Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-07-11 · 26/64 (11.7.1947) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
26/64 (11.7.1947)
Date
1947-07-11
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
68% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243330--505-7243089
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

3 entity mentions

% FRAJTIK, 11. JULI 1947 או׳ניתי^ר sthmj ZAJT 7 Hotaw Mgr. M. Steinberg. 2)1 ln ,J-laf (Jj-l1slGtiiiSz,e tfblcn) Unter der naci-herszaft. Der, 30. januar 1033 iz di szwarce un tro}erikste date in der jidiszer geszichte, mit weleher es datirt zieh der onhojb funm unterggng funm europeiszn jidntum, wos hot in mes^ech fün zajn mamszole farnichtet 6 miljon jidisze korbones1). Di dozike date simbolizirt ojeh ejncajtik dem tragiszn onhojb fun der likwidaeje fun der jidiszer kehile in Hof, welche hot biz der naci-herszaft gecejlt 77 jidisze nefaszes2 * 4). Es zajnen afile niszt forgekumen kajn hariges, fencter demolirungen oder rojb-faln baj priwate Jidn — lojt wi es drikt zieh ojs mit hileristiszer ibertrajbung der naci-organ ״Bayerische Ostmark“, az kajn szum hofer Jid ״iz afile kejn hör fun kop niszt farkrimt geworn“ — ober culib dem proklamirtn antijidiszn bojkot un gancer nee fun anti-jidisze farordenungen, hot zieh far di hofer Jidn geszafn a pajnleche atmosfere, wos hot zej geewungen bislechwajz cu farlosn Hof. In der cajt, wen jechidim iz gelungen cu farlozn genclech dem europeiszn kontinent, ratewendik zieh azojarum funm hitleristiszn gehenem, iz dem grestn tejl fun di hofer Jidn ojsgekumen cu blajbn in Dajczland un tejln dem tragiszn gojrl fun di fil andere jidisze korbones. Der ״gezeclecher“ druk hot geewungen di hofer Jidn cu far lozn di sztot, wajl der kamf kegn jidntum hot in Hof sztendik gefunen a sztarkn opklang. Szojn in di erszte chadoszim funm ibernemen di macht durch di nacis hobn etleche jidisze familjes farlozt Hof un nemlech: Starer, Margulies, Kels, Jakobi, Gabriel, Planty. In jor 1934 farlozt Hof der biz-jectiker lang joriker kehile-prezes, Dawid Blauzwirn. Inm gezegenungs-briw szrajbt im horaw dr. Lalamon, az mit der antsztejung un antwiklung fun der hofer kehile, iz eng gebundn der nomen Dawid Blauzwim. Di lajtung fun der kehile hobn dan ibergenumen Linz un Meyer5 *). Culib der ojswanderung zajnen in jor 1934 farblibn blojz 47 Jidn, wemens cof es hot gehaltn in ejn faln. Onhojbndik fun di trojerikbarimte nürnberger gezecn (15. sept. 1935) hobn zieh farsztarkt di Jidn-farfolgungen, wos es hobn in der geheriker mos opgefilt di hofer Jidn. Di kehile-forsztejer Heiter un Linz sztrajehn unter in zej er korespondenc cum horaw Laiamon, az ״es iz niszt gut“ un ״di jidisze kehile hot niszt kajn ru“. Di col Jidn in Hof farklenert zieh behadroge azoj, az es lojnt zieh niszt afile ajncuordenen geto-benk in ale efntleche plecer far zej. In nowember 1937 bawajzt zieh a notic in der ״Nachrichtendienst“, az bichdej ojscumajdn farszejdene umpinklechkajtn, iz gewunczn aj neufirn geto-benk. Der entfer funm magistrat iz ge