Undzer Worṭ · 1947-07-04 · 25/63 (4.7.1947) · p. Seite 5

אונדזער!וארט ZAJT 5 פוי דעם, אדער יענעם לאגד, פארגעסט א!.. מאמעגט. אז ניט אלץ, מאם גלאנצט אין.J און דעריבער זאלן דא דערמאנט מערן די נועם ווערטעריפון *נרמסן נביא. בנימין הרצל, מאם שעידן זיך איין אין אינהןןף ווי שארפיע מעסער־קלינגען ן "די יידן-פו עקז סטירט אין יעדן ארטי מי די "ח געז זיך אין א גרויסער צאל און אין רעם $רט זי איז נאך נישטא, וועל איר דארמז אר*ינ13 גען די עימיגרירנדיע יידן. סיאיז קלאר. $ גייען צו אן ארט, ווו מען פארפאלגט אוגח'נ אבער קומעגידיק דארמן, הויבן זיך יארס אן פארפאלגוננען. אמי איז עם און אזן. עם זיין אין אלע לענדער אויך •אין די מערסטן אנטומקלטע". בלייב,שטיין וואגלער, א מאמענט ה?ן1 גוט צו צו דער שטים* פון דיין נשמה און , אמאלץועסטו דערפילן דעם אומשטערבלעכן E.׳■ מאם שוועבט צווישן אונדז, און פליםטערט! r,'* ברידער, פארטראכט זיך גוט חזרט נישט די נעכטיהע פעלערן. פאר וועלכע ד$ס שע פאלק ■ האט זייער, זייער טייער כאצ; זאל דעיר "נעכיטך זיין פאר אי'ל א וואו אז מען רארף טראכטן פארן "מארגן׳’. מואס און טאר זיך גישט שטיצן אויף די פוילעזי5 פון גלות, דער "מארגן" מוז געבויט ווער! דער גאנצער ענערגייע אייערער, באזירט אד דערגרייכועען פון דעם שוין עקזיסטירנדן יין ווייל "פריער איז טאקע נישט מעגלעך נעוו; זאך, אבער איצטער איז עם מענלעך צו 3 ח, יפוו; ייד! גאך מיט פופציק - הונרערט י$ר צוריק עם אויסגעזען ווי א חלום היינט ווערט וואגדלט אין א זוירקלעכקייט”. "עם איז געקומען די שעה. אז מיר לעבן באפרייטע אין אונרזער לאנד און שטארבן אין אונדזער פאטערלאנד. » ,פרייהייט וועט ברעננען פרייהייט פאר] פעלקער." (הערצל). דאם איז דער איינציקער און ריכמיקער קיץ שום אנדערן טארן מיר נישט קענען! איר מעט מעלן" מעט עם גאנץ גיך או צו א לעבנספעאיקער מעבטיקער ווירקלעכקייט י פוץ הערצתם טאג־בו * P די מלוכה "אידעע » היינט איז ניט נמטוק שטארק אדער ריין כדי אריבערצופילן א פאלק פון איין וווי אין א צווייטן. דאם קאן, נאי די אידע מלוכה־אידעע האט געוויים אזא קראפט. פאטערלאנד און מוטערלאנד אלע פעלקער לעבן אין א באשטימפן אין גולה, נאר אונדזער נעגאטיווער פחו איז, אז מיר האבן איבעראל קאלאניסג. א מוטערלאנד. מיר האבן פאטערלענדעו, זיינען די לענדער, אווז מיר זיינען ביו אבער מיד האבן קיין מוטערלאנד. און מוטערלאנד זויכט דעם ציוניזם מיט דער נ, י ערד ארבעט און זעלבסטפארוואלטונג & מיר מילן די זידלערם מאכן צו ערדארב זיי זאלן לעבן אויפן באדן און פון באדן זיין פארזארגט אלם קראפטלאזע העני ארויסקוקן* אמף דעם מארק־פרייז. אויפן זאלן זיי שיקן נאר יעגע פראדוקטן, ווי זייי דארפן נישיט מער האבן פאר געברויך. יעדע זידלוגג זאל זיך אליין וואלטן, אלם