Undzer Worṭ · 1947-07-18 · 27/65 (18.7.1947) · p. Seite 5

FRAJTIK, 18. JULI 1947 אונרזער ווארט ZAJT 5 שדן צו יענער צייט די ערשטע העברעאישע גימנאזיע אין די גלות־לענדער, 2 פאלקם־שולן, וואם" זייגען נאך פריער געשאפן געדוארן, קינדער־ געירטנער און אמך אוונט־קורסן מיט 800 באזוכער, סיי די 3־טע ציוניסטישע קאנפערענץ אין 1917 סיי די 4־טע אין 1919 האבן באשלאסן זיך צו באנוצן מיט דער יידישער .שפראך אין די הע־ ברעאישע שולן, אלם מיט א הילפם־שפראך, מאס דארף דינען צום בהדרגהדיקן איבערגאנג צו• העברעאיש. דאם יאר 1921 ברענגט דעם גאשלום. צו שאפן אין פויילן די "תרמת״־ארגאניזאציע, מאס דארף אנפירן טיט דער העבי^עאישער שול און טיט דעיר קולטור־ארבעט. די פארגעקומענע לאנד קאנפערענצן טרעטן ארוים פאר א ריין העברע־ איישער שול, טיטן ציל אויפצוריכטן א יידיש ארבעטנדיק פאלק אץ ארץ־ישראל און אין גלות. "תרבות"' האט זיך שנעל אנטוויקלט. פון 2575 תלמידים אץ יאר 1918-19 און 51 אני שטאלטן איז זיך די ארגאניזאציע צעוואקסן אזוי שטארק, אז אץ יארי34־1933 פארמאגט זי שוין 37.000 שילער אין' 269 לערן־אנשטאילטן.., אמך אויפן קולטורעלן געביט האט זי צו פארצייכענען ריזיקע דערגרייכונגען. אירע 425 ביבליאטעקן טיט 290.000 ביכער, 3 קינדער־זשורנאלן, פארי שפרייטע אין 20.000 עקזעמפלארן, 30 זומער או; האלב־קאלאניעם זייגען די בולטסטע באוו^יזן פו; דער י אניגעישטרענגטער ארבעט פון די קולטור־ טוער. ידי שולן זיינען אויפגעקומען אין גאנצן לאגד, די שילער האבן זיך רעקרוטירט פון פאר־ שיידענע שיבטן. 31% פון די שילער האבן גע- שטאמט פון בעלי־מלאכות, 29% פון קרעמער, 11% פון ארבעטער און בלויז 4% פון סוחרים, די איבעריקע זיינען באשטאנען פון פרייע פרא- פעסיעם, יתומים א״א. געלערנט האט מען ביי שווערע מאטעריעלע באדינגונגען. די'שולן האבן זיך געמוזט אליין אמסהאלטן. סובסידיעם פון' די שטאט־ראטן ׳ און די באטייליקונג פון דער רעגיירונג איז געווען א מינימאלע. לערער פלעגן אפט באקומען זייער שכר בלויז פאר 8־6 חדשים. די באציונג פון דער פוילישער רעגירונג איז גע- ווען הן צו די העברעאישע שולן והן צו די יידישע א נעגאטיווע. אמםהאלטנדיק 1.611 שולן פון פארשיידענע גאציאנא׳ע מינדערהייטן (דייטשן, אוקראאינער, זוייסרוסן און ליטווינעוץ האט די רעגירונג נישט געהאלטן פאר נויטיק צו גרינדן כאטש אייגע טיט דער יידישער אדער העברע־ אישער לערן־שפראך. נאר אויב אין די ערשטע יארן איז די באציונג געווען א' גלייכגילטיקע, האט זי זיך אבער פון 1932 פארוואנדלט אין אפענע שיקאנעם מצר דער מאכט. מען האט די שולן גערודפט אויף שריט און טריט, יפאר- מאכנדיק פיל צוליב סאניטארע