Undzer Worṭ · 1947-08-01 · 29/67 (1.8.1947) · p. Seite 6

b און שפריץ־קישקעם איבערן גאנצן גגב. פאר־ שטאנען?" א גרויסע זאך צו פארשטיין, ווען דער אפאראט איז׳שוין צוזאמענגעשטעלט און פונק־ ציאנירט פינקטלעך, עלעהיי אן עראפלאן, אויף ווע״לכן דו זעצטט זיך אוועק און פליסט מיט אים פון גיו יארק קיין ירושלים. פארשטייענדיק אזוי פיל, אז םיאיז גענוג. אז דער פילאט פאר־ שטייט און ווייטט וואט צו טאן. פאר מיר איז גענוג, אז די דאמבע״איז דא.'די אזערע איז דא און די רערן זיינען דא, און דער עיקר, אז נעבן מיר, דא, אין מיטן מדבר, פליעסקען די וואטערן און ם־ג״רינט דאם גראז און ם־בויגן זיך די פרוכט־ ביימער און ס״יויגט "זיך דער קארן. * "איר האט געזען דעם עמק?“ מאכט ער צו מיר נאך אלץ אין זיין רואיגען צארטלעכן טאן.. "דארט" האט גענומען וואטערע צען יאר צו פאר- וואנדלען די וויסטעניש אין א ישוב. מיר דא וועלן ביין מיט א סך שנעלערע טריט, מיר האבן דערפארונג. מיר ווייסן, וואט צו טאן, ווי צו טאן און וויפל דאס דארף קאטטן. די "דאמבע און די אזערע צוזאמען האבן אפגעקאסט קרוב צו א מיליאן דאילאר. וויי״טער וועט קאסטן ביליקער. די פ״ארשו״נגען און צוגרייטונגען האבן געדויערט דריי"יאר. די דורכפירוגג פון פלאןידארף דויערן ניט מער ווי פינף יאר. אין פינף יאר צייט וועט דער נגב ווערן א צווייטער עמק. וואט מען דארף האבן דערצו איז גאר אויסדויער, געלט און מענטשן. און דערפון" האבן מיר שוין r- צוויי — אויסדויער און מענטשך." נאכאמאל האב איך א קוק געטאן י אויף רביבים - ימיר איז אויפגעגאנגען א ליכט, און כ*האב אנגעהויבן צו פארשטיין דעם נם אין מדבר. 8. נאך גרעסער און ווונדערלעכער ווי דאמבעם און א״זערעס אין מדבר, טראכט א״ך מיר, זיינען די מ״ענטשן, וואט בראדיען אין די זאמדן, פרעג־ לען זיך אין די" היצן "בייטאג און פרירן דורך די 3עכט בויענדיק א ישוב אין נגב. מיך האט נע- צויגן צו קוקן אין זייערע פנימער, צוצוהערן זיך צו זייערע רייד. י ניטא וואם צו זען און ניטא וואם צו הערץ. פראסטע', אפנעברוינטע, אפג״עברענטע יאטו, אנג״עטאן אין קורצע העמדלעך און קורצע הויזן, גראבןידי ערד, אדער פירן א טראקטאר, אדער גייען נאך א וואגן היי. ווען זיי רעדן, איז וועגן קארטא״פל, וואט" פארברענט אין זאמד, דעם רענן, וואם איז האיי-יאר געווען שווערלעך, וועגן דעם טראקטאר וואסיאיז קאליע_ געווארן און מען האט אים ניט געקענט פארריכטן גראד אין סאמע ברען פון שניט. כ׳האב צוגעלייגט אן (המשך זייט 4) אונרזער ווארט FRAJTIK, 1. AUGUST 1947 פוןדר.ש.מארגאשעס כגב אויםגעפרעסט טייבן וואסער. היינט־צו־טאג, אז׳ דער וואגדערער פארט דורבן נגב אין דער"נעגנט פון "רביבים“ מאניעט אים אין אויג דער שיין פון אן אזערע צווישן ד* זאמדן און ם־רוישט אץ אויער״דאם ריזלען פון וואסער דורך אוג־ טערערדישע רערן. דער מדבר איז ניט גאר אוים־ געפארשט,;אר אייגנענומען געווארן. אינזשעגיער קובלאנאוו, וואט וויים מער וועגן איריגאציע פון ארץ ישראל,י ווי וועלכער עם