Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 24/62 (27.6.1947)
- Date
- 1947-06-27
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 67% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243328--485-7243071- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 27. JUNI 1947, tmwi 1״yr1OT* ZAJT 7 A«J O Fun jidiszn lebn in Pottenstein In a derfl in der Frenkiszer Szwejc, arumgeringlt mit hojche skale-berg, cwiszn di rojtdechike hajzlech un szmole geslech lebt hajnt a jidisze kehile. Jidn hobn in Pottenstein kejnmol niszt gewojnt, meglech, az a jidiszer fus höt afile farn krig di szwel fun dozikn dorf niszt ibergetrotn. Wos zajnen di sibes, wos Jidn hobn zieh inm dozikn wajtn dorf bazect? Der KZ Flossenburg! — dercejlt Dowid Minkowski, gew. heftling fun KZ un analizirt di läge fun 7 jidisze heftlinge, wos zajnen 2 chadoszim far der bafrajung, cuzamen mit an internacjonaler grupe fun 350 heftlinge ibergefirt geworn fun Flossenbürger kacet kajn Die en*te potlensieiner ״iojszwim" Pottenstein, ojfcubojen do a lager un a szule far junge SS. Als lager komendant iz mit zej gekumen der SS-man Nowak, a Czech fun sudetn-gebit (fargangenem monat farurtejlt geworn durchn dachauer militer gericht cum tojt). 2 teg far der bafrajung hot Nowak bafojln ibercufirn di heftlinge curik kajn Flossenburg, eukumendik cu der autostrasse hot er szojn ongetrofn dort ojf di amerikaner pancer tejln, beejn brejre hot er unter a sztarker SS־meneriszer bawachung arajngetribn di heftlinge in a wald, wu zej zajnen farblibn biz in der nacht. In der fri hot Nowak bakumen a bafel fun Flossenburg ojscuszisn di heftlinge un glajchcajtik bafojln di dajeze heftlinge opszejdn zieh fun di iberike. Plucim hot zieh fun wald derhert a sztarke kanonade, der lager-eltester, a heftling, hot zieh sznel orientirt in der läge un ojsgerufn: — antlojft! Di heftlinge zajnen zieh funandergelofn ojser 1 Polak, welcher iz derszosn geworn. A por szo szpeter iz Nowakn wider gelungen curikbrengen di heftlinge kajn Pottenstein, wu zej zajnen iber der nacht farblibn on bawachung un ganc fri bafrajt geworn fun di Aliirte. Wi men hot zieh szpeter derwust, iz Nowaks kawone ge wen far jedn prajz alemen ojscuszisn, nor er hot niszt gefunen di reszt rumenisze SS-manszaft. Azojarum zajnen di heftlingen nicl geworn un zajnen in Pöttenstein farblibn. Cwej chadoszim noch der bafrajung zajnen in Pottenstein szojn gewen 25 Jidn, der, damolsdiker amerikaner krajz-guwerner in Pegnitz hot zej rekohiendirt cu szafn a Jidiszn komitet, cuzogndik zej fule unterszticung. Mitn szafn dem komitet, in basztand fun Viktor Klein, Fiszl Redlic un Dawid Minkowski, hot zieh do# jidisze lebn ongehojbn cu antwiklen. Bajm hajtikn tog cejlt di jidisze bafelkerung in Pottenstein 91 nefaszes, darunter 9 szojn do gebojrene kinderlech. Dos hojz, in wdlchn der komitet geflnt zieh iz gepachtet fun der sztot. In zelbn hojz geflnt zieh ojeh di cijonistisze org., sport-klub, di szule un andere jidisze instituejes. Medicinisze hilf dertejlt Dr. Gutman fun Creussen. Di Jidn baszeftikn zieh mit handwerkeraj, a tejl bazict ojeh geszeftn. Di jidisze dires zajnen ceworfn iber dem dorf, ober jedn