Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 25/63 (4.7.1947)
- Date
- 1947-07-04
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243329--489-7243074- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT 2 אי־נרזע-ר וזא-רט FRAJTIK, 4. JULI 1947, 5Tun der f. J.-Tviifcletfkfoajt Haapala. Mitn onkum fun der maapilim-szif ״Teodor Herd“ un ״Sz’ar Jaszuw“ dergrejcht di col szifn, wos zajnen ongekumen kajn E. J. in di erszte 4 chadoszim fun 1947, biz acht un di col ojlim in zej — 9300. In dem zelbn cajtopsznit fun j. 1946 zajnen ongekumen 3 szifn mit 1898 ojlim. Di bawaserung fun Negew. In ejnike wochn arum — ojb es wein niszt arajntretn kajn umforojsgezeene szwerikajtn — wet onhojbn sztromen waser in rem, wos zajnen geleigt geworn in Negew un es wet zieh azojarum onfangen a na je tkufe in der geszichte fun der jidiszer kolonizacje in E. J. — di tkufe fun ojflebung un kolonizacje in wistn Negew. Grojse zajnen di ojsgearbete plener far der bawaserung fun Negew. Zejer ojsflrung iz ober ophengik funm szafn pasnde politisze badingungen un wet ojeh fOdern rizike geltschumim, wos Jidn alejn wein zej niszt ims'ztand zajn cu szafn. Oeriber iz men derwajl eugetrotn cu der ojsflrung fun a klenern plan, wos zajn ojfgabe iz cu farzorgn mit waser di ewej cendlik jidisze jiszuwim in Negew, kedej cu dermeglechn zejer antwiklung un farbrejterung. Dos gelt, wos dos dozike waser-werk wet kostn, macht ojs 350—400 tojznt funt un wert gegebn durch dem Kern Hajesod un Kern Kajemet in glajehe tejln. Alweltlecher cuzamenfor far derciungs-problernen. Deem 29. juni h. j. kumt for ojfn Har Hacoflm an alweltlecher cuzamenfor far der bahandlung fun di Problemen fun jidiszer derciung in E. J. un in di goles-lender. Der cuzamenfor wert organizirt durch dem hebreiszn uniwersitet un dem Waad Haleumi. Cu dem cuzamenfor wein kumen fimde perzenledikajtn ojfn gebit fun derciung fun England, Amerike, Europe, Cofn-Afrike un di arabisze lender. Der cuzamenfor wet dojern 7 teg. Der hajoriker citrus-sezon. Inm citrus-sezon fun j. T“SZ“Z" (biz ende april h. j.) zajnen arojsgeszikt geworn fun E. J. 7.850.000 kestlech citrus-frucht. Noch 65 tojznt kestlech wein arojsgeszikt wem in di noenste teg un dermit wet zieh ejgntlech szlisn der hajoriker citrus-sezon* In >alegmejn iz ojsgeflrt geworn der fun forojs basztimter eksport-plan, wos hot gehat forojsgezen an eksport fun 8 miljon kestlech. 50% fun dem citruseksport kumt fun jidisze pardejsim. Dos algemejne citrus-geretenisz hot in j. 1"'8Z"Z" ojsgemacht beerech 10 miljon kestlech. Dl briljantn prodükcje. Noch a lengern iberrajs iz bakumen geworn fun welt-syndikat far briljantn-produkcje in London a derlojbenisz arajncufirn kajn E. J. rojsztofn in wert fun 35.000 funt. Es hobn zieh ojeh farbrejtert di ojszichtn far der derefenung fun engliszn mark far der E, J.-diker briljantn-produkcje, noch dem, wi es iz opgeszafn gtworn der farbot arajncufirn kajn England geszlifene briljantn. Nochn kuren krizis, wos iz ajngetrotn in E. J.-dikn briljantn-cwajg, kert er curik cum normaln cusztand un 25 fun di 35 fabrikn hobn szojn banajt zejer arbet. Biz ict zajnen szojn curik baj der arbet 1000 arbeter un ojser dem zajnen 500 briljantn-szlajfer baszeftikt in klenere unternemungen. Men rechnt, az in kuren wet di col baszeftikte arbeter sztajgn mit noch 500. Naje merk far toceret haarec. In der lecter cajt hobn fil geszeftslajt bakumen briw fun farszejdene firmes in dorem Amerike, welche zajnen farinteresirt in kojfn E. J.