Undzer Worṭ · 1947-07-11 · 26/64 (11.7.1947) · p. Seite 6

ZAJT 6 אונרזער ווארט FRAJTIK, 11. JULI 1947 מאכן צו דענקען און לעבן מענטשלעך, עם טאר גישט זיין קיץ פראגע פון אינטערווענצן און אונטערהאגדלונגען און אווראי נישט קיין פראגע פון אויסמיידן א געזעלשאפטלעכע קאנטראל) יעדעד ערלעך געלייסטעטע ארבעט האלט אפן די טירן פאר יעדערקאנטראל און גיט מעגלעב־ קייטן יעדן צו זען דיי פרובטן פון איר ארבעט אזן די וועגן, וואם פירן דערצו. יעדע מענטשן־ פרייגטלעכע אינסטיטוציע, ווידער, געמט אויף מיט אפעגע ארעמם די אלע וואס דריקן אוים זייער גרייטקייט מיטצוארבעטן אין אירע רייען. אין אונדזער פאל שטעלט זיך צו דינסטן פון "דזשוינט” דער גאנצער געוויילטער אפאראט פון דער שארית הפליטה, וואם איז דער איינציקער בארעכטיקער ארגאן צו רעפרעזענטירן דאם פאלק. וואם קען זיינע גויטן א1ן פארלאנגען' און'שוין דערמיט קען ער זייער פיל דערלייכטערן די פאראנטווארטלעכע ארבעט פון יעדער הילפס ארגאניזאצייע. די "סוכנות" און דער "וועלט־קאננרעם“ און די פערזאגען פון זייערע פ^ורשטייער זיינען שטענדיק גרייט מיטצוארבעטן און זאגאר זיך לאזן אינסטרוקטירן פון דעם צ. ק. פון די באי פרייטע יידן אין זייער ארבעט לטובת דע ר שארית הפליטה, און שוין דעריבער דארפן די "דזשוינט״־פארשטייער אן שום באווארענישן מיטמאכן רעם זעלבן וועג, וואם וועט ברענגען פיל נוצן דער אלגעמיינער זאך, פארמיידנדיק גלייכצייטיק פיל בייז בלוט. עם מוז אויסגעארבעט ווערן א פלאן פון ארבעט, וואם דארף געשען לויט די ווונטשן פון אונדזערע אימעריקאנער קרובים, וועלכע מיי־ נען געווים, אז °/800 פון דער הילפם־סומע קומט אן צום געליטעגעם ש״ה־ייד, און נישט, ווי עם זעט אויס אין דער ווירקלעכקייט. דער פ? אן מוז זיין א רעאלער, איגגאנצן געווידמעט צו דערפילן די נויטן פון דער ש"ה. ביז זיי וועלן קומען אין זייער נייער היים. דאם איז דער ריכטיקער וועג אזן קיין אנדערעיר קען און טאר נישט עקסיסטירן. מיר וועלן זיין באמת צופרידן, ווען די זאך וועט ענד־ לעך אוועקגעשטעלט ווערן אויף די ריכטיקע רעלסן און דער ..דזשוינט" וזעט סוף כל סוף זיך אנטשליסן אויף א פולער, נוצלעכער צוזאמענ־ ארבעט. רן מיד U דער "דזטויכם ח. *אלחאמד זיך אממייסטן. ליידער איז געשען דער ה^פוך; אנשטאט א צוזאמענארבעט, — א סתירותידיקע טעטיקייט, - לאנגע מחלוקתן און!דיסקוסיעם, — אנשטאט שותפותדיקע אינסטיטוציעם - פא- ראלעלע T ארגאגיזאציעם און אמטן, וואם וואלטן;ייכט געקענט קאארדינירט און געלייטעט ויוערן לטובת די, אדאנק וועמען מען איז נעשיקט נע- ווארן אהער, און די רעזולטאטן פון דער נישט צוזאמענארבעט קענען פארשטענדלעך נישט זיין אנדערש ווי נענאטיווע און זיינען פארבוגדן מיט דאפלטע הוצאות. עס פילט זיך אחים פון יעדן שיריט די צעשפליטערטקייט און .דיסאנאנסן אין יעדער אנגענומענער אקצי.