איז אנדער מענטש און וואט האט דורכגעפירט איי נעם פון די געוואגטטטע פר״איעקטן פון באווא־ סערונג דערקלערט r "ס־האט ניט געהאט קיץ שום זין צו ווארטן אויף דער" דורכפירונג פונים לאודערמילק פלאן, וואט דארף אויסער עלעקטרישע קראפט אויך שאפן די באוואסערונג פון גאנצן לאנד, איינגע־ שלאסן דעם נגב. כדי אז דער לאודערמילק פלאן זאל" קאנען דורכגעפירט ווערן, מוזן פריער זיין נעוויסע פאליטישע באדינגונגען, וואם זיינען איצטער ודיטער ווי נעענמער. מיר האבן אבער קיץ צייט ניט צו ווארטן. מיר מוזן האבן באווא־ סערונג שוין - אונטער אלע פאלי״טישע אימ־ שטענדען. י "מיר האבן זיך ארומגעקוקט און געזען, אז דער נגב, טרוקן ווי א ביין ווי,ער זאל ניט זיץ אין משך פון גרעסטן טייל פון יאר, פארמאגט אבער א היבש ביסל וואסער דורך עטלעכע חדשים און אז אוגדזער אויפגאבע דארף זיין ראם דאזיקע וואסיער "אויפצוכאפן“ אנשטאט צו לאזן עם גיין לאיבוד. אט אזוי האבן מיר פעסטגע- שטעלט, אז אין די חדשים נאוועמבער, דעצעמ- בער און יאנואר ווערן די "וואדים" אץ דער נעגנט פון רביבים אננעפילט מיט וואםערן, וואס קומען פון די בערג און די ווינטער־רעגנם, וואם טראגן זיך מיט די קולי־קולות אין ים אריין. או״יף אזא אופן, האבן מירן אויסגערעכנט, ווערן פארפאלן ניט ווינציקער ווי אכט מיליאן קוביק מעטער וואסער - גענוג צו באוואסערן דעם גאגצן נגב. טא פארוזאם ניט "אויפכאפן“ דאס וואסער איידער ם1גייט" לאיבוד? האבן מיר מא־ קע אויסגעבויט אט־א־די דאמבע, וואם איר זעט דא, וואם כאפט״אויף דאם וואסער, פארשטעלנ־ די״ק אים דעם י וועג, Tאין דעם רעזערווזאר דארט, וווהין דאם וואסער ווערט .געפירט. און אט זעט די אזערע דארט ווייטער - אהין און גאך ווייטער,' דורך א גאנצן םיסטעם פון. קאנאלן וויערט דאם■ ׳וואםער "אפנעהיט, כדיי-פון דארט פאנאנדערגעפירט צו וועוץ דורך א ריי רערען אםפאלט־וועגן האבן טאקע צעבויט די ענגלישע מיליטער־לייט בשעת דער מ-המה. אבער די ישובים האבן געבויט און בויען נאך איצטער די חלוצים אונדזערע - געבענטשט זאלן זיין זייערע הענט. \" און דערפאר - אויגן אויפן נגב! דארט נע- שעט דער גס פון אונדזער דוד. 2. אין דעם ריזיקן שטח פון נגב, וואם הויבט זיך אן ביי עזה אויפן ים־הגדול, לויפט ביז רער גרענעץ פון מצרים און ענדיקט זיך ביים פארט פון עקבה ביים רויטן ים. האט געפעלט בלויז איין קלייניגקייט, וואם זאל מאכן דאס לאנד - ווי-אין פסוק שטייט.« ארץ זבת ה?°ב ודבש. די "קליינינקייט“ איז וואסער. טויזנט יאר נאכאנאנד האבן מענטשן אדער ניט געזוכט אדער״ניט גע־ קאנט נעפינען" דארט קיץ וואסער. אראבער, קרייץ־פארער, טערקן, מאמעלוקן, נאפאלעאנישע הי-ות און גאר לעצטנם עננלישע גארניזאנען האבן א קוק געטאן אויף די אומענדליכע זאמדן, א" מאך געטאן מיט דער האנט, ווי איינער רעדטז "דא וועט קיינמאל גארנישט ניט וואקסן - א שאד" די מי" און ווייטער גענאנגען. בלויז די יידן, "האבגדיק אויסנערייזט א וועלט און ניט נעפינענדיק קיץ אנדער ארט ווו אוועקצולייגן