wen, az in Hof iz aza farordenung niszt nojtik, Zelbstfarsztendlech, az der entfer iz niszt ge wen fun ״frajndszaft“, nor poszet es iz niszt gewen far wemen. Di anti-jidisze politik hot zieh badajtnd farsztarkt in 1938 culib der dermordung fun V. Rath‘ n in Paris durchn pojliszn Jid Grynszpan1). Es zajnen arojsgegebn szarfe gezecn kegn Jidn; di regirung hot inscenizirt di a. g. ״spontanisze“ folks-demonstracjes, w^s zajnen forgekumen in di necht fun 9. un 10. nowemher 1938, beejs welche es zajnen cesztert un cerojbt geworn fil jidisze unternemungen jun szuln8). Dl jidisze szul in Hof iz szojn zajt 1935 ge- •wen wi a dorn in ojg di brojne herszer. Zej hobn szojn dan gewolt durchfirn an entejgnung funm jidiszn farmegn, wos iz culib''gewise politisze sibes gesztert geworn. Der hofer magistrat hot deriber ongehojbn firn pertraktaejes mit der jidiszer kehile wegn opkojfn di szul. Di kehile hot gesztelt derbaj ewej badingungen: ibercunemen ale hipotekn-chojwes un bazorgn a cwejtn lokal, wos zol fartretn di szul. Der magistrat hot ober baszlosn opeuwartn ojf mer ״ginstikere“ momentn ojf ibercunemen dem binjen*). In 1937 hobn zieh di Unterhandlungen ewiszn magistrat un jidiszer kehile wegn opkojfn di szul wider ongehojbn. Der kehile-fartreter, Linz, hot gesztelt di zelbe badingungen, ojf welche der ojberbirgermajster hot dem 28. 4. 37 gentfert, az er hot niszt kajn meglechkajt cu bazorgn der kehile mit a lokal, v In jor 1938 hot der magistrat wider banajt di zelbe pruwn opcuköjfn di szul. Dem 10. sept. hot zieh der ojberbirgermajster, dr. Wendler, gewendet cu der bayeriszer handlsbank in München, welndik opkojfn fun zej zej er hipotek. In dem dozikn briw wert c. a. dermont, az niszt kukndik darojf, wos in Hof zajnen niszto mer wi 20 Jidn, iz troc dem faran a szul, wos wert betracht für# der ortiker bafelkerung, als szande far der durchojs nacjonal-socjalistiszer sztot Hof. Es iz ober faran a hofenung, az di cöl Jidn wet zieh mit jedn tog farklenern un deriber iz ojf der gehej mer sztot-rat-zicung untern forzic fun ojberbirgermajster dr. Wendler dem 13. sept. 1938 baszlosn geworn zieh cajtwajlik ophaltn fun kojfn, kedej es mit der cajt cu kenen fil biliker fcfarhandlen. Glajch noch dem iz gekumen di ״emperung“ fun folk un in der nacht fun 9. now. 1938 iz di szul cesztert geworn un di ajnrichtung mit di klej kojdesz un sifrej-tojres zajnen farbrent geworn ojserhalb der gebajde. Di 20 hofer Jidn hobn in der doziker nacht ibergelebt dem Tisze-b‘ Ow fun zejer Mikdasz-Meat. Noch hobn zieh di dajeze Jidn niszt opgetrejsl funm nacistiszn wandalizm fun di nowember-necht, hot zieh szojn bawizn ’ a farordenung fun Göring, az ale szodns, wos zajnen antsztanen in di dermonte necht, muzn fun di Jidn alejn bazajtikt wem. Mit andere werter hejst es, az di Jidn darfn kuszn dem kanczik, wos hot zej geszmisn . . . Ojfn smach fun dozikn bafel, hot zieh der ojberbirgermajster gewendet (29. 11. 