־ojsarbetungen. A bazundere nochfrage iz faran ojf falsze cejn, metal-ojsarbetungen, chirurgisze un dentistlsze instrumentn, wajn un kunst-arbetn fun ״Becalel“. Budzet fun Rechowot. Der budzet fun municipal-rat fun Rechowot farn jor 1947—48 macht ojs 129.000 funt. Fun dem schum zajnen 28.000 basztimt far efntleche arbetn. Der hajoriker budzet iz mit ejnike cendlik tojznt funt greser wi der farajoriker. Fabrik fun fleszer. Di gloz-fabrik fun der Hietadrut, ״Fenicja“, hot ajngeordnt a naje fabrik ojscuarbetn fleszer. In der fabrik, wos iz szojn tetik zajt merc, iz inwestirt a kapital fun 100.000 funt. Di ״Fenicja“-fabrik, wos iz ibergenumen ge-v worn durch Solel-bone in 1941, hot biz ject hojptzechlech producirt fencter-gloz un baszeftikt derbaj 200 arbeter in 3 szichtn. Di naje fleszer-fabrik iz ajngeordnt 10jt di modernste technisze dergrejehungen, Ir produkcje wet ojeh szpeter arumnemen dos ojsarbetn. sztub-kejlim un andere minim gloz-;warg. Zi wet baszeftikn 150 arbeter. Arbet un muzlk . . . A naje metode ojf cü fargresern di produkcje iz ajngefirt geworn in der ״Szemen“ fabrik in Haifa; in di mitog-hafsokes wet a specjeler orkester szpiln in der fabrik lajchte klasisze muzik. Wi bakant iz der doziker sistem szojn ajngefirt in fil unternemungen in amerikaner, rusisze un englisze fabrikn. Ojeh andere fabrikn in E. J. haltn bajm nochton dem dozikn bajszpil un es hobn zieh szojn gegrindet ejnike klenere orkesters cu dem dozikn ewek. Wi es wolt gedarft zajn. ( Kajn E. J. iz gekumen di naje ojflage (1946) funm barimtn franco jziszn enciklopediszn werter-buch ״Larus“ un ot wos es sztejt dort bajm bagrif ״Palestine“: ״Hajnt a jidisze medine unter an engliszn mandat“. Un in der historiszer ophandlung: ״Noch dem wi zej hobn in di jorn 1917—1918 ajngenumen dos land fun di Terkn un Dajczn, bamijen zieh di Englender cu szafn dort a ״jidisze hejm“. Einstein un di hebreisze enciklopedie. In E. J. zajnen farendikt geworn di eugrejtungen cu der ojsgabe fun a hebreiszer enciklopedie in 16 bender, der erszter band halt bajm derszajnen in kuren. Di farlejger fun der enciklopedie hobn zieh gewendet cu barimte wisnszafts-lajt un szriftszteler in der gancer weit un zej ajngeladn mitcuarbetn. Cwiszn di fil, wos hobn äjngesztimt iz gewen prof. Einstein, welcher hot ongeszribn an ophandlung wegn der relatiwitets-teorie. Wi men git iber iz di arbet fun prof. Einstein epes ojsgewejnleches. Un kedej di arbet zol Der ״sandek“ ln Kafrisin . . . Colonel Wedcomb, der komendant funm maapilim-lager in Kafrisin, welcher hot zieh ongegebn in demisje, als ojsdruk fun simpatie faxn dort derklertn hunger-sztrajk, iz gewen zejer balibt baj ale maapilim, welche flegn im rufn cwiszn zieh ״foter Wedcomb“. Cu ale brisn,' wos-fiegn forkumen in lager, flegt men im ajnladn un mechabed zajn mit sandekoes. Un colonel Wedcomb hot dos sztark mach- «ziw gewen. Jedn inderfri flegt er onfregn baj di menczn .in lager: ״Do hajnt a sandek far mir?