ע, אויף וואם ער לייגט זין ארויף דער חותם פון "דזשוינט״־בעג־הבית, זועלכער טוט פאקטיש. וראם ער וזיל. - אנ־ שטאט זיך צופאסן צו אונדזערע נויטווענדיקייטן. האט מען י אנגעווארפן פון אויבן פראדוקטן און קליידוגג אן שום ווערט און וויאם האבן איינגעשלונגען מיליאנען. און עס איזיגיט קיץ ווונדער, וואם די ביאמבע האט געמוזט פ״לאצן אומדערטרעיגלעכער ענין יואל פארום פונם ראט פון די ביא־ און דער גאנצער איבערניין אויפן פרייטע יידן. דער נייער דייטשלאנד מ"ר' דעם באריכט פון "חשוינט״־דירעקטאר פאר פאסמאן, האט אויסהערנדיק ד״ר בלומאווייטש, שמארק בא־ דויערט דעם שארפן אנגרייף אויפן "דזשוינט" און האט פארזיכערט מיטצוארבטען מיטן צ. ק. לטובת דער שארית׳הפליטה.^ אט דער דאזיקער מאמענט איז מער ווי אינטערעסאנט’; ווייל דיז שטיצע פון אמעריקע, אזוי דער ה׳ פאסמאן, ווי אויך דער דער גאנצער באאמטן־שטאב, איז געשיקט געווארן מיטן צוועק צו ווידמען זייער גאנצע ארבעט נאר און אויסשליסלעך פאר די אינטערעסן* פון דער שארית־הפליטה און דאם איז זייער פליכט און עם דארף גאר גישט עק־ סיסטירן "קיץ פראגע פון צוזאגן. עם דארף זיך ציען א פערמאנענטע שעפעריישע ארבעט צו דערהויבן דעם גייסט פון די צעבראכענע נופים און; נשמות פון די געליטענע און זזיי פעאיק מיליאנען דאלאר. די דאזיקע קאלאסאלע סומעם האבן געזאלט דינען: אלם מאמעריע^ע שטיצע, לערנעי און איבערשולן אונדז פאר פראדוקט־ווע מענטשן, העל פ ן איינארדענען אין די לענדער ווו די שארית הפליטה האט געגארט צו קומען, ארויסצוהויבן אונדז פון אונדזער פיזישער און גייסטיקער דעפרעסיע. קודם כל, האט מען, הייסט עם, געזאלט שטארקן אונדזער גוף און אים גייסטיק דערהויבן. צו קעגען ווערן א קאנסטרוק־ טיווער כה. - צו קענען ווערן א בארעיכטיקטער מיטגליד אין י דער יידישער געזעלשאפט, — א בויער פון אן אייגענער חיים. ליידער זיינען אבער אנגעקומען צום פארטיילן ׳נישטיקע סומעם, וואם זיינען געווען ווי א חוזק אץ אונדזער שווערער לאגע. אנשטאטדעם, וואם מען זאל אונדז אתים־ פירן פון שווערן הימ^עריסטישן קאשמאר פון מינדערווערטיקייט, - מיט א ווייכער"האנט דער־ הויבן אונדזער גייסט און מיט א מוטערלעכער צארטקייט אויסווארצלען פון אונדז די דעמארא־ ליזאציע־פרעסיע 'פון קאצעט, האבן, א געוויסער טייל "דזשוינט״־שליחים, מיט זייער באציאונג, געלאזט אוגדז פילן, אז עם עקסיסטירט א הע־ כעריע קאסטע פון גוט סיטואירטע מענטשן, וואם זיינען די פארטיילער פון צדקה און מיר די נדבה־נעמער. (דאם באווייזט אמנולט1םטן דער . צוגעשיקטער ברירו צום צ. ק. פונם דזשוינט די־ רעקטאר ה״ר פאסמאן, וועגן דורך אים כאראק־ טעריזירטן מאראלישן ניווא פון דער שארית הפליטה). ־ י מיר האבן דערווארט, זאל דורכפירן אן ענערנישע בשותפות טיט אונדזער לעגאל־געוויילטער פאר־ שטייערשאפט, מיט וועמען זי זאל גיין האנטי ביי־האנט ביים דורכפירן די גרויסע פאראנט־ ווארטלעכע ארבעט אין דער אנפירונג מיט דער הילפם־אקציע ביי דער שארית׳ הפליטה. - מיר האבן דערווארט א פולשטענדיקע צוזאמענארבעט מיט אונדזערע פארשטייער, אויספארשנדיק נענו י אונדזערע באדעריפענישן און אין וואם טיר נויטיקן V אז דער "דזשוינט" דערציונגם־אקציע "איר קע:ש ששאאן זיץ דיש אים!