דעם קאפ, האבך זיך פארל״ייגט אויף דעם דאזיקן ^פלאץ און בא״שלאסן, אז דא מוזן ריזלען וואסער־ קוואלן, זואקסן ג״ראז און ג״עבויט ווערן א ציווי- ליזאציע. פונקט דריי יאר איידער סיזיינען איבערנאכט אוועקגעשטעלט געווארן עלף ישובים אין נגב, האט די יידישע אגעג״טור אוועקגעשיקט א מחנה יונגעלייט צו בויען דריי ישובים אין מדבר־ גבולות, ניט •ווייט פון ים, בית־אשל, אין דער נאענט פון באר־שבע און רביבים, ביי דער גרענעץ פון עגיפטן. די סטאנציעם, ווי מ־האט זיי דאן אגגערופן צוליב באוווסטע טעמים, האבן געהא״ט ד״עם אפיציעלן צוועק צו זאמלען וויסג־ שאפטלעכע דיאטן וועגן באדן, קלימאט, פלאנצן און וואםער־רעםורםען. מ*ק"אן זאגן,אזדי סטאג־ ציעם האבן זייערע אויפגא״בן דורכגעפירט אויף דעם סאמע ג/ענצענדנםטן אופן. זי' האבן טאקע שטודירט דאם וועטער, אבער קאפויער מארק טוויינם בארימטן זאץ, האבן זיי אויך עפעס געטאן ווענן דעם. זיי האבן אין משך פון גאר א קורצ״ער צייט געביטן ד לאגע וואם איז נוגע י רעגן־וואםער און באוואסערונל׳: בבליל. פון א וויסטעניש האבן זיי אויםגעפוגען און 1. די גרויסע סענסאציע אינם איצטיקן לעבן אין-ארץ־ישראל, אויב איר פרעגט מיך, איז ניט דער מעראריזם, ־וואם האלט ביים ווערן א טעג־ לעכער גאנג, נאר דער אויפבלי פון נגב, פון וועלכן מיר הערן איינמאל אין א יובל און פארגעסן דערנאך אויף "וואכן און חדשים, אט אזוי, למשל, האט א הילך געטאן דורך דער יידישער וועלט די בשורה וועגן דעם אויפשטעלן פון עלף ישובים אין איין נאכט מיטאמאל אין נגב. און געשען איז דאם אין דער גאכט פון 6טן אקטאבער 1946, - יא קימאלן פון גיין חד¬ שים צוריק. זינט דעמאלט אבער איז קנאפ וואם געהערט געווארן וועגן דעם,'וואם איז געווארן פון די ניי־אויפגעשטעלטע פונקטן." די אויערן* זיינען הפנים געווען צו פול מיטן בראזג פון פלאצג־ דיקע באמבעם, כדי צו קאנען פארנעמען דעם ווייטן גערויש פונם וויגנדיקן קארן אוי ף די זאמדן פון נגב. און פונדעסטוועגן וואם סיקומט פאר אין ננב, איז ניט נאר הויך־סענסאציאנעל, נאר"אויך הויך־ פאליטיש, - ביוואלט שיער״געזאגט, מער הויך־ פאליטיש, ווי אלץ וואם ם י קומט פאר v אין פלאשינג מעדאום צי איין לעיק סוקםעם." ווארים סך־הכל איז דער נגב כמעט א העלפט די גירוים — 45 פראצענט צו זיין גענוי - פון גאנץ ארץ ישראל (אן דעם עבר־הירדן), און די באפעל־ קערונג דארט. איז כך־הכל ניט מער ווי פיר ביז פינך פרא״צענט פון דער גאנצער ארץ־ישראלי דיקער, און אויב אונדז זאל זיך איינגעבן צו באוואסערן און באפעלקערן די דאזיקע וויסטע און פוסטע העלפט פון אונדזער היי״מלאנד, האבן מיר דעגרייכט ניט גאר א העל פט פון אונדזער ציל, נאר אפשר טאקע א םך־א סך מער. און די גרויסע, גרעסטע, קאלאמאלע סעג־ סאציע פון אונדזערע טעג איז ד״ער' פאקט, אז ם־גיט זיך אונדז טאקע איין צו באוואסערן און אגצוהויבן צו באפעלקערן די דאזיקע וויסטע, פוסטע העלפט פון ארץ ישראל, ו״וו קיין אקער־ אייזן האט ניט איבערגעלאזט קיין שפור ד\נ־ טער זיך י אין משך פון דיי לעצטע טויזנט יאר. דארט, ווו פאר דורות גאנצע ם*האבן זיך געו״ויזן נאר אומענדלעכע זאמדן, דא או״ן דארט דורב־ געשטרייפט פון האלב־טרוקע״גע "וואדיס" און געפאקט פון די פום־טריט פון נאמאדן־שבטים, הויבן זיך איצט צום הימל וואסע״ר־טורמען מיט גרין־באזוימטע ישובים און ם׳פליעךאויטאמאבילן ץ אויך; פריש־געפלאסמערטע - אםפאלט־ווענן.