38) cum farband fun jidisze kehiles in München, wegn bazajtikn di churwes fun der szul, wajl der forsztejer fun der jidiszer kehile in Hof, Linz, iz gewen in ״Schutz-haft“ baj der gestapo un in Hof iz niszt gewen kajn oficjele reprezentanc. Baj der doziker gelegnhajt wert fun ojberbirgermajster ojsgedrikt der wuncz opcukojfn dem szul-plac7). Der farband hot derojf geentfert, az der hofer magistrat zol interwenirn baj der gestapo, az Linz zol bafrajt wem fun arest, kedej mit irrT cu kenen alejn farhandlen. Der wajl iz Linz bafrajt geworn, filndik zieh ober krank hot er ongewizn ojfn lerer Weil, als dem forsztejer fun der kehile. Hejojs Weil hot zieh opgezogt cu reprezentirn di hofer jidisze gemejnde, hot der magistrat zieh nochamol gewendet cum farband in München, welcher hot maskim gewen cu farkojfn dem plac far '5000 HM lojt der opszacung funm hofer sztajer-amt un hot bafulmechtikt dem cajtwajlikn rosz-hakohol, Karl Bein.durchcufirn dem notarjaln akt in nomen fun münchener farband, wos iz durchgefirt geworn dem 7. sept. 1939 farn prajz fun 5000 mark mitn opcijen fun 531 mark far di kostn fun bazajtikn di ruines. Azoj arum hot zieh farendikt dos trojerike kapit! fun der hofer szul. Mitnchurbn fun der szul hobn zieh ober wajt niszt farendikt di lajdn fun di hofer Jidn. Wajter hot zieh bawizn a farordenung, gesztict ojfn dekret fun 17. August 1938, lojt welchn ale Jidn, wos hobn niszt getrogn kajn tipiszjidisze nemen, hobn gemuzt, onhojbndik funm 1. 1. 39, zieh eugebn a najem nomen; un nemlech! mener — dem nomen Jisroel, frojeh — Sara. Lojtn baricht fun der hofer policejdirekcje fün 2. 10. 39 hobn ale hofer Jidn in der col fun 17 man8) ojsgefirt dem dozikn bafel. Di farordnte arizirung fun jidisze geszeftn iz gewen a eugob cu di mbralisze un politisze inujim, wos di hofer Jidn hobn durchgemacht. Di Jidn zajnen inganen arojsgesztojsn geworn funm wirtszaftlechn lebn un es iz untergerisn geworn baj zej jede meglechkajt fun ekzistenc. Dem 23. aug. 39 hot szojn der hofer ojberbirgermajster gekent rapotirn dem regirungs-prez. in Ansbach, az in Hof zajnen szojn mer niszt farhan kajn jidisze geszeftn. Cuzamen mit der arizirung fun jidisze geszeftn iz durchgefirt geworn a ewangs-antjidiszung fun jedn jidiszn bazic fun umbawegleche giter. Culib di ale gezecleche farfolgungen hot zieh di col Jidn sistematisz fatklenert: in februar 1939 hobn zieh in Hof gefunen 14 Jidn, in april dem zelbn jor blojz 10 Jidn un in maj 1941 — 1 jidisze froj, Paulina (Sara) Anders, welche iz gewen a froj fun a arjer. Dem 5. 12. 41 iz inm raport cum regirungs-prezident in Ansbach gewen •gemoldn, az Hof in Judenfrei. Mit Recht hot lajder gekent di nacistisze catung ״Bayerische Ostmark“ fun 4. 6. 1938, nr. 129, sztolcirn, az zej hobn in zejer ״kamf“ gezigt, niszt hobndik szojn wemen ci; bazign. 3 auee1iSz.G ifb ich *) Nürnberger Urteil, Verlag L. Schwann, Düsseldorf 1946, S. 89. 2) Akten des Stadtrates Hof als Polizeibehörde, Be־ treff: Zu- und Abwanderung von Juden und Emigrauten, Reg. Tlt. F, i. Fach Nt. 90 Fasz. Nr. 24, (Lojt der ongabe fun dev ״Bayerische Ostmark" (Nr. 129 — 4. 6. 38) hobn detnolt gewofnt in Hof kotew 90 Jidn. *) Kehile-Akten. Korespondenc ewiszn der kehile un horaw dr. Salamon. 