*‘ Üri bl4ejV^es; iz a tog niszt ge Weh kajn' bris in lager flegt er zajn sztark antojszt... ״Haarec“ A gute bsure Gebenczt zoln undz zajn undzere szlichim cu der pan-aziatiszer konferenc in New-Delhi, gebracht hobn zej undz a gute bsure: di bsure fun libe. Noch lebt der gajst fun Mojsze, Jezus un Budda ojf umendleche sztochim fun Azie, wos iz grojs niszt nor in szetach, nor ojeh in ir gajst, wos iz gewen ajngeszlofn tojznter jorn un wos wacht ject ojf. Un gelojbt iz dos folk, wos opium, knechtszaft, relegjeze machlojkes, blut-fargisung, der rejach fun naft un der glanc fun gold hobn niszt fartempt in zej di hejlikajt fun zejere eitern un niszt ajngeszlefert in zej dem inerlechn hojehn gajst. Fun di fil szlichesn undzere cu konferenen in di lecte jorn, iz kajn ejne niszt gewen azoj gelungen, wi ot di dozike szliches cu der konferenc funm Mizrech, cu der konferenc fun Azie, wos wacht ojf cu a lebn fun fridn, szafn un libe. (״Haarec)“ Bemerkung fun redakcje: In monat merc iz forgekumen di Pan-Aziatisze konferenc, in New-Delhi, beejs welcher es iz onweznd gewen a jidisze delegacje fun E. J. Ojf der konferenc iz arojsgewizn geworn fil farsztendenisz cu di jidisze Problemen in E. J. Traj ir man .. . Wi men git iber hot di almone fun farsztorbenem general Ard Charles Wingate — barimt fun di teg wen er hot bakemft di arabisze bandes, beejs di 1936—39 umruen un fun di kamfn in Burma — baszlosn zieh cu bazecn in E. J. un ir 3 jerik jingl hot zi baszlosn arajncugebn in a kibuc, ״kedej er zol dort bakumen a derciung in gajst fun zajn farsztorbenem foter“. Mit 57 jor curik. Dos arojsszikn kajn Kafrisin mit a cajt curik fun undzere ״legale“ jungelajt ansztot di ״umlegale“ (fun der maapilim-szif 8״z. Luzinski"), dermont a majse, wos hot pasirt in Jeruszolaim mit fil jorn curik. Es dercejlt wegn dem Dr. J. Riwlin in zajn buch wegn ״Mea Szearim“ (a kwartal in Jeruszolaim): Mit 57 jor curik zajnen amol arajngekumen in ״Mea Szearim“ policiantn in der baglejtung fun a forsztejer fun rusiszn konsul, kedej cu zuchn dort Jidn, wos zajnen gekumen kajn E. J., als turistn un dort farblibn. Lojtn demoltdikn rezim hobn turistn gehat dos recht arojskumen perfekt hot prof. Einstein alejn ojsgezucht in Amerike an iberzecer, welcher hot di arbet, unter zajn ojfzicht, ibergezect ojf hebreisz, batrachtndik genoj un pinktlech jedn ojsdruk. Un azoj iz zajn ophandlung ongekumen kajn E. J. grejt cum druk. Grunt-sztejn far a najem hajzer-kwartal in ״Pardes Ghana". Di kolonie ״Pardes Chana“ hot dem 11. maj gelejgt dem grunt-sztejn fun 20 dires far naje ojlim, als a tejl fun a grojsn hajzer-boj projekt. Beejs der fajerung hobn di redner geszturemt kegn der ״PIKO“ (Palestiner kolonizaeje gezelszazft), wos lozt sztejn lejdikn bodn un git im niszt iber di kolonistn far bojewekn. Di boj arbet wert durchgefirt durch ״Soleibone“, di nojtike kapitaln hot gegebn di Agenc un di Histadrut-gezelszaft ״Bicur“. Ejn dritl hot gegebn di institueje fun der kolonie gufe. ״Pardes-Chana“ iz gegrindet geworn in 1929 in Szomron mit der hilf fun Piko. In 1945 hobn zieh dort gefunen 2500 nefaszes ojf a szetach fun 22.000 dunam. Basztimt 4 miljon dolar far dringendn hajzer-boj. Kedej cu farsztarkn un intensiwirn dem boj fun naje hajzer, iz mobilizirt geworn a miljon funt cu fapsztarkn di boj-tetikajt in land. Di Jidisze Agenc hot cu dem ewek gegehn a fertl miljon funt, di pensje-kases fun der Histadrut 200.000 funt, priwate boj-unternemungen 100 tojznt funt, hipotekn-bank 300.000 funt un dos iberike iz gekumen fun andere kweln. cu blajbn in land niszt mer wi draj chadoszim. Di policiantn hobn gezucht di rusisze