Undzer Worṭ · 1947-06-20 · 23/61 (20.6.1947) · p. Seite 4

ZAJT 4 אונדזער ווארט FRAJTIK, 20. JUNI 1947 דאזיקע שולן 20.475. עם האבן דאמינירט די רעלימעזע שולן. מיטל-אייראפע האט זיך משט געקענט רעפרעזענטירן טיט א פארצווייגטער יידישער שול־נעץ. די עקזיסטירנדע קלייגע צאל יידישע פאלקס און מיטל־שולן, ווו פאראלעל טיט דער Tאומגאנגם־שפראך און וועלטלעכע לימודים האט מען זיך אפגעגעבן מיט רעליגיע־ זער דערציונג, האבן זיך' געפוגען דערהויפט אין בערלין, פראנקפורט, מעלן, בודאפעשט, פאריז, אין דער שווייץ, אין בעלגיע אא״וו. עם»1זאבן אויך דא געבליט, אמת קליין אין צאל, העברע־ איש־ציומסטישע שולן. אין די י^ו־ן 1926-27 האבן אין דייטשלאנד 19.956 •שילער באזוכט יידישע שולן. בשעת היטלער איז געקומען צו דער מאכט און די יידישע קיגדער ןיינען אוים־ געשלאסן געווארן פון אלגעמייגע שולן, איז דער גאגצעיר עול פון דערציונג געפאלןאויף די פתי־ צעם פון די יידישע געמיינדעם. אין א מ ע ר י ק ע האבן באזוכט די יידישע טראדיציאנעלע שולן אין יאר 1940 קרוב 5000 תלמידים. דאם זייגען ישיבות! מער־ווייני- קער מאדערמזירטיע, ווו עם ווערט געלערנט דער פראגראים פון עפנטלעכע שולן. די אלגעמיינע לימודים ווערן אונטערריכטעט אין דער ענגלי- שער שפראך, ת יידישע - טיילווייז אין יידיש, טי^לווייז אין העברעאיש. צוליב דעם, וואם זיי ווערן נישט אונטערשטיצט פון דע ר רעיגירונג מוזן זיי זיך אליין אויסהאלטן. (דעם וועלטלעכן שול־וועזן ביי יידן וועלן מיר נאך ברייטער באהאנדלען). ,ימוד האבן 0/° 80 יידישע קינדער געמוזט בא־ זוכן די מלוכה־שולן, ווו די לערךשפראך איז געווען פויליש און די יידישע לימודים האבן זיך באשרענקט צו עטלעכע שעה רעליגיע. עטלעכע ציפערן וועלן קענען קלאר אילוסטרירן די בא־ זוך־פרעקווענץ פון יידישע קינדער אין די פאר־ שיידענע שולן. אין די ׳ארן 1934-35 האבן 343.671 יידישע שילער באזוכט די פוילישע אל־ געמיינע עפנטלעכע פאלקם־שולן און 81.895 פריוואטע יידישע שולן. (די צאלן נעמען ניט ארום די תלמידים פון פיל משט פאררעגיסט־ רירטע יידישע חדרים און דערגאנצונגם־שולן). די צאל שילער אין די יירישע ארטאדאקסישע שולן 1פון "אמדת ישראל" זיינען געישאציט געמארן אויף 50.000, די ישיבות אויף 16.000 תלמידים. אויך איז וויכטיק צו דערמאנען די "אגודה״־שולן פאר מיידלעך. די א" ג "בית־יעקב״שולך. עם האבן דא אין יאר 1936 באקומען א טראדיציאנעלע דערציונג 20.000 תלמידות. אויך די "יבנה־שולך, ארגאניזירטע דורך דער "מזרחי", מיט זייערע 16000 שילער מוזן דא דערמאנט ווערן. צוזאמען האבן די בילדונגם־אנשטאלטן פון דער "אגודה" און ״מזרחי״ באזוכט" ביי 100.000 יידישע קע־ דער. (צום וועלטלעכן יידישן שול־־וועזן וועלן מיר זיך גאך אומקערן). י 1 אין ארץ־ישראל ווערט די ווייט גרעסטע מערהייט פון יידישע שולן אויסגעהאלטן דורך די ציוגיסטישע אגשמאלטן, טראדיציאגעלע חדרים און ישיבות זייגען דא ווייגיק. משעכאסלאוואקיע האט פאר־ מאגט א יידיש שול־וועזן דערהויפטיאין קאר־ פאטן־תסלאנד און טיילווייז אין סלאוואקיע. די אלגעמייגע צאל שילער האט באטריאפן אין די מלחמה האט דאם רוב יידישע קיגדער