“ אינזש. סטעפאן שווארץ צווייפלונג און פארביטערונג, רייסט זיך דורך א ליכטיקער שטראל פון בטחון און פרייר, פון געפינען א וועג צו א נייעם לעבן. "ם1האט דער ווינטער־גלאנץ, דער פרישער די בשמה מיר באנייט, פונקט עם וואלט א ווייסער מלאך ד פון שמערץ און זינד באפרייט". טראץ דע ם עסטעטישן, קאנםערוואטיזם, ווי עם. רזפט דאם אן פראפ. ערענפרייז, וזאם ברענגט ביאליקן צוריק צו דער "שוועל פון בית־המדרש", אץ וועלכן ער זעט די שיינקייט און דאס וויכ־ טיקע פארן פאלקם־דערהאלטן. ווו ער פי׳. ט דאס ליכט פון נאט, באזיגט ער דאך די מורא פאר דעם פארלירן דעם מקום קדוש, באקעמפט זיין דיכטערישן עקסטאז און געפינט זיין וועג פון בויען און שאפן און געפינט א פרישן און געזונטן קוואל פון קאמף און לעבן. "פעמי אביב" ברענגט די וועגדונג. זיינע לידער "צפרירים" (די מארגן־גייסטעח, "צהר" (ליכט),' "רזי לילה" (נאכט מיסטעריען), שירי קיץ" (זומער־לידעח זיינען פול מיט פארבן, ליכט און נאטור־אימפרעסיע. גרויסע כוחות האבן דא גע־ פונען זייער אויסבלום. עם אנטפלעקט זיך די פראכט און דער צויבער פון דער שפראך, די קראפט פון אויסדרוקם־פארם. און פון דעם ביתי המדרש־בחור ווערט א כוח־מענטש. און פון אוגטער ביאליקם פען קומט ארזים א נייער, שטארקער ייד, וואם גייט צום קאמף פאר זיין באדן, פאר זיין לאנד, וואם וויל נישט לייגן זיין גאקן אונטערן תלינם האק. דא רעדט ביאליק מיט אונדזער לשון, מיט דער שפראך פונם בא־ נייטן ישוב, ער זינגט דאס שטארקע, גרויסע י ליד, וואם לעבט אין אונדזער נשמה. ביאליקם שטים, וואס איז לכתחילה געווען מעלאכאניש און דורכגעזיאפט מיט טרערן פאר" וואנדלט זיך אין א ברויזנדן קוואל פון לעבן און אין זייגע לידער פילן מיר דעם ׳פולם־שלאג פון א פאלק, וואם קומט צוריק צום גע" זונט אוןיאויף וועלכן עם ווארט א זוניקער מארגן. דער יארצייט פון ביאליקן איז פארוואנדלט נעווארן אין'א מאניפעסטאציע פארן נאצי״אנאלן געדאנק און העברעאישן ווארט. ביאליקם שא" פזנגען האבן זיך נישט נאד אויסגעווירקט אויף דער געשטאלטונג פון דעם יידישן מענטש, נאר אויך אויפן גייסט פון די יידישע קינדער, וואס ציען זייער יניקה פון דעם שפרודלענדיקן קוואל פון ביאליקס שפיאך.‘ חיים נחמן ביאליק האט גוט באנומען דאם קלאפן פון אונדזערע הערצער און האט געפוגען ווערטער פאר די צאפלדיקע געפןלן. ער האט זיי אויסגעלייזט און פארוואנדלט אין מעשים. אין דעם ליגט זיין גרויםקייט. ״ואם יש צדק - יופיע מיד, אך אם אחרי השטדי מתחת רקיע, — הצדק יופיע, ימגר נא 'כסאו לעד! (איז גערעכטיקייט דא - ז אל זי אנקומען שוץ1 באר אויב נאכדעם, ווי איך וועל שוץ וועוץ פון אובטערן היטל פארטיליקט, די גערעכטיקייט קומען באוויליקט — '• .זאל אונטערגעשווענקט זיין איר טראנשטול און קרוץ!) און ביאליק האט געקענט אוופבונמעווען, אויפו*עקן די-מאטע יידישע מענטש ן מיט "צער און צארך, די פארגליווערטע הערצער פירן אין דער ,!שחיטה־שטאט", הייסן זיי. "אנטאפן מיט אייגענע הענט". זיען מיט אייגענע אוי גן "ווי דער שוחט האט נעשחטן" און "דאם יבלוט איז נערו׳ נעך אוין "שליידערן דאם-לעצטע ווארט", די, וואם האבן זי ך באהאלטן ווי עכברים.'