Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 28/66 (25.7.1947)
- Date
- 1947-07-25
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 67% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243332--520-7243102- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
V ZAJT 2 אונדזער ווארט FRAJTIK, 25. JULI 1947 der £. mir A naje zidlung in Galil-Haeljon. Donersztik dem 3. d. m. in di erszte frimorgn szoen, iz gelejgt geworn der jesod far a najer Kolonie in Galil Haeljon, baj der siriszer grenec, ojfn mizrach weg fun der ozere Chula. Di naje Kolonie iz di 32-te in Galil Haeljon. Wen der plan fun di jidisze nacjonale institucjes ojscutrukenen di zumpn fun Chula wet ojsgefirt wem, wet di gance gegnt arum, zajn gedieht badekt mit Jidisze landwirtszaftleche jiszuwim. Di mitglider fun der uaj-gegrindeter Kolonie zajnen chalucim fun Rumenje, Bulgarie, Terkaj, Dajczland M» Ungarn, wos zajnen ongeszlosn in kibuc Hamuchad. Di kolonistn wein hobn far zieh a zejer szwere ojfgabe, opcurejnikn di gegnt fun di sztejner un felzn un durchfirn naje wegn. Dakegn hot di Kolonie rajehe waser-kwaln, wos wet dermeglechn an intensiwe wirtszaft. Chuc-dem wein di kolonistn kenen ojsnucn di fisz-ojcreS fun der ozere azoj, az es zol farnemen aza plac wi inm szchejnesdikn kibuc Hulata. Der KKL git dem bodn un dekt ojeh a dritl fun di hojcoes. Der Keren Hajesod hot ojf zieh genumen dem budzet fun der Kolonie. Plejtim-szifn wein wajter onkumen. A forsztejer fun der Hagana hot gemoldn far a prese-forsztejer, az der cajtwaliker iberrajs fun der ״umlegaler“ alija iz a rezultat fun technisze szwerikajtn, wos zajnen antsztanen culib der farsztarkung fun der britiszer blokade un hot absolut niszt cu tun mitn fakt, wos in E.' J. gefint zieh ject di ojsforszungs-komisje. ״Hagam England hot zieh niszt bagnugt mit gewenleche blokade-mitten — hot der Hagana-forsztejer derklert -- nor hot ojeh gemacht a politiszn druk ojf a rej europeisze meluches, zajnen mir doch zicher, az undz wet gelungen arojscufirn dem grestn tejl fun undzer plan farn jor 1947. Wos szajech der jectiker läge in E. J. hot der Hagana-forsztejer ongewizn — az es merkt zieh leetns an ongesztrengte sztimung ewiszn Jidn un Araber in di grenec-rajonen funm land. A grojsn chejlek hobn in dem di szchejnesdike arabisze lftider un bazunders di arabisze lige, wos firt a sztarke hec-kampanje kegn Jidn. Di Hagana iz ober grejt niszt nor cu bakemfn di teroristn, nor ojeh opeu- ־sfelögn ale ojserleche atakes. 'י**״ ״Chewel Herd“ in Negew. Lekowed dem 50־tn jortog funm ersztn Gijon, kongres wos falt ojs in august, hot dos direktorjum fun KKL baszlosn oncurufn di kolonie, wos gefint zieh in same dorem fun Negew mitn nomen ״Chewel Herd“. 1127 ojlim kajn E. J. In Haifa zajnen ongekumen 1127 ojlim, derfun 660 fun Czechaj, 160 fun di lagern in Dajczland un 367 fun Bergen Belsen, pi ojlim wein wem ajngeornt mit der hilf fun farejniktn jidisz-amerikaner Palestine-apeal. ״Haapala“, wos dos gezec bamerkt niszt. 3 Araber, wos zajnen gechapt geworn on pasportn hobn zieh mojde gewen far an arabiszn richter in Jeruszolaim, az zej hobn geszwarct di grenec un arajngekumen in land fun Syrien on a derlojbenisz. Der richter hot farmiszpet jedn ejnem cu bacoln a lire sztrof, niszt deportirndik zej. ״ Lord Mountbatten — najer E. J.