לאדווירטשאפטלעכע פראח גענאסנשאפט. ירושלים ' אייננעהילט אין א זילבערענעם דופט די קאנטורן פון די אלטע מויערן זיך ג׳ ארויף צו די*הימלען. מיט איינמאל איז קלאר געווארן, אז חוץ דער מיסטישער ב שאיפט האט געמוזט ציטערן אויר נאך א דיש פארילאנגען אין די אלטע תפילות נ יידן מכח שיבת ציון. דאם א ז געוועזןא דערבארע שטאט, געלעגן הויך אין ש|, אין די בערג. און אינם געמיט האבן 0' געזאגט, אז ירושלים קאן אויך ומדעו שיין און הערלעך אין די צייטן. וועלמ גרייטן צו. עננלאנד און איץ־ישראל י « מען עם וועט געלייזט ווערן א שט'1 דער אריענט־פראגע צוגלייך מייט דעי פראגע, דאן איז דאם נעמיס אינם אינט פון אלע קולטור־פעלקער. דער מנהיג » דער הויפטזאץ פון מיין לעבן: ווער עם ומל ענרערן די מענטשן. מוז to " די באדינגונגען פון זייער לעבן. מיין טעסטאמענט פאר דעם יידיעזן , מאכט אזוי אייעד מדינה. אז דער פר^ זאל זיך ביי אייך גוט פילן. — איצט ווייס איך א גו$ע אויפשריפט *JP, קבר ז ״ער האט נעהאט א צו נוטע K מענן יידן״. -י- אזוי ווי מיר האבן געוואלט, די טאגטעגלעכקייט האט ווידער אנגעהויבן* איינשלינגען אונדזער רעאלן און לאגישן דענקען. די אנטשטאנענע ארומיקע באדינגונגען אין די צומי פעריאדן, האבן זיך ווי א שמערער חותם ארויפגעלייגט אויף אוגדז. פון איין זייט דער "אכל ושתה כי מחר נמות". וואם איז דער רעזולטאט פון דעם פער־ יאד פון שמעין טדטן־מארש פון דער היטלער־ עפאכע. ווען דער פשוטער מענטש האט זיך צו־ געוווינט צו לעבן מיטן "ה־ינט". אלע מיטלען זיינען ביי אים געווען כשר, אז ערי זאל דעם "היינטיקן טאג" קענען איבערקומען, דורכלעבן. נישט הונגערן און ווייניקער ליידן פיזיש. דער דאזיקער צייט אפשניט האט אים אויסגעלערנט ני*שט צו זארגן *פארן מארגן מייל דער "מארגן" האט אים געקעגט ברענגען זיינע לעצטע לעבנם־ מינוטן. ער האט ניט געפילט די מינדעסטע נויטווענדיקייט ציו דענקען אנדערש, ווי איבערצו־ קומען דעם "היינט". דער "היינט" איז געווען ביי אים דער אביעקט און דער זין פון זיין "לעבן" פאר מעל בן ער האט נעקעמפט. פון דער צווייטער זייט* ווידער, האט דאם צו לאנגע זיצן אין די לאגערן. די באיציונג צו אונדז מצד אונדזערע ברויט־געבער. ווי די אוג־ ררא. חשוינט און אנדערע ווי זיי מעלן נאך הייסן. דער אופן פון דערהאלטן דאם קצבה־ברויט, די וווינונגם־באדינגונגען און אל*ע אנרערע לעבנם־ באדינגונגען געשאפן דעם פסיכאז פון מעלן אג־׳ טלויפן, די מענטשן מערן באהערשט פון יעדן עמיגראציע־בלאז מייל זיי ומלן אמעק פון די לאגערן. - מייל ן אן איינענעם מינקל, זאל ער זיין אפילו געבויט אויפן זאמד. אבער נישט מער קיץ דירת ארעי. קיץ סוכה. עסיזיינען זיי נמאם נעווארן די טונקעלע נארעם, מאם דערדריקן אזויישטארק דעם מענטש. עם ומילט זיך נישט מער