Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 23/61 (20.6.1947)
- Date
- 1947-06-20
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 68% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243327--474-7243061- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 20. JUNI 1947 אונדזער ווארט ZAJT 7 I {Rede fun §on>ßetis%n dele& oßf der £ J.-lfJT- ״Di diskusjes ojf di plenare zicungen fun der general-farzamlung un ojf di sesjes fun politiszn komitet hobn bawizn, az dos Palestine-problem iz geworn a szarfe politisze Problem — hot ongehojbn A. Gromyko — di dozike mejnung, ducht zieh, tejln ale delegatn, wos gefinen zieh do. Agew wert dos basztetikt durch dem fakt, wos dos Palestine-problem iz gesztelt geworn farn miszpet fun di Parejnikte Felker. Beejsn batrachtn dos problem fun Palestine un bajm bahandlen di funkejes un ojfgabn fun ojsforszungs-komitet, warft zieh, kojdemkol, in di ojgn der fakt, az der mandatn sistem, wos men hot geszafn in jor 1922, kedej cu farwaltn mit Palestine, iz niszt gelungen. Der mandatn rezim hot niszt ojsgehaltn di probe, ich mejn, az kejner fun di farzamlte wet dem fakt niszt basztrajtn. Fajerleche deklaracjes, wos hobn baglejt dem gebürt fun dem mandatn-sistem far Palestine, zajnen geblibn blojz deklaracjes. Di geszeeniszn in Palestine hobn cugesztelt genug bawajzn, wos basztetikn dem ojbndermontn ojsfir. Dl arabisze rewolte, wos hot zieh ongehojbn in 1836, hot gedojert etleche jor. Mir ale wejsn, az di blutike geszeeniszn in Palestine hobn a weitbadajt. Mit ir baszlus ibereugebn dem Palestine-injen di Farejnikte Felker, hot Grojsbritanje onerkent ir bankrot. Citirridik dem baricht fun der E. J.-komisje un farrufndik zieh ojf der rezolueje fun der mandatn-komisje baj der Felker-lige, hot A. Gromyko untergesztrodm, az der mandat iz niszt praktisz un niszt-ojsfirbar. Er hot ojeh citirt Bevjns rede in pariament, in welcher der britiszer ojsern minister hot mojde%gewen, az der mandat ken niszt ojsgefirt wem, un az di bafelkerung fun E. J. — saj di Araber un saj di Jidn — hobn farlojrn dem cutroj cum mandat. Cum zelbn ojsfir iz gekumen ojeh leetns der englisz-amerikaniszer ojsforszungskomitet ojfn smach fun zajne ernste unterzuchungen. ״Dos iz der rezultat fun der mandatornherszaft“, hot Gromyko batont. ״Hot den gekent zajn a welche es iz meglechkajt in azelche umsztendn ojfcuhojbn dem lebns- Standard fun der palestiner bafelkerung?“ — fregt Gromyko. Di englisz-amerikanisze öjsforszungs-komisje hot ongewizn ojf folgnde interesante faktn. Die col perzonen, wos dinen in der policej un in di tfise-administraejes in Palestine hot in jor 1945 ojsgemacht niszt wejniker wi 15.000 perzon. Di dozike elfer iz zejer balerndik. Zi wajzt undz ojf wos di mandatorn-regirung farszwendet rizike sumes gelt un menczleche energie, wos woltn in andere badingungen gekent bannet wem far der ekonomiszer un kultureier antwiklung fun land. A policejisz-militerisze meluche. ״Un ot iz a cwejter fakt, wos iz niszt wejniker charakteristisz: In fmanc-jor 1944/45 hot di mandatn-regirung ojsgegebn ojfn ajnhaltn ״ru un Ordnung“ gance 18.400.000 dolar, beejs nor 2 miljon mit 200.000 dolar hot men ojsgegebn ojfn gezunthajts-wezn un 2.800.000 ojf bildungs-ewekn. Ojfn smach fun ot di eifern, iz di ojsforszungs komis je gekumen cum ojsfir, az afile in prat fun budzet, iz Palestine geworn a min militerisz-policejisze meluche. ״Iz den a wunder, wos di gance palestiner bafelkerung, hen di Araber hen di Jidn, Lodern opeuszafn dem mandat? In dem prat iz do a fuler heskem ewiszn bejde felker. Dos darf der jectiker ojsforszungs-komitet nemen ernst in batracht, wen er wet bahandlen di politisze eukunft fun Palesftine.