Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 26/64 (11.7.1947)
- Date
- 1947-07-11
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 68% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243330--500-7243084- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
t I zajt 2 *_אוב רז ע ר ווארט___frajtik,!!. jdu!9« Internationale arbeter-union fodert di VN tejkef untercunemen akvje in E. J. Prag (ITA-PR-). Di welt-federacje fun arbeter-farejnen hot ongenumen a rezolucje, in welcher di UN wert ojfoefodert tejkef untercunemen an akcje, wos zol radikal lejzn dos E. J.־problem. In der rezolucje wert ojsgedrikt di hofenung, az di jidisze un arabisze arbeter wein gefinen a bazis far a mdhczleche lejzung in heskem mit di ciln fun alweltlechn arbeterfarband in gajst fun solitaritet un brideriechkajt. Der gen. Sekretär iz geworn bafulmechtikt untercunemen szrit kedej cu rufn a komisje ojf cu bakenen zieh mit der läge in E. J. Di dozike rezolucje iz ongenumen geworn noch a dramitiszer debate, wos hot gedojert 4 szo. Di debate hot ongehojbn in hebreisz Zalman Rubaszow, als fartreter fun der arbeterszaft in E. J. Zajn rede hot gemacht a sztarkn ajndruk ojf di onweznde. Er hot geszildert di farcwejflte läge fun der Szejrit Haplejta, far .welcher E. J. iz di ejncike hofenung. Dakegn hot der arabiszer delegat El-Kasin sztark ongegrifn di Jidn un gefodert, az ale cijonistn fun E. J. zoln repatriirt wem curik in di lender, fun welche zej sztamen. An ander Araber, Nassar, hot wider gezogt, az er iz ibercajgt, az a modus vivendi ewiszn AraberuJidn inE. J. muz unwet gefunen wem. Der internacjonaler PEN-klub un di alija kajn E. J Der internacjonaler PEN-kongres, wos iz opgehaltn geworn in der Szwejc hot ongenumen a rezolucje, in welcher es wem ojfgefodert ale szrajber in der weit, ojscuibn zejer ajnflus, az di tojern fun E. J. zoln geefnt ,wern far a brejter jidiszer alija. Chaim Wejcman: bojt niszt kajn jidisze uniwersitetn in golus! Ojf der konferenc fun di ״frajnd fun jidiszn uniwersitet in Jeruszolaim“ hot dr. Chaim Wejcman in zajn derefenungs-rede apelirt cu di Jidn in der gorer weit, beiker cu di Jidn in Amerika, niszt cu bojen mer kajn jidisze uniwersitetn in di golus-lender. Genoj azoj wi es ken niszt zajn kajn erzac far Cijon, azoj ken ojdi niszt zajn kajn erzac farn uniwersitet in Cijon, wos szaft ejbike gajstike un kulturele wertn farn ganen jidiszn folk —,hot farendikt dr, Chaim Wejcman. Hachones cum ojfszteln a mediciniszn fakultet. Wi es hot mitgetejlt prof. Fejgnbaum ojf a prese-konferenc in Tel Awiw, iz gelejgt gebworn der grünt farn biologiszn Institut bajm Jeruszolaimer uniwersitet. Herbst 1947 wet ojfgesztelt wem der anatomiszer Institut. Ende dos jor der Institut far fiziologje un farmacewtik un onhojb 1948 der patalogiszer. Es iz szojn basztimt a profesor far anatomie, ejner fun di greste specjalistn in der weit ojfn do- In dem prechtikn zal fun der YMKA-gebaj de in Jeruszolaim, baj dem zelbikn tisz, .wu es iz mit 10 jor curik gezesn di Peel- Korns je un 15 chadoszim di englisz-amerikanisze ojsfprszungs-komisje, hot dinstik, dem 17. 6., ongehojbn zajne zicungen der ojsfo*- szungs-komitet fun UN far E. J. Noch der erszter geszlosener zicung mit fartreter un der E. J.