Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 25/63 (4.7.1947)
- Date
- 1947-07-04
- Page
- Seite 8 (sequence 8)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 67% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243329--495-7243080- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
ZAJT 8 א־ונדזער ו*מ4רט FRAJTIK, 4. JULI 1947 Montik dem 23. d. m. iz in Berchtesgaden, in hotel Stifkeller, derefnt geworn di sesje funm Rat fun di bafrajte Jidn in der amerikaner zone. Ojfn sejder-hajom zajnen gesztanen wichtike fragn, wi: baricht fun CK far di lecte 3 chadoszim, baricht fun rewizjons-komisje, statutn fun Rat, CK, Rewizjonskomisje; wal-ordinacje, reorganizacje fun Regional-Komitetn un waln fun Rat-komisjes. Cu der sesje zajnen gekumen kimat ale mitglider funm Rat, CK, Rew. Kom. un forsztejer fün der prese, cwiszn welche es gefinen zieh ojeh di fartreter fun der E. J.-diker prese. Di zicung wert derefnt 4 azejger durchn forzicer fun Rat, dr. 8z. Grinhauz, welcher bagrist hareik di E. J.-gest. In der erszter rej wert batracht di frage funm regulamin fun Rat, wos iz ojsgearbet durch a specjeler komisje. Der regulamin regulirt di wichtikste punktn fun der geszefts-flrung funm Rat. Es antwiklt zieh a diskusje, beejs welcher es wem arajngetrogn farszejdene ojsbeserungen un forszlagn. Di ojsbeserungen wem opgeworfn un der cugesztelter regulamin wert ongenumen. Culibn opforn fun ejnike Rat-mitglider kajn E. J. wem micad di frakejes akceptirt fartreter. BaricUt fun de, Btumemcz Mit a baricht wegn der tetikajt fun CK tret arojs der gen. sekr., dr. A. Blumowicz, welcher git a genoj bild fun der opgetuener arbet ojf ale gebitn. Er wajzt on ojfn szwern macew fun der Szejris Haplejto, wos halt zieh in ejn farergern. Ojch di farplonterte algemejn-politisze läge un di lecte repatriaejepolitk bawirkt in a geheriker mos dem politiszn krizis fun der Szejris Haplejto. A wichtike rol szpilt ojch di likwidaeje fun der UNRRA un dos ibernemen ire ojfgabn durch der najer flichtlings-organizacje, IRO, welche dispönirt forlojfik mit szwache financjele mitten. Di ojfgabn funm CK iz deriber cu sztejn ojf der wach, az dos jidisze DP-problem zof\niszt opgewiszt wem fun der arene fun di politisze geszeeniszn. Ojfn dozikn gebit hot der CK cu farcej dienen pozitiwe dergrejchungen. Der CK sztejt ojfn sztandpunkt fun aktiwitet ojf jedn politiszn opsznit un baj jeder gelegnhajt cu brengen cum ojsdruk di jidisze nojtn un fod^rungen. Der CK hot ojch in a rej durchgefirte interwenen baj der Militer Regirung ongewizn, az der bagrif ״frajhajt“, wos iz der faktiszer jesod fun der demokratisaer weit, wert ober niszt cuge'past cu di nojtn fun di tojznter Jidn, wos gefinen zieh in di lagern, far wemen es iz farmacht der weg ete an ejgener hejm. Ojch di Jidisze Agenc hot ongewizn ojf der doziker paradoksaler läge beejs der zicung fun der UN. Ojch ojfn gebit fun internacjonaler politik hot der CK arosjsgewizn a badajtnde tetikajt. Dos organizirn folks-demonstracjes in ale lagern un sztet un dos arojsgeszikte momorandum cu der Moskwer konferenc hot bojlet gebracht cum ojsdruk di katastrofale läge fun di jidisze masn. Es zajnen gerufn geworn prese-konferenen, ojf welche es iz opgeszpiglt geworn di jidisze tragik in ir gancer form. Der CK hot alzo ojsgenuct jedn pasndn moment bichdej cu brengen far der ojserlecher weit di nojtwendikajt wi amsznelstn cu lejzn dos jidisze problem. Der fakt, wos di Regional-Komitetn zajnen niszt gewen legalizirt, iz gewen a szterung in der arbet fun CK. ojch di frage