קייען דאם בעטג־ברויט, מאם מערט צו־ געווארפן ווי יפאר א הונט. מענטשין ומלן קענען פארדינען ערלעך זייער שטיקל ברויט. עלטערן ומלן זייערע קינדער געבן א גארמאלע מענטש־ לעכע און זיטלעכע דערציונג מאם איז אויסגע־ שלאסן אין אונדזערע לאגער* באידינגונגען. מען רייסט זיך אריינצודרינגען אין יעדן לאגד. מאם עפנט דאם קלענסטע שפארקעלע, מען לויפט טיילומיזיצוריק צו די קברים און חורבות פון דער אמאליקער היים. וועמענם דעראינערונגען עם דערויועקן נאר גרויל און ומיטיק, מייל מען גלויבט צו געפיניען דארט א רפואה פון דער וואג־ דערונגם־חולאת. דער' יידישער וואגלעי, ניט זיך ומדער ניט אפ קיץ דין וחשבון פיון דער לאגע אין וועלכעריער ווערט געשליידערט. ער פאר־ געסט, אז די צייטוויליקע הקלאה פורתא קען "א ים ווידער קרבנות קאסטן. עם לאקט אים די רואיקייט און די.נוטע * עקאנאמישע *באדינגונגען בלענדעמע געצנדינער און פארגעשטעלט די געפאר, מאם לויערט אויף אוגידז "אויב מיר מעלן נישט* מעלן פארשטיין, אז דער געדאנק פון איבעררייסן מיטן מות און מיט א שנעלן טעמפא אויפבויען א יידישע מלוכה. טאר קיין לעגענידע ניט זיין. און די צייט האט טאקע בא¬ ומץ. אז מיט "ווילן" האט מען פיל אויפנעטאן. "אויב עם האט געוואלט" א קליינער טייל פון יידישן פיאלק איבעררייסן מיטן פאר־ פוילטן גלות־לעבן און אפפערן זיין ענערגיע פאר אויפשטעלן א ניי געוונט מענטשלעך לעבן, למטן מוסטער פון די איבעריקע פעלקער. אמך אייגע־ נער ערד, איז עם גאר קיין לעגענדע נישט. די ארבעט פון ארץ ישראל־דיקן ישוב. מאם איז אנטשטאנען פון קלייגע גרופעם מענטשן,* וואם זיינען נעקומען מיט געגוג "ומלן" און אויסדויעיר. האב; נעמאכט בויגן קעפ מיט אכטוגג און רעס־ פעקט צו זיך. מצד די מאם זיינען געקומען זען די רעזולטאטן פון זייער מי, מאם האט זיך קונה שם געיוען אמך. דער ברייטעיר וועילט, זאגאר פון די פאטענטירטע פארשפרייטער און פריעדי־ קער פון אנטיסעמימישע "אידעען". די הארטע ווירקלעכקייט, מיט וועלכער מיר האבן זיך באנעגנט אין די שרעקלעכע יארן פון 45*19־1939, האט אונדז אמסגעניכטעריט און ארמסגעפירט פיון נלות־שכרות, אי; וועלכער מיר האבן געלעבט טויזנטער יארן פארשרייענדיק פאר פאלשע משיחים די יענייקע, מאם זיינען נע־ קומען, כדי מעקן אונדזער באומסמזיין, בא־ דענקען זיך און זיך צוריקקערן צום מקור, צו א פריי לעבן אין די גרענעצן פון אן אייגענער מלוכה, מען עם איז נאך אלץ נעווען זייער לייכט צו דערגרייכן זאגאר אין* דער פאגטאסטישער גרוים פון אונדזערע מאקםימאליסטן, - אויף ביי רע זייטן ירדן. מיר האבן אזוי אלום פארשטויסן אונדזער דערלייזונג אמף "לאנגע יארן •און דערפירט דער־ צו, אז מיר זיינע; געוואירן די אביעקטן פון א משונה־דיקער פארניכטוינג. אט * דאם דאזיקע אומגליק. צום באדויערן