-regirung, wos hot farlangt dawke a gehejme zicung, hot der komitet opgehaltn a cwejte zicung, an efntleche, lojtn ojsdriklechn wuncz funm jidiszn cad, mitn fartreter fun der Jid. Agenc, M. Czertok. Cwiszn publikum hot men gekent zen Konsuln fun a rej meluches, mitglider fun der Agenc-Ekzekutiwe, forsztejer fun ale naejonale instituejes un politisze partejen, militerlajt, studentn un prese-forsztejer. Nochdem wi M. Czertok hot hareik bagrist dem konntet un gewunczn im hacloche in zajn grojser szliches, hot er derklert, az er wet gehn nor a rej faktn un statistisze materjaln, wos kenen nuclech zajn far der arbet funm komitet. Onwajzndik ojf der mape fuh E: J. hot Czertok dermont, az dos land iz niszt alemol gewen azoj klejn wi ject un az der hajntiker szetach fun E. J. iz a erzultat fun szpeterdike grenec-enderungen un arumsznaj düngen. Baszrajbndik di geografje fumgi land, zajn klimat, jam-breges, berg un toln, zajne wiste dorem-sztochim in di midbojres, wos hobn grojse meglechkajtn ojfculebn, ojb men wet zej gebn waser — hot M. Czertok zieh opgesztelt ojf der zone-cetejlung, wos dos wajsbuch hot ajngefirt, untersztrajehndik derbaj, az in 63% fun land iz Jidn inganen farbotn cu derwerbn bodn; in 32% kenen zej kojfn land nor mit a specjeler derlojbenisz fun der zikn gebit. Ojch di dentistn wein hobn an institut un machn onsztrengungen in chucleerec cu farwirklechn zejer sztrebung/ Beejs zajn rede hot prof. Fejgnbaum untergesztrochn, az di krankn-kase fun der Histadrut Haowdim iz gewen di erszte, wos hot geszpendet, curik mit 3 jor, 25 funt farn mediciniszn fakultet; es wet forkumen a landescuzamenfor fun di frajnd fun der uniwersitet, wu prof. Wejcman wet informirn wegn di hachones cu der grindung funm fakultet. Di limudim in farmacewtiszn institut wein zieh onfangen ewej jor noch der derefenung fun der algemejner mediciniszer fakultet. Dr. J. Jelin wos hot geredt in nomen fun di farmaeewtn hot ibergegebn, az di jedije wegn szafn dem farmacewtiszn institut, iz mit grojs cufridnhajt ojfgenumen geworn durch di farinteresirte krajzn. Di aptejker hobn zieh far- Lichtet cu a jerlecher szpendung farn fond funm fakultet un institut . E. J.-regirung far der komisje. Ojf der erszter zicung fun der komisje, wos iz ojfn kategoriszn ^arlang fun der regirung opgehaltn geworn baj geszlosene tirn״ hot der hojpt-sekr. fun der regirung ibergegebn a rej faktn fun Cypern, wegn der administraeje fun land, bafelkerung, ir lebns-standard, socjaln sztand un and. Wi men git iber fun zichere kweln, wajzt on dos regirungsm^morandum, az kejn ejnciker dunam in Negew iz tojgbar far landwirtszaft, az di Beduiner zajnen glencnde erd-arbeter un zej firn ajn ale mer traktorn, az der gancer cofn-tejl fun Negew iz bazect fun Beduiner, az der München (PR). Dem 3-tn juli iz in Heidelberg forgekumen a baratung fun CK un der najer plejtim-organizacie, IRO. Micad dem CK hot zieh batejlikt der gen. sekreter far specjele injonim, Ar je Reter, IRO iz gewen fartrotn durchn zone-direktor mister Flaiery un mister Colins. In szajches mitn awekgejn fun UNRRA un wajterer derfilung fun ire flichtn durch der najer internacjonaler organizaeje IRO, hot der forsztejer fun CK gedankt der UNRRA, welche hot in der gancer cajt fun ir tetikajt in di D P. camps geholfn ojsbojen un sztarkn di jidisze zelbstfarwaltung in di lagern, eng mitarbetndik mitn CK un onerkenendik di specifiszkajt fun di jidisze D.P.-interesn. Glajchcajtik hot ch’ Reter gebracht cum ojsdruk zajn hofenung, az der niemals mokem fun UNRRA di naje plejtim-organizacie IRO wet ojch arojswajzn farsztendenisz far dem jidiszn D.P.