Undzer Worṭ · 1947-06-20 · 23/61 (20.6.1947) · p. Seite 6

/ ZAJT 6 אונרזער <וא־רט FRAJTIK, 20. JUNI 1947 אנערקענונג פעסטגעשטעלט ווערן איז איר פאזיטיווע ארבעט פאר א גיכער גאולה פון יידישן פאלק. עס זיינען נאך דא אנדערע ביישפילן. וועילכע ווייזן ווי אווי מען קען געוויסנהאפט בינדן ראם רעליגיעזע לעבן מיטן נאציאגאלן געדאנק און ווידמען זייערע אלע קרעפטן דער גאולת הארץ, שטייענדיק אויפן שטאנדפוגקט, אז די קדושת התורה איו ענג פארבונדן מיט קדושת הארץ און אז די פולע פארווירקלעכונג פון די געזעצן פון דער תורה קען נאר זיין אין לאגד. אט צום ביי־ שפיל האט א באזונדער הער״לעך 'קאפיטל אין דער רעגיעסאנם באוועגונג פון א יידיש ארץ . ישראל, איינגעשריבן בלתי שום ספק, די "מזרחי“ באוועגוגג און ספעציעל דער "הפועל המזרחי", וועלכער האט מיט דער זעלבער מסירת גפש, ווי די איבעריקיע א״י יוגנט, געשלאגן טיפע ווארצ־ לען פאר כבוש הארץ און התיישבות. טראגינדיק קרבנות אויפן מזבח פון דער יידישער באפירייונג. אט דא זעט מען ווי עם הארמאניזירט גבורה מיט אמונה, ערלעכקייט און ארבעט, מענטש און ייד, אבער וואם איז צו ריידן צו די אגודה־לייט מיט א שפראיך פון לאגיק, ווען זייער דעגקען הארמאניזירט נישט מיט זייערע מעשים. עם איז דאך פיל לייכטער צו פירן א פאראזיטיש לעבן אפנארגדיק נאאיווע מענטשן, ווי אוועקצושטעלן זייך מיט אן אקער אין די הענט און טאן ממשות־ דיקע ארבעט. מיט ק״ן ׳טעמים זיינען זיי פייאיק צו פארענטפערן זייערע טונקעלע מעשים אויף שריט און טריט און נאך גרעסערע ספעציאליסטן אויף צו פארדרייען דעם קלארן אמת, וואם שלאגט אזוי שטארק אין די אויגן. עם איז אויך נישיט קיין צופאל, וואם די לייט האבן געפוגען אזא פרוכטבארן באדן פאר זייערע' געדאנקען ביי דער פארווארלאזטער, רעזיגנירטער שארית 'הפליטה. די רעאקציעיהאט שטענדיק ליב געהאט מוטנעקייט און כאאם, און דעריבער נישט שמירת שבת שפילט דא די הויפטראל, די ציוגיסטן אליין האבן אזא באשלום אגגעגומען אויפן צווייטן קאג־ גריעם פון דער שארית הפליטה, נישט דאם איז דער עיקר, עם גייט אין שלאגן.קאפיטאל, העצן און רייצן די געפילן, וואם מער קרינערייען. וואם מער טומלען, ווייל רו און שעפערישע טעטיקייט, דאם איז דער טויט און אונטערגאנג כןאר זייער י״אנער.. ' די צוויי "אגודה־ם", אדער ביידע "בוגדם", זייגען סוף כל סוף פאראורטיילט, אלם באדג־ לאזע און שאדנפריידיקנדע באוועגונגען אוועקצוגיין ) אין פארגעסגהייט און אירע מיטלויפער, וועלן פריער אדער שפעטער, שלאגנדיק זיך על חטא, קומען קלאפן אין טיר פוןידער איינציקער און פולבארעכטיקטער באוועגונג, וועלנדיק מיטהעלפן לייגן די ציגל צום גרויסן. יידישן בנין, וואם