“ Cetejln Palestine. Ojb ober di ojsforszungs-komisje wet noch an ernster ojsforszung ajngefinen, az aza plan iz niszt praktisz oder niszt-ojsfirbar, culib di farszarfte arabisz-jidisze bacijungen, damols wolt men, beejn brejre, gemuzt onnemen dem plan fun cetejln Palestine un szafn 2 umophengike meluches — an arabisze un jidisze. Di ojsforszungs-komisje' darf — farsztejt zieh — unterzuchn ojeh andere planer un projektn, kedej cu kenen kumen cu der september-sesje fun di Farejnikte Nacjes mit alzajtik-batrachte un gutmotiwirte forszlagn, wos zoln helfn undz alemen cu gefinen aza lejzung, welche zol zajn in heskem mit di interesn fun bejde felker fun Palestine, mit di interesn fun di Farejnikte Nacjes un mit undzer hojpt-cil, wos iz szolem un internacjonale zicherhajt. Di lajdn fun jidiszn folk. Wen mir batrachtn di ojfgabn fun der ojsforszungs-komisje, wos darf cugrejtn forszlagn wegn der lejzung funm Palestine-problem — hot fortgezect Gromyko — muzn mir zieh onsztojsn ojf an andern gor wichtikn *) Bam. fun redakcje: Mir gibn dem Inhalt fun der doziker rede troc der farszpetikung, wajl zi sztelt mit zieh for a zeltener dokument in proces fun kamf far der lejzung funrri jidiszn problem. aspekt fun dem problem. Wi mir ale wejsn, zajnen di aspiraejes fun a grojsn tejl funm jidiszn folk gebundn mit Palestine un mit der eukunftiker Struktur funm dozikn land. 8' iz, bechejn, niszt kajn wunder, wos hen ojf di Plenums fun der gen. farzamlung un hen ojf di zicungen fun politiszn komitet hot men dem dozikn aspekt fun der frage geszonken a sach ojfmerkzamkajt. Dos iz farsztendlech un fulsztendik bareehtikt. Di Jidn hobn in meszech fun di milchome-jorn durchgelitn umfarglajehbare jesurim un pajn. Men ken ^bgn, on szum guzme, az zejere lajdn lozn zieh niszt baszrajbn. Es wolt gewen umgehojer szwer ojscudrikn in trukene eifern ot-di farlustn un korbones, wos dos jidisze folk hot gelitn fun di faszistisze okupantn. In di teritorjes, wos zajnen gewen unter dajezer okupaeje, hobn di faszistisze merder umgebracht kimat ale Jidn. Mir wejsn ale, az di col umgekumene Jidn wert geszact ojf 6 miljon. Niszt mer wi 1.5 miljon ejropejisze Jidn hobn ibergelebt di milchome. Ober ot-di cifeifi — hot Gromyko batont — wos gibn undz a bagrif wegn di farlustn fun dem jidiszn folk beejs der milchome, gibn undz niszt kajn bild wegn trojerikn macew fun di Jidn noch der milchome. Fil Jidn, wos hobn ibergelebt di milchome-grojzamkajtn, zajnen geblibn on a hejmland, on a dach ibern kop, on szum mitlen cum lebn. Hunderter tojznter ojsgeworclte Jidn wandern arum iber di lender fun Europa, zuchndik wu dem kop awekculejgn. Hunderter tojznter walgern zieh noch in di plejtim-lagern, wu zej lebn in di szreklechste badingungen. I Jidn zajnen wajter szucloz. Di Farejnikte felker kenen *niszt un torn niszt blajbn glajchgiltik cum gojrl fun ot-di hunderter-tojznter Jidn, wos zajnen mitn worcl ojsgerisn geworn fun zejere lender un hejmen. Andersz, wolt undzer handlung gewen in fuler stire mit di hoj che principn fun der UN-Charte, wos redn wegn baszien dos recht fun mehcz, umophengik fun rase, glojbn un min. 8' iz szojn di höchste cajt cu helfn dem jidiszn folk niszt mit werter nor mit majsim. Di derfarung fun der fargangenhajt, bifrat