-hojchkomisar? Jeruszolaim (ITA-PR). Lojt#niszt-basztetikte klangen zol lord Mountbatten ibernemen dem amt funm biz-}ectikn hojehkomisar far E. J. in fal wen es zol cusztand kumen di tejlung fun land. ״Cherew leejt“. A grupe gewezene soldatn fun jidisze militer-optejlungen fun der britiszer un czechiszer armej hot farlejgt a naje kolonie in Szaron. Dos iz szpjn di 50-te kolonie, wos es hobn gegrindet gewbzene soldatn. In der fajerung fun lejgn dem gruntsztejn hobn zieh batejlikt: der britiszer krajz-komisar brig. Mur un mitglider fun a szchejnesdikn beduiniszn szejwet, wos ruft zieh Wadi Hawarit. Di naje zidlung wert geszafn mit der hilf fun der federaeje fun der cijon. jugnt in England. Szriftleche bagrisungen hobn eugeszikt: dr. Ch. Wajcman un der czechiszer gen. Konsul Nowak. ן Britn konfiskirn 6 jidisze szifn. Jeruszolaim. (ITA-PR). Der britiszer fiotgericht hot baszlosn cu konfiskirn, di 6 jidisze szifn, wos hobn gefirt ״umlegale“ ojlim. Di szifn zajnen: ״Hagana“ 4״ frajhajtn“, ״Katuch Jaffe“, ״Henriette Sold“ un ״Awiwa Reich“. f. £>06fein wegn marem in di tngern E. Dobkin, wos hot zieh ict umgekert fun a lengern bazuch in di lagern fun Europe, hot ojf a prese-konferenc in Jeruszolaim ibergegebn dem wej-geszrej fun di Jidn in di lagern, batonendik, az nor a grojse alija wet zej kenen dermutikn un gerufn cu a b rej ter derciungs-tetikajt ewiszn der Szejris Haplejto. Der antisemitizm in Dajczland — hot Dobkin derklert — hojbt wider ojf dem kop un di Jidn dort feit dos gefil fun zicherkajt. In meszech fun ejn woch zajnen 3 Jidn dermordet geworn durch Dajczn. Di okupacje-macht hot durchgefirt a plebiscit ewiszn der dajezer inteligenc un der ojsgang iz a dersziternder: 62% hobn geentfert, az zej hobn niszt kajn charote ojf dem, wos es iz geszen mit di (jidn in di Hitler-jorn. 20% hobn derklert, az zej zajnen ״neutral“ un nor 18% hobn ojsgedrikt charote-gefiln. Di baeijung fun der militeriszer macht cu di Jidn in di 3 okupaeje-gebitn farergert zieh fun tog-cu-tog. Zej zogn: dos hojpt-problem zajnen di Dajczn un niszt di ojsgeworclte. Es wem niszt geefnt kajn naje lagern un es wern niszt arajngenumen kajn naje plejtim in di lagern. Dos rekwirirn dajeze landwirtszaftleche punktn fa^ hachszara ewekn hot zieh opgesztelt. Ojeh Init farflegung iz niszt glencend un der Joint trogt in a grojser mos di dozike last. v Undzere plejtim drot ject a naj grojs gefar: dos problem fun deplasirte farszwindt un es blajbt nor di Jidn-frage. Fun der algemejner col 730.000 hobn Jidn ojsgemacht a dritl. In der cajt wen di niszt-jidisze plejtim ordnen zieh ajn, halt di col fun jidisze plejtim in waksn. In zajne werter hot Dobkin untergesztrochn di nojtwendikajt fun farsztarkn di tetikajt ewiszn di plejtim un dem perzenlechn kontakt mit zej. 3 hojpt-problpmen federn zejer baldike lejzung: 1) Alija — der ejnciker kwal fun retung, 2) dereijung — szikn lerer un madrichim fun E. J. un 3) baszeftikung durch fach-ojsbildung mit der hilf fun E. J. A specjele ojfmerkzamkajt muz gelejßt wern ojf di jidisze kinder in di lagern. E. Dobkin hot ibergegebn, az di naje plej-' tim-organizaeje ״IRO“ hot maskim gewen cu der forzecung fun der arbet durch di E. J.