רופט זיך גאולת העם והארץ! ליידער און צום גרויסן באדויערן קומט מען שטענדיק צו שפעט צוריק. "אבודה“ ארן "בונד“ פערנוואלד און פעלדאפינג האט זיך פארענדיקט מיט( זיג פון קלויזנבערגער גאון, ווייל עם האט א בליץ געטאן דאם גאלד פון אמעריקע). און די דאזיקע מעשה נבלה נעמט מען זיך צודעקן מיטןימאנטל פון "ציוניסטן עליך ישראל"..., מיט שמירת שבת, פארטיילנדיק צווישן זיך ריזן סומען געלט; וואם זיינען געזאמלט געווארן אויף צו ראטעווען'יידישע לעבנם. אויף צו דערהויבן דעם יידישן גייסט און נשמה און אויף צו שטארקן דעם צעבראכענעם יידישן ■גוף, אז ער זאל פיי־ איק זיין צו' קענען זיין צווישן די מיטבויער פון א יידיש ארץ ישראל. אלע יארן האבן מיר געוווסט, אז מענטשן גיבן זיך אפי דעם' לערנען לשמה, שלא על מנת, לקבל פרם. היינט האבן די דאזיקע "תורה טרייע“ יידן פון תחת שניט, גענומען פארטיילן גרוי־ סע סומעם געלט פאר מכלומרשט־ן לערנען, פאר אריינקוקן אין די הייליקע ספרים און ריידן לשון הרע. (די וואם לערנען לשמה זיינען וויר־ ק;עך עוסק אין 'לערנען און זייער ערלעכקייט און תמימות איז גישט צו באשטרייטן) מען גיט אוים שווערע געלטער פאר פרויען, וואם טראגן טיכלעך אויפן קאפ, .עם הייסט מיט פשוטע ווערטער* * פאו^ טראנן 'מאסקעם וכדומה, בכלל וואלט דער גאנצער' שפיל פון די דאזיקע "אגודה" געיקענט אגגיין פאר א פייילעכן' מאסקאראד, ווען אין קיאן וואלט/ נישט געשטאנען אומשולדי־ קע געפאנגיענע נשמות פון דער שארית הפליטה, וואם וואלטן פיל געקענט לייסטן פאר קיום האומה.'אט דאם איז די "שעפערישע" און "היי־ ליקע" ארבעט פון דער "אגודה" וואם דערמאנט אין א געוויסער מאם די ארבעט פון די מיסייא־ נערן, וועלכע האט י געקויפט גשמות, און אויך אירע דרכים פון' אנפאלן אויף דעם לאגער, וראם פארנעמט זיך מיט קאנסטרוקטיווער, פראקטישער, חלוצישער ארבעט פאר בנין הארץ, איינוויקלנדיק זיך אין א יעזואיטישן מאנטל פון גאט ם קאזאקן, וואם גייען על קדוש, השם. אפגעטיילט פון דער אגודישער השפעה, ארבעט די רעליגיעזע יוגנט, וואם גרופירט זיך אתם דער "פועלי אגודת ישרא$" מיט אמת־ער מסירת נפש, אויספירנדיק ערלעך און געטריי אי¬ רע אויפגאבן לגבי ארץ ישראל, הן אין זין פון עליה, חן אין בנין הארץ. מען קען גישט מסכים זיין מיט זייער אויסערסט רעליגיעזן צוגאנג צו דעי- זאך, וואם וועט, ווי עם איז צו גלויבן, מיט דער צייט איינגאנצן. אריינדרינגען אין אלנעמיי־ נעם אויפבוי־קעסל, אבער יואס עם מוז מיט שרעקלעכסטער גרויזאמקייט, וואם די שטא§קםטע פאגטאזיע פון אונדזערע נביאים האט זי נישט געקענט אזוי מאלן. עם איז געוועז צו' גלויבן, אז די, וואם וועלן אתים פון דעם פייער־מבו״ל. וועלן זיך אומקערן