Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 26/64 (11.7.1947)
- Date
- 1947-07-11
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 62% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243330--501-7243085- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTIK, 11. JULI 1947 א־ונדזער רוארט ZAJT 3 FUN DER ROLITIS י ♦ B. B. Politisier iberzidit Di wirtszaftleche läge in di Farejnikte Sztatn Di wirtszaft in USA geflnt zieh in ir fuln fananderbli. In land herszt prosperiti in a biz-ict niszt gezeenem masztab. Der aparat fun der szolem-produkcje, woz iz bald noch der milchome ibergesztelt geworn fun der krigsindustrie, hot farcejchnt statistisze eifern, wos sztajgn wajt iber di, fun di beste farmilchome-jorn. Di industrie-progukcje iz lojt di jedijes fun Federal Reserve Index fun februar 1947, ojsgewaksn in farheltenisz cu di jorn 1935—39 ojf 88%, di baszeftikung in der industrie ojf 51%, di industrie-lojnen ojf 200% un di ajnkunftn fun hachnose-sztajer ojf 164%. Di gezelszaftleche hachnose hot zieh fardoplt. Di dermonte konjunktur drikt zieh ojs kojdem-kol mitn wuks funm lebnsstandart in USA, wos der bester bawajz derfun iz di kolosale produkcje un konsumcje fun lebns-mitlen ojfn inerlechn amerikaniszn mark. Der doziker fakt zogt ambojletstn ejdes wegn dem realn wuks un der ajnkojf-kraft in USA, troc der badajtnder prajzn-sztajgerung bilchlal un ojf lebns-mitl blfrat beejs un noch der milchome. Ojch ojfn gebit fun dojerhafte gebrojehs-giter un produkeje-giter-industrie sztajgt di nochfrage badajtnd iber dem ongebot. Bifrat in der USA azoj-wichtiker ojto- Industrie muz ariber a 2—3 jor ejder di basztelungen wein kenen wem ojsgefartikt. Der riziker dires-mangl wajzt on darojf, az di boj-konjuktur ken onhalten noch leerech 10 jor. Di priwate kapital-inwesticjes far der modernizaeje un antwiklung fun der Industrie in 1946 hohn ibergesztign di farmilchomedike ontejln mit korew 100%. plucimdikm ״boom“ (konjunktur) noch der erszter milchome, noch welchn es iz gekumen an anderhalb-joriker bust (konjunktur-curikfal) in 1920. Demolt iz nochn period fun der badajtnder prajzn-sztajgerung in friling 1920 gekumen a rizn prajzn-cuzamenbruch ojf roj-materjaln un land wirtszaftleche artiklen. Noch der doziker depresje höt biz 1920 wider geherszt a konjuktur, kedej opeutretn dem plac dem grojsn krizis fun di jorn 1929 biz 1932. Fun 1937 biz 1938 iz wider gekumen a gewaltike farergerung fun der wirtszaft. Der doziker cilfl fun wirtszaftlechn ״opflus un cuflus“ in period noch der erszter un far der cwejter welt-milchome hot gelozn in der psichik funm Amerikaner niszt-farwiszbare szpurn. De reu farcejchnt zieh fun September f. j. a badajtnde baisse (jeride) ojf der efektnberze in USA, dem dozikn filbarn wirtszaftlechn sejsmograf. Di nerwezitet fun der berze szpiglt in jedn fal tejlwajz op dem mangl fun cutroj cu der eukunftiker wirtszaftlecher konjuktur. Lojt der mejnung fun optimistn wolt di antwiklung funm ojslendiszn handl gekent hamewen di wirtszaftleche depresje. In 1946 hot USA eksportirt schojres un dinstlajstungen ojf a schum fun leerech 7 miljard dolar. In 1947 wet der unterszejd ewiszn eksport un Import warszajnlech batrefn leerech 12 miljard dolar. An enleche eksport-politik iz ober niszt cilbar ojf a!engerer cajt, wajl di amerikaner kreditn hobn gedint un dinen wajter beikar ojf konsumcje-cwekn fun di importirnde lender un niszt far zejer wirtszaftlechn widerojfboj