Undzer Worṭ · 1947-07-04 · 25/63 (4.7.1947) · p. Seite 7

FRAJTIK, 4. JULI 1947 אונרזער וואריט ZAJT 7 :חמן ביאליק - דער ךכטער ארן נביא חיים ארי מוריק רחמנות האבן, להיפך. דער מתמיד אימפאנירט דעם דיכטעיר מיט זיין אויסדויער, גייסטיקער גאנצקייט ׳'און שטארקן ווי־לן אפצוזאגן זיך פון דעם צויבעד פון דער ארומיקער וועלט און פאר־ שלימן זיך אין היכל פון^זיץ אידעאל: "גם קרן אור אחת לא ראה מלפניו, מלבד קורי שממית וטיח קיר תפל, רעבון, לא־־שנה, מק־בשר, רזון־פנים - מה המה כי ישים אליהם לבבו? ומי אתה, שמיר, מי אתה חלמיש, לפני נער עברי העוסק בתורה 7 ..." אבער פון דער צווייטער זייט האט דער דיכטער גוט פארשטאנען, אז דער מתמיד איז נישט דער פארשטייער פוגם נייעם דור; ם־איז נישט, מער ווי א טייערער אוצר, וואס איז פארגעסן גע־! v ק ו מ ע ן! ביאליק האט אים אויסגעפורעמט פון די מיפענישן פון פאלק, פון זייגע ברייטע שיבמן - און דאם איז דער נייער ייד, דער נאציאנא־ לער ייד.1 אין "המתמיד" קלינגט אפ דער בת־קול פון א גאנצן דור - א דור, וואס פארשווינדט, וועמענם טראגישער שליח־צבור זאיז געווען דער דיכטער א; יין. דאם הייליקע מסירות־נפש פונט מתמיד ביים אפהיטן דעם ׳אש־הקודש ווערט גע־ שיילדערט דורך ביאליקן, אלם א סימבאל פאר ווייטערדיקע דורות, א מט ימו ל פון ביישפיללאזער אפפערוויליקייט ביים אפהיטן און פלעגן ז אן אידעאל; דאם דארף זיין א זועג־ווייזער פארן דור פון גאולה. ווי אזוי מ־איז מקריב דאם איי־ נענע לעבן לטובת א גרוימע אידעע. דער מת¬ מיד אין ביאליקם קאנצעפציע איז נישט קיין אומגליקלעכער מענטש, אויף וועמען מ־דארף ביאליק זעט, אז זיין דור איז נישט צוגע־ גרייט צו גאולה. די ווענט פון בית־המדרש זייגען צעשטערט געווארן און קיין נייער אינהאלט איז דערווייל נישט 1געגעבן געווארן. און ם־דראט זיין פאלק א מכנה פון צעפאלנקייט. ביאלייק שטעלט א דענקמא; דעם אוועקגייענדיקן דור, וואם האט אפגעהייט רעם אש־הקודש פון קיום האומה. אין דעי פאעמע "המתמיד" סימבאליזירט דער דיכטער דעם היטער פון הייליקן 'פייער, ער איז דער באשיצער פון דעם לעצמן פונק. דער מתמיד איז מקריב זיין גאנצעס לעבן אויפן מזבח פון זיין אומה. ער שטייט אויף דער מאך פון פאלקם־עקסיסטענץ און היט אפ דאם היי־ ליקע זפייער פון קיום האומה, כדי עס 'איבער־ צוווייזן ווייטערדיקע דורות, דעם קומענדיקן משמר. דער נייער משמר א י ז נע־ שחיטה ־ שטאט אין ח. ג• ביאליק ן1ילםט גיץ צוריק - פארקוקסטו זיך אויף גרעזלעך. א פרישע יונגע בשורה פון א פרילינג פילט אן דיין הארץ, באהויכט דיר דייגע אויגן מיט שטילן באנג נאך ווייטן, נייעם לעבן, - סיאיז קברים־גראז, ם־שמעקט מיט טדט, בן־אדם!... ריים אוים א הויפן גראז, פארווארף דאם הינטער זיך און •זאג דערביי, צומאכנדיק די אויגן: ״מיין פאלק איז אפגעריסן