אויפן משיח־וועג און אים העלפן זיך לאזן פירן קיין ארץ ישראל און דארט אויפבויען דאים גייסטיקע בית המקדש, דאם היי־ ליקע ארט, פאר א מקום מקלט פון גאנצין יידישן פאלק, דער גורל און די השגחה האבן געוואלט, אז די צוויי באוועגונגען, וואם פירן דורך'אין לעבן די בגידה׳ שע שמד־שטייק לגבי דער יידי־ שער היים, דעם ארץ ישיאל געדאנק, זאלן טראגן איין אזן דעם זעלבן נאמען: "אגודה" (בונד) און "בונד" (אגודה). מילא דער "בונד", ער וויל באפרייען דעם גאנצן וועלט־פראלעטאריאט אוך בתוכם אויך דעם יידישן אין די 'מקומות, ווו דער ארבעטער־קלאס געפינט זיך, מעג ער זיין אפילו אויסגעשטעלט יעדן טאג אויף קיעלץ־ם, קראקעים און אנדערע און ווי זייי וועלן נאך הייסן.' אלע מיטלען זיינען כשר. ׳אבי נישט צו פארלירן דעם באדן אונטער די פיס. מיט זיי האט זיך די צייט שדין אפגערעכנט און די צייט וועיט זיי אויך אין גאגצן'אפווישן פון דער ארענע. ווייל "אז מען זייעט וויינט שניידט מען פלעוועם". און פלעוועם זיינען נישט קיין ארטיקל אפילו פאר א פארטיי ווי עם איז דער בוגד, וואם האלט זיך כל ימיו אוים פון וויגט און היינט צו טאג פון חסד פון דער רעגירונג... די "אגודה" דאקעגן, וואט באזירט איר אי¬ תי (אויב זי פארמאגט בכליל אן איתי!) אויף רעליגיע און ממילא'דערמאנט זי דריי מאל יעדן טאג "ותחזגה ענינו בשובךלציון, ובא לציון גואל..." און וואלט באדארפט זיך שטעלן אלם הויפטציל שיבת'ציון, זאל זיי ע״פ התורה והמסורה, האט זיך גאר אינגאנצן איבערגעגעבן דעם טייוולאגיישן עגל־הזהב. עם קומען "גאונים", וואם האבןישוין ווידער גענומען אפווענדן ת אויפמערקיזאמקייט פון בנין הארץ, פוין עולה זיין קיין ארץ ישראל. א געוויסער גאון פון קלויזנבורג רופט די הימל־ טרייע יידן צו שטעלן זיך תחת השגחתו און ווייטער זיצן און אפריכטן גלות און לערנען אין די הייליקע ספרים. פאר וואם ער איז מבטיח צוצושיקן גחיסע געלטער, און ויוארטן אויך ביאת המשיח. דערצו ווערן נאך געמאכט אלע באמיוג־ גען פון זיין זייט אין אמעריקע אלע ישיבה בחו¬ רים איבערפירן קיין אמעריקע, ווייל, מ־טאר דאך ניט צואיילן דעם קץ... (דער דאזיקער געדאנק, וואם האט זיך פארגעשטעלט אין יא קאמף צווישן קנא קנאתי לת צבאות. - עם האט זיך ^ויפגעכאפט פון דרעמל די גאטספאריכטיקע "אגודה" און זיך גענומען ווי אויף אקאמאנדאצו דער ארבעט פון שמירת הדת, וזי אין ארגאני־ זירמער כח האבן זיי זיך אלם ערשטעם גענומען;ארגן פאר אפהיטן אין די לאגערן דעם שבת. עם איז פארשטענדלעך, אז יעדער קלאר דענקעג־ דער מענטש וועט פארשמיין און זיך נישט קעגנשטעלן דעם נארמאלן אפהיטן דעם שבת, אי עם איז גישט פארבונדן ימיט קיין סקנות;פשות און אוודאי נישט מיט קיין מאטעריעלן היזק. פאר אונדז יידן עקזיסטירט איין געשיכט־ לעכער, טראדיציאנאלער און נאציאנאלער ת סאג און דאם איז נאר און אויםש;יםלעך שבת! די פראגע שטע;ט זיך אבער, ווי עם האבן רעם צוגאנג, ת פאטענטירטע' שומרי שבת.'