ער פערי זאניפיציירט זיין פאלק אין זיך. ער איז דאם יידישע פאלק, קעמפנדיק מיט זיך, קעמפט ער ,פאר אים;' זיינע איבערלעבענישן זיינען די איי בערלעבענישן פון זיין אומה, זיין וועג איז דער וועג פון זיין פאלק, ער איז יחיד אין כלל, אין אים שפיגלט זייך אפ דער קאלעקטיוו. דערפאר האבן אים אויך ידי היינטיקיע רוסישע דיכטער אזיוי ליב און עם איז פארשטעדלעך, וואס מאי קסים גארקי האט זיך אויסגעדריקט: "עם איז א שאד, וויאם ביאיליק געהעחפ נישט צו אונה". פראם. ד״ר ערענפרייז פון סאפיע שרייבט אין זיין שיינער קריטישער פאראלעל' - "ביאליק און טשערניכאווסקי" וועגן ביאליקןז "אין זיין נשמה האבן זיך פארדיכטעט די אלע זיך באי וועגדע געיפילם־קרעפטן פון היינטיקן ייד צו קלא־ רע און באצויבערנדע ווערטער און פראכטפולע בילדער. עם איז קיין העברעאישן דיכטער ביז ביאליקן נישט גע; ונגע ץ ארויסצוברענגען אין ווערטער די גאנצע סקאלע פון אונחער געפילם־ וועלט און ווייל זיין נשמה איז דער שפיגל פון אונדזער פאלקם־נשמה, זיינען זיינע לידער די בולמע דאקוימעגטן פון אונדזער v הייליקך נע־ ראנגל". ביאליק איז דער דיכטער פונם '..אומי ווערטונגס־פראבלעם"♦ דער צענטראל־פונקט פון זיין שרייבן און דיכטן א ז דאם פראבלעם פון א רעוויזיע פון אונדזערע געירשנטיע קולטור־ באגריפ ן. פון זיינע פערזן און סטראפן שרייט ארוים די אומבאשרייבלעכע טראגיק'פון א פא; ק אן א לאנד, פון זיי שלאגט אויך ארוים דער העפ;עכער ריח פון דערוואכוגג און ווידערמך בורט און אין זיי געפינט מען די ראמאגטיש־ שיינע, אבער מרה־שחורהדיקע און פארגעפלטע יידישע גאס מיט די בתי־מדרשים, ווו עם זיצן די גרייז״יוגגע בחורים און קוועטשן די בענק אין שאטן פון דער נאכט אן א טראפן פרייד- "המתמיד", אבער דורך די פארדעקטע קאפלעקסן פון דער מענטשלעכער און נאציאנאלער פאר־ ביאליק איז דער פאעטישער פארקינדיקער פון א נייער עפאכע. א םיענסיבלע נאטור, מיט א געוואלדיקן אוייפנאמספארמעגן, א סינטעזע פון דער גייסטיקער עמאנאציע פון זיין פאלק. ער איז ניט נאר דער קאנצענטראט פון דעם אורי קוואל פון דורות, פון דער סביבה פון וואנען ער שטאמט, ער געהערט צו די ווינציקע קא־ מעטן. וואס באווייזן זיך זעלטן און לויכטן איי׳ בער דער גארער וועלט און פאר די מעגטשן. - נחמן ביאליק! "איר קענט שטאלץ זיין מיט אים״ - דאס זיינען געווען די 'ווערטער פון ע. סעמיאטין, דעם קאריפיי פון דער יוני גער רוסישער ליטעראטור.' אין שיץעם זאל פונם "דום טירשוור אין פראג, אין יאר 1931, ווען מיר זיינען געווען אוייפן באנקעט, אייננעארדנט לכבוד דעם גרויסן רוסישן דיכטער און דריאמאטורג, אין צוזאמעג־ האנג מיט דער 'פרעמיערע פון זיין "די פלוי" אין פראגער שטאט־טעאטער און געשמועסט איבער די גרויסע י אינטערנאציאנאלע און מארי קאנטע דיכטער פון דער וועלט' האט סעמיאטין געזאגט ז מיר זייגען שטאלץ מיט פיושקינען און אירי יידן קענט עם זיין מייט חיים נממן ביאליקך. און