un curikbakumen di wirtszaftskraft. Di dozike batrachtungen zajnen gewen ejne fun di motiwn cu der oferte funm ojsernmin. Marshall ojfn adres fun Europe un zajnen precizirt geworn in der mejnung, az di wirtszaftleche rekonstrukcje fun Europe iz a zejer mamoszesdiker moment ojch far di interesn fun der amerikaner wirtszaft. Dos farszwindn fun di dolarrezerwn fun di europeisze lender baj a glajchcajtiker inflacjonistiszer tendenc fun di prajzn ojf schojres in USA, muz gojrem zajn cum farszwindn fun der nochfrage micad ojslgnd, a jeride funm eksport un a rizike prajzn-jeride; mit ejn wort — an inflaeje. Efszer, opgezen fun politisze momentn hobn di ojbndermonte cheszbojnes gojrem gewen cu der harter sztelung fun Moskwe ojf der lecter Moskwer konferenc. Ober ojch London rechnt cu hobn nucn fun an ewentueler amerikaniszer konjuktur-farergerung. Der Iondoner ״Economist“, a cajtszrift, wos sztejt noent cu di englisze regirungs-krajzn un engliszer financn-welt drikt ojs di zicherkajt, az in di noenste 3—4 jor wet kumen a cuzamenbruch fun di prajzn fun szpajz-artiklen un roj-sztofn in a mos enlech wi in 1921. Der doziker krach wet in der erszter rej trefn USA, als dem grestn producent fun der weit. Wirtszaftleche Problemen zajnen a zejer komplicirter injen un farlangen a grojse fachkentenisz un nichtern Instinkt far zejer geheriker baherszung. A gezunte wirtszaft iz nemlech der fundament fun der meluche, ojf welchn es iz gebojt der wojlsztand fun der bafelkerung un di ordnung fun der gezelszaft. J Nats fun der weit Men darf gedenken, az in gewise Industriekrajzn wert di industrie-kapacitet niszt ojsgenuct in der fuler mos. Depcu iz gojrem der ' mangl in gewiss roj-sztofn (wi kuper, sztolblech) un tejlwajzer mangl in kwalificirte arbeter-kojehes. Es ken forkumen merkwirdik, wos paralel mitn ekzistirndn prosperiti herszt in USA a gewiser pesimizm, a gewiser krizis-psichoz ojf lehabe. Fun herbst forikn jor zajnen ale brej-'׳ tere folks-masn geworn ״krizis-bawustzinik“. Di pesimistisze mejnung fun di amerikaner wirtszafts-teoretiker un di sztimen fun di forsztejer funm wirtszafts-lebn, zajnen niszt. farblibn on a widerkol ewiszn di brejtere szichtn fun der amerikaner gezelszaft. In di drajsiker jorn hot der amerikaner profesor Alvin H. Hansen, wos gefint zieh untern ajnflus funm bawustn engliszn ekonomist Keynes, ojsgedrikt dem sztandpunkt, az di amerikaner wirtszaft wajzt arojs a tendenc cu szwere un alc szarfere krizisn, culib dem mangl fun harmonie ewiszn der szpor-tetikajt un di inwestiejes. Troc dem, wos dos row teorejiker warft op di dozike teorje, iz ojch zej niszt fremd dos gefil fun pesimizm. Zej mejnen ober, az es wet blojz kumen cu konjunkturopszwachung (recession) un niszt kajn krizis (depression) in fuln zin fun wort. In USA iz a minheg, az jedn jor-kwartal szteln cu specjele zach-farsztendike dem Kongres a fertl-jorikn wirtszafts-baricht Zej famemen zieh azoj mitn analiz fun der wirtszaftlecher situaeje, wi ojch mit di mitlen, wos darfn farlojfn di wirtszaftleche szwerikajtn. Di dozike barichtn dergrejehn durch ׳ der prese un radio cu der efntlechkajt, un a dank zejer ojtoritatiwn wert, rufn zej arojs a rezonans bajm durchsznitlechn amerikaner birger. Szojn inm raport fun 21. 1. 