די גאטם־פארכטיקע לייט פוו דער "אגודה", וואם געפינען איין, אז נאר די איינציקע צרה אין אונדזער ביטערן לאגער־^עבן איז די שבת פראגע. און מיט דעם שבת פארשרייט מען ת גרעסטע פארברעכנם, פארדעקט מען הימלשריי־ ענדע עוולות, וואם ווערן באגאנגען פון ת דאזי־ קע פרעדיקער. עם פרעגט זיך: וואס האבן זיי שוין געטאן פאזיטיוועם, חוץ דעם פוסטן טאראראם וועיגן חזוק־הדת און שמירת שבת, וואם קען לייכט רורכגעפירט ווערן ביי א ראציאנעלער און לא־ גישער אויפקלערונגם־ארבעט? וואם האבן ידי אגודה־שע פרומאקעם געטאן פאר 'דער דיערציונג פון ת שארית הפליטה קינדער? וויפל ענערגיע האבן זיי אריינגעלייגט אין פראדוקטיוויזירן און מכשיר-זיין ת רעליגיעזע יוגגט? וואם האבן זיי געטאן, כדי צו דערמעגלעכן א שטארקע עליה פון די אגודה־ספערן? ווו זיינען פארווענדעט געווארן ת תזן־סומען פון "ועד הצלה"? אונדז איז גוט באקאנט דער "דרך הישר" פון אט די אגודה־לייט פון פארן חורבן און מיר זיינעןיעדות פון זייערע דרכים היינט. עם איז געווען צו גלויבן, אז מענטשן וועלן לערנען פון דער לעצטער טראגעדיע און זוכן רעם ריכטיקן וועג, דעם גלייכן ,וועג פון דער צלם אלוקסיתקער מענטשלעכקייט, ווי עם פאסט פאר פרומע אגודה לייט, ווען זיי ווילן שטילן גאטם צארן, וועלכער האט זיך אזוי גרויזאם אפ־ גערעכנט מיט זיין "זינדייקן אתה בחרתנו" פאלק און האט־זיך געהייסן באצאלן פאר זיינע חטאים אזא טייערן פרייז פון מיליאנען, אוץ- וועמען עם האט זיך אויסגעגאסן די גאנצע תוכחת מיט דער «46 (דערינערוננען) פרוירענע און שטייפע ווי ת קלעצער האבן זיך נאכגעבאמבלט איבער הארטע פארשנייטע ערד גרודעם,'דאם פנים זיינם איז געווען שווארץ און די האר אוייפן קאפ זייגען געשטאנען שמייפע באדעיקט מיט א דינער אייז־שיכט. איך בין אין ת דאזיקע טעג שיער נישט אראפ פון זינען. עם האט מיך באהערשט א פארלאנג צוצולויפן צום 'פארפייניקטן אומגליק־ לעכן פסחץ, זיך איינקלאמערן אין זיין האלב י טויטן גוף און אויסשרייען: ״פייניקט מיך אויך! איך בין אויך א ייד! " נאר עפעם א געהיימע קראפט האט מיך אפגעהאילטן. פון ת שווערע ענויים. האט אים דעיר לאנג דערווארטעטער טויט ערשט אוייסגעלייזט אויפן 5־טן טאג. אינגאנצן א פארשטייפטן און באדעקט מיט פראסט האבן אים די מערדער נאך ארומגע־ שלעפטיא שטיק צייט ביז דער לאגער־דאקטאר האט פעסטגעשטעלט דעם טויט. דאן האט זייך דאם בלוטיקע שפיל געענדיקט. די עקלהאפטע באנדיטן האבן.