גראז - צי קאן דען אן אפגעריסענעם נאך לעבן?..." און קוק זיך מער ניט אום אנטלויף פון דאנען, צו די נאך־לעבעדיק לויף, מיאיז היינט א תענית, און פאלי אריץ צו זיי אין שול, און ווער פארפאלן אין זייער ברענענדיקן ים פון טיערן... דו הערמט? יללות, ווילדע, שרעקלעכע יללות, דורך מיילער אפענע, דורך ציין פארקלעמטע, צעריימן זיך'אויף טויזנט לעבעדיקע שטיקער, פארמישן זיך און גיסן זיך צענויף אין איין פארצווייפנטן און מוראידיקן יאמער, וואם ווארפט זיך, וויי א קראנקער, אין דער לופטן אויף קעפי פארריסענע צום פייכטן באלקן, אויף פנימער, פאר ווייטאק אוימגעקרימטע...— א גרויל, א גרויל! א פראסט נעמט דורך דיין לייב! אווי קלאגט נאר א פא-ק, וואם איז פארלויין, מאם אש און רויך איז זיין נשמה, און א מדבר, אימיסטער מדבר, איז זיין הארץ געווארן; קיץ, איינציק גרעזל האס, קיץ קערנדל נקמה! דו הערסט? זיי קלאפן זיך אין ברוסט ״אשמנו 1״, זיי בעטן, איך זאל זיי-די זינד פארגעבן... צי זינדיקט דען א שאמן אויף די ווענט - א שארכן א צעבראכענער, א מויטער ווארעם? - וואם בעטן זיי? וויאם שטרעקן זיי די הענט? איפויסט ווו איז? 'ווו איז א גרויסער דונער, מאם זאל זיך אפרעכענען פאר אלע דורות, ׳־ און אייינלייגן די וועלט, צערייסן הימלען, מיין שטול, מיין כסא־כבוד, איבערקערן!... איצט גיי ארוים פון שטאט, ווען קיינער זעט ניט, און שלייך זיך שטיל, פאמעלעך צום בית עלמין, און שטעל זיך אויף די פרישע קדושימיס קברים, און שטיי, און קוק, און לאז אראפ די ברעמען - און ווער פארשטיינערט! דיין הארץ זאל אויסגיין, חלשץ א טרער - \ נאר טרוקן, ווי א שטיין אין מדבר, בלייבט דיין אויג; און שרייען וועסטו מעלן, רייסן קברים, און ברילן, ווי אן אקס צום שחיטה־באנק געבונדן - נאר שמום, ווי די מצבות', בלייבסטו שטיין. ' נעם קוק זיי אן, דא זיינען זיי די קדושים, דא ליגן זיי גיע־שחט־נע, ווי קעלבער, , און האסטו פאר זיי קיץ טרער, ווי איך - קיץ לוין... איך בין אהער נעקומען, טויטע ביינער, ביי אייך מחילה בעמן: זייט מיר מוחל! זייט מוחל אייער נאט, איר אייביקע פארשעמטע, פאר אייער ביטערן' פינצטערן לעבן זייט מיד מוחל, פאר אייער צען מאל ביטערן פינצטערן טויט. אז איר וועט קומעין מארגן אונטער מייגע טירן און אנקלאפן ביי מירי און מאנען לוין - וועל'איך'אייך עפענען, קומט זעט- איך האב נישט: א נאטם רחמנות איז אדף אייך - נאר כ־האב נישט! א יורד בין איך, גלייך מיט אייך פאירארעמט... און וויי, און וווגדיאון וויי איז אלע וועלטן! און לאזן אלע הימלען ברומען פאר רחמנות!- אזעלכע קרבנות - און אומזיסטע! אומזיסט אזוי געלעבט, אזוי געשטארבן, ניט וויסנדיק צו וואם, פאר מאם, יפאר וועם! אין וואלקן איינגעהילט איר ק'אפ וועט אייביק מיין אילטע שכינה וויינען שטיל פאר י בושה, און נאכט אויך גאכט וועל איך אראפ פון הימל באוויינען זיך אויף אייער קבר... י די שאגד איז זייער גרוים, און זייער גרוים דער ווייטאג - און וואם איז גרעםער?