4) Generalien-Akten des Stadtmagistrates Hof, Betreff: Verordnungen über Verhältnisse der Juden. Currente Registratur Tit. M, Fach Nr. 443 Fascikel Nr. 1. °) Dr. Bukofzet: Jugendgesetzgebung und Jugendverfolgung unter den Nazis, S. 7, Nürnberger Urteil, Verlag L. Schwann, Düsseldorf, S. 86. •) Aktenstücke-des Stadtrates Hof, Bezeichnung des Objekts: Bauplatz der vorm. Synagoge an der Hallstr. Reg. Tit. G. 11 Fach Nr. 329. 7) Generalien-Akten. 8) § 1 der Verordnung zur Wiederherstellung des Straßenbildes bei Jüd. Gewerbebetrieben v.1'2. XI. 38. ״Der neger hot geton zaj ns, der neger ken gejn“. Dos dozike alte un zejer ■kluge szprichwort hot noch bizn hajntikn tog niszt farlojrn fun zajn popularitet, men ken es nor abisl andern un es wet zieh lozn cupasn cu a sach derszajnungen fun Dajczlands. kegnwertikn politiszn lebn: Bayern hot szojn danken Got dem fertn minister far denaciflcirung. Di tegleche prese hot gebracht wegn dem Skandal in der widerojfboj-partej (WAV), noch welchn der forziender Alfred Loritz hot farlojrn di partej-krojn, un ejnike teg szpeter hot di bayerisze regirung im bafrajt fun ministerpostn culibn ״niszt derfiln di ojf zieh genumene farflichtungen ...“ Der erszter minister far ״Sonderaufgaben“ iz gewen Schmidt, der cwejter — Pfeiffer un der driter — der barimter Alfred Loritz. Jeder fun zej hot farn arojftretn ojfn ״tron“ cugezogt goldene berg un a hundertprocentike denacifikacje ... Un jeder fun zej hot gemuzt awekgejn wajl ... er hot gorniszt gemacht. Ale 3 zajnen awek in demisje. Ale zajnen zej gewen in a gewiser mos negers fun dem barimtn szprichwort: ״Der neger hot niszt geton zaj ns — der neger m u z awekgejn ..." Di amerikanisze prese-agentur United Press hot leents mojdije gewen wegn ״dem ojsszuln fun 200 dajeze wehrmachtler durch amerikanisze instruktorn, kedej ibercunemen ״eiwile“ szteles fun wach-postns in di lagern ojfn ort fun di pojlisze un baltisze DP-is, wos unterlign der repatraaeje-farordenung oder emigraeje“. Der oremer pesimistiszer DP rajbt zieh fojl ojs di ojgn un mit an umgljblechkajt lejent er di dozike blimelech. Un wundert zieh. Un farsztejt gorniszt. Er wundert zieh, az men szult ojs di Dajczn ojf bawofnte wachpostns. Un er farsztejt niszt wi azoj es sztelt zieh for di United Press di dozike emigraeje un di szojn fartike farordenungen? Un er wundert zieh on an ek. Un er zict alejn a farmachter in dem UNRRA-DP-lager unAholemt wegn emigraeje un fun nudnekajt fartracht er zieh wegn Dajczn, wos hitn Dajczn in di internirungs-lagern; fun nudnekajt wundert er zieh sztark darojf. Onmechtik otemt er op, wajl otemen iz noch policeisz derlojbt, ״un soupire n’est pas que le d6sire ... — a zifc iz nor a wuncz. Un in dem fal iz es der hejsster farlang noch epes iluzqriszes — noch der riehtiker frajhajt ... Di cajtn hobn zieh wider gebitn. Dajczn hojbn szojn on wider cu lachn! Zej lachn fun ale un alemen. Zej lachn fun di Amerikaner, az zej zajnen inteligent un kinderisz; zej lachn fun dem amerikaner glojbn in der