אוןינישטידי נבייאישע ווארנוגג פון ד״ר הער^ל, האט באווויגן דעם שארית צו דענקען לאגיש, מאם זאגט; "אויב מיר ומלן, אז די בלוטיקע יארןיפץ *45־1939 זאלן זיך נישט דערמידערן, מוזן* מיר אגנעמען דיעם וועג, מאם עם האט אונדז אנגעמייזן אונדזער גרויסער'אומשטערבלעכער מנהיג הערצל און אן שום באווארענישן, גישט אפשטעלנדיק זיך פאר קיץ שום *שטערוננען, פאריענדיקן דאם אויפבוי־ ווערק פון דעם פרייען יידישן ארץ ישראל." III ווי אזוי זעט אמם אונדזער היינטיקע ומר־ קלעכקייט? האבן מיר געהאלטן אוגדזער נע־ געבענע שבועה? - ליידער איז נישט׳געשען 3רל כצנלסון רער לעבער״קער ביישפיל צו הערצלען אין דער גארער וועלט, ווו נאר סיקלאפט א יידיש הארץ, וועט היינט דערמאנט מערן זיין נאמען,*און ם איז גוט מאס דער טאג, אץ וועלכן פיל ■פון אונדז פילן די שרעקלעכע פאריתומטקייט פון אונדזיער דור אייז געווארן א פאלקם־טאג. מ־דארף פוג־ דאסניי קומען, פון צייט צו צייט אין פערזענלעכער באירייונג מייט "איים". זיין געשטאלט באפליגלט אונדז. זיין געשמאלט איז ריינק־יט. אבער עם איז נויטיק ניט גאר א הארציקע בארירונג מיט זיין פעיזענלעכקייט. מיט זיין צוייבער, עפענען דאם הארץ פארן שטאלץ און שיינקייט וואס שטראלן ארויס פון זיין פערזענלעכקייט. מ1דארף אמך דערמאנען מייגע באשטימונגען, ווענכע געפינען זיך פון צייט צו צייט אין געפאר פארפ;אכט צו מערן. מ־דארף צוריק אויפהויבן די פאן פון פאליטישן ציוניזם, דעם פאליטישן לויט זיין אינהאלט— ניט דעם דיפלאמאטישן למט דער י פארם און טאקטיק - דעם ציוניזם וועמענס כח איז אין זיין גאנצקייט, *מאם זאגט זיך ניט אפ פין קלייגיקייטן באנוננט זיך אבער ניט מיט זי'. דעם ציוניזם, וואם פארגעסט ניט אויף' קיין איין רגע זיין ציל - אריבערצופירן די יידישע מאם; אין אריץ־ישראל. דורכפירן א באנייטן יציאת מצרים. אין קעגנזאץ צום היינטיקן "כלומרשט פאליטישן" ציוניזם, דעם דעקאראטיוון ציוניזם, מאם האלט פון פא?יטישן פארמעסט, טאן. זשעסטן און מאניערן און פארמאגט ניט קיין חוש פאר פאליטישער שעפערישקייט אין' טאג־טעגלעכן לעבן פאר דע ר קאלאניזאמארישער פאלקם־שאפונג - דארף מען אויפלעבן ידעם פאליטישן ציוניזם פון יד" ר הערצנ, וועלכער האט ךעם באנריף "יידנשטאט” פארבונדן יפו; דער ערשטער מיגוט אן מיט דער קאלאניזאציע פון ארבעטער־מאסן, טיט דער שאפונג פון מכשירים פאר אט דער קאלאני־ זאציע און אלע זיינע אנשטרעננונגען און מכענישן אויפן שטח פון נאציאנאלער ארגיאניזא־ ציע און דיפלאמאטישע באציונגען זיינען נאר געווען מיטלען פאר אט דער קאלאניזאציע. אין קעננזאץ צום כשרן "נאציאנאלן” ציוגיזם. כלומרשט קלאםנלאזן. מעלכער פעלשט אלע קאלאניזאטארישע און עטישע אינהאלטן פון ציוניזם און פארבייטיזיי אויף א בירזשע־ עקזיסטענץ, שאפינדיק לופט־ פרנסות