-זאג שוץ דא, בן־אדם! ניין, שווייג בעסער, און זיי'א,שטומעיר עדות, אז דויהאסט מיך אין ארעמקייט געפונען און צוגעיזען מיין עלנדיאון מיין טרויער. און גייענדיק צוריק - נעם מיט, בן־אדם, א טייל פון צער מיינעם, פון שטיל ן ווייטאק, און מיש אים אוים מיט צאין־גיפט און ווארף אים אין שוים פון די נאך־לעביעדיקע מתים... איבערגעריסן די שטילקייט פון דער נאם דער סקריפ פון זיין טויער, "ווייל אלע זיינען זיי שווערע יידן", איידעלע. מ שטיינם געזאגט, אדער פשוט פויליאקעם. האבן ליב צו פאפן, ער, ברוך השם, איז נישט פויל און ווער עים שטייט אויף פרי. געפינט גאלר אן מי - זאגט מען ביי לייטן. אבער פארוואים קומען נאך נישט אתים די זין? י האסטיק גייט אריה צו צום פענצטער, קלאפטפעסטאון שרייטז "שעפסל, זעליק, משה! איר האט זיך נאך נישט אגגעטאן? אט גיי איך צו אייך, כלבים'! שוין ארוייס!״ נאכער קערטזיך אריה אום - אויב עם איז נישט קיין מארק־טאג - אהיים טרינקען טיי. צו דער דאזיקער עבודה, צום טרינקען טיי. פלעגט אריה צוטרעטן ערשט נאכן אויסטאן די קאפאטע און נאכן פארקאשערןידי ארבליפונם העמד־ - זיך א' זעץ טאן צום טיש און א נעשייי טאן: חנה! דערלאנג דעם סאמאוואר! אן אנגעבלאזענער און בייכיקעי סאמאוואר וואס זידט און זעצט מיט פארע, ווערט געשטעלמ אויפן טיש נאענט צו אריה־ן. און אריה איז פארטאן אין טרינקען מיט טיסן ערנסט און כונה יעדער שלוק מאכט אין גלאז א רושם. און אזוי שלוקט ער און ליידיקט אוים א- גל אז באך א גלאז - און ער רירט זיך נישט פונים ארט ביז ער ווערט נישט אויסגעבאדן אין שוויים. י ווען ער האט זיך שוין דערשוויצט, טוט ער אן די קאפאטע י און שטעלט זיך דאווענען. און ווייל אריה איז א פשוטער בן־אדם - מאכט ער גישט קיץ לאנגע שהיות. זיין תפילה איז א קורצעז א וויקל, א קוש, א שפיי ^.חנה! גרייט צום טיש!" ווען ער פארענדיקט דאם פרישטיק, וואם באשטייט פון רעמעך מיט ציבעלעם און וואם ביי זיין עסן באטייליקן זיך אלע מוסקלען פון (דערציילונג) בעל־גוף ח, נ, 3יאליל) אףיה בער און האט שטארק הגאה פון דעם פאר־ רונרעטן פולן בויך פון פערד. נאכדעם ווי ער טאפט אוים מיט דער האנד דעם פערדם. אלע אברים: זיינע זייטן, רוקן און עק, בינדט ער אפ דאם ציימל פונם זשלאב, נעמט אראפ דעם עמער פון פלעקל אין וואנט און פירט דאס פערד פויען צום ברונעם אויפן הויף. דאם פערד טרינקט פונים עמער און אריה פייפט אים צו, כדי דאם פערד זאל טרינקען מיט אפעטיט. מימן רעשיט וואסער, 'ווי זיין' שטייגער איז, באגיסט ער זיך די הענט און וואשט זיך דאם פנים. י נאכן אפפירן דאס פעוד אויף זיין ארט. כאפט אריה' א בליק איין קו־שמאל, צו די בהמה איז שוין ארוים