wirkzamkajt funm derfolg un wirkzamkajt fun der entnacificirung un demilitarizirung. Zej lachn fun di bayerisze ministorn un internirungs-lagern. Zej lachn fun ״emes wegn Dachau un Buchenwald“. Un zej lachn fun ale ojslender. Zej lachn, az saj di nacistn un saj di DP-istn zien noch biz hajnt in di lagern ... Zej lachn, az di dajeze ״Fräuleins“ emigrirn in di F. Sztatn un di sztatnloze un di DP-s muzn wartn jorn ojf affidavits oder certifikatn... Zej lachn* az di ״hitleristisze karpn-kep“ fun lager Darmstadt forn ähejm on derlojbeniszn cu di familjes fun di DP-s darfn zieh jedn chojdesz meldn perzenlech cu der UNRRA-registracje. Zej lachn, az di Dajczn bakumen frajhajts-priwilegies in a c - 'celerando tempo — un di fremd-lendisze wem dizelbe priwilegies gehemt mit a ritardando - tempo ... Un azoj lachn ale. Un mir, hejmloze, ojsgewizene zien szojn daal-korcho 5—6 jor ojf fremder, dajezer erd untern fremdn dajczn himl un wejnen glust zieh undz. Jomern wolt zieh gewolt szojn derfar, wos zej hobn recht ... az zej lachn ... Dos francojzisze togblat ״Nouvelle de France“ fun 5. 6. 47 git iber, az der zun fun Duce, Vittorio Mussolini gefint zieh in azil in Argentine un hot ontejlgenumen inder farzamlung fun der italjeniszer kolonie un der faszistiszer argentiniszer jugnt in kino ״Kosario“ in Buenos Aires. Ojf der doziker farzamlung iz c. a. arojsgetrötn der italjeniszer galech Zambaterra, gew. feld-gajstlecher fun der italjeniszer armej ojfn mizrach-front Der doziker galech hot baert dem ״tragisz“-farsztorbenem Mussolini un hot wertlech derklert: ״Der faszizm farblajbt wajter an umszterbleche idej, wos iz barufn cu triumfirn iber dem internacjonaln jidntum...“ Ojf aza ojfn kenen mir zieh ibercajgn, az ojf der fruchtbarer argentiniszer erd wert cajtik niszt-nor der ful-kerndiker wejc un kukurudze, nor ojeh di mit gjrobe fedemer genejte antisemitisze propagande, wos szmekt mit faszizm. Cu wein ojeh di dozike italjeniszargentinisze;,idejen“ gejn ojf export in di ״ojsgehungerte“ lender fun der weit? ״Noblesse oblige“ — di riterlechkajt farflichtet. In der doziker mejnung iz ojeh der junger egyptiszer kdnig Faruk, welcher dint fun a gewiser cajt mit azyl un gastfrajntlechkajt di ongezeene firer fun der arabiszer weit, welche hobn ergec in der wajser weit ״epes ongemacht“ un zuchn szuc un zicherkajt far der droender sztrof in land fun piramidn un sfinksn. Der erszter, wos iz antlofn fun Europa kajn Egyptn iz gewen der Jeruszolaimer grojsmufti, der krigs-farbrecher, frajnt fun Hitlern un faszizm, der organizator fun bawofnte muzulmenisze SS-dewizjes ojfn mizrach-front. Ject hobn di cajtungen gemoldn wegn a cwejtn fojgl, wos iz antlofn fun der wach kajn Egyptn, es iz der barimter arabiszer firer Ab-El-Krim, welcher hot zieh gelozt sztark filn di Szpanier un Francojzn far 30 jor in Marokko. Er zol hobn ojeh gewen in 1915 •in dem dajczm szpionaz-dinst. In 1926 hot im di francojzisze macht intemirt ojf dem klej nem *indzl Reunion, ojfn Indiszn Ocean. Un erszt noch der cwejter welt-milchome iz im derlojbt gewcjrn