iz pozitiw gelejzt geworn. Es zajnen dergrejcht geworn pozitiwe rezultatn in di fragn fun di baciungen mit UNRRA un zelbstfarwaltung. Ojch hot der CK gefodert a specjele jidisze optejlung baj der IRO, kedej es zoln niszt awekgerukt wem in szotn di specifisz-jidisze interesn fun der Szejris Haplejto. Wegn di baciungen mit der dajezer macht — hot dr. Blumowicz ongewizn — muz gezogt Wern, hot der CK opgehaltn ejnike geszprechn mit di firnde perzenlechkajtn, beejs welche es zajnen behandlt geworn wichtike fragn, wi c. b. der sztajgnder antisemitizm, mordn iber Jidn. Di dajeze ministorn hobn farzichert oncunemen di sztrengste mitlen kegn di dozike fain. Ojch hobn mir zieh gesztelt in kontakt mitn Internacjonaln Plejtim-Komitet. Do hot zieh lajder arojsgewizn, az der komitet ken niszt interwenirn wegn E. J. Der redner barirt dan di frage wegn baciungen cwiszn CK un Joint, Sochnut un sztaats-komisar dr. F. Auerbach. Er wajzt on ojf di rajbungen, wos es zajnen antsztanen mit di dozike instituejes. Biz hajnt hot noch der Joint nit onerkent dem geszlosenem opmach mitn CK un di baciungen hobn zieh filfachik farergert. Baückt fun dec Cent, Utw, fiton. Mit a baricht fun der Centraler Rew. Kom. tret arojs h' Sz. Glat. Er wajzt on ojf di umnormale baeijungen cwiszn CK un Joint, wos es bildet dem gruntzac fun der wirtszaftlecher tetikajt fun CK .Der redner brengt ejnike bajszpiln, wos charakterizirn di dozike läge. Cum sof wajzt er on ojf gewise gebitn, wu es muzn ajngefirt wem normalizirungen, wi c. b. regulirn di frage fun dajeze schojres, 1 Dr. Blumowicz git ojfklerungen wegn di » . baciungen cwiszn Joint un sztaats-komisariat. baciungen mitn komisar dr. F. Auerbach, batrojung fun ongesztelte fun CK, Ortike un Regional-Komitetn un and. Es antwiklt zieh a diskusje, in welcher es nemt ontejl a grojse col mitglider funm Rat. Es redn di h' Fiszman, Firszt, Fefer, Treger un and. H’ Treger entfert ojf der frage fun der Rew, Kom. wegn di baciungen cwiszn CK un dr. Auerbach. Er wajzt on, az der CK wil mitarbetn mitn sztaats-komisar, ober der lecter hot derklert, az es iz nidriker funzajn kowed opeugebn a baricht dem C. K. Der redner tret arojs kegn bilbl, wos iz farszprejt geworn in Amerike wegn klojmersztn ״chejrem" ojf jidisz. Er wajzt on, az di gance korespondenc fun CK un in ale jidisze instituejes wert gefirt in jidisz. Di prese, kultur-arbet, teater, szuln — ale wert gefirt in der jidiszer szprach. Richtik, e§ wert gelernt ojch di hebreisze szprach, ober dos hot kajn gernejnzames niszt mit welcher es iz kegnerszaft cu jidisz. In nomen fun di E. J.-dike zurnalistn bagrist M. Asaf. Es wert gewejlt a prezidium fun Rat, mit 4 komisjes in wein es gejen arajn: Ing. Frizman, M. Smolar, F. Dali, Horaw Jablonski, J. Ratner, M. Korn un Sz. Lewenberg. In der juristiszer komisje: Dr. Tulczyn, dr. Abend, Markus, dr. M. Kociak, horaw Diamant un Sz. Steinklaper. In der Kultur-Komisje: Red. Szrajer, Red. Jungstein, M. Halperin, L. Fefer, M. Weis, Ing. S. Szwarc, Rozenblat un G. Bergson. Org. komisje: M. Sztilberg, F. Lajzeruk, J. Grin, M. Weis, Sz. Segal, A. Gelhart un dr. Fiszman. Ekonomisze komisje: B. Firszt, J. Richter, Sz. Szczeczyk, J. Lewkowicz, Goldsztejn un M. Gutman. Noch der hafsoke wert di diskusje wider banajt. Es nemen ontejl: Mali, wegn di baciungen cwiszn CK un Joint, produktiwizaeje. Dr. Sz. Gringauz lejent a briw fun dr. F. Auerbach, welcher klert ojf di farszarfte babaciungen cwiszn im un CK. Prof. M. Korn wegn di Problemen fun kultur-wezn. Er fodert a besere kontrol iber