Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 26/64 (11.7.1947)
- Date
- 1947-07-11
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 67% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243330--507-7243091- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
fRAJTIK, 11. JULI 1947 ' ZAJT 9 -י י, '-י'-.י"1י— "■ >, H->. -XU .1.". I" ■■■■■■. ■ Jl JI I ' ■» . ... . , ,!■- , I ■ .II..,I 1.1 'יי■ *|L». ... .■ .,■J■"■■«" «•«—■■■ ■—־־ ץ v Di jam-szule ״Kowszej Hajam“ in Deggendorf Ich hob Iectns gehat di gelegnhajt cu farbrengen in der erszter jidiszer jam-szule in Deggendorf ״Kowszej hajam“, wos es hot mir faxszaft a gajstikn fargenign. Ich muz mojde zajn, az troc di ale szwochim, wos ich hob gehert ojfn adres fun der doziker szule, hobn majne perzenleche ajndrukn ibergesztign ale derwartungen. Di szule gefint zieh in grojse blokn un in center fun a hafn-sztot Halb-Miele, opgetejlt fun der arumiker umgegnt. Di sziler lebn zieh dort wi ejn grojse miszpoche. Zejer col iz 45 chawejrim, ewiszn welche es herszt a wareme chawerisze baeijung un dercu, a gezunte chalucisze disciplin. Ich hob zieh bamit nochcuforszn ale ejnclhajtn, wos zajnen farbundn mit der antsztejung un antwiklung fun der szule. In juli f. j. hot der C. K. durch der farmitlung fun 'zajn szolijach h' Ratner zieh gewendet cum ch’Koral Basz, gew. cijonistiszer askn in Estrajch, welcher hot 3 un halb jor geszmacht in KZ-Theresienstadt, az er zol grindn a szule far jidisze matrozn. Ch’ Basz, der heiser Jid un gew. chaluc hot farsztanen di nojtwendikajt fun der zach un zieh gesztelt in farbindung mit di geherike instanen. Wi nor er hot bakumen zejer oficjele haskome, iz di szule ajngeordnt geworn, farzen mit motor-szifn far teoretiszer un praktiszer ojsbildung. Bichdej cu izolirn di sziler funm lager-lebn, zajnen ibergezidlt geworn di plejtim fun di barakn in Halb Meile un ojf zejer plac zajnen ajngeordnt geworn di Nocham-chalucim far jam-ojsbildung. Noch a 6 chadoszimdiker ojsbildung iz di erszte grupe opgeforn kajn E. J. Nochn opforn fun der erszter grupe, iz forgekumen an iberrajs in der arbet fun der szule. Erszt in merc h. j. .zajnen gekumen 20 chalucim fun kibuc ״Lehawa“ baj Münchberg mit zejer madrich Dow Pelc, wos hobn banajt di arbet. In onfang hobn zej zieh on- Konstituirung funm komitet In Bamberg-sztot Dem 3. 7. iz untern forzic fun mitglider fun RK-Franken, w. forzicer B. "Tenenbaum un" gen. sekr. Dines forgekumen di konstituirnde zicung funm naj gewejltn sztot-komitet Bamberg. Nochn opgebn a rej ojfklerungen fun di ojbndermonte chawejrim fun RK, wegn der wichtikajt fiin der arbet fun komitetn un zejer ojfgabe, iz forgekumen di konstituirung lojtn folgndn ojfn: Schmeidler — forzicer un leiter fun religjezn amt, Nowak — w. forzicer un produktiwizacje, Schräger — gen. sekr., Rosenbaum — wirtszaftslejter, Abkin — sport un kultur, Wagenfisz — finans un administraeje, Ing. Bachner — wojnungs-amt un ojsndinst. Rew komisje: Hammer, Steinreich un Reifer. gesztojsn ojf szwerikajtn wi c. b. fun fein lebnsmitl, bahejeung, betgewant u. an. A dank ober di energisze bamiungen fun di sziler mitn madrich berosz, hobn zej bawizn cu bazajtikn ale szwerikajtn. Ojfn dozikn gebit hot zej in a geheriker mos cugeholfn der direkter fun Regensburger Joint h’ Kahan a genojojsgearb'etn sejder. Achuc di fachleche ojsbildung, bakumen di sziler ojeh a kulturele dereijung in der form fun farsze}- dene fortragn iber engliszer szprach un weitgeografje, matematik, iwrit, geszichte fun cijonizm un and. Der budzet fun der szule iz forojsgezen ojf 50 tojznt mark un wert gedekt fun C. K. Farflegt wem di sziler fun