Jidn un zej farszpart in der szul-gebajde, aweksztelndik farn tir a sztarke wach. Es iz geworn a grojse mehume in sztot. Un beejs es iz gekumen di cajt fun dawenen minche, hobn zieh Jidn fun drojsn arajngeganwet in der szul durch a fencter un dort farblibn ojfn ort fun di farhaltene, welche zajnen ojfn zelbn weg awek. Wen di policej hot farendikt ir rewizje hobn zej awekgeflrt di Jidn, wos zpj-.. nen gezesn in der szul ojfn policej-postn. Dort hot zieh ober arojsgesztelt, cu der farwunderung fun der policej, az ale Jidn hobn wojnrecht in E. J. — un men hot alemen bafrajt... ״Dor holejch w' dor ba — ober der hejliker gerangl ojf undzer recht, ojf alija halt on. Un ojeh dl wegn fun dozikn gerangl. (״Dawar“) Umglojblech. Mocej-pejsach hobn bazucht Kfar-Masaryk a grupe englisze soldatn fun~a derbaikn militeriszn lager. Zej hobn bazucht dem kibuc, ojsgehert ojfklerungen wegn di farszejdene landwirtszaftleche cwajgn un szpeter farbracht baj a glezl tej inm es-cimer. ״In jene teg“, beejs mir hobn zieh noch gefunen ojf ejn front, iz aza zach niszt gewen kajn szum wunder. Ject, culib dem thom, wos iz geszafn geworn durch fajnt fun drojsn un durch separatistn fun inewejnik, zet ojs aza menczlecher bazudi wi an ojsergewejnleche zach. Ich-sztel zieh for, az in England wolt mfen derin niszt geglojbt un gewis niszt, wen men wolt zej dercejlt dem ganen emes, az di englisze soldatn zajnen gekumen in jidiszn kibuc umbawofnt un in a jidiszn ojto. (״Haarec“) Es wert oficjel mitgetejlt, az szabes dem 31. 5. hot a britiszer flot-patrol farhaltn oif di E. J.-dike wasern a 400-tonike plejtim-szif mitn nomen ״Jehuda Halejwi". Di ongekumene ojlim zajnen sfardisze Jidn fun Marokko un Tunis. Fun di 399 emigrantn, wos di szif hot gebracht, hot men 6 opgefirt in a regirungs-szpitol un di iberike 393 ewisn welche es hobn zieh gefunen 78 frojen un kinder zajnen ibergefirt geworn ojf der transportszif ״Oshen Wigar“. Kajn szum cuzamensitojsn, saj beejsn bazecn di szif durch britisze matrozn un saj beejs der transportaeje zajnen niszt forgekumen. Di plejfim zajnen gewen azoj derszept fun zejer 21-togiker jam-rajze, az zej hobn poszet niszt gehat kajn kojach zieh antkegncuszteln. Dos hot ober niszt gesztert oncunemen ״mitlen“ un banucn zieh mit trernbombes. Di maapilim zajnen ibergefirt geworn kajn Cypern. Hebrejisze prese wegn der szif ״Jehuda Halejwi“. ״Di imigrantn, wos zajnen gekumen mit der szif ״Jehuda Halejwi“ zajnen niszt kajn resztlech funm ejropeiszn jidntum, ojeh A dank der mobilizirung fun di dozike sumes, iz gezichert geworn di durchflrung fun a rej boj - plener. Di Histadrut - gezelszaft ״Szikun“ hot mitgetejlt wegn a registraeje fpn kandidatn ojf hajzer in di naje wojnkwartaln in mizrech fun Tel Awiw, in der oj?gebrejterter Szchunat-Borochow, in Ruszmija, in Haifa un in arbeter-kwartaln in Jeruszolaim. An einfache tajne . . . ״Wos hot zieh ejgntlech di policej eugeczepet dawke cu mir, beejs es gefinen zieh in E. J. noch 20.000 andere umlegale Araber fun Ejwer Hajarden“?, hot zieh geklogt an Araber farn jidiszn richter in Tel-Awiw, far welchn er iz gebracht geworn unter der baszuldikung fun arajnkumen umlegal in land. ״Un noch wos bistu gekumen kajn E. J.? hot im der riditer gefregt. ״In Ejwer Hajarden“ — hot er geentfert — ״iz niszto kajn. parnose un in E. J. iz faran far mir un far majn familie un ojb ir wet mich arojstrajbn wel ich curikkumen ejnmol un nochamol un a dritn mol..