י.די ערגסטע. מ •קושט זיך, פון אלעמענם אויג1 פליסן טרערן. טרערן פון פרייד, גליק און צופרידנהייט. אייגנטלעך האלטן זיי שוין ביים פארענדיקן' דעם לאנגן, גרויען וועג, וואם זיי האבן אגגעפאנגען גאך אין 1939. א וועג פון ווי״יטן סיביר ביז ארץ־ישראל; איבער די קאצעטן, וועלרער-ביז צו דער אייגענער חיים. אמת, דאם איצטיקע פארן איז נישט אזוי ווי אמא;r ז״אטע, ווארעמע', פון טאטע־מאמע, ברידער" און שוועסטער... אלע זיינען זיך גע- קומען געזעגענען... עם א ז געווען היימלעך אויף דער נשמה... אויפן הארצן... היינט א ז גאנץ אנדערש... דאם ביסל פונם מבול אפגעראטעוועטע ווייסט', אז דאס, וואם זיי. פארלאזן, דעם גלות איז גישטא וו״אס צום באדויערן. מען פארט מיטן נעפיל, אז" דא״רט וועלן זיך די הערצער היילן פון דער ווארעמקייט, פון דער ארץ־ישראלדיקער ווירקלעכקיי״ט, די טאטע־מאמעם, ברידער און שוועסטער זיינען די, וואם געפינען זיך צווישן זיי, די וואם מאכן מיט" דעמזעלבן וועג. אלע זיינען באהערשט פון איין און דעמזעלבן געפייל: וואם גיכער צו פארענדיקן דעם נע־ונד. ווען מען האט געפרעגט אן אלטיטשקן, צו ער האט פריינט אין ארץ, האט ער געענטפערט: -גאנץ ארץ־ישראל, אלע דארטיקע יידן זיינען מייגע פריינט... י י פון אלעמענס פנימער קען מען אראפלייענען, אז זיי ווילן על כל פנים קיץ , ציפערן, אבי גענטער צו די הרי־ציון וירושלים. -אוים מיטן גלות... נייע מענטשן... א נייע חיים. אן אייגענע היים!... א ניי לעבן!... - אויף אייגענער ערד... ווי א שייגע אילומינאציע האבן באלויכטן דעם לאגער־הויך די אלע אויטאס, ביי וועלכע פונקט 12 אזייגער ביינאכט אויך" בכי טוב האבן זיך פארשיידנפארביקע פייערן אנגעצונדן. עם העדן זיך די~םיגנאלן פון די אויטאם, דער מארש הויבט זיך אן. פארוים פארט א מאן אויך א מאטאציקל, ער איז" דער וועג־ווייזער, נאך אים - ד״ער שטאב. ע״ס דערהערט זיך א מעכטיק געזאנג פון "התקוה". "תחזקנה", "בשוב די"... - להתראות!...- - חזקו!... תל־חי!... -שלום! די פינקלדיקע און לבנה־שיינענדע נאכט זאפט איין אין זין* די דאזיקע זיסע און הארציקע קלאנגען. א שטילער,עכ״א קלינגט אפ אין דער ארומיקייט. פארט געזונט! הידד! פארט א ייד קיין ארץ־ישראל --— בילדלעך י מאיר גרינשפאן יתומה, וואם איז עולה פון א קינדער־היים. דא־ קעגן די, "וואם איז כלומרשט געווען איר "מאמע". איז געווען אייגע פון די פיל יידישע פרויען, וואם האבן פון פוילן מיטגענומען מיט זיך אזא קי״נד, אייבערפירנדיק עם קיין בייערן. דאם מיי- דעלע האט זיך צוגעוווינט צו דער פרוי אזוי, אז זי האט איר אננעהויבן דופן "מאמע". די באדיננונ״גען האבן״זיך אבעי אזוי ׳־צעשטאלטעט, אז די "מומער" האט ד״אם קינד געמוזט אפנעבן אין א קינדער־היים און איצט פארט עם" צוזא־ מען מיט אלע איבעריקע קינדער פיון דער ..