der UNRRA. Ejns wos iz niszt wi geherik organizirt, iz di medicinisze hilf. Niszt kukndik ober un ch׳ Basz. Es zajnen ibergeflrt geworn di ajnwojner fun di szchejnesdike barakn azoj, az es iz ject farhan plac far 200 sziler, wi ojeh a meglechkajt cu bakumen noch szifn. Dos lebn in der szule iz organizirt Jojt der tradieje fun jam-lajt un wert gehrt -mit a geherikn regulamin. Di ״apeln“, raportn un ibungen kumen for mit a hundert-procentiker militeriszer Ordnung. Di lekejes, saj teoretisze un saj praktisze kumen fort unter der lajtung fun dtfplomirte fachlajt un lojt darojf, wert di tog-tegleche arbet fortgezect mit grojse akszones, wajl jeder Alt, az dos iz der ejnciker weg cu a zicherer eukunft inm ejgenem land. Mit badojern muzn mir festszteln, az ewiszn der jidiszer jugnt wert niszt Zehrt kejn geherike ojfklerungs-arbet wegn ontejl nemen in der doziker azoj-wichtiker ojsbildung. Die ale 200 plecer muzn wi geherik ojsgenuct wem, un der cutrit cu der jam ojsbildung zol dermeglecht wem ale chalucisze jugntleche on unterszejd fun szatirungen. Aj zenberg. HercI-Biaük-aksdemies Bamberg-sztot. 1 Dinstik Chow Tamuz in Bamberg ' ojfn hojf ZinkenwÖrth 17 forgekumen a grojse Hercl-Bialik-akademje mitn ontejl fun ale cijonistisze grupirungen. Di akademje, ojf welcher es iz onweznd Zewen a grojser tejl fun der bamberger jidiszer bafelkerung, iz derefnt geworn durchn mazkir fun der Liszka Glilit fun KKL ch’ Natanzhon, wos hot in kurce sztrichn ibergegebn wegn der badaj- Bamberger lager-szpigl Cwlszn di file Problemen, wos wartn ojf derlejdikt cu wem baj undz in lager un bakumen niszt kajn tikn, iz ejne fun di wichtikste ict — di frage funm brojt, woz iz Iectns zejer szwer cu gebrojehn. (Agew, hobn mir di lojfnde woch al pi cufal niszt kajn gemiszt brojt!) Dos brojt wert, nemlech, lojt der onwajzung fun Bayreuth gemiszt mit 20% soje ' odstr kukurudze mel. Es gefint zieh a grojser tejl lager-ajnwojner, wos woltn zieh gern opgezogt fun di 20% cumiszung un basztanen nor ojf di rfejne 280 gram brojt, wos iz narhafter un beser fun gemisztn, wen men hot derbaj di geherike ojfzicht bajm bakn. Di; lejtnde perzonen mit der farflegung wein Zern maskim zajn mit dem, wen zej wein bakumen a Wendung fun di lager-ajnwojner. Jednsfal iz es di flicht funm lager-komitet zieh mit dem injen noenter cu farinteresim. Frajtik dem 4. juli iz forgekumen an arbeter-farzamlung, ojf welcher es iz durch ß» gehejmer wal ojsgewejlt geworn an arbeterkomitet, wos wet cuzamenarbetn mitn employment Office. Di farzamlung iz aranzirt geworn durch di hh. Feber, Landesman un Berendt. Di noentste teg wert derwart di oficjele derlojbenisz fun der najer IROfarwaltung, cu efenen di sznajder-fhbrik un es wein ojeh bakant wem ojf wos fara badingungen es wet ojskumen cu arbetn. 20 nej-maszinen gefinen zieh szojn cu der dispozieje fun der fabrik, wos wet zieh baszeftikn mit ojsarbetn malbuszim far der armej. Endlech hot zieh rekonstruirt dos lagergericht, wos basztejt fun di h. h. J. Eibaum, Goldsztejn M., Iekowicz, Berkowicz un Kabaue. Dos gericht iz glajeh eugetretn cu der arbet un amtirt teglech fun 10—12 farmitog. Der komitet wolt zieh badarft bamijen dem gericht mitcuhelfn in zajn arbet, wi geherik honorirn un niszt balastn zej mit kejn szüm rekomendaejes. Zejer urtejl muz tejkef ojsgefirt wem, wos es wet brengen nor nucn farn lager. * Ejne fun di wichtikste zorgn funm komitet darf zajn dos farzorgn di szul-kinder mit an opru-kolonje. Di kinder hobn zumer-ferjen un di dozike cajt muz ojsgenuct wem farn derhaltn zejer gezunt, bifrat wen es iz festgesztelt geworn, az di greste tejl fun undzere kinder zajnen unternert. Der doziker injen darf mit der grester achrajes derlejdikt wem, wajl do kenen niszt gemacht wem kajn indiwiduele szrit, dos iz an injen fun dringender un tejkefdiker derlei־ dilcung! Szabes dem 5. juli iz in undzer lager klubzal forgekumen di fajerleche derefenung fun P. CH. CH.