טעמים, אדער מיט דער פאדערונג צו בויען נייע שול־בניינים. טראץ דעם אלעם איז זיך דאך די "תרבות" צע־ וואקסן אלץ מעכטיקער און'מעכטיקער. זייענדיק א מיטגליד פון דער "ליגע פאר נייער דערציונג" האט זיך די ארגאניזאציע אויך באטייליקט ןאין איינארדענען העברעאישע שול־אמסשטעלונגען אין אמסטערדאם און לאנדאן. (המשך קומט) אלע קולטור־אוצרות, מאם אונדזער פאלק האט געשאפן אין משך פון טויזנטער יארן". אבער ידי קולטור־ארבעט איז אנערקענט גיעווארן, נאך א לאנגן קאמף מיט "פועלי־ציון" און..מזרחי". אלם "אמטאנאמער ענין פון די ארגאניזאציעם און לאנד־יפעידעראציעם". אזוי אייז אוץ- דער קאנ־ פערענץ פון די רוסישע ציוניסטן, פארן 11־טן ציוניסטישן קאנגרעם מוין 1913). זשאבאטינסקי ארמסגעטראטן' פארן לערנען אלע לימודים, אץ העברעאיש' עם איז אנגענומען געווארן זשאבא־ טינסלךם פארשלאג ימיט ניידיטשעם' הוספה, אז אויב עם ויועט ניט מענלעך זיין צו בויען פולע העברעאישע שולן, זאל יידיש האבן די בכורה לגבי רוםיש.ידי קאנפערענץ פון "מפיצי השכלה" האט אין יאר 1913 באשלאסן איינצופירן יידיש, וויי א לימודיים־שפראך; דער העברעאישער לימוד איז געווען 17 שעה א מאך אבליגאטאריש פאר אלע שולן. ר א ט ן־פ א ר ב א נ ד. אויב עם האט זיך רא־׳ שיק אנטוויקלט א העברעאיש שול־וועזן נאך דער מערץ־רעוואלאציע אץ 1917 יאר, האט אבער די דאזיקעיבאוועגונג גלייך נאך דער אק־ טאבער־רעוויאלוציע אנגעהויבן גיין בארג אראפ. דאם געזעץ,'וואס האט פעסטגעשטעלט אין יאר 19’19, אז די מוטער־ישפראך פון די יידישע אר־ בעטער־מאסן איז יידיש, האט אויך דערפירט צום שליסן די העברעאישעישולן און צום קאג־ פיסיקירן זייער פארמעגן. העברעאיש איז פון דער ראטן־מאכט אנערקענט געווארן אלם פרעמדע שפראך און די שול־פארוואלטונגען פון די פארבליבענע שולן האבן געמוזט פעסטשטעלן צו וואסערע פון די אין ראטן־פארבאנד אנער־ קענטיע שפראכן די שול וויל איבערגיין. דער האגל פון רעפרעסיעם האט אויך נישט אויסגע־ מייטן אוקראאינע, ווו ם־איז צווישן אנדערע גע־ שלאסן געווארן די פריער בליענדע "תרבות" מיט' אלע אירע אנשטאלטן. די פילצאליקע מע־ מאראנדומס פון אנגעזעענע נעלערנטע קעגן די רדיפות אויף העבירעאיש, האבן זייער ציל נישט דערגרייכט; דאם מעמאראנדוים צו מאקסים גארקי פון דער "אומילעגאלעיר 'קאנפערענץ פון די תר־ בות־לערער" איז פארבליבן' אן אן ענטפער. דאם העברעאישע שול־וועזן האט קיץ אריכת־ימים אין ראטן־פארבאנד נישטיגעהאט און איז איב־ גאנצן אונטערגעגאנגען. פ ו י ל ן. אין ענ-עבע באדינגונגען, ווי דאם יירישע שול־וועזן איז אין די מלחמה־יאדן אויך אויפגעקומען די העברעאישע שול־באוועגונג אין פוילן. דער אונטערשייד