חיים" קיץ ארץ, ,און די "מוטער" איז נאך צו עליה נישט פארטיק... דאם קינד אבער, וואם האט נאך א לעג־ גערע״צייט דער״זען די "מוטער" האט דערפון נישט געוואלט וויסן. עם קען נישט" פארשטיין,'/ פארוואס קען די מאמע נישט פארן?... עם האבן נישט געהאלפן קיץ רייד, קיץ געבעט, ביז די פרוי האט א זאג־נעטאןן - אויב דו וועסט ז״יך נישט" בארואיקן, וועל איך דיך ארויסגעמען פון דער קינדער־היים און דיך דא איבערלאזן... דאם האט ב״אלד געווירקט. קענטיק, אז דאס איז פיאר איר געווען פיל ערגער. ווי דאס שיירן זין מיט דער "מוטער"... און אונדזע״ר בלוי- אויגיקע מיידעלע האטזיך אנגעהויבן איינשטילן, שטיקנדיק זיך אין טירערי. 4. דער לעצטער אקט. עם האט זיך אנגעהויבן דער לעצטער אקט. יעדער גרו״פן־פירער ווערט גערופן צו א שטאב־ דעלעגאט, וואם גיט אים די לעצטע אנווייזונגען. יעדער קבוץ י גרופירט זיך באזונדער. יעדער לאגער באקומט צוגעטיילט אן *אויטא, כדי מיט־ צונעמען זיין געפעק. די אויטאם שטייען אויסגעשטעלט אין א לאנגער דיי." ווי סאלדאטן אין וועג אדיין. דער הימל ווייזט נישט "קיין וואלקנדל, עם איז אוים־ געשטערנט, פונקט ווי די" גאכט וואלט פאר- שטאנען דעם איצטיקן געהויבענעם מיאמענט. א גרופע אפגעראטעוועטע יידן פון די קאלך-אויוונס, גריבער," וועלדער און בונקערם גריימן זיך צו אזא וועג טראץ אלע שטרויכלוננען, וואם דער־ ווארטן זיי מצד די היטער פון זיין מאיעסטעטם רעגירונגס נעזעצן. , די שטימונג איז א הייטערע, אבער אן אפילו די אוירא דארץ־ישראל. דער שטאב דערפילט זיינע אויפגאבן כשלי¬ מות, שנעל און הבריש. אויף יעדן פון זיי איז נישט פאראנען קיץ שפור פון מידקייט אדער אומצופרידגקייט. עם ווערן ארויסגעגעבן די״לעצ- טע באפעלן, די לעצטע אנויייזונגען ווי פאר א גרויסער שלאכט... , אלץ איז גרייט... 3. צוזאמק אוועק אין ליידן — צוזאמק זיך געטראפן אץ פריידן... אין בלאק 4 איז א פארשטארקטע באוועג ונג אין א ווינק״ל, ווו ארום און אדום זיינען אנגע־ ווארפן רוק־זעק, געפעק אויסגעמישט מיט ז״ייערע בעלי־בתים. וואם בילדן איין צוזאמענגעמישטע מאסע, דערהעירט זיך פלוצלים אן אויסגעשריי. צוויי פרויען פאלן זיך אין די ארעמם און ש-וכצן אויפן קול. איך האב געמיינט," אז דאם האט א מוטער געפונען יאיר טאכטער, וויידאס״האט שוין נישט איינמאל געטראפן. ווען אייך האב זיך דערנענטערט האט זיך ארויסגעוויזן, אז דאם זיינען צוויי פרויען, י וואם האבן אין רוסלאינד צופעליק געוווינט בשכנות, איון ערשט דא, אויפן וועג פון העפלה האבן זיי זיך ויידער צ״וזאמעג־ געטראפן. א צווייט בילד האב איך בייגעוווינט, אבער שוין גאר אן אנדערם." און נישט בלויז איך"אליין בין דע״רפון פארג^פט געווארן, נאר צענדליקער אנדערע האבן געשטוינט או״ן גישט פארשטאנען. א 12־י"אריק יידיש מיידל, מיט שייגע גע- לאקטע האר און הימל־בלויע אויגעלעך האט ספאזמיש ג״עשלוכצט, בעטגדיק זיך ביי דער, מ״יט וועלכער זי האט זיך געזעגנט: מאמעניו, איך קען פון דיר נישט" אוועקפארן... כיודיל נישט פארן אליין... לאמיר פארן" צוזאמען... אלע, וואם האבן דאם בילד צוגעזען זיינען געווען טיף דערשייטערט" ווי קען א מוטער לאזן א 12־יאריק קינד אליץ אויף אזא וועג?