ownt kumt zieh der c^lerh cuzamen bajm ״prezes“, wu men farwajlt zieh mit farszejdene diskusjes iber aktuele un niszt aktuele Problemen. Lajder zet zieh niszt ojfn ״program“ fun jidiszn gezelszaftlechn lebn in Pottenstein kajn intensiwe kulturele tetikajt, wi es wolt ejgntlech badarft zajn. Der ortiker komitet hot gem6gt arojswajzn in dem injen mer iniejatiw. Ajznberg. Fun jidiszn lebn in Ansbach (Bleidorn kaserne) Wi an ojflajchtnde zun in an umetikn tog,, iz baj undz in Ansbach-Bleidorn derszinen der forzicer fun Merkaz fun Poalej Gijon (CS) Hitachdut eh' I<xchak Ratner. In grojsn teater-binjen baj a masn-batejlikung tret ojf der choszewer gast in a 2 szoedikn referat wegn di perspektiwn fun der geszafener E. J.-komisje fun UN. Klor un zachlech szildert ch’ Ratner dem faktiszn Inhalt fun ale politisz-wichtike momentn fun der UN-sesje wegn E. J. Ibergebndik di lecte grusn funm Jiszuw in E. J. welcher ranglt zieh far der derlejzung fun jidiszn folk, sztrajeht der referent unter, az di destruktiwe tetikajt fun di rewizjonistn in E. J. szedikn mit zejere majsim undzere folksinteresn. Di dozike majsim, wos zajnen kopirt fun andere, dinen cu farknechtn di emese demokratje. , Der farzamlter ojlom hert ojs mit dersztojnung noch ejnike trojerike faln fun dem engehojbenem brider-kamf micad di rewizjonistn, welche pruwn dermit opszwachn dos grojse werk, wos iz mit szwejs un blut fun di arbeter-masn in E. J. ojfgebojt geworn.. Mit Techzakna szlist der forzicer fun snif ch’ Drenger di grandieze folks-farzamlung, welche hot ibergelozt a tifn ajndruk ojf י, ale onweznde. Mir drikn ojs dem hareikstn dank dem choszewn referent, welcher hot in a moment fun apatie, arajngetrogn a derkwikung far der arbet fun undzer snif Poalej Gijon (CS) Hitachdut. Es iz wert cu bamerkn, az undzer snif trogt cu a grojsn bajsztajer ojf ale gebitn fun gezelszaftlecher un kultureier tetikajt baj undz in lager. A. Birnbaum. München. Farwirklechndik di baszlusn fun der ORTkonferenc, wos iz forgekumen dem 18. maj beszajehes mitn bazuch fun prez. fun ORT- Union, h’ J. Beker, iz baszlosn geworn: farsztarkn di tetikajt fun inspektorat, rufn monatleche baratungen fun distrikt-direktorn, zorgn far beserer materjeler farzorgung fun di ORT-sziler, cunojfrufn dem techniszn rat, dem ler-program ojsbrejtern ojf a jor cajt, organizirn in di lagern ort-ojssztelungen, szafn a baratungs-sztele baj der münchener centrale, bichdej baj hilf ik cu zajn di kandidatn bajm ojsklojbn a fach, szafn in 4 punktn in der amerikaner zone centrale fach-szuln mit internatn (in erszter rej in München un Stuttgart), farsznelern dos arojsgebn fun technisze lern-bicher, arojsgebn a techniszn zumal. München. In Washington wert organizirt an ojssztelung fun der UNRRA in Dajczland. Di ORT-Union in der amerikaner zone hot cugesztelt UNRRA cu der ojsstelung merere eksponatn: fun Hochland 2; Förenwald 1; Greifenberg 1; Feldafing 2, Türkheim 3 eksponatn. Wajterdike eksponatn wein noch geszikt wem. ORT-szuln in Distrikt Kassel-Frankfurt Inm dozikn gebit, wu es gefinen zieh fll jidisze lagern, hot di ORT-tetikajt bakumen a najem impuls, durch basztimen als distriktlejter dem h’ inz. Aleksander Solum fun Amerike un als gehilf inz. Miszelski. Es iz forojsgezen cu derefenen in gichn naje fach-szuln wi ojeh cu farbesern di szojn ekzistirnde. Meldung fun ORT-fachszule Bamberg-lager. In lager-Bamberg zajnen tetik folgnde kursn: Szloseraj, kunstszniceraj, damensznajderaj, garberaj, Weberaj, radio-mechaniker, wajse-wesz-cusznajderaj, kamasznszteper. Meldn ken men zieh noch ojf folgnde kursn: (biz ende juni): Szloseraj, mit autogenszwejsn, drejbank-arbet, damensznaj deraj, tiszleraj, garberaj, radio-mechaniker un kirzneraj. Registracjes kumen for in der kancelarje fun der ORT-fachszule fun lager-Bamberg, bl. III, cimer 3112 jedn tog, ojser szabes, fun 8 fri biz 12 un fun 2 n. m. biz 6 ownt. ORT-szule lager-Bamberg. Bamberger Wider amol doszelbe .... Di barichts-farzamlung hot gedint als farbindungs brik cwiszn dem komitet mit di lagerajnwojner, durch welcher es iz gefunen geworn di gemejnzame szprach. Di bazundere resortn hobn opgebndik zejer baricht gemacht gewiss bamerkungen in zin fun: ״az fun hajnt on un wajter wet zieh niszt iberchazern dos, wos iz gewen biz ict“. Der ojlem hot fun zajn zajt ojfmerkzam gemacht ojf feiern, wos darfn koregirt wem un der prezes hot es farsztanen cu gehn di efntleche farzicherung, az di ale bamerkungen wein niszt nor genumen wem in batracht nor ojeh durchgefirt in lebn. Un do fregt zieh a szajle, wu zajnen di szrit, wos zajnen ongenumen geworn in ejnklang mit di cuzogn ojf der algemejner lager-farzamlung? Ich hob mojre, az di naje ganejwe inm klejdermagazin, wos iz dosmol mer ״kliger“ fun der erszter, zol niszt zajn kajn gojrem oder a tiruc far a wajtern tifn szlof. Lehipech, di dozike ganejwe darf gebn dem richtikn sztojs cu energisze majsim un kojdem-kol cu nemen in di hent an ajzernem bezim un radikal ojskern dos gance szmuc fun undzer lager. Undzer zien in lager, wajzt zieh ojs lajder cu zajn niszt kure un lebn in aza atmosfere iz ummeglech. Ojf wifl es duldet dos papir wen men szrajbt un mont umcejlike mol majsim, wirkt es ober niszt ojf di, wos zajnen farflichtet cu zorgn far di interesn fun di lager-ajnwojner, zejer geduld gejt noch iber dem geduld funm tojtn papir. Mir wein es machn bekicer un dermonen nor dos ejncike wort: GERICHT!!! Di höchste cajt cu normalizirn di läge fun lager-gericht un es derhojbn cu a madrejge, az es zol bazien a geherikn ojtoritet. Mir machn nochamol ojfmerkzam, az mir wein ophitn dem chojdesz-termin fun jeder farzamlung in lager un sztejn ojf der wach, az zej zoln cusztand kumen ln der cajt. Der komitet darf deriber gedenken, az cu der farzamlung muz men mit e p e s kumer' Hole ״Az men grejjt zieh cu zumer hot men ojfn winter“ — dos iz der dewiz fun a gutn wirtszaftler un dos darf in zinen hobn der arbetsun wirtszafts-amt bajm bahandlen di holefrage. Di holc-brigade darf wi geherik organizirt wem un flajsik zieh nemen cugrejtn gehakt hole, es zol zieh niszt iberchazern di läge fun farajorn, di azoj-gut bakante skandaln baj jedn sztikele hole. Arbets-hent zajnen do un men darf zieh bamijen mit zej durchkumen un cutretn cu der arbet. lager-szpigl Higjene Wen men redt wegn higjene, iz a simen, az es hinkt abisl unter ojfn