איז נאד דער, וואם דאם קערנדל פוגם העברעאישן שויל־וועזן - העברע־ א ישע קינדערהיימען - איז פריער פארזייט גע־ ווארן און האט געפונען א פרוכטבארן באדן. דיי ערשטע פיאזיטיווע רעזולטאטן זיינען פולע העברעאישע פאלקם־שוק אץ גאניאנדז (קרייז ביאליסטאק) אין 1916 און אין א יאיר ארום אין קרינקי (גראדנער קרייס, אין ווילנע' האבן מיר ד״ר בערנשטיין־כהן האבן נאך א שווערן קאמף דורכגעפירט זייער רעיזאלוצייע. דער דאזיקער קאמף געפינט אויך אן אפשפיגלונג אוץ-'- דער קאנפערענץ פון די רוסישע ציוניסטן אין מינסק אין יאר 1902. די געווארפענע לאזונג פון אחד־ העם: "געווינט די שול" הויבט אן רעאליזירט צו זוערן. עם קומען צושטאנד ביאראטונגען פון העברעאישע קולטור־טוער; דער רעזולטאט - א צענטראלער ועד (סאקאלאוו, קלויזנער און ש.ל.גארדאן), וואם דארף אנפירן מיט דער ארבעט צו שאפןיאן אלוועלטילעכע העברעאישע קולטור־ארגאניזאציע "עבריה". די געשעענישן אין רוסלאנד רייסן איבער די ארבעט פץ ועד און ערשט אין יאר 1906 נעמט איבער די ליי־ טונג א ביורא, וואם איז געשאפן פון א גרופע קולטור־טוער' אין' בערן. די קאנפערענץ אין א יאר ארום, וואם קומט פאר איין האג, פאר־ זאמ;ט דעלעגאטן פון אריץ־ישרא/, אמעריקע, ענגלאנד, גאליציע, דייטשגאנד, פראנקרייך, רד מעניע, רוסלאנד, שוועדן. עם ווערט באשלאסן צו שאפן א פפעציעלן דערציונגם־קאמיטעט, וויאם זאל זיך פארנעמען מיטן קאנטראליירן די לערן־ ביכער, קגרייטן לערער, אריויסגעיבן יוגנט־ליטע־ ראטור און שאפן א פארבאנד פון העברעאישע לערער. מיטן לעגאליזירן די געזעלשאפט "חובבי שפת עברי״ אין יאר 1907 הויבט אן וואקסן די העברעאישע שול־באוועגונג אין ריוסלאנד. די צאל אפטיילונגען פון דער געזעלשאפט וואקסט איבערן גאגצן לאגד. שולן ווערן געעפנט, אוונט־ קורסן ווערן אייגגעארדנט און די געשאפענע פעדאגאגישע קורסן בילדן דעם פונדאמענט פארן צוקונפטיקן בנין. עם איז כדאי צו דערמאנען די קורסן אין גראדנע; די ישיבה אץ אדעם, וואם איז פארוואגדלט געווארן אין א וויכיטיקן הע־ ברעאישן דערציונגם־אינשטאלט, ווו עם 'האבן געווירקט אלם לערער ביאליק און קלויזנער 'און אלם לייטער פר$פ. ח. טשערנאוויטץ (רב צעיח; די ערשטע צווי' העברעאי״שע קינדער־גערטנער אין ווארשע, געשאפן דורך די פיאנערן יחיאל האלפערן און י. אלטמאן. עם אנטוויקלען זיך ראש די העברעאישע שולן, אבער אוץ- דער אויבערפלאך שווימט ארויף די פראגע: וועלכער מעטאד זאל דאמי־ נידן ביים העברעאיזירן די שול, צו' דורך איבער־ זעצוננען אדער "עברית בעברית"?. ארטיקלען און ביכער פון יענער צייט שפיגלען אפ דעם גרויסן וויכוח ארום דעם דאזיקן ענין.' געזיגט האט דער עברית־בעברית־מעטאד, וואס