- szlichim. Opsztelndik zieh ojf der läge fun di Jidn in andere Tender fun Europe hot er untergesztrochn, az niszt kukndik, wos in a rej lender wi Belgje, Frankrajch, Czechoslowakje un andere, hot zieh sznel fargresert di col Jidn, iz di col antlöjfnde Jidn fun dort a badajtnde. Zej szteln zieh niszt op fun farlozn dos land, troc ale szwere badingungenn. Ojeh iz cu bamerkn a grojser wuks fun asimilacje-tendencn in di dozike lender. Der grester tejl ober iz baherszt funm gefil, az zejer ojfnhalt dort, zejer lebn, iz ojf a wulkan, wos men wil wosgicher farloznn. Di MJl-komisje bazmfit di kibucim un kolonjes - furendifkt ir arf*ei in f. Jf. un fort op ftajn fyrje un JCemanon Jeruszolaim. Di E. J.-ojsforszungs-korr4sje fun UN hot ojf ir ״turnee“ ibern land, ojeh bazucht a rej kibucim un kolonies. C. a. hot zi bazucht di alte kolonie ״Zichron Jakow“ wi ojeh dem kibuc fun Haszomer Hacair ״Miszmar Haemek“, wu di komisje-mitglider hobn bakumen a wareme ojfname. Der menahel funm kibuc, Mordchaj Bentow hot in zajn bagrisungs-rede gezogt: Mir hofn, az di komisje wet gefinen a mitl cu bafrajen undzer land fun der szlechter politik, wos hot derfirt cu umglikleche rezultatn. Ich hof, az ir wet zen, wifl plac es iz do faran, wi grojs es zajnen di ojfsnams-feikajtn fun undzer land un wi Jidn un Araber kenen do wpj-״ nen beszolem. Ejder ir wet onnemen ajer baszlus darft ir zieh bakenen mit di reale lebnswichtike baderfeniszn fun di bejde felker in E. J. Di lejzung darf niszt zajn kajn opzog, nor darf gebn jedn ejnem dos, wos es iz im nojtik“. Di komisje hot Szepter bazucht noch a rej kolonies, wu es hobn zej derwart enleche ojfnames. ״ . « Dem 26. juni hot di UN-komisje far E. J. gewidmet a ganen tag cu bazuchn di naje jidisze jeszuwim ojf di wisteniszn funm Negew: Rewiwim, Nir-Am un Chofejc-Chaim. In ale 3 kibucim hobn zieh di komisje-mitglider interesirt mit ale protim fun der wirtszaft, mit di waser-ajnrichtungen un andere arbetn. Zej hobn ba wundert di arbet fun lejgn di waser-rern durch di chalucim, gegesn grin- .,cajg un fruchtn, wos men hot szojn arojsba-!?11 iim teater-lebn in f. J Koj dem kol iz wert cu batonen, az ale 5 teaters in E. J. gefinen zieh in Tel-Awiw un fun danen organizirn zej zejere gastroln ibern ganen land. Dos greSte un wichtikste teater iz ״Habima“, wos iz antsztanen beejs der bolszewistiszer rewolueje in Moskwe. Dos dozike teater hot zojehe gewen cu wem dos nacjonale teater in E. J. ״Habima“ farmogt ojeh an ejgene dramstudje, wos bildet ojs naje kreftn far zieh. Der ״Ohel“, dos teater baj der Histadrut Haowdim, iz antsztanen in 1926 baj der mit- Wirkung funm Habima-artist Mojsze Halejwi. Di ojffirungen funm ״Ohel“ wern sztendik gekrojnt mit derfolg un zajne plesn ״gejen“ sztendik a!engere cajt. Dos ״Kamer-teater“ wert batracht als dos jingste teater, wajl es iz erszt mit 2 jor curik gegrindet geworn durch Josef Pasowski. Do szpiln kimat blojz junge szojszpiler, ewiszn zej fil talantirte. Dos repertuar basztejt saj fun klasisze un saj fun moderne lajchte piesn un komedjes. ״Ifamatatej“ iz a satirisz teater, wos sztelt rewi-piesn un komedjes, niszt blojz cu amuzirn nor ojeh ojf a satiriszn ojfn ojsculachn di krume zajtn funm gezelszaftlechn un politiszn lebn. Cwiszn zajne ojsgecejchnte artistisze kreftn gefint zieh ojeh der populerer Icchak Nozyk. Mit etleche jor curik iz do antsztanen a rewi-teater lojtn bakantn