funm noentn owar, hot bawizn, az kajn szum majrew-ejropeisze meluche iz niszt gewen imsztand zu gehn welche es iz niszt hilf dem jidiszn folk un cu szien zajne interesn oder afile zajn ekzistenc gute. Doz iz a zejerernster fakt. Cum badojern muz ot-der fakt, wi fil andere, erszt onerkent wem. In a rej europeisze lender hot der JOINT ongehojbn ajnördnen a gance rej producir-kooperatiwn. In Pojln alejn ekzistirn ict 150 producir-kooperatiwn; 125 hot der Joint organizirt cuzamen mit dem CK fun di Jidn in Pojln. Azelche unternemungen antwiklen zieh gor sznel ojeh in Czechoslowakie, Rumenie u. a. lender. Ojeh kredit-kooperatiwn zajnen ajngeordnt geworn in merere europeisze lender. In Rumenie alejn hot der Joint organizirt arum 20 kooperativen, in welche es zajnen ongeszlosn 21.000 mitglideer, di menczn hobn bakumen a meglechkajt ekonomisz zieh ajncuordnen durch di hälwoes fun di laj-benk. Faktn bawajzn, az mit di halwoes hot men mer dergrejeht, wi men wolt es gekent dergrejehn, wen men cetejlt di gelder ojf sztice. Ojeh inDajczland unEstrajch hojbt der Joint on cu gejn mer in der richtung fun ojfboj uh produktiver arbet. Di Jidn in di lagern zajnen alejn gekumen ojfn gedank, az zejer gecwungener ojfenthalt do, wet dojern!enger wi zej hobn geglojbt un derfar zajnen zej alejn gekumen mit farszejdene forszlagn cu antwiklen arbets-projektn far zej un mit zej cuzamen. Der Central Komitet fun di bafrajte Jidn in Dajczland, forsztejer fun der armej un UNRRA hobn zieh gewendet cum JOINT, az es iz winsznswert ojscuarbetn an arbetsprogram far di Jidn in di lagern, wos wet gehn a meglechkajt di Jidn cu blajbn baj zejere fachn un dos wet ojeh farsztarkn di moral. Der program wert szojn realizirt. Der Joint wet muzn cuszteln a grojsn tejl fun di nojtike roj-materjaln un werkcajg mit maszinen. Di armej wet gehn ir fule unterszticung. Nochn protimdikn arumredn dos dozike Problem iz baszlosn geworn cu coln di arbeter mit Joint-kuponen, wos bacejchenen dem 10jn fun a mencz lojt a col punktn, mit wos di jidisze arbeter wein kenen in di JOINT-magazinen ajnkojfn di dort faranene schojres. Der arbets-projekt wert szojn organizirt. Draj farwalter: fun JOINT, CK, un Jidiszer Agenc wein onfirn mitn projekt. Der komitet Di jidisze meluche-asplracjes. Der fakt, wos kajn ejncike majrew-ejropejisze meluche hot niszt gekent szien di eiementare recht oder afile di lebns fun di Jidn un biz ajnt noch niszt gegebn kajn antszedikungen far di materjele hezejkes, welche di faszistisze rocchim un zejere mithelfer hobn zej farszaft — der doziker fakt, klert undz ojf di jidisze aspiraejes cu hobn an ejgene meluche. Es wolt gewen umgerecht, mewatl cu machn ot-di aspiraejes fun dem jidiszn folk. Di ojsforszungs-komisje wet muzn ojsforszn dem dozikn aspekt fun dem algemejnem jidiszn problem un kumen mit zajne forszlagn cu der regulerer sesje fun di S'arejnikte Nacjes. 4 forszlagn. 1 Ject kum ich cu a frage, wos iz der szwerpunkt fun undzer problem — un dos iz di eukunft fun Palestine. Es zajnen do, wi bakant, farszejdene projektn, wos szajech der politiszer eukunft־ fun Palestine. Mir wein dermonen nor di mer-bakante: 1. Grindn an arabisz-jidisze meluche mit glajehe recht far Jidn un Araber. 2. Cetejln Palestine ojf ewej meluches — an arabisze un jidisze. 