אין שטעט. א לעבן אן א יסור. אין אפנעריסנקייט און לופטיקייט, מאם באדראט אלץ,מאם איז געשאפן געמארן ביז איצט - דארף אוועק־ געשטעלט ווערן אילם ביישפיל דער מאן. וועלכער האט גיעזען אין ציוניזם אן ארויסגאנג פון אלטי און נייעם געטא. די שאפונג פון אן ארבעטים־באזע פאר יידישע מאסן. וועלכער האט געזען די קראפט און' שיינקייט פון דער מדינת היהודים אין דעם מאס זי וועט זיץ א מדינת־עבודה (ארבעטם־מדינה). און אין קעגנזאץ צום באשיידענעם און צניעותדיקן ציוניזם. מאם לייגט אריין אוג־ דזערע שטרעבונגען אין א סדום־בעט; און שרומפט זיי איין, כדי זיייזאלן זיין אננעמבאר פאר די אלע, וועלכע אנערקענען ניט אונדזער רעכט אויף לעבן איון ארבעט, אז מיר מעלן קיינמאל ניט זיין קיין מערהייט אין לאנדאון באפרידיקןדי קאלאניאל־באאמטע און די אראבישע שאוויניסטץ, דער ציוניזם מאם האלט, אז אונדזערע * עיטישע רעכט זיינען גילטיק נאר אויף ומפל זיי מערן אנערקעגט דורך די אנדערע; אין קעגנזאץ צום ציוניזם מאם דראט אפצושוואכן אונדזער ומלן און פארווישן אין אונדז דעם באיווסטזיין פון אוג־ דזערע מאראלישע רעכט. פון אונדזער רעכט אויף קיבוץ־ גלוית - דארף מען פארשטארקן דעם אנדענק פון דעם מאן. וועלכער האט דעם פראבלעם אמפגעפאסט אין זיין פולן אומפאנג, און דער דרייסטער און ברייטער אימפאנג האט געפאנגען אונדזערע הערצער פאר דער גאולה־ארבעט, האט אריינגעשטראמט פריש בלוט אין אונחערע אדערן און אונדז בא־ פוילן די חלוצישע שעפערישקייט איין אלע צווייגן פון אונדזער לעבן.* ם־איז נויטיק, אז זיין נאמען זאל דערמאנט מערן. זאל אוגדז אויפפאדערן און דער־ מאנען דעם געדאנק, וועלכער *האט אונדז אהער געבראכט1'דעם געדאנק פון גאולה שלמה. אונחער זאך איז אזוי שפארק און קלאר. אז מען קען וועגן איר ריידן בלויז מיט די פשוטיסטע ווערטער! דרייאונפערציק יאר איז טויט דער, ויאם מאלט באדארפט היינט* לעבן, דער אין וועמיען עם נויטיקט זיך מער ווי אלע מאל דאם יידישע פאלק און ספעציעל די שארית־הפליטה, וואם גאירט נאך א ווארעם דערמוטיקנדיקן ווארט פון א מנהיג-א נביא. די גאנצע צייט פון אוג־ אזער חורבן. אין די קעלערן, בוגקערס, מעלרער. אין די באהעלטענישן ביי די חסידי אומות העולם, דין די געטאס און אין די קאמפם־גרופן, האט די געשטאלט פון גרויסן טעאדאר הערצל גע־. שויעבט צווישן אונדז, ער אייז גיעווען מיט אונדז אין גלות אונח געטרייסט און טרייסטגדיק מיט זיין געווייגלעכער זאנפטקייט געפליסטערט: "זעט, מאס איר האט^געטאן מייגע ברירער, מיט דעם, מאם איר זענט נישט געגאנגען אמך. די וועגן פון שיבת ציון. אין אן אייגעגער חיים. לעבט מען אנדערש און מען שטארבט אנדערש. אין אן אייגענער מלוכה זיינען מענטש; דערוואקסן צו זיין העלדן און מיט שטאלץ און ווירדע פארטיי־ דיקן דעם כבוד פון זייער פאלק!