europeiszn sznit u. n. ״Li-la-lo“, in welchn es szpiln zejer fejike szojszpiler. Es wern ojfgefirt glencnde satirisze un politisze pizmojnim funm bakantn dichter un wort-kinstler Nosn Alterman. Es wern ojeh geszpilt skeczn, ibergezecte fun europeisze rewies. Lajder hot zieh di ״Folks-opere“ leetns geszlosn culib a materjeln krizis, ober es wern ongenumenn szrit, di opere cu reorganizirn un efenen. / Di kultur-tetikajt funm Joint in E. J. In di lecte jorn hot der Joint in E. J. gewidmet zajn hojpt-ojfmerkzamkajt cu sztien di religiez-kulturele instituejes wi ojeh rabonim, studentn un lerer, wos hobn zieh ahincu gerate wet. -Der Joint git reglmesik subwenejes far der Jeruszolaimer uniwersitet, farszejdene szuln un farp dereijungns-program fun farszejdene organizaejes wi: Histadrut, Hapoel״ Hamizrachi, Aguda, Jehudej-Tejmon, seminarn un jesziwes. Di col fun di lecte iz hajtn-cu-tog 58 mit korew 4000 talmidim. Achuc dem hot der Joint finansirt ojeh a rej religiez-wisnszaftleche projektn, wi dos arojsgebn religieze bicher, encyklopedjes, Szas un and. Es iz ojeh gegebn geworn subwenejes far di akejes, wos zajnen untergenumen geworn wegn di agunes noch der milchome. kumen funm dozikn wistn bodn, un aflle blumen hobn zej mitgenumen fun di blumencuchtn, wos di chalucisze hent hobn farflanct in midbar. Zej hobn ojeh dort gezen di cufridnhajt fun di arabisze szchejnim un zejer frajntlech cuzamenlebn mit di Jidn. Di komisje-mitglider hobn arojsgewizn an ojsergewenfechn interes cu ale Problemen fun der doziker jidiszer pioneriszer kolonizacje. Ojf ale durch zej gesztelte fragn, hobn di jidisze agronomen gegebn ojsfirleche tszuwes. Lojt-.di entfers, wos• zej hobn bakumen iz eu zen, az baj a geheriker bawaserung ken men ojf di dozike wiste sztochim bazecn fil frisze ojlim. Cufridene fun di bakumene ajndrukn hobn di komisje-mitglider, in der baglejtung funm farbindungs-oficir fun der Jid. Agenc D. Horowicz, farlozn di gegnt, umkerndik zieh kajn Jeruszolaim. In Tel Awiw. Wen di komisije iz ongekumen in Tel Awiw, hot zej di jidisze bafelkerung gemacht an entuzjastiszn kaboles-ponim. Der bazuch in der jidiszer sztot hot gedojert a ganen tog. Di erszte ojfname iz forgekumen in Tel- Awiwer magistrat, wu der birgermajster Rokeach hot gehaltn a rede wegn wuks fun der. doziker sztot. In zajn entfer hot der komisjeforziender gezogt, az zej hobn zieh wirklech ibercajgt in di kolosale dergrejehungen funm jidiszn ojfboj-werk, wi ojeh in der pioneriszer opferwilikajt fun di chalucim in land. Di komisje hot bazucht a rej kulturel-gezelszaftleche un dereijerisze instituejes in Tel Awiw, industrie-plecer, wi ojeh wojnungskwartaln far naje ojlim, wos es hot ojf zej gemacht a grojsn rojszem. Nehalel. In nomen fun der erszter moszawa fun Emek Nehalel, hot ojfgenumen un bagrist di komisje-mitglider der weteran Elijezer Braun. In kurce werter hot er geszildert far di gest di geszichte fun antsztejn fun der moszawa un ir antwiklung. ״Mit 15 jor curik — hot er gezogt — iz di gance gegnt gewen farsamt fun malarje un andere epidemjes. Der chaluciszer unternemungs-gajst hot ober farwandlt di klole in a broche, niszt nor far zieh, nor ojeh far di arabisze szchejnim. Hagam mir zajnen gliklech, wos mir lebn dff undzer erd un baarbetn zi mit undzer szwejs, matert undz doch a szwer gefil, az undzere brider, wos zajnen farblibn noch der grojser welt-srejfe, szmachtn noch ale in di plejtim-lagern un kenen niszt kumen in land.