-problem. Ch’ Reter hot gefodert cu grindn baj IRO a speciele optejlung far jidisze injonim, motiwirndik zajn antrag mit der specifiszkajt fun der läge fun di jidisze plejtim, welche iz szojn durch dem alejn ejgnartik, wos zej zajnen fulsztendik hejmloz. In der cajt, wen andere D.P.is hobn di meglechkajt zieh curikkern in zejere alte hejmen, un mamszich zajn a normaln lebn macht, un nor in 5% fun ganen land-bazic hobn׳ Jidn a meglechkajt cu kojfn land. In farlojf fun zajn wajterdikn ejdes-zogn hot M. Czertok batont, az di frijerdike komisjes hobn festgesztelt, az kejn ejnciker Araber iz niszt geblibn on bodn un kajn ejn-ejncik arabisz dorf iz niszt farszwundn. Arumrejdndik brejter di naje tkufe, wos hot zieh ongehojbn mit der Balfur-deklabacje, hot M. Czertok ojfgewizn, az imigraeje iz gewen der gruntsztrich funm E. J.-dikn lebn un dos land hot zieh azoj ceblit un cewaksn, az es hot in jor 1935 gekent ojfnemen 70 000 Jidn. Farn ojsbruch fun der cwejter welt-milchome, hot England radikal geändert ir politik un dos wajsbuch hot azoj baszrenkt di jidisze emigraeje, az cendliker tojznter Jidn in Europe, wos woltn gekent zidi ratewen in E. J. zajnen farmiszept geworn cu blajbn ojf zejere erter wu zej zajnen umgekumen. In rirndike werter hot M. Czertok geszildert di jidisze lojfeniszn beejs der milchome, di tragisze szifn mit jidisze ojlim, wos zajnen niszt arajngelozt geworn kajn E. J., di deportaejes un gejegn ojf di antrunene korbones fun unterdrikung un tojt. ״Di ejncike zind, wos di gejogte un geplogte jidisze emigrantn zajnen begangen, iz zejer wiln zieh cu ratewen fun tojt kol-zman s‘ iz noch cajt. Di englisze regirung derlojbt hajnt cu tog a nisztike emigraeje fun 1500 a chojdesz, ober di rezultatn zajnen naje KZ-tn mit 17 000 ojsgeworclte Jidn in Cypern“. Rejdndik wegn der E. J.-diker jidiszer bafelkerung, hot M. Czertok ongewizn, az 230 000 Jidn fun dem Jiszuw in land zajnen gebojrn geworn in land. Der gancer Jiszuw on ojsnam, batracht zieh wi der awangard fun di ojlim, wos darfn noch kumen. Laudermfick-bawaserungs-plan iz niszt ojsfirbar, machmes er muz hobn di haskome fun di szchejnesdike arabisze lender, un az es iz niszto kajn umlegale arabisze emigraeje kajn E. J. Di jidisze milchome-bajtragn wem gemacht cu klejn-gelt dakegn wert sztark gerimt di anti-aksn sztelung fun di Araber. * Horaw Fiszman hot niszt ongenumen di ajnladung funm hojeh-komisar ontejlcunemen in der ojfname lekowed der UN-komisje. In zajn briw cum hojeh-komisar szrajbt er: ״Lojtn jidiszn kalender iz hajnt a jor, zajt di regirung hot arestirt di jidisze Agenc-mitglider in zej farszikt kajn Latrun“. Frajtik dem 16. 6. iz in elter fun 64 jor gesztorbn horaw UVU Ostrowski, firer fun Mizrachi un Ekzekutiw-mitglid fun Waad Leumi. Chalucim fun Birija bafrajt. Inm geburts-tog fun engliszn kenig zajnen bafrajt geworn fun tfise di lecte 23 chalucim fun der Hapoel-Hamizrachi kolonie Birija, wos zajnen arestirt geworn in merc 1946, cuzamen mit andere mitglider funm kibuc. Wi bakant hot di dozike kolektiwe sztrof in zajner cajt arojsgerufn an ojfruderung in Jiszuw un in der gorer jidiszer weit. Lojtn zelbikn amnestie-dekret iz ojch bafrajt geworn a gewise col chalucim fun Bet Haarawa bajm Jam-Hamelech, wos zajnen arestirt geworn mit etleche chadoszim curik, noch di durchgefirte masn-rewizjes. baj zieh in land, zajnen di jidisze D.P.is gecwungen, culib der waksnder chwalie f4n antisemitizm in zejere alte hejmen, wartn in di camps biz di tojern fun E. J. wein far zej geefnt wem. Di jidisze D.P.is, welche zajnen al-pi-nes nicl geworn fun di kacetn un gaz- Karnern, zajnen gajstik cebrochn un badarfn a speciele bahandlung. Di jidisze D.P.is unterlign direkt der Mil.