איז איייגנעפירט געווארן אין דער מארערנעיר הע־ ברעאישער שול.' די רעזאלוציע' אויפן 10־טן ציוניסטישן קאנגרעם (באזעל 1911) לויטעט: "אלע שטרעמונגען און פראקציעם פון קאנגרעם אג־ ערקענען איינשטימיק, אז אונדזער דיערציונגס - און קולטור־ארבעט איז אינערלעך שטארק פאר־ בוגדן מיט דער העברעאישער שפראך און מיט / די ערשטע העברעאישע שולן. דעם אינטערעם צו דער העברעאישער עפדאך, וואם איז פריער אויסגענוצט געווארן נאר ביים 'לערנען טעקסטן פון רעליגיעזער $'־ טיעראטור, האבן די ערשטע אויפגעוועקט די משבילים. די פארעם אבער פון א טאג־טעגלעכע שפראך האט 'זי אניגעהויבן צו באקומען אין לעצטן פעריטל פון ׳XIX י.ה. מיטן אויפקום פון דער נאציאנאלער ציוניסטישער באוועגונג. די ערשטע פייאנערן אינם קאמף פארן נאציאנאלן רענעסאנם דורבן אויפלעבן די אלטע שפראיך פון פאלק זיינען געווען פרץ סמאלעגסקץ און אליעזר בן' יהודה. די נרעב» ע אונטערשטיצונג האט די דאזיקע אידעע באקומען אין די קרייזן פון די "חובני ציוך, אין רוסלאנד און גאליציע. די בארימטע באראן־הירש־שולן אין גא־ ליציע, וואם האבן שוין'אין יאר 1897 געציילט 41 אנשטיאלטן, י האבן די ערשיטע (שוין אין יאר 1895) אנגעהויבן 'לערנען א חוץ די אלגעמייינע לימודים' לדטן מוסטער פון די רעגירוננם־שולן. אויך העברעאיש. עם שטארקט זיך די ציונים־ טישע באוועגונג און גלייכצייטיק וואקסט די צאל שולן. אץ די גרעסערע שטעט קומען אוין- פאר־ שיידענע פאראיינען א"נ, "שפה־ברורה"; זייער ציל איז: פארשפרייטן העברעאיש. אין ווין שטייט אין שפיץ פון דער באוועגונג נתן בירנבוים, אין לעמבערג - די סטודענטן יהושע טהאן, מרדכי ערנפרייז און יצחק לייב לאנדוי. אדאנק דעם לעגאלךזירן דעם פאראיין דורך דער מאכט. פאר־ שטארקט זיך די טעטיקייט און די שולן קומען אויף אויך אין קאלאמיי. דראהביטש, סטאנים־ לאוואוו, סטארקאוו אי״א. אין דער שפיץ פון דער געשאפענער אריגאניזאציע אין גאליציע שטייט דער שרייבער' שלמה שילער, גערופן "דער גא־ ליצישער אחד־העם". אין רוסלאנד קומען אוין- צוערשט די "חדרים מתוקנים" (רעפארמירטע חדרים), וואם ווערן געשטיצט פון דער' געזעלשאפט "מפיצי השכלה" און ווו עם איז אפגעגעבן געווארן א אנגעזעעגער ארט דעם לימוד העברעאיש' און ייידישער געשיכיטע. אין אדעס פאדערן אד%־העם און דובנאוו, אז מען זאל אפגעבן מער פלאץ פאר די ייידישע לימודים' בכלל און העברעאיש בפרט. א וויכטיקן ביישטייער ביים בויען די העברעאישע שול, בילדעט דאם שאפן פון דער ציוניסמישייר וועלט־ארגאניזאציע. סיי דער ער־ שטער קאנגרעם (באזעל 1897), סיי דער צווייטער (באזעל 1898) האבן אנגענימען וויכטיקע בא- שלומן, ליידער וועירן זייי אבער