“ Er iz farurtejlt geworn ojf a chojdesz tfise un 10 funt sztrof. Curikgekumen. Cwej Jidn, welche hobn in September farlozn E. J. un curikgeforn kajn Czechoslowakaj, hobn zieh di teg umgekert. Zej hobn derklert, az zej zajnen begangen a grojsn feler, farlozndik E. J. . .. . Naje jidisze fabrikn in Jeruszolaim. In Jeruszolaim zajnen in 1943 gewen 199 jidisze fabrikn un warsztatn mit 3000 arbeter, wos hobn producirt schojres far iber 2 miljon funt. Di läge iz geblibn niszt geendert biz mit ejnike chadoszim curik, wen es zajnen geszafn geworn a rej naje fabrikn. Kristleche firer in Amerike far frajer emlgraeje kajn E. J. Kristleche firer fun 63 sztet in di F. Sztatn hobn arojsgeszikt depeszes cum prez. Truman un cum meluche-sekretar gen Marshall, in welche zej farlangen, az di efntlech-deklerte Politik fun Amerike letojwas a frajer jidiszer emigraeje kajn E. J. zol realizirt wem. Mit an enlechn apel hobn zej zieh ojeh gewendet cu der delegacje fun di F. Sztatn baj der UN. Jidisze lagern-plejtim eu der ojsforszungskomisje. Der CK fun di jidisze plejtim in Dajczland, hot zieh gewendet mit a bakosze cu der UNs komisje far E. J. cu bazuchn di lagern, kedej Cu dermeglechn di ojsgeworclte Jidn forcuszteln perzenlech zejere nojtn un wunczn. Medicinisze szule bajm hebre iszn uniwersitet. DA hebreiszer uniwersitet in Jeruszolaim, beszutfes mit ״Hadasa“ plant cu efenen a medicinisze szul onhojb herbst 1948. Es wert, ojsgearbet a plan ojscubojen an uniwersitets-sztot ״Kirjat Jehuda" — lekowed dem 70-geburts-tog fun dr. Jehuda Magnes. Di uniwersitets-sztot wet hobn szchunot far di profesorn, baamtn-personal un studentn fun uniwersitet. Kejn Polakn kajn E. J. London (DENA/Reuter). — Der britiszer krigs-min. Bellenger hot dinstik derklert farn Unterhojz, az zajn ministerium hot opgeworfn dem forszlag, lojt welchn gew. mitglider fun di pojlisze bawofnte kojehes in England zoln geszlkt wem kajn E. J., kedej cu fartretn dort in policej-dinst di britisze trupn.!Der forszlag hot zieh bacojgn auf jene Polakn, wos hobn zieh ,opgezogt registrirt cu wem inm pojliszn bazildlungs-korpus. niszt kajn plejtim fun di lagern — szrajbt ״HAAREC" in a lejt-artikl — zej zajnen gekumen fun di cofn-afrikanisze lender, wu zej lebn zajt dem churbn Bais-szejni. Doch hobn zej baszlosn untercunemen aza bitere Jamnesije, wisndik ganc-gut, az zej kenen araingeworfn wern in a lager ojf lange chadoszim. Dos iz a bawajz, az di läge fun di Jidn in di arabisze lender iz geworn poszet umdertreglech, zajt di arabisze lige höt ongehojbn jr anti-jidisze hec-kampanje, wos hot derfirt cu pogromen in Trypolis un Bagdad, wi ojeh cu di farfolgungen funm cijonizm in Syrie un Irak. Korew a halber miljon Jidn lebt cwiszn di arabisze felker, un mir hobn ject a tragiszn bawajz, az zejer gojrl iz szwer un zejer macew iz niszt beser wi der macew fun di lager-plejtim“. ״DAWAR" sztrajeht unter, az di imigrantri fun ״Jehuda Halejwi“ lernen undz, az 8' iz falsz cu batrachtn di Jidn-frage blojz als Problem fun Jidn in Europe un fun jidisze plejtim ln di lagern. Der gojrl fun di Jidn in di arabisze lender iz in toch genumen der zelber wi der gojrl fun di Jidn in di mit drotfarcojmte lagern in Europe, — sztarjeht unter di cajtung. iTun der l. J. prese A pleßttm-szif ,Jefiuda Matejni“