ווען איינער פון די פראגער יידיש־דייטשע דיכטער, דער מחבר פונם באקאנטן טעא־ טער־שטיק "ווירבל אין דער צווירבעל־דריזע" (זיין גאמען קען איך זיך גישט דערמאגען) האט זיך געפרעגט ביי סעמיאטינען וועגן י די יידישע שרייבער אין ראטנפארבאנד און זייערע פראב־ לעמען. האט סעמיאטין, - געדענק איך, דעמאלט געענטפעריטז "זיי שטייען אין דינסט פון דער סאוויעטישער מלוכה" און האט נאך מיט א שימייכל צוגעגעבן - "ווען דער פינגער טוט אייך גישט וויי. שפירט איר אים ניט - מיר האבן ניט קיין יידישן פראבלעם און דערפאר רייידן מיר נישט וועגן אים. אבער אייער ביאליק איז אן אמת־דיקער תעברעער, א תמצית, א פארי קערפערוגג פון זיין פאלק, ער איז יידיש אין זיין שאפונג און אין זיין באנעם. ער איז אויך א רעוואלוציאנער אין זיין פארם און געראנק. מיר האבן אים' ליב און איך האב ניט איינמאל געי שעפט תענוג פון זיינע לידיער, וואם אייך האב געלייענט אין א גוטער רוסישער אייבערזעצונג". אמת, ביאליק האט אויפגעטרייסלט די פארש/אפעגע און מידע געמיטער, געוועקט זיי־ ער זעלבסטבאוווסטזיין, ווי מיט א האמער געי קלאפט אין די מוחות, געריבן די פול6ן. אז דאם בלוט זאל שנע; ער צירקולירן. און ביאליק האט געהאט דעם כוח און מוט צו שליידערן ווי איוב די ווערטערז די לעצטע ראט־זיצונ%אין בערכדעפגאדן האט שוין נ-ישט געקענט איינהאלטן פון צו ברענגען פאר דער עפנטלעכקייט דעם קאמף, וואם ו1ערט געפירט מיט די "דזשוינט״־פאר־ שטייער ביי דער שארית־הפליטה. מיר זייינען נישט פארגעהיימניספולט מיט אלע דעטאלן פון דער מחלוקת, ווי מיר וועלן עם ר־כטיק אדער גישט ריכטיק באצייכעגען, עם איז אבער גענוג צו זיין בלויז אן אבסערוואטאר, אום צו קענען ארויסטראגן די מיינוגג, אז עם איז זייער ווייט פון צו זיין אין ארדענוץג פון דער אונטערגענו־ ׳מענער אנגעצייכנטער הילפם־אקציע אין אמעריקע ביז צום דורכפירן אין לעבן די הילפם־פארטיי- לונג דא אויפן ארט* מיר קענען דעם "חשוינט", אלם די ערשטע קערפערשאפט, וואם איז טעטיק שוין 32 יאר אויפן געביט פון העלפן די ארעמע, געליטעינע יידן אין די ווייניק פראספעריירנדע אדער אין פארארעמטע לענדער. די פארבאדינגונגען פון זיין ארבעט זיינען שטענדיק געווען נוטע, ווייל זי האט זיך באזירט אויף דער אפפערוויליקייט פון די גוט־סיטואירטע אמעריקאנער יידן, וואם האבן שטענדיק מיט א גאנץ ברייטער האנט זייך באטייליקט אין יעדער קאמפיין. ביז דער לעצי טער וועלט־מלחמה, האט דער "דזשוינט" זיך נישט דירעקט אנגאזשירט אין אייראפע, ער האט עם געטאן דורך דער פארמיטלוגגיפון אנדעירע הילפם־ארגאניזאציעם און האט זיך מיט זיינע לייסטונגיען, געשאפן א וויכטיקע פאזיציע אין דער יידישער געזעלשאפט, אזוי אין' די פאר- אייניקטע שטאטן - אלם דער נותן, ווי אין" די אלע אנדערע לענדער אלם - די מקבלים. דער ערשטער אימפעריאליסטישער וועלט׳ קריג, האט ווי יעדע "נארמאלע" מלחמה, געהאט שווערע פאלגן. מענטשן זיינען אויסגעווארצ״לט געווארן און פארטריבן פון זייערע היימען,'רואי־ נירט' און אוועקגעריסן פון זייערע