-Regirung un bajm ojberkomandir iz geszafn geworn a specjeler amt far a barater far jidisze injonim. Ojserdem hot der forgenger fun IRO, UNRRA, ojch gehat a specjele optejlung ׳far jidisze D.P.is, berosz fun welcher es iz gesztanen mister Atkins. In onblik fun di ale momentn hot ch' Reter gefodert cu bafridikn dem jidiszn antrag, ojf wos der forsztejer fun IRO hot geentfert, äz in princip hot IRO a pozitiwe sztelung cu a jidiszer optejlung baj der organizaeje, ober forlojflk wert di frage diskutirt in Amerike un deriber iz noch opeuwartn mit a decizje. Wos batreft der winter-eugrejtungs-akeie, h§t der IRO-forsztejer eugezogt glajeh oncunemen szrit in dem injen. Cum szlus hot ch' Reter derklert di grejtkajt funm CK cu helfn IRO in lejzn ale szwere Problemen benöjgeja der Szejrit Haplejta. Onwajzndik, az eine fun di umnormale sztrichn fun dem jidiszn golus-lebn iz dos farlirn dem kontakt mit der muter-erd, hot M. Czertok bemerkt, az der cijonizm hot zieh gesztelt far zajn hojpt-ojfgabe ojscuhejln di dozike krenk. In E. J. cijen zejer chajune fun land-arbet iber 19% fun der jidiszer bafelkerung. Di dozike col wolt gewen a sach greser, wen niszt di wajsbuch bagrenecungen cu derwerbn land. M. Czertok hot ojfgewizn, az bajm cetejln dem melucheszn bodn, wos iz tejlbar far landwirtszaft, ignorirt di mandator-regirung fulsztendik di jidisze bafelkerung. Der jidiszer land-bazic, wos batreft a mijon mit 800 000 dunam, iz derworbn geworn durch knijes, un 75% fun szetach gehört cum Iidiszn Nacjonaln •Fond. Di bawaserung fun land durch di Jidn, iz niszt nor a grojs gewins far der landwirtszaft, nor ojch a bawajz, wi grojs es zajnen di ojszichtn fun der landwirtszaftlecher antwiklung fun E. J., ojb di bawaserung fun land wet niszt opgehaltn wem mit kinstleche mitlen. Brejter hot zieh M. Czertok opgesztelt ojf der tetikajt fun KKL un K. H. untersztrajehndik zejer rol bajm kolonizirn dos land. Er hot ojch ongewizn ojf dem wuks fun der jidiszer Industrie, wos nemt arum 80% fun der gancer lafiS-industrie mit 50 000 arbeter. Cum sof hot M. Czertok ibergegebn a rej protim wegn der organizaeje funm jidiszn kibuc in E. J., wegn der Jid. Agenc, als reprezentanc fun ale Jidn in der gorer weit un Waad Haleumi, der reprezentanc fun Jiszuw. M. Czertok hot farendikt mit dem, az der ojsforszungs-komitet zol nemen in batracht dem Konflikt cwiszn der ojsgebrejterter, kimat meluches^er, tetikajt fun Jiszuw, wos muz hobn frajhajt, iniejatiw un farnem — un cwiszn dem Statut fun E. J., wos halt in ejn tormozirn dem hjfboj fun land. Dos dozike artikl funm engliszn zumalist D. Kernti (D. R. Eiston) iz farefntlecht geworn in der jeruszolaimer jidisz-engliszer cajtung ״Palestine-Post" ojf cumorgns nochn onkumen fun der maapilim-szif ״Theodot Hercl". Noch a szif iz ongekumen. Kejn szum zach ken di dozike szifn niszt ophaltn. Kejn szum zach ken niszt ophaltn dos dozike bitere, farbisene jecias-micraim in dem ewej mol eugezogtn land. Kejn szum zach hot kejnmol niszt opgesztelt ot aza min Impuls, durch wos di weit iz gewaksn, zieh barajehert, onhojbndik zajt brejszis. Dos dersztojnende derin ober iz, wos di nacjonale un internacjonale parlamentn zajnen niszt imsztand ojfcufasn dem zin derfun un dem unfarmajdlechn ewek derin. Un ansztot cu helfn, sztern zej. Di dozike menczn kenen niszt blajbn ojf di erter, wu zej gefinen zieh; zej muzn gejn wajter. Un wuhin ojb niszt cum ejnzamen winkl ojfn dorembreg, wu es sztejt a szifl gewendet kajn E. J. Gen. Clay hot ict klor derklert di beerech 200 000 Jidn in der amerikaner zone fun Dajczland, az zej muzn wi amsznelstn arojs fun Dajczland, wajl ojb niszt wet zieh mer kejner wegn zej niszt kimern, ojch wen es wet zej ojskumen cu hungern. Wos alzo darfn zej ton? Wartn biz men wet zej arojsszlajdern fun di erter fun zejere eltems gsise? Es iz niszt kajn lajcht problem — mir wejsn es. Es