אוועקגעווארפן דעם טויטן ’קער־ פער אויפן'שניי און געלאפן מיט די מענאזשקעם צום לאגערשן קיך־פענסטיער נאך זופ. דער טויטער קערפער פון קדוש פסח שפירא האט זיך פון שניי ארויסנעב-ייכט אנטקעגן הימל, וואם איז אין דער מינוט באדעקט געווארן מיט נעיפלען, וואם דער ים און ווינט האבן אנגעטראגן, מיט א גליענדן שטערן בין איך געשטאנען אנ־ געשפארט אין קאלטן פאראפעט פון קאראנטיך פענסטערל און מיט שטארע" בליקן געקוקט אויף דעם צום טויט פארפייניקטן קערפער און זיך מיט אים געזעגנט, שעפטשענדיק א תפילת. מיין אוים־ געדארטער קערפער האט קאנווולסיוו געציטערט, און מייגע קני וואם האבןיזיך נעבראכן פון שוואכקייט האבן אומאויפהערלעך געצוקט און אין מוח האט געפייניקט א געדאנק ביז ווייטאג... צו דערוואריט מיך ניט אמאל דער זעלבער סוף?.... א רים ביי דער האינט און א ווולגארע שטים רייסן מיר איבער די געדאנקען: "וואם האסטו זיך אזוי פארקוקט אין דער שמוציקער נבילת, גוט אזוי די חזרים, זיי האבן דאך דעם קריג ארויסגערופן,. וואם טוען זיי דען אין פרעמ־ דע לענדער? ווער דאירף זיי?" "יא, האב איך גע־ ענטפערט ווי ניט מי״ט מיין שטים, וואם וואל־ נערן זיי זיך צווישן פרעמדע?״.... און לאנג האב איך נאך געזען דאם געלע וואקסענע פנים מיט די ברייט אויפגעריסענע, פארשטארטע אויגן, ווי* זיי וואלטן נקמה געמאגט פאר די אומזיסטע ענויים און פיין. ארויסגעשלעפט פון קאראנטין און אריינגעווארפן אין פייכטן נאסן און טיפן בונקער. אויפן צויוייטן טאג האבן זיך אנגעהויבן די פייגיקונגען. אן אוייסגעטאענעם בייז די אונטערוועש מיט בארווע־ סע פים י האט אים א כאליאסטרע ווילדע' חיות, וואם איז ביאשטאנען פון ווילאסאווצעם און אי־ בערלויפערם, ארומגעשלעפט איבערן גאנצן לא־ גער. אויף די פלייצעם און אויף דער ברוסט האבן זיי אים אנגעהאנגען צוויי בלעכן, ווו עם אייז מיט גרויסע' אותיות געווען אנגעשריבן r "איך פסח שפירא, א ייד האב געבריאכט דעם קריג!״ זיינע ביידע הענט זייגען געווען פארבונדן מיט גראבע שטריק און די עקן זיינען געשלעפט גע־ וואירן פון צוויי עקלהאפטע אוקראאינישע מנווולים. פון הינטן איז נאכגעגאנגען א דריטער און אוג־ טערגעשטופט איים מיט א לאנגן שטעקן. אזוי האט מען אים ארומגעשלעפט ארום דעם לאגער, לענגאוים די ביאראקן, אויף די שוועלן זיינען געשטאנען טויזגטער קריגם־געפאגגענע און מיט "א חיה־שער הנאה געלאכט. שטשירענדיק מיט די ציין. ביי קיינעם פון זיי איז גישט געווען צו באמערקן קיין מינדעסטער אויסדרוק פון מיטלייד, אלץ האט געלאכט מיט א סאדיסטישן פארגעניגן. דער פראסט האט געבריט און געפרירט די לופט, א שאריפער ויוינט האט זיך געטראגן פון ים און צעבלאזן פסחים געלאקטע שווארצע