״ און יעדער פון אוגדז האט פארשעמט געביויגן דעם קאפ און האט פיייערלעך זיך אפגעגעבן א שבועה* אז 1מ נאר עם וועט געשעןידער נס און מיר מעלן ארוים נאנץ פון מערדערם הענט, וועלן מיר אלע אונדזערע כהות און עגערגיע ווידמען דעראידעע, מאם קען דעם לעבנס־נויטווענדיקן אונשטרייט־ בארן געדאנק פון זיין די בעלי־בתים פון אן איי־ גענער יידישער מלוכה. I י "דער עיקר איז די טרייב־קראפט. און וואם איז *טרייבקראפם? - די יידישע צרות." מער ווי שטענדיק האט ער אונח געפעלט אין מאמענט פון באפרייען זיך פונם טויט־ קאשמאר־פעריאד. פון די חיהשע נעגל פון דער שרעקלעכער פיאשיסטישער פעסט. און אויך היינט מאלט ראם באווייזן זיך פון זיין נביאישער פיגור, געיווירקט* אפשרעקנד 'אמך. די בייזע גייסטער און אויף די שווערע געשפענסטער, וואם האבן בא הערשט די שארית הפליטה. ומיל *נארידער כח פון זיין ריינער מענטשלעכער גשמיה און די זעלבסטזיכערקייט פון זיינע ארויסגעזאגטע גע־ דאנקען קענען מערן די "טרייב־קראיפט" פון דעם מעכאניזם, וואם דארף באוועגן דאס יידישע פאלק צו גיין אויף* דעם איינציקן ריכטיקן וועג - צו זיך אהיים. ער האט געזען ראם פייער. וואס ברענט אין די העירצער פון דיי אומות העוילם, מאם כאפט ארום אלץ מער און מער דעם יידיישן ארגאניזם און איז אים עלול צו פארברעגען, לגמרי אים צו פארניכטן. - ער האט געזען ווי עם מערן ארמסגעשטדסן און פארטרייבן פין אלע תחומ ם און גרעגעצן זיינע יידישע ברידער. — ער האט געפילט דעם ומיטיק פונם יידישן קינד, מאם לעכצט נאך ומסן און אלע היכלען פון קולטור און ומסן מערן פאר אים סיסטעמאטיש פא־מאכט און פארשלאסן. - ער איז אוועק פון די אסימילירטע קרייזין פון וואנען ער האט ארויסגעשטאמט מייל ער האט געפילט און לוט געומסט. אז עם וועט קומעזיא צייט. מען נישט נ^ר דאם צוזאמענמישן זיך מיט ■די גויים, נאר זאגאר יקיץ שמד וועט נישט העלפן. - ער האט אויך געוווסט, אז די יידישע רענעסאנם־באוויע־ גיגג מוז און וועט ארומנעמען די ברייטסטע שיכטן פון יידישן פאלק ער האט אבער געזען אז דער נארמאלער וויעג זייגער, * קען זיין דאם אומגליק פון יידיש; פאלק. ומיל דער שטראם' פון שנאה קעגן יידן לויפט מיט א פיל שמאריקערן טעמפא. און ער האט פארשטאנען אז אט די יידישע צרות מעלן* סוף־סוף דערפירן דאס פאלק צום באומסטזיי, פין אן אייגעגער היים א זעלבסט־ שטענדיקע און א פרייע. II "אויב איר מילט א ז עס ניט קיין לעגענדע." ער האט ז־ ך באגעגנט פנים אל פגים מיט רער יידישעיר ווירקלעכקייט און האט אייגגעפו־ נען, אז מען מוז אלארמירן און וועקן* דאם פאלק. מאם האט געשלאג; מיפע ווארצלען אינם ^עבן פץ די גלות־לעגרער, - ו ואם האט ענג פאר־ בוגדן זיינע .לעבים־אינטעיקסן ימיט די אומותי העולם. די דימה נעיועהס די פון גאלד פאר־