46 hot der demoltiker lejter fun Office of War Mobilisation and Rekonversion, Snyder, ojsgedrikt a gewise baumruikung benojgeje di perspektiwn fun der amerikaner wirtszaft. A bojleterer pesimistiszer ton klingt inm barieht fun lejter funm amt far produkcjeumsztelung ojf fridns-wirtszaft, Steelmann, farn period fun 3 kwartaln fun 1946. Wertlech hot Steelmann derklert: .. es drot undz ojch a grojse gefar, ojb es wet undz niszt gelingen ibereugejn fun der ictiker stadie, in welcher di nochfrage sztajgt iber dem ongebot, cu a najer faze, in welcher di dozike farheltenisz wet zieh mer-wejniker ojsglajchn. Aza ibergang wet zajn a szwerer und di pluclinge prajzn-sztajgerung ken im noch mer farszarfn. Bemeszech fun di erszte 3 chadoszim nochn opszafn dem ersztn gezec wegn prajzn-kontrol, zajnen di prajzn gesztign mer, wi bemeszech fun di forike 38 chadoszim. A naje un niszt-kontrolirte prajzn-hecherung wolt gekent dersztikn di nochfrage, cesztern di stabilitet funm wirtszaftlechn lebn un arojsrufn a pluclinge prajzn-jeride, wos wolt gehat zejer-ernste wirtszaftleche un gezelszaftleche folgn“. ( Der konjunktur-pesimizm sztict zieh in a grojser mos ojfn psichologiszn moment. Di Amerikaner denken mit di kategorjes fun ■historisze precedensn. Zej gedenken dem Prez. Truman far der ajnwanderung fun DP־is kajn USA. Washington (DENA/INS). — Prez. Truman hot in a specjeler wendung cum amerikaner Kongres gefodert cu szafn a nojt-gezec, wos zol dermeglechn arajnculozn di F. Sztatn a gewise col farszlepte perzonen fun Dajczland, Estrajch un Italje. Truman wajzt wajter on in zajn Wendung, az di dozike menczn kenen niszt curikkern in zejer hejm ojs mojre far farfolgungen un politisze motiwn. Di kontroles in di lagern fun di farszlepte in der amerikaner zone fun Dajczland hobn derwizn, az es gehnen zieh dort a grojse col/ fun fachmener. Es iz deriber niszt denkbar, dz di dozike menczn zoln ojf an umbasztimter cajt wajter blajbn in di lagern fun Europe. Commonwelth-konferenc. Bad Nauheim (DENA). — Der australiszer ojsern-min. dr. Herbert Evatt hot, lojt BBC, bakant gemacht, az di date far der konferenc fun britiszn Commonwelth wegn der bahandlung funm japaniszn szolem-opmach, iz basztimt geworn ojfn 26 august. Dr. Evatt hot derklert, az Australie szrajbt cu a grojse badajtung der doziker konferenc, wos darf forkumen in Canbera, hejojs di eukunft fun ir zicherkajt iz in a grojser mos ophengik funm japaniszn szolem-opmach. General-proces ongehojbn. Nürnberg (DENA). — In grojsn gerichtszal in Nürnberg hot zieh dinstik ongehojbn der proces kegn 11 nacisze generaln, wos wem baszuldikt in bagejn krigs-farbrechns kegn der menczlechkajt. Ale ongeklogte hoWn zieh derklert far umszuldik. Dos zajnen di, gewezene gen. feldmarszaln Wilhelm List, Maximiljan von Weichs, der gew. gen. pulkownik Lother Rendulic, di gew. generaln Kuntze, Förrsch, Felmy, Lanz, Dehner, von Leyse, Speidel un gew. gen. major von Geitner. Flijende Diskn — a naje sensaeje. Bad Nauheim (DENA). — Dos gehejmnisz fun in dcH luft ״hijende diskn“, wos zajnen dem 25 juni cum ersztn mol gezen geworn in Pacific un biz ject baobachtet geworn in iber 30 sztatn fun USA, baszeftikt alc mer di gemiter in di F. Sztatn un ojch in Dänemark, wu zej zoln ojch hobn gezen geworn. Baobachter, wos hobn dem fenomen gezen, szaCn di geszwindkejt fun di ״hijende diskn“ ojf leerech 500 biz 2000 km baj a hojch fun 90 biz 3000 meter. Di mejnungen ibern gehejmenisz zajnen farszejdn. Derhnder zajnen zieh meszajer, az es darfn zajn bombes mit diznkraft in gewicht fun a ton. ^merikanisze militerisze szteln in Dajczland bacej ebenen es als an ״optisze