ekzistirn di interesn fun di Araber, wos darfn genumen wem in acht un mit recht; un mit wejniker recht — di interesn fun di Araber in di szchejnesdike lender fun E. J.; un inganen on recht — di interesn fun di naftgezelszaftn — ..Standart“, Soconi Vacuum“ un di englisz-iranisze naft-gezelszaftn. Es iz niszt lajcht. Kraft-politik, zajendik wi zi iz, kimert zieh wejnik wegn dem menczlechn element un a farlojrn folk muz ojskemfn zajn weg mit wilde sziflech un a rejnem glojbn. Un cum sof muzn ot di sziflech un ot der rejner glojbn zign. * Es iz cwekloz cu farmachn di ojgn un niszt cu zen, az ot di, wos kumen aber in di szifn, kumen als heldn. Ojch wen es flatert iber zej di fon fun Honduras — iz an andere fon ajngekrict in zejere hercer un zej wein zieh in kuren ajnflacn in dem farszprochenem land. Es iz zejer lajcht untercuszecn dem farcwejfltn mut fun a folk, wos zucht zajn foterland. Imperies hobn dos sztendik unterszect. Ober di imperies zajnen unter gegangen un niszt di felker., Di felker hobn ongehaltn, funandergewiklt zejere fengr, baarbet zejer erd, gebojt, gehet Kinder, ojfgesztelt far zej - szuln, ojflebndik un fartifndik dos nacjonale gefil fun an ahejmgekumen folk. Dos Iz geszichte un dos iz gojrl un azoj wet es sztendik zajn — farn rum fun glojbnde mener un frojen. , Es Iz meglech, az di lejzung fun E. J. wet kumen ojf ot aza min weg: niszt lojt a farordenung fun a regirung, oder fun farzamlte nacjonale delegatn, nor durch dem weg fun umderszrokenem chaluc. Felker wem niszt geszafn oder farendert durch parlament-farordenungen, nor durch di majsim fun zejere zin: di sztile, mutike majsim, wos wejsn niszt kajn michszolim — niszt di szturmisze ekscesn un szrajende manifestaejes. Felker wem geszafn durch di, wos kumen fun wajtn, durch fajer un waser ojb nojtik, mit niszt kajn andem ewek wi ojfcuszteln a milch-farm, oder a weszeraj un niszt mit kajn greserer hofenung wi ojfcuszteln a hojz un cu sztarbn in ru un wirde. A derhojbener ewek un a grojse hofenung! Zej derhojjm dem gajst, wi kajn szum zach iz niszt imsztand dos cu ton un kajn szum zach iz niszt imsztand zej opeuszteln. Un ales andere iz opsztojsnd un farbajgejend. Es iz grojzam cu farzuchn un ojsgefinen dem cuzamenhang cwiszn der maapilim-szif, wos iz nechtn ongekumen un cwiszn der nechtiker debate in engliszn pariament wegn der frage fun militer-dinst. Wajl di dozike menczn zajnen gekumen un wajl szifn wein haltn in ejn kumen un wajl ot di, wos sztejen szojn fest ojfn bodn ajngeworclt in im, wiln, az zejere brider zoln kumen, wiln es mitn ganen bren fun zejer neszome — wem 120 000 englisze soldatn gehaltn in E. J. Ober cu iz dos di sibe? Jeder ejner, wos zet wajter wi zajn noz, ken zen, az niszt dos iz di sibe. Di sibe ligt kojdem-kol in Iran; in nlift. Un di 80cjalistisze regirung in England, niszt wejniker di kapitalistisze regirung fun di F. Sztatn, hobn opeuhitn in zejer Mitl-Orient-politik zejere naft-interesn zogar ojfn cheszbn fun zejer ejgn un andere felker. Un di dozike interesn, haltn zej, kenen niszt farzichert wem durch di, wos zajnen ongekumen in Chaifa unter der fon fun Honduras; un culib zej gefinen zieh do 120 000 englisze soldatn. Zej gefinen zieh do culib der zelber sibe, wos hot arajngebracht di F. Sztatn in Grichnland un Terkaj, culib di sibes, wos zajnen bacejchnt geworn durch Churchill in zajne lecte draj artiklen wegn di problem fun Mitl-Orient: ״Zej gefinen zieh do, wajl Rusland gefint zieh ojf der anderer zajt funm naft.״ D. Kertni. Cfftrit fun JRojsxe €Zewtoft far der UJl-kom. far f. J. 3f£onfeven€ fun *€3'£ mit der najer plejtfim-or^anix, [