di Orts-komitetn un farzorgung fun di kinder un lerer. H’ Szwimer, wegn bacug-szajnen un dos arajncien kinder in partej-kamf. Ar je Reter, wegn di baciungen mit der UNRRA un andere aktuele fragn fun jidiszer zelbstfarwaltung. Cwefitc isK. Dinstik dem 24., 9 fri hojbt zieh on di cwejte zicung. Es wert fortgezect di diskusje. H’ Diamant redt wegn szmiras-szabes, ojfklerungs-arbet kegn emigraeje in andere lender un wegn lenken di ojfmerkzamkajt far J. J. Dr. Gringauz redt wegn der organizaejo- "neler zajt fun CK, Orts-Komitetn un Regional-Komitetn. H’ Smolar barirt di wichtikajt fun der politiszer tetikajt funm CK. In der frage fun szmiras-szabes — halt der redner — darf ongewendet wem der princip fun kegnzajtiker toleranc. Dr. Tulczyn wegn di baciungen mitn Joint. Red. Jungstein dermont wegn der nojtwendikajt ojscuibn a druk ojfn Joint, az er zol farbesern zajn baciung cum CK un Lager- Komitetn. Ojch wegn a rej kulturele problemen. Wice-forzicer fun CK, F. Piekacz, git op a baricht wegn di baciungen cwiszn Joint un sAaats-komisariat. Er wajzt on ojf der farantwortlechkajt, wos es ligt ojfn CK farn gojrl fun der Szejris Haplejto. A. Gewelber (Sochnut) derklert, az der weg fun cuzamenarbet mit di gewejlte instanen iz a klorer. AihladuHQtn cu dec UH-HtonUie H’ Piekacz trogt arajn a forszlag wegn arojsszikn a telegrafisze ajnladung cu der UN-komisje far E. J. cu bazuchn di jidisze lagern fun der Szejris Haplejto.’Der forszlag wert ajnsztimik ongenumen. .H' Szwarcblat git op a breite ojfklerung wegn ejnike wirtszaftleche fragn fun CK. Es batejlikn zieh noch in der diskusje di h’ h’: Gelbart, red. Szrajer, M. Gutman, agr. Olejski, Szejnkind, dr. Pliskin, Rechtman, Pradelski, Wajs, Lewkowicz, inz. Glacer, dr. Chwejnik, red. Rubinstein un and. Cum szlus fun der debate git ejnike ojfklerungen wegn der mitarbet fun Joint mitn CK, der dir. Pasman, welcher drikt ojs zajn grejtkajt cu farsztarkn di dozike cuzamenarbet. , Di szlus-rede fun der rat-zicung halt der forz. fun CK h' D. Treger, welcher zogt c. a.: Undzer arbet basztejt hajnt nit in ajnhaltn undzere poziejes, dos ojsbrejtem undzer arbet iz iberik, wajl als cijonistn trachtn mir nit zieh ajncuworclen in der tomejdiker erd. Undzer weg gejt wajter un undzer politik iz ״alija". Dos iz der ejnciker weg, wos iz far undz faran in dozikn moment. Ejn zach muz far undz blajbn fest un dos iz, cu bakumen a budzet far undzer wajterdiker arbet. Di baciungen mitn sztaats-komisar wein banajt wem in fal, wen ale foderungen benojgeja gezelszaftlechn kontrol wein derfilt wem. Baj der gelegnhajt gezegnt der h’ Treger dem mitglid fun CK h’ M. Rojzman cu zajn ojle zajn kajn E. J. Er sztrajeht unter zajne grojse lajstungen ojfn dercierisz cijonistiszn gebit un winezt im in nomen fun CK un Rat a sznele all ja un a forzecung fun zajn wichtiker arbet in E. J. In algemejn hot di dozike sesje fun Rat arajngefcrogn wertfule un alzajtike balojchtungen ojf fil gebitn funm lebn fun der Sz. Haplejto. t Taiedeckc deeefeHÜHfyfuntn fnuzeufn in AüscUwibz Wi es iz szojn gewen gemoldn mit a kurcer cajt curik, iz ojfn plac funm amolikn farnichtungs-lager Oswiencim (Auschwitz) ojf gesztelt geworn a muzeum, wos dint als denkmol far di bagangene hitleristisze farbrechns. Di derefenungs-fajerlechkajtn, in welche es hobn zieh batejlikt fartreter fun ale naejonalitetn un szichtn fun der bafelkerung, hobn getrogn chuc a fajerlechn Charakter, ojch a Charakter fun protest-ojsdruk kegn di bagangene reciches fun di brojne bandes iber miljonen umszuldike lebns. In