-kinus^ in welchn es hobn ontejl genumen 65 delegirte fun 35 punktn fun di 3 rajonen Bamberg, Kassel ün Frankfurt. Dem kinus hot derefnt h. Szpric, forzicer fun der regionaler rew. kom. noch wemen es hobn bagrist ale partejen, wos hobn farnumen zejere plecer in prezidjum. Der delegirter fun P. CH. CH.-merkaz, h. Szolem Cholawski hot gehaltn an inhaltsrajchn referat iber aktuele Problemen. Der lager-orkester hot geszpilt Hatikwa un Techzakna. * In forikn numer hobn mir culib a farzen in undzer notic, wegn der ende fun szul-jor, durchgelozn di nemen fun di lerer h- Stranski — englisz, Grauman Toni un Szechter — als lerer fun muzik. Ch. Goldzamt. tung /fun di dozike ewej jidisze manhigejhador farn jidiszn folk bichlal un far undzer dor bifrat. Der ch׳ Natanzhon ladt ajn in prezidjum di forsztejer fun ale cijonistisze organizaejü. Noch Hatikwa macht der chazn Tromblowski a hazkore di gajstike un politisze manhigim dr. Hercl un Ch. N. Bialik. Dos wort cu zajn referat, wegn lebn un szafn fun di manhigin, zejer historiszer badajtung farn jidiszn folk, bakumt prof. Korn fun Müneben. Er analizirt di sibes, wos hobn bawegt dr. Herden cu szafn dem politiszn cijonizm un wajzt ojf, az in di sibes iz kejn szum enderungen niszt arajngetrotn biz hajnt, lehejpech, zej hobn zieh noch hlfach farszarft. Bazunders szejn hot prof. Korn geszildert di dichterisze szafung fun Bialikn un ir moralisze haszpoe ojf dey golus-psichologie funm Jidn. Nochn szoedikn referat iz di akademje geszlosn geworn mit ״Techzakna“. Hercl-Bialik akademie in lager Bamberg. Mit woch dem 9. 7 iz in Makabi-klub-zal forgekumen an akademie gewidmet der jorcajt In cuzamenlang mitn farendikn dos szuljor, hot der jidiszer komitet cuzamen mit der WIZO-organizacje ajngeordnt dem 29 juni an impozante kinder-fajerung, beejs welche di kinder zajnen ojfgetrotn mit a rej tenc, deklamacjes un gezang-numern. Di junge ״aktjorn“ hobn ojeh ojf gehrt a teaternumer u. n. ״Cypern“, wos es hot zejer gut ojsgenumen bajm ojlom. Der ohcjeler tejl *wert derefnt durchn szullejter h’ Cymerman, wos redt wegn di ojfgabn un dergrejehungen fun der szul. Er dankt-derbaj dem jidiszn komitet un der WIZO-organizacje far zejer arojsgewizener farsztendnisz un badajtnder mithilf far di kinder. Der forzicer funm komitet un WIZO, wi ojeh der kultur-lejter ch’ Laks M. danken in hareike Wörter far der färszafter frejd un winezt di kinder a frejleche un gezunte ferjencajt. Ch’ Cymerman tejlt dan fanander di szul-cajgniszn un der forziender git di kinder matones un szpilcajg. Noch der forsztelung, hot di forzicerin fun WIZO ojsgedrikt onerkenung in hörnen fun ale muters, di froj Fridman Bela ün frl. Frischler Greta, far zejer zorgfeltik cugrejtn di matones. Mit ״Hatikwa“ iz di fajerung geszlosn geworn. Szabes dem 30 juni iz in cuzamenhang derfun grojsn manhig dr. T. Hercl un fun dichter un nowij Ch. N. Bialik. Der lager-prezes dr. Weinik hot derefnt di akademie mit a por kurce werter, noch welche der orkester hot geszpilt di Hatikwa. Dan hot der forzicer fun bamberger RK dr. M. Kodak, in a szoediker rede, gegebn an opszacung iber di ewej grojse gesztaltn, \vos hobn zejer lebn un szafn gewidmet dem jidiszn folk, wemen zej hobn forojsgezogt un gewornt far der lecter tragedie, rufndik zi cu farmajdn un gejn rechtcajtik in land fun zejere owes. Szefredaktor M. Jungsztejn, sztelt zieh op specjel ojf der perzon fun dichter un mojehijach Bialik. Er warft on ejnike biograhsze sztrichn, er wajzt on ojf dem jesod fun zajn dichteriszn kojach, welchn er hot geszept für di alte ojcres-kwaln in bet-hamidrasz un in der woloziner jesziwe, wegn zajn onzen oji der brejter weit un zajn cuzamenwaksn mitn E. J.