נישט רעאליזירט. דער 4־טער און 5־טער קאנגרעם (לאנדאן 1900; באזעל 1901) שטיים אונטיערן צייכן פון קאמף אויפן קולטורעלן פראנט. דער״פירער פזן .,מזרה׳". הרב ריינעם, שטעליט זיך שארן- קעגן דעם ארייג־ נעמען קולטור־ארבעט אין פראגראם פון קאג־ גרעם, אבער די פירער פון דער "ציוניסטישער פאלקם־פיראקציע": נ. סאקאלאוו, ל. מאצקין אץ די שטילקייט רייסט איבער אייגער פון די הויכע לייט, אן עלטערער מאן מיט א גרו יער פערוקע און א בינאקל אין אויג און נעמט זיך ארויסהעלפן דער בית־מלכה, ווענדנדיק זיך צו חגודלען: -געערטע פריילן, די גנעדיקע פרינצעסין וויל צוליב טאן אייעד פערזעגלעכן ווונטש, ז/ קען אבער ניישט עובר זיין אוץ- די געזעצן פון איר פאטער, דעם מלך. אפשר האט איר על- מערן, ברידער, שוועסטער, אדער גיאר א חתן - פאר זיי קענט איר אלעם ביעטן. סיוואלט דאך געווען אן אומזין צו וועלן העלפן 'מיטאמאל טויזינטער מענטשן. זאגט וואם פארא קרובים האט איר? חנהילע איז א לענגערע וויילע געבליבן זיצן א שווייננדיקע, אוץ- איר שטערן האבן זיך באוויזן פאלדן, אין די אויגן שארפע פיייערלעך און דאם גאנצע פנים האט אנגענומען עפעס א מאדנעם' ערנסטן אויסדרויק. זי הויבט זיך האסטיק אויף פונם פאטעל, נערוועז מאכט זי אייניקע שריט פאר זייך און ווענדעט זיך צו דער בת־מלכה: -איך בין א טאכטער פונם יידישן פאלק -איר, די צוקונפטיקע הערשערין פונם רייזיקן קעניגרייך. איך ווייס נישט צו האט איר זיך אמאל געוואלט לאזן שטערן אייערע פארגעניגנם אוןיאנטאן'זיך דעים צער, כדי• צו דערוויסן זיך, וואס אונדזער פא לק האט מיטגעמאכט. די, וואם האבן אין אונדזער ביטיערסטער צייט אונח 'יא געיקענט העלפן אין א געוויסער מאם, האבן עם נישט געוואלט טאן און ביז הייניט לאיזט מען אונדז נישט ראטעיווען זיך אפילו מיט אונדזערע אייגענע כוחות. ׳ די לעצטע ווערטער האט חנה אזוי שמארק אקצענטירט, ווי זי וואלט גערעדט צו די, וואם זיינען דירעקט שולדי־ק אין אומגליק פון אייר פאלק. ׳ -היינט ודלט׳ איר מיר טאן א טובת? איך נעם נישט אן אזעלכע טובות. איבע־ ריקנם איז עם נישט א ריינע כוונה א טובה צו מאן, דאם איז גיכער א קאפריז פון א פריג־ צעסין און פרעמדע קאפריזן בין איך נישט מחויב נאכצוקומען. א שוי־דער, ווי 8 קאלטער שטראם איז שריט פאלט־דער אפגלאנץ פון גאלד אוץ- איר באשיידענער חלוצישער בלוזקע. דאם אויפנאמם־צימער פון דער פרינצעסין. א שפעי פון ליכט, וואם גיסט •זיך פון די פינק־ לענדע זש*ראנדאלן, פאלט ארן- די הערלעך געשניצטע און באצירטע מעבל־שטיקער, אוץ- אלע הרף־לייט, וואם זיצן ארום .,דעם ריזיק־ גרויסן אוואלן טישיאון אוין- הנד,׳ם מלבושים, וואם ביילדן ווי* א פא; שן מאן אין א