dozikn gebit un do trogt di hojpt-szuld der lager-ajnwojner alejn. / Men muz lejgn di greste ojfmerkzamkajt cu haltn rejn baj zieh in ale winkelech un arum zieh, wajl chuc dem wos es handlt zieh in ejgenem gezunt iz noch farhan hajnt-cu-tog a grojse gefar . .. Mir hobn jedijes, az es wein zajn ofte, umgerichte sanitäre kohtroln, wos fun zejer decizje wet in a grojser mos zajn ophengik undzer läge, zogar in emigraejefragn. Es iz alzo di flicht fun jedn ejnem, niszt farlozn zieh ojf*andere un ophitn a hundert procentike rejnkajt. Specjel darf men lenken di ojfmerkzamkajt fun di blok-lajters, az zej zoln aropnemen a bajszpil fun h' Samuel HerszkoWicz, dem lajter fun ersztn blök un mit der zelber energie ojsfirn zejere flichtn ojfn gebit fun ophitn di sanitäre badingungen in zejere blokn. Koszere margarin . . . Wi es git undz iber der messing oficer, h. Salomon Mermelstein iz ongekumen fun Agudas Horabonim in München a wornung, az di margarin mit der latajniszer iberszrift ״KOS HER“ iz niszt ganc koszer un zej hobn ojfgefodert cu kumen ojstojszn ojf koszere. Draj mol hot der farflegungs-apit bakumen telegrafisze un briwleche ojffoäerungen cu kumen. Niszt kukndik ojf di ojserst szwere meglechkajtn bajm bakumen transport-meglechkajtn iz men ale draj mol geforn, machndik cu 500 km jedes mol un di hern fun der Agudas Horabonim hobn getajnet, az zej hobn niszt kajn szum margarin, in a cajt wen es iz eugeszikt geworn a genoje specifiikacje fun dem margarin, wos iz eugegrejt in rabinat ojf cu ajntojszn far Bamberg. Fun dem kesejderdikn szlepn ojf der hic di margarin iz faran a manko. Es fregt zieh alzo: wu iz di achrajes fun der Agudas Horabonim? In wos basztejt di szpil mit der margarin, wos iz biz ict gewen koszer un joszer? Mit recht hobn di kich-lejter baszlosn fun hajnt on cu banucn di niszt-koszere margarin, derfilndik azoj arum dem wuncz fun di lager-ajnwojner. Es iz cu hofn, az es wet kumen an ojfklerung in dozikn injen micad der Agudas Horabonim in München un di szuldike wein cugecojgn wem cu farantwortlechkajt. Ch. Goldzamd. Grindungs-farzamlung fun ״WIZO" In Bamberg-sztot Szabes dem 22. 6. iz in Bamberg, baj der batejlikung fun iber 60 frojen forgekumen a grindungs-farzamlung fun der cijon. frojen org. WIZO, ojf welcher es iz mit an Inhaltsrajehn referat arojsgetrotn di forsztejerin fun Merkaz —׳froj Leichter. Di prelegentin hot in a klofer form geszildert di rol un ojfgabn fun der jidiszer froj hajnt-cu-tog. Zi hot ongewizn, az di jidisze froj in golus, hot .noch der durchgemachter jidiszer tragedje arojsgewizn fll iniejatiw cu lajstn farn jidiszn ojfboj-werk in E. J. Zi nemt ojeh an aktiwn ontejl dort, inm tog-teglechn lebn funm chaluciszn szafn un bojen. In der programatiszer tejl fun ir referat hot froj Leichter ongewizn ojf di ojfgabn, vos es lign ojfn cijonistiszn frojen-farband, wi: KKL-arbet, alija, tarbut un fach-ojsbildung. Es iz gewejlt geworn a waad fun 5 perzon, welcher wet in di noentste teg durchfirn a registraeje. N. Natanzon. Herman Dablokow In Eichstätt Dinstik dem 17. 