re je cu sztark un ibt ojs ojf der szlejm-hojt fun fardejungs-trakt a cu sztarkn impuls. Unter dem dozikn impuls kumt cu an oncindung fun der szlejm-hojt un antsztot hejl-efekt hobn mir dem kegntejl: di szedikung, wos iz - tejlmol zejer szwer gutcumachn. Genoj dos zelbe iz mit di beder. Manche zien in bod antsztot di forgeszribene 15 minutn, 20—30 minutn un mer un frejen zieh inerlech; mer genosn funm bod. A cu lange gaz-bod ken dos harc opszwachn, ansztot es cu sztarkn. Wer es hot szojn genumen aza gaz-bod, wejst, az der kerper badekt zieh inun poetn, wos hobn debjutirt in der literatur noch far der milchome. Er rechnt ojs un analizirt di szafungen fun a rej Sz H.-szrajber. Dan git er ojch an opszacung fun der Sz. H.- prese. Ch’ Sz. Dorner redt wegn der rol funm lerer in der kultureler arbet fun der Sz. H. Es hojbn zieh on di diskusjes. Ejner nochn cwejtn tretn ojf chawejrim, wos wajzn on in zejere rejd ojf di menies in der kultur-arbet un wos es darf un muz geton wem, kedej cu hojbn dem kultureln niwo. Fun alemens rejd filt zieh a rizike achrajes un a bazorgtkajt fam kultureln macew. Es zajnen ojsgehert geworn a gance rej propoziejes cu farbesern di läge ojfn kultureln gebit durch antwiklen an inter\siwe tetikajt. Di dozike propoziejes wet muzn batrachtn un realizirn der kultur-rat, wos iz ojsgewejlt geworn in basztand fun 17 perzon un di iniciatiw-komisje in basztand fun 3 perzon. Ch’ Frenkel hot untergecojgn a sach-hakl fun di diskusjes un dan iz nochn onnemen a rej rezoluejes benojgeja dem kulturelmoraliszn lebn fun der Sz. H. di konferenc geszlosn geworn. Es iz cu hofn, az di kultur-dercijerisze arbet fun der partej Poalej Cijon (C.S.)-Hitachdut wet ict noch mer arajngenumen wem in di ramen fun planmesikajt un wet fil bajtrogn cum sanirn dos gezelszaftleche un kulturele lebn baj der Szejris Haplejto. ganen mit umcejlbare gaz-blezelech, wi in a gloz sode-waser. Di gaz-blezelech ba wirkn dos farbrejtern zieh fun di hojpt-blut-gefesn, wos es ba wajzt zieh inm rojt-wern fun der hojt. Durch dem dozikn farbrejtern zieh fun di klenste blut-gefesn fun der hojt, arbet lajchter dos harc un der harc-muskul hot a gute gimnastik. Wen di dozike arbet funm harc dojert reglmesik un niszt ojf ejnmol cu lang, wert dos harc farhartewet ojf der sztarkerer arbet un hot als pojel-jojce a besere arbets-fejikajt. Dakegn ken a cu lang farblajbn in a gaz-bod, iber onsztrengen dem harc-muskl un dermit firn cu zajn ajnszlofung.Ojch muz der pacient in gaz-bod zieh ganc rujik farhaltn bemeszech fun di por minutn, wajl di bawegungen fartrajbn di gazblezelech fun der hojt. Di dozike ale beder muzn gehaltn wem unter sztendiker arctlecher kontrol. Specjel far di mQ0r-beder (blote-beder) iz der bading a gezunt harc, wajl in di dozike beder wert der kerper zejer cehict un dos harc muz derbaj zejer szwer arbetn. Azoj fil wegn di beder. Fun andern farhaltn in di kuerter iz wajter fun grojser wichtikajt ajncuszteln dos ibermesike rojehern, wajl nikotin iz imsztand cu ertdern dem normaln chemiszn cuzamensztel funm mogn-zaft un aropeuzeen dem hejlungs-proces, wos darf dercilt wem durch der kuraeje. Dos zelbe iz nojgeja dem cu sztarkn banucn fun alkohol getranken. Es iz ganc falsz di onzicht, az a klejn glezele sznaps regt on dem apetit. Wen er szadt ojch niszt fil ojf fulsztendik gezunte menczn, iz er far a krankn un kur baderftikn mogn un kiszke, a sztarke gift. Ich wil noch ojfmerkzam machn ojf ejn moment fun der kuraeje un nemlech, ojf dem cu oftn un la״^n farblajbn in di luft-loz un mit rojch iberfulte tanc-lokaln un kafe-hajzer. Es iz take a gewise cesztrajung un an ongenemer cajt-fartrajb, ober wemen es iz tajer zajn gezunt un wer es bazucht di kur-beder, oft baj a grojser onsztrengung fun zajn keszene, der muz farcichtn mit a lajcht, oder szwer harc ojf di dozike farwajlungen. Reazumirndik wil ich bamerkn, az a kuraeje in a bod-ort iz niszt sztendik imsztand fulsztendik cu hej ln farelterte oder frisze lajdn, wen es treft ojch, un dos hob ich in majn praktik szojn gehat, az c. b. a zejer sztark un frisz gal un leber lajdn iz fulkom gehehlt geworn beszaas an ejnmolikn ojfnhalt in a kurort. In algemejn iz a kureeje nor a pruw, dem normaln gezunthajtscusztand widercuszteln azoj gich, wi nor meglech un dos wajtere lebn un arbet dertreglech cu machn. Der ojfnthalt in a bod-ort iz cu batrachtn als onfang un ajnlajtung cum hejln un farflichtet dem pacient ajncuhaltn dem durchn doktor forgeszribenem un kontrolirtn lebns-ojfn. Es iz an ibung fun banemen zieh, wos darf ojch wajter in hojz un beszaasn normaln lebn forgezect wem. Wen ir wet genoj baachtn di ale bamerkungen un nemen zej ernst, wet ir fun ajer kur hobn a sztarkern un!enger dojerndn derfolg. Dr. W. Feldman. Illlllll irilIRki liiihii *’