האר. א נעפיל פון' חלשות, געמיישט מיט כעם און שרעק האט פלוצים מיך ארומגענומען און מיך שיער נישט געווארפן צו דער ערד. אבער איך האב זיך באהערישט און מיט די לעצטע כוחות זיך דערשלעפט צו די גארע־ברעטער און שטי־ לערהייט געיאמערט אויף זיין טראגישן גורל און אויך באוויינט מיינעם. ביז פארנאכט האבן אים אזוי די חיות גע־ שלעפט א געפייניקטן' און דערנאך אים צוריק ארייננעוויארפן אין נאסן בונקער. נישט געבנדיק אים קייןיעסן. צומארגנסהאט די בלוטיקע שפיל זיך איבערגעחזרט, דער וויינט פון ים האט גאך אלץ געבלאזן באגלייט מיט א שטארקן קנאקג־ דיקן פראסיט. נאך יעדער דריטער שעה האבן זיך די תלינים גיעביטן באקומענדיק פאר זייער טייוולאנישער ארבעט אלם באלוינונג א צוגאב פון נאך א פארציע זופ. אויפן דריטן טאג איז פסח שפירא געשלעפט געווארן שוין זייענדיק אין א באוווסטלאזן צושטאנד.' זיינע פים, פאר־ פון דוד איידעלמאן זיך צווישן זיי יידן זאל מען זיי ארויסגעבן, כדי זיי צו פארניכטן. דיינעבן מיר שטייענדע, מידע, ניט אויסגעשלאפענע געפאנגענע איז גאר נישט איינגעפאלן, אז צווישן זיי שטייט א יייד אזש פון פוילן, און ציטערט פון טויטלעכער שרעק און קעלט. נאך דער רעדע האט מען אונדז די־ זענפעקצירט 'און געשטעמפלטע מיט די צוויי בוכשטאבן .8 .U אויף די פלייצעם, ברוסט און קני, אונס אריינגעפירט אין לאגער־קאראג־ טין אויף פערצן טעג צווישן קראנקע ’און קאליקעם. אין א פאר טעג אדום. ווען איך בין אן אפגעשוואכטער פון הוננער, געלעגן אויף די שמוציקע נארע ברעטער האט מע| ארייננעפירט א פרישע גרופע קריגס־ געפיאנגענע, צווישן ווע־ מען איך האב דערקענט דעם ייד פסח שפירא, פון דער זעילבער דיוויזיע. איןוועלכער איך האב מין געפונען איידער איך בין אר-ין אין פלען. ווען ער האט זיך איינגעארדנעט אוץ- די נארע ברעטער, ויואם איז פונקט אויסגעקומען אנטקעגן מיר, האב איך לאנג געקוקט אוץ- זיין טונקל ברוין אייידל געזיכט מיט די טיפע שווארצע אויגן און באך מער שווארצע האר, •ביז ער האט מיך אויך באמערקט און מיר גיעוואי־פן א סימ־ פאטיש ווארעמען בליק אוץ- וואם איך האב אים געענטפערט מיט דעם זעלבן.' אין דער קורצער צייט, וואם איז אונדז בא־ שערט געווען צו זיין צוזאמען, י האט זיך צווישן אונדז פארבונדן א ברידערלעכע י פריינדשאפט, דורך שטומע פריינדלעכע בליקן, אן ווערמער. דאס ארימע גליק אונדזערם האט 'אבער נישט לאנג'אנגעהאלטן, דערפאר האבן שוין געזארגט די משונה־דיקע וולאסאווצעס, י וואם האבן'אויף פסחץ געווארפן אן אויגיצוליב זייןיפארדעכטיקטן יידישן אויסיזען. ווי די שפיר־הינט האבן זיי אג־ געהויבן אוץ- אים א יאגד און אזוי' לאנג זיך געדרייט ארום אים און גענישטערט, ביז זיי האבן