6. hot undzer lager" Jäger kaserne gehat dem kowed cu gastn baj zieh dem barimtn artist Herman Jablokow, weleher iz szojn niszt kajn ponim-chadoszes in di jidisze lagern. Der giftrit iz forgekumen untern frajen himl ojfn szul-plac. Er hot farszaft dem emesn naches-ruach di ajnwojner fun di 2 eichstätter lagern. — Niszt gezorgt! — azoj hot der kinstler bafojln cu szrajen un ale farzamlte haltn unter di lozung. Der inhaltsrajeher koncert, wos hot gedojert hecher 2 szo, hot gemacht fargesn dem lagerojlom zajne tog-tegleche zorgn. Azelche momentn, zajnen a zeltnhajt in undzer grojen lager-lebn. Dem a. g. ״Pajac“ — a hareikn jaszerkojach! Kultur amt Eichstätt. Anthllung fun kacet-denkmol In Poklng Pöcking (DENA). Baj der onweznhajt fun fartreter fun Militer Regirung, forsztejer fun politisze farbandn un dajezer macht hot zutik Dr. Philipp Auerbach anthilt dem denkmol far di gefalene ln pockinger kacet. Ojf draj towlen zajnen in 6 szprachn farcejchnt di nemen fun 200 dermordete un farsztorbene kacdtler fun pockinger lager. In zajn rede hot sztatskomisar Dr. Auerbach ojsgefirt, az ojsland iz farwundert iber der glajchgiltikajt fun dajczn folk, wemens grester tejl gejt farbaj mit a handbawegung iber faktn, wi der nürnberger proces un äi durchgefirte grojltatn in di kacetn. Er hot kritikirt di durchfirung fun der entnacificirung un hot ongewizn, az in farglajeh cu di 368 miljon mark, wos di Jidn hobn bacolt far di nacis, zajnen durch di szpruchkamern niszt ajnkasirt geworn mer wi 37 miljon mark. Derefnung fun der ownt-szuZe In najem föhrnwalder szul-zal baj der onwezfihajt fun Board-forsztejer fun München in di perzonen fun E. J.-szolijach h’ N. Lewin un mitglid fun centraln Kultur amt ch’ Legal, forsztejer fun ortikn kultur amt un Tarbutszule iz montik dem 2. juni forgekumen di fajerleche derefenung fun der geszafener ownt-szule. Dos erszte wort cu a bagrisung bakumt der forzicer fun centraln Board Nachum Lewin, welcher Art durch an analogie cwiszn undzer ownt-szule mit der E. J.-diker szule ״Hanoar haowed“, wos arbet baj tog un lernt zieh in ownt. Der redner sztelt zieh ojeh op ojf der flicht, wos der Jiszuw hot cu der Szejris Haplejto un Art ojs, az ״richtik iz az mir muzn zajn sztark in kerper un in gajst. Mir kumen kajn E. J. niszt blojz mit fiziszer kraft, mir darfn ojeh mitnemen dem kulturein ״bagaz“ weleher iz undz nojtik farn dortikn lebn. Es redt der mitglid fun centraln kultur amt h’ Legal: Niszt umzist — ruft ojs der redner — wem mir ongerufn, ״Am hasejfer“, dos iz dos ejncike wos git undz kojach ibercuhaltn di szwerste momentn in undzer trojeriker jidiszer geszichte. In nomen fun ortikn kultur amt bagrist ch’ M. Legal: Undzer jugnt hot fll farszpetikt, wer culib di getos, wer culib di welder, KZ un andere ouronies. Mir hofn ober, az di cajt wet curik gefunen wem. Der direkter fun der Tarbut-szule h’ Biber wajzt on ojf der libszaft fun di sziler cum lernen, wos an ander jugnt, noch azelche iberlebeniszn wolt zicher niszt bawizn. 8’ kumen ojeh bagrisungen fun di sziler alejn in der jidiszer un hebrejiszer szprach. Noch dem oficjeln tejl farbrengt di chewre in a waremer, frejlecher sztimung unter di klangen fun muzik. Noch a cigl in dem binjen fun der Szejris Haplejto far 'ir szneler derlejzung. K. Przeworski״