פרנסות. - ווי נעוויינלעך זיינען די הויפט־קרבנות שטענד'ק די יידן, וועלכע ,האבן געהאט צו ליידן אויסער פון דער מלחמה־קאטאםטראפע אויך פון רדיפות און פאגראמען, ווא״ם האבןידערפירט צו א שרעקלע׳ כער פארצזזייפלמער' לאגע דעם גר״עסטן מייל פון מזרח אייראפעאישן יידנטום. דאן איז געקומען דער "דשוינט', מיט דער גרויםער אמעריקאנער חילף און די ״יורדים״, n מלחמה־געליטענע האבן באקומען די' ערשטע הילף אין דער פארם פון טעגלעכער שפייז, קליידונג און מאטעריעלע שטיצע, וואם האט אין א געוויסער• מאם געהויבן זייער ניייסטיקין און פיזישן צושטאנד. שפעטער איז געקומען די חילף אין א מער ווירקזאמער געשטאלט; אין אן ענערגי׳ שער אקציע אויפצושטעלן א געזוגטן יידישן בעל־מלאכה. ם־זיינען נעבראכט געווארן ארבעטם׳ מכשירים, געשטיצט מיט באדייטנדע״געלט־סומעם ביז דאם יידישע לעבן האט אנגענומען דעם א. ג. נארמאלן אויסזען. דאך האט רער "דזשוינט" נישט איפנעשטעלט זיין וויייטערע טעטיקייט און צוזאמעין מיט אנדערע ארגאניזאציעם פארגעזעצט זיין ארבעט אויך ביים מיטהעלפן אין עמייגראציע־ פראגן ביז עם איז געקומען די צווייטע גרויזאמע מ; חמה. די לעצטע מלחמה, וואם איז געשטאנען אונטערן חותם פון דער פאירניכטוגגם־טראגעדיע פון דייטשן נאציסטישן פאשיזם, האט ארויסנע־ ריסן כמעט דאם גאנצע אייראפעאישע יידנטום מיטן ווארצל. 'און דא האבן מייד זיך ווידער באי געגנט, 'אבער שוין' דירעקט, מיטן "דזשוינט". בעת דעיר פארניכטונגם־אקציע אין די געטאם, וועלדער און בונקערם האט דער ״דזשוינט״. דורך זיינע העלדן־פארשטייעריפון טיפ כפתור (גוזשיק פיגסקי א. אגדי.) ארויסגעוויזן אן איבערמענטש־ לעכע מסירת־נפשדיקע הילפם־ארבעט, א דאנק וועמען עם איז מעגלעך געווען צו דערהא״לטן ביים לעבן טויזנטער - נפשות און אנבינדן א קאנטאקט מיט די פרייהייטם־גרופן 'און סתם פארבאהאלטענע און דערמעגלעכן זיי אויפצו־ האלטן זיך און דערלעבן די באפרייונג. צווישן די לעבנגעבליבענע זיינען פאראן פיל, וואם וואלטן געקענט דערציילן, וועגן דער חילף. וואם עם .האט געטראגן דער "דזשוינט־שליח" אין די פינצטערע טויטי־שוועבנדע מינומן, אליין זייענדיק אויסגעשטעלט אויף טויט יעדע רגע. אויפשטייענדיק תחית המתים האבן מיד דערווארט פון "חשויגט" חילף אין יעדער פארם, ווייל מיר זיינען ארוים פון גרוב, ממש פון דער ערד אפגעריסענע, פארווארלאזטע און פאר־ הונגעריטע. מיר האבן פוגם -דזשויגט" דערווארט הילף מאטעדיעלע' ווי מאראלישע. מיר האבן דערווארט א ווארעמען דערמוטיקנדן, צוגאנג צו אונדזערע ליידן, א ברידערלעכע פארשטענדעניש צו אונדזערע דורכגעלעבט צרות. מיט איין ווארט: נישט קיץ באאמטן האבן מיר געוואלט פאר זיך זען, נאר אן אויפריכטייקן פריינט. און'וואם האט זיך אריויסגעוויזן? פון אוגדזערע צרות און איבערלעבעגישן איז געמאכט געווארן א גרויסע רעקלאמע. עס איז בילדעריש געשילדערט געווארן אונדזער חורבן און ם*איז גערופן געווארן צו גרויסע הי;ף״קאמ־ פיינם פארן "פאראייניקמן יידישן אפעל". וואם האט אריינגעבראכט ריזיקע סומעם פון הונדערטער