איינמאל ביינאכט, ווען ער איז געשלאפן, ארויס־ געצויגין פון דער זייטיקער קעשענע זיין'מילי״טעריש ביבל מיט נאך אנדערע דאקומענטן, וווי זיי האבן געפונען דיי באווייזן פון' זיין יידישער אפ־ שטאמונג. באלד צומארגנם האבן אים די לאגער ם. ם. / איך וועל קיינמאל ניט פארגעסן דאם בילד פון פארפייניקטן מארטירער און קדוש, פסח שפירא, פון טשערגאוויץ, דעם רויט־ארמייאישן סאלדאט און קריגם־געפאנגענעם, וואם די דיי־ טשע לאגער־בעסטיעס און זייערע גיעהילפן, די בלוטיקע וולאסאווצעם, האבן פארפייניקט אין גרויסן ווינדאווער' לאגער. אייך בין,דאן נאר וואם אנגעקומען אין לאגער־קאראנטין, א פארמאם־ קירטער אונטער א פאלשן נאמען. מייגע בלאנדע האר האבן באזייטיקט פון מיר דעם חשד אלם ייד. חוץ דעם האב איך דעם 18־טן יאנואר 1945 הינטער טוקוים און לעטלאנד, דעם זעלבן טאג ווי איך בין, נאך א נישט געלונגענעם אג־ יריץ-. אריינגעפאלן צו די דייטשן אץ געפאנגעג־ שאפט, באוויזן אפצושטעהו מייגע יידישע דאקד מענטן. אינם ערישטן דורכגאגגם לאגער, ווען א וולאסאוויעץ האט פאררעגיסטרירט אלע קריגם־ געפאניגענע האיב איך זיך אגגענעבן אלם סטע־ פאן קוזשמינסקי פון אשמיאנע, ווייסרוסלאנד. און אזוי האט זיך אנגעיהויבן. מיין געפאנגען־ לעבן אין אייביקער טויט־שרעק אנטדעקט צו ווערן אלם ייד און אוץ- א לאנגזאמער גסיסה דורך הונגער. נאך דעם ווי מען האט מיך מיט נאך אנדערע קרינם געפאנגענע אריבערגעפירט איין גרויסן ווינדאווער לאגער, ווו ם־האבן זיך געפוגען אריבער צען טויזנט רוסישע געיפאנגענע און ווו עם האט געודמלט מיט וולאסאווצעם און אוקראאיגישע "פערעביעזשטשיקעם" (פרייוויליקע איבערלויפערם) - האבן זיך אנגעהויבן מייגע ענויים.... די פרייוויליקע איבערלויפער, וואס זייגען ארוים פון די רוסישע אקאפעם, אריבער אוץ- דער דייטשער זייט און זיך אינגעשלאסן אין דינסט פאר וולאסאוון, האבן מיט' זייער'אכזריות ווייט *יבערגעשטיגן די היטלעריסטן. די דייטשע מאכט האט ספעציעל אויפגעהאלטן אין די לאגערן .־‘אס דאזיקע שווארצ״מאהידיקע געזינדל, ווו זיי האבן גיענישטערט און געזוכט פון צווישן די פרי־ שע קריגסגעפאנגענע יידן און קאמוניסטן. און יוען מען האט מיך מיט נאך אנדערע געבראכם אין גרויסן ווינדאווער לאנעיר. האט פון באלטישן ים, וואם געפינטזיך דערגעבן, געבלאזן א קאל־ שער ווי ג ט און די וויסטע שטאט ווינדאווע האט .עדרימלט אונטער א דיקן שניי צודעק. איידער מען האט .אונדז געפירט צו דער דעזיגפעקציע, האט דער לאגער־קאמענדאנט, א דייטש. מיט דער הילף פון א וולאסאוויעץ. אן איבערזעצער, געהאלטן פאר אונדז א גיפטיקע דרשה, אפעלירגדיק, צום סוף צו די ניי אנגעקו־ מענע קריגס־געפאנגעגע, אז אויב עם געפינען