או*ף דער פאשע צוזאמען מיט דער טשערעדע; ער באטראכט די קאסטרעם האלץ צו האט קיינער פון די שכנים נישט צוגעליייגט ביינאכט זיין האנט, זיין ב; יק, מוסטערט" די רייען ברעטער ביים פלויט, באטראכט נוט די סמנים, וואם ע•־* האט געמאכט אין אוונט פארן שלאפן גיין. ערשט דאן בארואיקט ער זיך, קערט זיך אום צוריק אין שטוב אויפצווועקן חנה־ן, זיין ווייב און זיינע דריי זין און זיך אנטאן. אין שוזארצע, פון א גראבן לייוונט נעמאכטע. בגדים באווייזט זיך אריה'אין אייניקע מינוטן ווידער אויפן הויף, מאכט אויף די טויערן אין דער שטילער, נאך אין שלאך־פארזונקענער נאם. אריה'ניט זיך א' דריי אהער און אהין און האט הנאה: אלע הויפן שלאפן נאך און ער איז דער ערשטער אויפגעשטאנען' דער'ערשטער האט פרי, זייער פרי,'ווען די זון הויבט קוים אן אריינטריפן אין פענצטער, שפרינגט אריה בע$־ הגוף פלוצים אויף פון זיין בעט. אין דעם העמד און אין די ווייסע גאטקעם - און לאזט זיך אץ שטאל, וואם שטייט אין הויף צו באזוכן זיין "קארן". ער שפאנט דורבן הויף, וואס איז פארליינט מיט שטאבעם ברעטער, הויפנם בא׳׳ קנם, קאסטרעם האלץ און בוי־מאטעריאלן, מיט וואם עיר האג־ דלט - קומט צו צום שמאל. עפנט' די טיר און גייט אריץ. אין שטאל, רעכטם ביים אריינגאנג, אין שאמן, אויף אוגטערגעבעטן היי און שטרוי, דורכגעמישט מיט מיסט, שטייט אומבאוועגלעך, ווי א פארגליווערמער גוף, א קארער פערד, וואם זיין רויטקייט ווערט פארשלונגען אין דער שווארצקייט פון שאמן, אנגעבונדן אויפן ציימל צום זשלאב. די קלייניע אוייערן אראפגעלאזן, זעט ער אוים ווי ער וואלט געדרימלט, אדעיר פאר־ טיפט געווען אין מחשבות. אריה גייט צו צום פערד, לייגט ארויף זיין שטארקע, גראבע האנט אויף זיין רוקן און ניט א זאגן "שמיי אויף, קארערד, דאם פערד ניט . א ציטער, ציט זיך צוריק, שמעלי ט אויף די אויערן און פינטלט מיט די אויגן. אריה ניט אבער צו אים א ליבלעכן געשרייז "שמיי אויף,'מנווול! ציטערניט, איך בין דא, כדט דיר!" ראן נעמט ער אן ווידער דאם פערד ביי דער גריווע, באמאפט זיין פולן בויך, כאפט א בליק אין זשלאב, צו ער האט אויפגעפרעסן דעם הא־ ר כ־ און כ־א תמוז שנת תש־ז ווערט 43 יאר נאכן טויט פון ד״ר הערצל און 13 יאר נאיכן טויט פון ח. נ. ביאליק. דאם יידישע פאלק איז מספיד זיינע צוויי ריזןז דיעם,מנהיג האומה און דעם כהן־גדול פון דער יידישער שירה. יעדע עפאכע פון סכנה פאר דער עקסים־ מענץ פונם 'פאלק ניט ארוים פון זיך א מעב־ טיקע פערזעמעיכקייט, וועלכע זאפט איין אין זיך דעם ווייטיק פון זיין פאלק און שטראפנדיק אים לאזט ער אים גישטיאריינפאלן אץ יאוש, באווייזנדיק דעם חורבן, ווייזט ער אים .