גוט צו־ זאמענגעשפילטן ארקעסטער.' קעגנאיבער דער פרינצעסין, אין א טיפן פאטעל, אביסל פארלוירן, זיצט חנה. איר בליק מוסט׳ןרט די פרינצעסץ, באמערקט די ווונדער־ שייגע זילבער־לאטשן, באווונדערט דעם אטלאם, וואם נעמט אדום איר שלאנקע טאליע אץ בלייבט העננען אוץ- די רייגעפערל, וואם ווערן ווי פארשעמט אין דער רעגנבויגן־לייכט־שפיל פון דער גרויסער, בריליאנטענער בראש. פון איד צעמומלטקייט וועקט זיי אוין- די צארטע שטי־ם פון דער פרינצעסין: - וואס איז דיין פארלאגג מיין בת־גיל? היינט אין טאג פון מיין פארלאבונג וויל איך האלמן מיין גדר און דערפילן י ד-ין יעטוועדן ווונטש. חנה קוקט אביטל פארלוירן ארום. דארף זי זיך דען ערשט באדענקען, וואם צו בעמן. זי האט דאך א וזונמש, פון וועלכןיזי האט גע- טרוימט אין די שרעקלעכע מעג פונסיהיטלע־ ריסטישן גהינום, אין לאנגע שלאפלאזע נעכט און דאן אויף די שטורעמדיקע כיוואלייעם פוגם ים, ווען זי האט געמיינט, אז אט, אט איו איר ציל דערגרייכט. און מיט א זיכערע שמימע הויבט זי אן: -הויכע קענינלעכע טאכטער, אויב אזעל־ כער איז דיין ווילן און דו' ווילסט וויריקלעך דערפילן מיין ווונמש-מא, באפריי אלע יידן, מייגע ביידער, וואם זיצן מיט מיר אין די לא־ נערן און לאז אונדז אדיין אין לאגד פון אוגדזער טרוים,קיץ ארץ־ישראל. א לייכטער געמורמל הערט זיך ארום טיש, ווערט אבער באלד פארשלונגען פון דער ארו־ מיקער טויטער שטילקייט. אויך דער פרינצעסין איז דאם קול געבליבן שטעקן אין האלח, אפילו טיט קיץ אויג גיט קיינער גישט קיץ פינטל. פון א בת־מלכה אייליק אחיוים פונם קעניגלעכן פאלאץ בליץ- טעלעגראמעם אין אלע מדינות פונם ריזיקן קעניגרייך, צו זוכן די בת־גיל פון דער איידע־ לער פרינצעסץ. אין די אומצייליקע קאלאניעם און דאמיניעם פוגם גרויסן קעניגרייך ווערט געזוכט די בת־גיל, כדי אויסצוהערן דעם ווונטש פון דעכ דאזיקער גליקלעכער, וואם האט געהאט דאם מזל צו קומען אוץ- דער וועילט אין דערזעלביער מינוט, וואם די הויך־געבוירענע קעניגלעכע טאכטער. באאמטע בלעטערן איבער אייליק טויזנטער זייטן פון זייערע עווידענץ־ביכער. אזוי איז דער ווילן פון דער גנעדיקער פריג׳צעסין. - געפונען! אט איז זי!- שרייט אוים א צעשטראלטער, א ביאאמטער פון אן אינדז;. און באלד געמט אוץ- דער טעלעגראפיסט פונם קעניגלעכן הויף די ידיעה: "געפונעןדי בת־גיל, זי הייסט חנה פייערמאן, א יידישקע, אינטערגירט אין לאגער פאר מעלן עובר. זיין אוין- די איע־ וואנדערוננם־געזעצן פון דער רעגירונג פון זיין מאיעםטעט". .. די ה1ץ-־לייט מיטן קעניג בראש איז גע־ מארן אביטל קאלעמוטגע. א יידישקע גאר? אייניקע שעה שפעטער דערווארטן חנה פייערמאן פיר העראלדן.