“ Twerje. In Twerje zajnen di komisje-mitglider ojfgenumen geworn durchn sztot-prezident Szymon Rehan in der onweznhajt fun ale jidisze ratmener fun sztot. Di arabisze ratmener zajnen niszt gekumen. Ojeh der rabinat fun Twerje hot zieh batejlikt inm kaboles-ponim. Noch a kuren bazuch in wirtszaftleche organizaejes un bildungs-anszialtn zajnen di gest opgeforn kajn Cfas, wu zej hobn farbracht di nacht. Ojf der Jeruszolaimer uniwersitet. 5 szo cajt hot di UN-komisje farbracht ojfn Har Hacofim in Jeruszolaim un bakent zieh mit ale binjonim, fakultetn un mitn prechtikn uniwersitets-szpitol ״Hadasa“. In derzelber cajt hobn zieh in di hejl-kabinetn funm szpitoi gefunen merere arabisze paejentn, troc dem oficjeln chejrem kegn jidisze doktojrim. Dr. Jaski hot ongewizn, az fun di 6000 pacjentn, wos zajnen dem leetn jor durchgegangen durchn radiologiszn Institut, hobn zieh gefunen 240 Araber, niszt blojz fun E. J. nor ojeh fun di szchejnesdike lender. Der onweznder iraniszer delegat~hot di dozike werter basztetikt, az ojeh er hot zieh in 1943 operirt in der doziker klinik. Der prez. fun der uniwersitet dr. Magnes hot gegebn ojsfirleche derklerungen wegn di ajnrichtungen un arbet fun farszejdene fakultetn. Cwej forszlagn fun der UN-komisje. Jeruszolaim (ITA-PR). Lojt niszt basztetikte klangen, zol di UN-komisje batrachtn cwej meglechkajtn far der lejzung funm E. J.- Problem: 1) Umophengikajt fun E. J. noch 5 jor wen di jidisze bafelkerung wet zajn azoj wi di arabisze un 2) Chaluke, un dos szafn a jidisze meluche in a tejl fun E. J. Di UN-komisje far E. J. wet niszt bazuchn kajn jidisze DP-is. Jeruszolaim. Di greste tejl fun di komisjemitglider far E. J. wiln niszt bazuchn di jidisze DP-lagern in Europe, wi in Dajczland, Estrajeh un Italje. » . f ■ UN־delegacje ongekumen ka jn Syrie. Dameszek (DENA-Reuter) Delegatir fun der UN-komisje far E. J. zajnen ojf zejer weg kajn Lewanon ongekumen kajn Syrie, wu zej hobn ojsgehert forsztejer fun arabisze meluches wegn arabiszn sztandpunkt. BEIRUT (DENA-INS). Forsztejer fun 6 arabisze lender hobn do far der UN-komisje derklert, az in fal wen di UN zol untersztien di jidisze foderungen, iz a milchome in E. J. umfarmajdlech. Memorandum fun der E. J.-regirung cu der UN-komisje. Jeruszolaim (DENA-Reuter). In a memorandum fun der E. J.-regirung cu der UN komisje wert gezogt, az ״di jidisze reakjes ewiszn 1945 un 1947 hobn gekost 270 korbones un hobn rarurzacht a szodn fun 1,5 miljon funt szterling. ״Bemeszech fun di 11 jor, wert wajter gezogt in memorandum, zajt 1935, wen es iz gemacht geworn der lecter pruw cu szafn a gezeegebung, hobn bejde edodim durchgefirt kegnzajtike gewalt-mosnamen un hobn zieh opgezogt, cu diskutirn afile, iber a heskem ewiszn zieh. Di UN-komisje fort op kajn Lewanon, wu zi wet forzecn ire ojsforszungen. Di Farejnikte Nacjes hobn interwenirt baj der Lewanon-regirung, zi zol dertejln far ale korespondentn, welche wiln baglejtn di UN-komisje, derlojbniszn arajncukumen in land. 6 jidisze un 1 amerikaniszer korespondent hobn protestirt, wajl di Lewanon-regirung hot zieh opgezogt cu dertejln far zej ajnrajze-derlojbeniszn. t! /