iluzje“, beejs a psichjatr szrajbt es cu der lebhafter fantazje fun menczn. Dem Chicagoer uniwersitet iz eugeszikt gewom a sztik metal, wos zol sztamen funm dozikn disk,- mit a genoje fantastisze baszrajbung, wi azoj di diskn hobn zieh bawegt in der luft. Frankreich nemt ojf farszlepte. Bad Nauheim (DENA). — Wi BBC meldet, hot di francojzisze regirung untergeszribn un ratificirt an opmach mit der ewisznmelucheszer plejtim-komisje lojt welchn Frankrajch derklert zieh far grejt ojfcunemen farszlepte perzonen, wos gelinen zieh ject in der amerikanlszer zone fun Dajczland. Japanisze szifs-farlustn. New York (DENA/Reuter). — Lojt a derklerung fun amerikaniszn flot un armej, zajnen beejs der cwejter welt-milchome farzunken geworn 9 636 000 ton japanisz krigs un handls-szifn-tonäz durch di bawofnte kojche8 fun di F. Sztatn. Grosbritanje hot dertrunken 1 380 000 un di Sowietn 9900 ton japaniszn tonaz. Gen. Paszkiewicz baszuldikt gen. Anders. London (DENI). Der gew. fartreter fun ojberkomandir fun pojliszn militer in Szotland, gen. Paszkiewicz hot dinstik in pojliszn Parlament baszuldikt dem gen. Anders als merder fun pojliszn exil-premier gen. Sikorski. Di dozike derklerung hot gemacht a sztarkn rojszem in pariament. Forsztejer fun di pöjerim hobn farlozn dem zicungs-zal. Sowjetisz-amerikanisze Korea-farhandlungen ojf a tojtn-punkt Saoul (DENA-Reuter-PR). Der lejter fun der amerikanlszer delegacie baj di sowjetiszamerikanisze Korea-farhandlungen, gen. Albert Brown, hot derklert, az di baszprechungen wegn cugrejtn a prowizorisze regirung far ganc Korea zajnen wider in farszidene fragn aroj ojf a tojtn-punkt. Der deniszer kenig dankt dem Central- Komitet. München (PR). Der deniszer farbindungsoheir in Frankfurt hot eugeszikt ojfn adres fun forzicer fun CK, Dawid Treger, folgndn briw, ajngehilt in a szwaren reml: ״Ojfn bafel fun Zajn Keniglecher Majestet dem kenig fpn Denemark, iz dos denisze ojsern-ministerium baojftragt geworn ojscudrikn dem kenigs herclechn dank far zejere simpatie ojsdrukn. (Untergeszribn major S. Skib-Sted, chef^fun der farbindungs-sekeie.) Grojs-Britanie ajngeladn Ratn-farban cu der kumendiker Pariser Marshall-plan Konferenc. London (DENA-INS-PR). A spiker fun britiszn ojsern-ministerium hot derklert, az Grojs-Britanie hot in a note. wos iz ibergegebn geworn dem sowjetiszn ambasador in London, Georgij Zarubin, ajngeladn Ratn- Farband zieh cu batejlikn in der ojsgebrejterter konferenc wegn Marshall-plan, welche wet forkumen dem 12-tn juli in Paris. Di britisze regirung breyLt in der note cum ojsdruk ir hofenung, az der sowjetiszer baszlus nit ontejlcunemen in di baszpredhungen iz noch nit endgiltikj Bevin arojsgetrotn mit a szarfer anti-sowjetiszer rede. London (DENA-INS-PR). Cum jor-tog fun der amerikanlszer umophengikajt, hot Bevin gehaltn a gresere politisze rede, in welcher er hot gelojbt dem Marshall-plan un hot ojsgedrikt zajn ibercajgung, az troc der grojser Idee fun dem plan, wemens eil es iz szolem, glojbn andere im cu prowocim. Di dozike prowokacie ken men cu wajt trajbn. Ober es wet kumen a tog, wen di felker wein zogn: mir zajnen farmatert. Es kumt der moment, wen mir derklern, az mir hobn dos szojn genug un deriber zogt er zajne frajnt, welche fartretn an andere ojffasung: ״ruft nit arojs aza situacie“. Bevin hot dem forwurf fun ״dolar-diplomatie“ bacejchnt als unzin un hot eugegebn, az USA hobn mit zejer szrit arojsgewizn grojs mut. Bakant gemacht