cu bazecn zieh mit zajn familje ojf der francojziszer Riviera, untern bading, az er wet niszt nemen kajn ontejl inm politiszn lebn. Ab-El-Krim hot es eugezogt un . . . beejs dem ojfenhalt fun der szif in egyptiszn port Said iz er antlofn unter di szuc-fligl funm kenig Faruk. Un do, inm hejsn Egyptn, wet er kenen rujik in szotn fun der jfiramide Cheops in Gizea, cholemen wegn der mechtikajt fun di Pare’s un cuzamen mitn Jeruszolaimer grojsmufti szrekn di weit mitn geszpenst fun a najer milchome, wajl Egyptn iz a demokratisze meluche un zajn herszer, der keniff Faruk iz an onhenger fun princip, az ״Noblesse pblige“. ״ G. J. Grosz. *fun j'uUtS<zn gole6-lebn Wegn emigraeje-megiechkajtn kajn Australie. (HIAS-Press). Dos fein fun komunikaejemitlen far der realizirung fun der emigraeje kajn Australie, baszwert in a grojser mos di läge fun jidisze DP-is, wemens rajze-formalitetn zajnen szojn lang durchgefirt. Di mojre, wos iz antsztanen in di jidisze emigrantnkrajzn, az di giltikajt fun di rajze-dokumentn wet opflisn ejder es wet dermeglecht wem dos opforn, wajzt zieh arojs als niszt bagrindet. Di HIAS-organizacje hot wegn dozikn injen interwenirt, in rezultat fun wos es iz bakant gemacht geworn, az di ״Landing Per- ' mits“ wein farlengert wem ojf noch ejn jor. Der doziker baszlus iz ojfgenumen geworn mit grojs cufridnhajt. Forsztejer fun jidiszn welt-kongres in Dajczland. München (PR). Wi men tejlt mit fun New York, iz der jidiszer Welt-Kongres onerkent geworn fun UNRRA als kerperszaft, wos ken arbetn far di jidisze D. P.-is. Di derlojbenisz iz gegebn geworn in merc d. j. Der jidiszer Welt-Kongres farejnikt, wi es iz bakant, jidisze jiszuwim in 52 lender in der gorer weit. Bazunders zajnen di jidisze gemejndes in dorem-Amerike farinteresirt cu helfn zejere jidisze brider in di lagern in Dajczland. Iber 600 ton lebnsmitl, bicher, szich, klejder zajnen eugegrejt opgeszikt cu wem kejn Dajczland. Es wem eugegrejt noch wajtere grojse transportn. Es wajlt ject in Dajczland her Ernst Stjasni, der direkter fun jidiszn Welt-Kongres far Dajczland. Er iz gekumen aher kedej mit. der amerikaniszer militer-macht um UNRRA cu farendikn di farhandlungen benogeja der arbet in Dajczland. Forlojflk zajnen noch faran gewise szworikajtn, welche, wi der direkter Stjasni hoft, wein in gichn bazajtikt wem. In der ictiker tragiszer cajt, wen jede cugob-hilf iz azoj nojtik, wet di arbet fun jidiszn Welt-Kongres zajn fun grojser wichtikajt un wet helfn lindern di szrekleche nojt fun der Szejrit Haplejta. Merder fun Jid in Straubing farmiszpet cum tojt. München (PRJ^Der merder fun Straubinger Jid Leo Goldmger — der 19-jeriker Dajcz ■Johann Volkholz iz farmiszpet geworn durch a bechern militer-gericht cum tojt durch hengen. Wi bakant iz Leo Goldinger, z“l, dermordet geworn in wald baj Mittelfels, niszt wajt fun Straubing dem 12-tn maj 1947. In der gerichts-farhandlung un bajm klajbn fun di wezntleche gerichts-materjaln iz tetik gewen a forsztejer fun Central Komitet. 1

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.