-האט מען געפרעגט. און וואם פארא הארץ האט"די מאמע, ווען זי קען דר״אען דער טאכטערז״אויב דו וועסט נישט אויפהע״רן שרייעך וועל איך אוועקגיין ■נאך פאר דיין אפפארן... די סצע״נע איז געווען' א"הארצרייסנדע און אומפארשטענדלעכע, שפעטער איו די זאך קלא־ רער געווארן. דאם קינד איו א קיילעכריקע 1. אשרי עין ראתה!... נישטא דער קינסטלער, וואם זאל קענען ארויסברענגען אויפן פאפיר די יעניקע" געפילן פון די. וואם האבן איצט ווידעראמאל גענומען דעם וואנדער־שטעקן אין האנט י- שוין צום לעצטן מאל - ביים לעצטן עטאפ פון זייער לאנגן און" ווייטן גלות־וועג. פון יעדן פנים, פון יעדנם אויגן און באווע- גונג האט איר געקענט ארויספילן דעם צאפל און פריייד פון די, וואם האבן געהאט די זביה אג־ נעשלאסן צו ווערן צום מראנספארט, צום -עצטן גלות־וועג. נישטא דער מייסטער, וואם זאל אימשטאנד זיין אלעם מופם צו זיין און״איבע״רעגבן עם די, וואס האבן נישט אליץ דאם גליק דאם זען. אט דאס גר״אגריעזע בילד, ווי פון א קליין קינד ביז א'גרייז־גרויען זקן, פון א שומר הצעיר־ניק ביז א בית״רי, פון א געווענלעכן הארעפאשניק ביז א לערער, פון חסידים ביז אפיקורסים געפיגען זיך אלע צוזאמען, פאי? אדן אין די זעלבע לאסט־אויטאם, מיט איין צי$, מיט איין בא גער און איין וויי-ן. אלע האבן זיי אוועקנעווארפן די פארשאלטענע טימאידיקע ערד, די לאג״ערן, די רחמנות־פעקלעך פון אונררא און דזשוינט; אוועקנעווארפן דאם גלות־לעבן, בכדי עולה צו זיין צו זיך" א חיים. אין אייגענעם לאגד, ווו זיי וועלן זיך ענדלעך באפרייען פוגם 2000־יאריקן גלות־יאך, פון זיין קרענקלעכער פסיכאלאגיע און ווע״רן א פראדוקטיווער מענטש פארן"אייגע- נעם פאלק און"לאנד. יציאת גרמניה. אשרי עין ראתה. 2. רער שטאב... די בלאקן, אין וועלכע די עולים זיינען "איינקוואר״טירט" ביז צום אפפארן. זיינען געוועג־ לעכע דייטשע פערד־שטאילן, "וואט זיינען נע- בראכט געווארן צו אזא צושטאנד, אז זיי זאלן אימשטאנד זיין אויפצונעמען די פארטיעם עולים, וואם האבן אויסגעקליבן דעם חלוצישן וועג, דעם וועג פון" אויפבוי און איבערדערציונג. יעדער בלאה איז פארזען אין אלע נויטיקע איינריכטוג־ גען". פאר דעם זארגט שוין באצייטנס דער שטאב, אין וועלכן עם זייינען פארטראטן אלע באוועגוג־ גען. זיי קוואליפיצירי און באשטעטיקן, ווייזן אן יעדן זיין פלאץ, סיי אץ זיין צייטווייליקן וווי״ך ארט, סיי אין ווייטערדיקן וועג. רעשטעך פון א צעשפרייט פאלק, וואס האבן זיך על פי נס נע- ראטעוועט, איינערפ״ון א "שטאט און צוויי פון א משפחה, פארן אהיים. מען פ״לט, אז עט ווערט דא געטאן י א גרויסע ארבעט, מען פילט שוין?