dem plan wegn tejlung fun Indjes bawofnte kojjches. Bad Neuheim. (DENA). Der plan fun der tejlung fun di indisze bawofnte kojehes iz bakant gemacht geworn. Der indiszer tejlungs-Rat, in welchn es zajnen fartrotn ale indisze politisze sztremungen hot gegebn dercu zajn fule cusztimung. Di curikciung fun di britisze kojehes fun Indie zol, lojt BBC, forkumen onfang kumendn jor. Lejtnde indisze Politiker zajnen der mejnung, az di tejlung fun di bawofnte kojehes zol zieh tejkef onhojbn. Biz cum 15. august zol jede fun di bejde indisze dominies hobn bawofnte kojehes unter ejgenem ,kontrol, kedej cu zorgn far der ojfhaltung fun der inerlecher zicherkajt. Montgomery wet bazuchn Tokio. Bad Nauheim (DENA-PR). Der szef fun britiszn empire - general - sztab feldmarszal Montgomery wet szabes onkumen kejn Tokio. Englands foderung cu sztern ״umlegale“ alija durchgefaln. New York (ITA-PR). Der gen. Sekretär fun UN, Trygvie Lie, hot beejs a prese-konferene, wos er hot opgehaltn dem leetn frajtik derklert, az ojf der wendung fun England cu ale meluches cu sztern di ״umlegale“ alija kejn E. J., hobn biz ict geenfert blojz 7 lender. Di entfers hobn enthaltn blojz di basztetikung fun derhaltn di note. Dakegn wert bichlal nit gezogt, cu di batrefnde meluche wet sztern; di alija. Ale iberike meluches hobn bichlal nit geentfert. Lie hot zieh opgezogt cu entfern ojf der frage benojgeja dem Protest kegn England, wos di Jidisze Agenc hot arajngetrogn culib der note. Der gen. sekretar hot blojz mitgetejlt, az dem protest hot er/ibergeszikt cum forzicer fun UN. Gen. Morgan kritikirt di arbet fun USA far di farszlepte perzonen. Washington (DENA/Reuter). — Der gew. britiszer lejter fun UNRRA far di farszlepte perzonen in Europe, gen. Morgan hot kritikirt di F. Sztatn culib zejer haltung cu di DP-i far welche zej unternemen gomiszt. In a szrajbn cu ״Washington Post“ szildert Morgan Englands arbet far di DP-is un derklert, az di F. Sztatn hobn in farheltenisz cu di, in zejer reszus sztejende hilfs-kwaln, wejnik gelajstet. Baj der doziker gelegnhajt hot Morgan wajter derklert, az er batracht far umnormal, wos in der kegnwertiker amerikaner ajnwanderungs-kwote, farnemen di Dajczn aza onzejewdik ort. Najer balagerungs-cusztand in Teheran. Teheran (DENA/Reuter). — Fun mitwoch iz in Teheran wider farordnt geworn balagerungs-cusztand culib ״sztendiker badrojung fun der efntlecher zicherkajt durch der prese“, wi der persiszer premir Quevam es Sultaneh hot derklert. Zajt es iz opgeszaft geworn der balagerungs-cusztand iber Teheran in halb juni, hot di persisze prese un zajn kabinet. Der persiszer krigs-min. geflrt heftike ongrifn kegn premier Sultaneh Marszal. Ahmed Ahmad! hot zieh, lojt presebarichtn, ongegebn in demisje. Men nemt on, az zajn demisje hot a szajches mitn balagerungs-cusztand. Kurce najs Paris. Di francojzisze Nacjonal-Farzamlung hot ojsgedrikt ir fartrojen der regirung fun Ramadier mit 331 sztimen kegn 247. Paris. Der gen. sekr. fun der francojziszer kom. partej Jacques Duclas hot gefodert di bildung fun a najer francojziszer regirung mit der batejlikung fun di komunistn un hot derklert, az ״di anglo-zaksn pruwn curikszteln Dajczland ojf di fls, frijer wi Frankrajch“. Rojm. Untern nomen ״partej fun nacjonaler derwachung“ iz in Rojm gebildet geworn a naje anti-komunistisze partej. New York. Baj der fajerung funm umophengikajts-tog zajnen in di F. Sztatn .umgekumen durch umgliks-faln 210 perzon.