der derefenung hobn zieh batejlikt — chuc cendliker tojznter fun der ciwil-bafelkerung — forsztejer fun ale progresiwe partejen, gajstleche fun ale nacjonalitetn, regirungs-mener, färb and fun politisze arestirte, C. K. fun di Jidn in Pojln un farszejdene andere politisze organizaejes. Far der derefenung iz forgekumen a min ״ojsflug“ iber der gewesener tojtn-fabrik, fun welcher di wichtikste tejln zajnen noch geblibn niszt baszedikt. Bajm arajngang durchn hojpt-tojer, szrajen noch arop di ojfszriftn mitn hitleristiszciniszn Inhalt: ״Arbet macht fraj!“ a bisl wajter, treft men szojn on ojf an eksponat, wos iz erszt niszt lang curik ojfgesztelt geworn: dos iz di tlije, ojf welcher es iz gehongen geworn der welt-rojcejach Hess. Bald dernebn gefint zieh a gemojerter binjen, welcher hot kimat niszt kajn fencter, dos iz dos krematorjum nr. 1. Troc dem, wos di ojwns zajnen faktisz cesztert geworn durch di hitleristn farn optretn, doch macht der binjen noch ale dem ajndruk, wi epes a rizike bekeraj. Do gefinen zieh noch di ״bekns“ in welche es zajnen arajngerukt geworn di korbones; di szwere ajzerne tirn fun di ojwns un andere ajzns un kejlim, wos machn a dersziterndikn ajndruk ojf jedn bazucher. Es gefinen zieh noch di drot-farcojmungen un di elektrisze Patronen, wos bacirn di plojtn arum dem lager. Inewejnik sztejen rejenwajz, opgerukt ejner funm andern, gemojerte rojte hajzer, farzen jedes mit a szildl, wi: ״Belgie", ״Rumenie“, ״Frankrajch‘‘, ״Ungarn“. Ojfn blök nr 4, welcher iz der jidiszer, gefint zieh niszt kajn szum ojfszrift. Dos ejncike, wos szrajbt. dort jo, iz ״Zaglada miljonow“ (der urrikum fun mil jonen). Ojf der frage fun di zurnalistn, farwos es hengt niszt kajn szildl ojf jidisz hot men geentfert, az mit der cajt wet dos ojch gemacht wem. Arum jedrj/blok iz farzejt a gertndl, wos es macht estetisz di swiwe. Es iz poszet szwer cu glojbn, az do, ojfn dozikn dekorirtn plac, zajnen umgekumen miljonen. Ojf di gasn cwiszn di blokn zet men tojznter menczn, lebedike, wos zajnen gekumen cu der fajerung. A tejl fun zej ongeton in di ״tradicjonele“ KZ-klejder mit di pasn. Pinktlech 11 fri, derhert zieh der Signal yun der orkester hojbt on szpiln dem pojliszn himn. Ale wert transmisirt durchn radio. Es hojbn zieh ojch on di tfiles untern frajen himl. Ojf di tirn funm jidiszn blök hengt a porojehes mit a Mogn-Dowid. Ojf di treplech zajnen gesztanen ale jidisze rabonim ongeton in talejsim. Horaw Kahane rieht op di tfile un halt a kurce rede in der pojliszer szprach. Noch di tfiles ba wajzt zieh ojf der tribune der premier Cyrankiewicz, alejn a gewezener KZ-nik fun Auschwitz.. Nebn im zajnen gezesn: ale pojlisze ministorn-deputatn mitn sejm-marszalek, Szwalbe berosz, forsztejer fun CK, jidisze deputatn un andere. Di kurce un ajnruksfule rede funm premier-minister farendikt zieh mit di werter: Zol dos muzeum dinen far di lebn-geblibene wi an ojsruf: ״kejnmol mer niszt Oswiencim!“ Es redt in nomen fun CK deputat prof. Josef Sak. Zajne werteer zajnen durchgedrungen mitn tifn wejtik funm fargosenem blut fun mil jonen umszuldike Jidn. Er dermont dem heroiszn gerangl, wos iz gefirt geworn mitn hitlerizm, far der retung fun der menczlecher eiwilizaeje. Er zogt c. a. ״Oswiencim wet zajn an onszojlecher ojf dojres memento, wos wet kesejder dermonen dem szojder fun farbrechn un mord, wos iz gekumen fun Majrew; wet undz dermonen azoj lang, wi lang 8' wein ekzistirn di Hitlers, Himmlers, Görings un and.