אוין- הויכע געפוצטע פערד, אויפן פלי־פילאץ פון דער מעטראפאליע. חנדדם קליינע שלא נקע פיגור, וואם פאמאי־רע־ פארטערן באפן אראפ ביים אויסשטיייגן י פוגם עראפלאן, זעט איוים צו זיין דערשראקן פון דעם אלעם, מאם עם טוט זיך מיט אירי. אירע קויל־שווארצע 'אויגן קוקן ארוים פון אונטער די צארטע ברעמען, ווי פרעגנדיק: וואם האט איר בדעה צו טאן מיט מיר? אן אוייטא, באגלייט פון די קעגיגלעכע *רייטערם, ברענגט זי אין קעניגלעכן פאלאץ. זי קוקט אויף די ריזיקע טורעמם, מאם זיינען איי־ ביק פארזונקען אין נעפל און גלוי'בט,נישט אירע אייגענע אויגן. איז עם חלום אדער וואר? מען פירט זי איבער׳קארידארן, פארשפריי־ טע מיט פערסישע טעפיכער' און ווו אוץ- יעדן י. ראטשטיין —=־ א קאפריז דיי עננלישע טראן־יורשטע איז פארלאבט געווארן נדטן פרינץ פיליפ פון נריכנלאנד. מיט גרוים ‘ענטוזיאזם איז די דאזיקע יד^ה אויפגענומען געווארן אץ דער גאנצעו בריטישער אימפעריע. (פון דער פרעסע) נישט נאר אין קעניגלעכן הוץ- פון דער פארנעפלטער הויפט־שטאט פונם גרויסן וועלט־ קעניגרייך טומלט זיך און רעשט. גישט נאר די ערדישע קעניגלעכע יועצים, געקליידעט' אין אויסטערלישע מיטלאלטערלעכע מלבושים: גע־ פאסטע הייזלעך, שיך אויף הויכע אפצאסן, גע־ לאקטע פארוקן אוין- די קעפ, עציהץ זיך וואם צו' טאן מיטן נדר פון דער פרינצעסין אין טיאג פון אייר פארלאבונג. אויך אין דער פמליא של מעלה איז דער' שר של שמים פון דער דאזיקער אומה געקומען צו לויפן פארן כסא הכבוד און שרייט אוים מיט טריאומף: -זע גרויסער, פארכטיקער באשעפער פון אלע וועלטן, זע אין מאס פארא נוטע הענט דו גיסט איבער דא'ם גרויסע 'קענינרייך מיט זיינע פיל צענדליקעיר ארעמע. פינצטערע, נויטבאדערפטיקע פעלקער, מאם דארפן האבן א גומהארציקן הערשער פון ידיין גנאד. די, דורך דיר געזאלבטע בת מלכה, וואם איזיהיעט א כלה געווארן מיט איר באשערטן' זיווג, דעם אייניקל פון דיי גרויסע יווגישע קיסרים, האט א נדר געטאן, אז אין טאג פון איר פארלאבוע זאל אויפגעזוכט מערן אייר בת־גיל, אין איינער פיון די מדינות פונם גרויסן קעניגרייך, מאם איז געבוירן אין דער זעלבער שעה און מיניוט מאם זי, און זי, די פרינצעסין הייסט עם, מעט גאכקומען יעדן ווונטש, מאם אמי בת־גיל מעט 'פארלאנגען. איז עם נישט 'אן אויסדרוק פון בארמהערציקייט און גרדסמוטיקייט? אלזא, מעכטיקער הערשער, באוויליק צו פאר־ שרייבן די פריגצעסץ אין מאג פון איר פארלא־ בונג אין ספר החיים און גייב איר יפיל געזוניט, כח און פארשמאנד צו מאן לאנגע יארן פיל חסר מיט דייגע קנעכט, אירע אונ^ערטאנען. אזוי טענה ש דער שר פונם גרויסן קעניג־ רייך פארן כסא הכבוד• און אונטן, אמן- דער ערד, שיקט מען