אויך א וועג צו גאולה. דער חורבן בית ראשון האט ארויסגעגעבן זיין גרוים| מקונן - ירמיהון. אין די קגות פון ירמיהון האט דאם פאלק דערפילט, וואס ם־האט פארלוירן און שווערט "אם אשבחך ירושלים תשכח ימיני"... א גרויסע איבערברוך־עפאכע מאכט אדורך אונדזער פאלק אויך אין סוף 19־טן, אנהויב 20־טן יארהונדערט. דיי גרויסע וועלט איז ארויף אויפן ברייטן שליאך פון עמאנסיפאציע; ריזיקע דערפאלגן פון דער וויסנשאפט, נייע זיטן און לעבנם־שיטייגערן. בלויז דאם ארעמע פאלק ישראל איז אויסגע־ שפי גן פון דיער פעלקער־משפחה. רעכטלאז און מאכטלאז, צעזייט און צעשפרייט, פארקלעמיט אין זיינע ד' אמות, אפנעזונדערט פון דער ארומיקער רעשיקער וועלט', שטעקן די יידן אין זייער מאכטלאזן לעבן אן אן אינהאלט און אויסזיכט אויף אי צוקונפט. בלויז מעכאניש זיינען. צעשטערט געווארן די ווענט פון נעטא; די איבערוויננדע צאל יידן, וואם האבן זיך נישט ׳געוואלט אסימילירן זיינען נעיבליבן אין זייער גייסטיקין נעטא און געדינט ביהירות יעדער איינער זיין אייגע נעם נאט; ווער צו רעליניעזע קנאות און טעמפקייט, און ווער - דעם עגל־הזהב. י און היות געוויסע יחידים פוגם יידישן פאלק לאזן זיך אוועק אויף די ריזן־שליאכן פון דער פארויסגייענדיקער וועלט און לייגן אריץ זייער זשעני און טעמפעראמענט אין ווערק פון דער רעוואליוציאנעריש־קעמפנדער טייל פון דער מענטשהייט, דינט ראם פאר דער וועלט־רעאק־ ציע אלם ציל־ברעט יפאר זייער צארן קעגן דעם יידן, אלם דעם צעשטערער פון דיעם אלמן, פון דעם פאר זיי אזוי באקוועמען. דא און אין דעם ליגט די סבה פון דרייפום־ פראצעם, וועלכער האט ארויפנעבראכט אויף דער אויבערפלאך דעם' אדלער פון דער יידישער ווירדע, דעם מאנער פון יידישן באליידיקטן און באשפיגענעם כיבוד - הערצלען. ד״ר הערצל קומט צום אויספיר, אז קיינע וועלט־עמאנסיפא־ ציעם מיינען נישט דאס יידישע פאנק, אז די איינציקע לייזוגג פון דער יידן־פראינע איז, אז די פאלשע צביעותדיקע און אכזריותדיקע וועלט זאל נישט שטערן אונדז יידן ווערן א פריי פאלק, צוגלייך מיט אלע פעלקער,אין זיין אייגן, אילט־ ניי לאנד. ווען דער גרויסער מנהיג הערצל איז דער־ שינען אויף דער יידישער נאם, איז דע ר דור ווייט נישט געווען צוגעגרייט אויפצונעמען דעם גרויסן רוף צו גאולה r "אכן חציר העם, יבש היה כעץ, אכן חלל העם, חלל כבד אין קץ; אשר ירעם קול אל נם מפה גם משם ולא נע ולא זע ולא חרד העם ולא קם כארי ולא נעור ככפיר ולא חרד לקו, גם איש אחד מעיר." אזוי קלאגט דער משורר ביאליק אויף דער אטראפירונג 'פון נאציאנאלן באוווסמזיין פון זיין דור. סיהאט געמוזט קיומען דער גרויסער משורר הדור, נביא ומוכיח און אויפטרייסלען זיינע בגי¬ דור פון דער גלייכגילטיקייט אזן פארגליווערט־ קייט. ס־ האט געמוזט קומען צו א קאלאסאלן ווערטן־אויסמויש; גייסטיקע עולמות האבן נע־ מחט אונטערגיין, און ני*ע וועלטן האבן' געמוזט אויפקומען. אטדער נביאו מוכית א י ז ג ע וו ע ן ח. נ. ב י א ל י ק.