“ Ich hob a frajnt, an amerikaner Soldat un a gesztrajftn aneug fun KZ. Dem frajnt hob ich kojm 2 chadoszim, dem ״KZ-tiszn gesztrajftn kostium“ hob ich szojn zajt 4 jor... Niszt kukndik darojf, wos di milchome iz szojn farendikt zajt 2 jor hob ich noch biz ject niszt gekent kumen cu an ejgener pizame un deriber hob ich baszlosn ibercuarbetn majn ״gesztrajftn malbusz“ ojf a nachtpizame. Dem emes zogndik, hot zieh di horikajt fun dem erzac-materjal gicher gepast far a lig-betl, doch hob ich dercejlt majn amerikaniszn kolege wegn majne sznajderisze plener. Der. lecter hot zieh a brojgezer geojsert, az ich zol es beszum ojfn niszt ton, wajl di szchejnim, wos wein mich zen in der KZtiszer pizame, wet es dermonen in di frijerdike cajtn un di dozike reminiscencn zajnen niszt zejer gewunszn, men darf, nemlech, niszt rejen kajn menczn ... Ich hob es far sztanen un hob niszt ojfgenejt di pizame. Ich szlof wajter in sport-hemdl fun der UNRRA un majn KZ-smoking hengt zieh wajter in der szafe. Oremer, fargesener sztrajf-ancug... Lectns hobn di cajtungen gemoldn, az in proces kegn gen. Pohl in Nürnberg iz arojsgetrotn als antlastung-ejdes der SS-general Wolf, gew. adjutant fun Hitlern un Himm- Zajn rede hot arojsgerufn wareme aplodlsmentn un fil pojlisze meluche-mener hobn im gedrikt di hant. Es hobn noch geredt der minister far kultur un kunst un dos muzeum iz fajeriech derefnt geworn durchn premierminister. Dos muzeum gefint zieh in blök nr 4 un nemt arum fil cimern mit eksponatn. Men zet dort frojen-hor, gablotkes mit kinder-szichlech, malbuszim fun dermordete gajstleche, skeletn fun eitere un kinder un andere enleche grojleche muzeale ״antikn“. Ojfn jidiszn pawilon funm muzeum, gefint zieh an ojfszrift ״Izkor“. Es hengt dort a szwarcer porojehes, nebn welchn es sztejt a menojre mit brenende licht. Ojf der want hengt L diagrame mit a cifer, wos zogt wifl jidisz^f korbones es zajnen umgekumen. Di cifer wajzt 1.5 miljon. Es gefinen zieh ojch fil bilder, wos wajzn di pajnikungen, wos wem ongeton di jidisze korbones. Ojch gefinen zieh dort fil religieze kegnsztandn, wi talejsim-zek, talejsim un tfilim, gemores un stam: sforim. sforim. Di delegatn bazuchn noch andere pawilonen, wos zajnen iberfult mit farszejdene eksponatn, ejdes funm dajczn barbarizm. Der rojszem, wos di bilder hobn gemacht ojf di dort onweznde, wet lang, lang farblajbn in zejer zikorn. v lern, dem ejncikn dajczn ofleir, wemen di Aliirte hobn derlojbt cu trogn militerisze ojscejchenungen. Der SS-gen. Wolf hot zieh bawizn inm gerichts-zal in fuln glanc fun zajne generalske epoletn mit cendliker medaln un riter-krajen. Mit a sztolc ojfgehojbenem dajczn kop, in fuler militeriszer ojssztatung hot er fartejdikt un entlastet zajne fach-kolegn. Un do hob ich zieh dermont majn niszt-dergangene KZ-tisze pizame un di mejnung fun majn amerikaniszn kolege, az ״men darf beser niszt rejen kajn menczn..." Un szrajbndik dem dozikn fei jeton fartracht ich zieh sztark wegn dem, farwos mir, birger fun di Aliirte meluches, gew. heftlinge fun, koncentracje-lagern muzn farbn di amerikaner hemder ojf szwarc oder brojn un fun di militerisze koen zieh nejen hojzn oder winter-mantlen? Un farwos muzn mir in gehejm rejeherm amerikaner cigaretn in der amerikaner zone, aroprajsndik frijer fun dem paket di gele banderol?... Un farwos rat undz an amerikaner Soldat cu bahaltn dem* KZ-ancug in der szafe, kedej ״niszt cu rejen kajn menczn“ — un der dajezer SS-general sztejt oficjel un efntlech mit dem tojtn-kop ojf procesn un szrekt menczn mit der szreklecher fargangenhajt.. Farwos..? G. J. Grosz, T&CWfä? (A Usl filosofie)