-dikn Jiszuw. Er hrt ojs, az di hazkores un akademies darfn dinen ojf cu helfn un worenen di, wos zajnen baherszt geworn fun a jejusz un drengen zej cu all ja in der ejgener hejm. Noch di redes iz ojsgehrt geworn a kinstleriszer program mit der batejlikung fun lager orkester mit di kinder fun Haszomer Hacair. (g) DI musterhafte arbet fun di KKL־kom. K.K.L. in Hof-Lager. Mir hobn bazucht farszejdene ortszaftn in Rajon Franken, in cuzamenhang mit der be« forsztejender Chow un Chow-Alef Tamuz akcje, ewiszn zej ojeh Hof-lagerwu ale Cijonistisze partejen gemajnzam, firn a musterhafte arbet far Geulat-Hakarka. Es iz kedaj cu bamerkn az di erszte zamlung far K.K.L. in der Amerikaner Zone hot ongefangen Hof- Lager, di date fun der erszter zamlung iz der 29. 9. 1946. lang noch far der antsztejung fun der Liszka Merkazit in München. Ich hob ojeh getrofn a Kufsa fun far der Krigs cajt welche iz obgehit geworn in der cajt fun blutikn krig wi als Symbol fun undzer nacjonaler fon un far der efntlechkejt gebracht durch dem ersztn: K.K.L. Askn in Dajtszland Chawer Ben Cijon Rozencwajg, bichlal wert di arbet fun der K.K.L. Waada gefirt in a szejner Ordnung. Mir.winczn Ajch wajterdikn derfolg. »Münchbergr ״ In Münchberg wert di K.K.L. arbet ongefirli durch der Waada in basztand fun di Ch. Ch. Adler, Czarnocha, Jagoda, Heinbrechts un Ch. Warszawski. Di lajstungen zenen fun grojsn badajt. A grojse hachnose hobn arajngebracht faszidene imprezes, Mas-Chodszi, ' Nedarim, u. a. a. Di bicher wem gefirt in a musterhaftn Ordnung durch dem Chawer Adler. Gut! ch’ ch’ fun Münchberg, lajstet wajter un szpant forojs. Rehau: In Rehau basztejt di K.K.L. Waada fun dl Chawejrim Celnik. Minder Miller. Di farinteresierung far K.K.L. iz zer agrojse un di arajngebrachte Far K.K.L. schumin zajneu badajtnde. Iberhojpt merkt zieh a musterhafte Ordnung in di korospodenc in ojsfirn ale onwajzungen fin der Liszka Glilit. Fürth (Sztot): In Fürth wert gefirt di arbet far KKL. durch di Chawejrim Kriger Torne'r un Lerer biz hajnt zenen badajtnde sumen far K KL. ajngeflosn, es iz kedej cu bamerkn di musterhafte Ordnung in der buchflrung, welche ken zajn a muster farn ganen Galil. Techzakna Jadejchem! * Liszka Glilit B’Frankonia. in dcnwaDacn mit ojeh forgekumen a specjele thle in der schwabacher szul, beejs welcher es halt a kurce rede der kultur-lejter ch’ Klejman. Der redner drikt ojs zajn cufridnhajt, wos di kinder wem dercojgn in religjezn gajst. In nomen fun di sziler, entfert di eiteste szilerin Jehudit Bergman. Beejs der szul fajerung hobn di schwabacher Jidn gezegnt dem kultur lajter ch’ Kurland Natan, welcher iz ojle kajn E. J. Der lajter fun der historiszer komisje in Schwabach hot baj 'der gezegnung bacejchnt di tetikajt funm ch’ Kurland als musterhafte un konstruktiwe. Holder Z. Eichstätt A dank der iniejatiw fun kultur-amt bajm jidiszn komitet in Eichstätt iz ajngeladn geworn dos jidisze operetn-teater fun München, wos iz ojfgetrotn mit 2 koncertn, wos hobn arojsgerufn grojs cufridnhajt baj ale onweznde. Di gegebene numern zajnen gewen fun a geherikn kulturein un literariszn niwo. Der kultur-amt funm jidiszn komitet in Eichstatt (Jäger-kaserne) drikt deriber ojs, in nomen fun ale lager-ajnwojner, a hareikn dank dem teater-koiektiw un derfolg in zajn wajterdiker arbet.