3. Farwandlen Palestine in an arabiszer meluche on garanties far der jidiszer minder* hajt, un 4. Farwandlen Palestine in a jidiszer meluche on garanties far der arabiszer bafelkerung. Onwajzndik, az ject iz noch niszt di cajt cu famemen zieh mit a grintlechn analiz fun di ale ojbndermonte projektn, hot Gromyko ongewizn, az bajm bahandlen di plener muz men in zinen hobn dem unsztrajtbarn fakt, az di bafelkerung fun Palestine basztejt fun 2 felker — Araber un Jidn; bejde felker hobn zejere historisze worden in dem land un farnemen a wichtikn plac in zajn wirtszaftlecher un kultureler antwiklung. Niszt di geszichte un niszt di jectike badingungen fun Palestine kenen barechtikn an ejnzajtike lejzung fun dem Palestine-problem. A bi־nacjonale meluche. Kejn ejner fun di lecte ewej projektn — hot Gromyko wajter ojsgefirt — wolt niszt gewen kejn jojszerdike lejzung fun dem komplicirtn problem, wajl zej bejde regulirn niszt di baci jungen ewiszn di Araber un Jidn, wos dos iz der toch fun dem problem. Di sowietisze regirung halt deriber, az der bester ojs weg wolt gewen, an arabisz-jidisze demokratisze meluche, mit glajehe recht far bejde bafelkerungen. arbet ict ojs a geld-budzet, roj-materjaln un maszinen, wos zajnen dercu nojtik. Paralei mit undzer arbets-program organizirt ״ORT“ un Joint farszejdene fach-szuln in di lagern, bichdej cu szafn mer arbetskreftn farn dozikn arbets-projekt. Dem 11.—12. Juni 1947 iz forgekumen a Kinus Glili fun Mifleget Poalej-Cijon (C. S.) Hitachdut in Bamberg. Noch a gresere col bagrisungen fun forsztejer fun ale instituejes un partejen in Bamberg, hot der chawer hamerkaz Inz. Finkeisztajn gehaltn a algemajnem teoretiszn referat iber di aktuele Problemen fun jidiszn folk. Di cwejte nochmitog zicung, iz forgekumen in partej lokal ojf Zinkenwerth 17. An ojsfirlechn referat iber di partej problernen hot gehaltn der chawer hamerkaz Himelfarb. Mit a barichts referat iber der tetikajt fun der Liszka Glilit K. K. L. In Franken iz ojfgetretn der Ch. Goldstein, di ongegebene durch im eifern hobn arojsgerufn a grojse farinteresirung. Di forsztejer fun di sniflm in Rajon hobn opgegebn barichtn fun zejer tetikajt, der algemeiner rezultat fun di barichtn iz gewezn a cufridnsztelnder, in ale ortszaftn wakst der ajnflus fun der bawegung, es fargresern zieh di chatiwot in der partej un men fartift zieh iber di Problemen fun Widergeburt fun jidiszn folk un ajngliderung fun der Szejrit Haplejta in socjalistiszn Erec Israel. Di barirte hojpt Problemen ojf dem Kinus zenen gewezn: Haapala, Hitjaszwut un andere wichtike politisze fragn. Di atmosfer ojfn Kinus iz gewen a chewerisze un di farhandlungen zajnen gesztanen ojf a hojehn kultureln niwo. UNRRA Der fakt, az UNRRA wet ojfhern cu ekzi- Stirn sztelt awek a zejer ernstn problem farn Joint in di bafrajte, wi ojeh in di okupirte lender. Wen di UNRRA wet zieh ojflejzn wet JOINT blajbn di ejncike amerikaner organizaeje cu brengen hilf far di nojtlajdnde Jidn in asach lender. In Dajczland iz szojn di läge ernst farn Joint. UNRRA hot azoj sztark reducirt dem personal, az er ken szojn mer niszt wirkzam funkcjonirn. Rumenie. In Rumenie, wu es geflnt zieh kegnwertik der grester jidiszer kibuc in Europe (ojser Ratnfarband), zajnen geblibn lebn 400.000 Jidn. Di ekonomisze läge iz szwach. In land buszewet a grojse inflaeje, 100.000 Jidn zajnen ’ curikgekumen fun deportaeje, oder repatriirt fun Besarabie un Bukowina. 30.000 hobn noch niszt gekrogn zejer rumenisze birgerszaft un zajnen niszt zicher mit zejer Status als rumenisze birger, derfar iz zej szwer ajncuordenen un arajncijen in ekonomiszn lebn fun land. 9.000 jidisze kajlechdike jesojmim wem ojsgehaltn mif der sztice fun JOINT; Joint-szpiteler un zkejnim-ansztaltn wem unterbiet fun JOINT. Der Joint hot cupojfgezamlt leerech 3500 jugntleche in kooperativen un kibucim, wu zej lebn un arbetn, cugrejtndik zieh cum najem lebn in Erec Jisroel. Ober, doch iz es noch wajt fun gut. Kol zman es gefinen zieh 250.000 Jidn in di lagern, wein mir sztejn ale ponim-el-ponim far a grojsn problem, wos wet muzn bahandlt wem zejer ernst, wajl dos europeisze Jidnproblem ken niszt gelejzt wem azoj lang, wi lang 250.000 Jidn zajnen hejmloz un ojsgeworclt. Joint ordnt ajn Seminar far con-doktojrim un con-techniker. Kedej cu bakenen di jidisze dentistn un con-techniker — wos hobn culib der milchome gemuzt iberrajsn zejer praktik — mitn forszrit fun der techniszer un .biologiszer wisnszaft far di lecte 10 jor, hot der Joint ajngeladn 3 prominente amerikanlr profesorn, wos zoln durchflrft a kurs iber di grüntzacn fun der doziker wisnszaft un rezultatn fun naje derfindungen. Der Seminar far jidisze dentistn un contechniker in der US-zone wet zieh onhojbn dem 1. Juli in a specjeln center un wet dojern 2 wochn. Di ajngeladene profesorn, wos wein onfirn mit di kursn, wos wein arumnemen fortragn un klinisze fllm-demonstrirungen, zajnen dr, George Stein (frijer Wiener uniwersitet) fun stomatologiszn fakultet bajm Columbia uniwersitet, dr. Max Pleansul funm zelbn fakultet un dr. Samuel Hemley fun con-fakultet ojfn New-Yorker uniwersitet. Jidisze dentistn un con-techniker, wos hobn an interes far dem ojbndermontn kurs, zoln zieh registrirn ojfn folgndn adres: ״An dr. A. Neuwirth, AJDC-Medical-Department, München, Siebertstr. 3“ oder telefonisz: Müneben, Military 24-25 onrufn dr. Neuwirth. Kwartir un baszpajzung — gezichert. Max Neuman direktor fun der HIAS-centrale Als fartreter funm optretndn mr. A. Grossman, wos farlozt zajn amt als direktor fun der HIAS-organizacje un fort ojf a kurcer cajt kajn Amerika, iz basztimt geworn mr. Max Neuman, wos iz biz ject gewen tetik in HIAS-München. Es iz ojsgewejlt geworn a Moaca Glilit in welcher es gejen arajn cu ejn forsztejer fun jedn snif. Der ch‘ Himlfarb reazumirt di arojsgezogte in der debate mejnungen, er drikt ojs a dank in nomen fun merkaz un ale ontejlnemer fun kinus dem snif in Bamberg far der musterhafter organizirung funm kinus. Di Moaca hot ojf ir zicung ojsgewejlt als marekajez glili dem ch‘ Dr. Wielunski, mazkir — Erlich, instruktor — Perec un als techniszn Sekretär dem ch‘ Steinardt. Mit an interesantn ojsfirlechn referat iber di Problemen fun der 8z. Haplejta iz arojsgetretn der gen. sekr, fun C. K. un chawer hamerkaz Dr. Blumowicz, wos hot barirt folgende Problemen: UNNRA, IRO, Joint, Sochnut Kultur un produktiwizacje Board, Lige far arbetndn E. J. un wegn di politisze riehtungen fun der 8z. Haplejta. Noch dem referat antwiklt zieh a diskusje baj der batejlikung fun forsztejer fun ale ortszaftn in rajon Franken, als lecter iz arojsgetretn in der debate der gen. sekr. fun R. K. Franken ch‘ D. Dines, welcher sztelt mit cufridnhajt fest dem hojehn niwo fun der debate un bagrist■ di unermidlecjie arbet fun undzere chawejrim in di komitetn letojwas der 8z. Haplejta. Nochn szlus-wort fun ch‘ Dr. Blumowicz iz baj a fajerlecher sztimung mitn gezang fun ״Hatikwa“, ״Techzakna“ un ״Internacjonal‘ der kinus geszlosn geworn,׳' iberlozndik a grojsn rojszem ojf ale ontejlnemer. ®r. X fxivarc bawitfitei wegn der tetiftaji fun Joint Minus &Iiii fun &.€. (€.#.) Mistadkdut