באקומען וייער דערציונג "אין די מראדיציאנעלע יידישע שולן האט זיך דאם בילד אינגאנצן געענדערט גאבן פארענדיקן דעם קריג. אין דער מערהייט לעגדער פון אייראפע איז איינגעפירט געווארן אלגעמייגע שול־פליכט און די יידישע קינדער האבן געמוזט באזוכן מתכה־שוק,אדערשולן, וואם האבן זיך צוגעפאסט צום מלוכהי־פראגראם און זייינען אגערקעגט געווארן מצד די רעגירונגם־ארגאגען. אויך דער איגטערעם פון פארשיידעגע 'קולטור־ פאתטישע ריכטונגען אין יידישן לעבן אין יעגער צייט האט זיך געוועגדעט צום דאזיקן פראבלעם. עם איז אנטשטאנען א נעץ פון ויועלטלעכיע שולן סיי יירישע סיי העברעאישע, וואס האבן אויך געהאט א גרויסע השפעה אויף די יידישע טרא־ דיציאגעלע שולן. אין ר ו ם ל א נ ד זייגען נאך דער אק־ טאבער־רעוואלוציע די רעלימעזע' דערציוניגם־ אגשטאלטן תקווידירט געווארן. זייער ארט האבן פארנומען מלוכת־שולן מיט יידיש ווי א לימודים- שפראך. אין ליטע און לעטלאנד, ווו די שולן האבן באקומען סובסידיעם, האבן די קע- דער באזוכט די יידיש וועלטלעהע שולן. אדער די תרבות־שולן. די רעליגיעזע שולן פון אלטן טיפ זיינען פארטראטן געווארן דורך מער מא- דערגיזירטע. אין לימע זייינען נאך אבער פאר- בליבן אפך תלמידים אין די ישיבות.1 א גאנץ באזונדער קאפיטל איז געווען דאם טראדיציאנעלע שול־וועזן אין פ ו י; ן, נאך דער ■ ערשטער וועלט־מלחמה. צוליב דעם, וואם קיין יידישע מלוכה־שולן זיינען ניט געווען און די שולן האבן זיך געמוזט אויסהאלטן פון שבר- ׳ידישער טראדיציע אן ענדאגענער, אין דעם מענטש מפא. אין זיינע פעאייקייטן. קיין שום לערנביכער זיינען לגמרי מט גע־ ווען, קיין קיגדער־ליטעראטור האט נישט עק־ סיסטירט. דער גאגצער זין פון דערציונג איז גע־ ווען צו פארביגדן דאס לעבן פון געגעבענעם דור מיט דער תורה, אלץ האט קולמינירט אין דער אייגציקער אויפגאבע, אויפצוהאלטן דעם קיום פון פאלק. די ערשטע לערן־ביכער ביי יידן זייגען ערשט אייגגעפירט געווארן דורך די מש¬ כילים (XIX י.ה.). פון פעדאגאגישן שטאנדפונקט האט זיך ראם לערנען אין חדר איגגאנצן אונטערשיידעט פון דער ישיבה. אין חדר איז דער טראפ גע- לייגט געווארן אויף זאכן, וואם זיינען נויטיק אין פראקטישן יידישן לעבן צווישן יידן, ד״ה אויף דער אריינגלידערונג אין יידישן שטייגער. דאם גאנצע לערנען אין חדר האט זיך באזירט אוייפן זכרון, דער וועג איז געווען1 א דורכאוים סינטע־ טישער. אין ישיבה, להיפוך, האט מען ניט גע- לערנט קיין ווערטער, נאר אינהאלטן. דער אופן איז געווען א ריין אנאליטישער. דאס לערגען אין ישיבה איז געווען ריכטיקעתאון'דערפאלג־ רייכער, עם האט זיך אינגאגצן געשטיצט אויפן שכל. דאם דאזיקע זוכן צום אנטוויקלען דעם שארפזין און דאם דענקען פאר זיך האט געגעבן גלעגצנדע רעזולטאטן. פון די ישיבות י איז אויך ארויסגעקומען א לפי ערך גרויסער פראצעגט דענקעגדיקע און גייסטיק־שעפערישע מעגטישן. די טראדיציאנעלע ד ע ר צ י־ וגג נ א ך דער ערשטער וו ע ל ט־ ^מ לחמה. אויב פאר דער ערשטער וועלט־ האט פארשמיסן אין חדר ביזן בלוט אדיין; אז דו ביסט געקומען צוגיין פון חדר ביסט דו שוין געווען א טויטער, דערמאמעזאל זיין פאר דיר! דאם א ז א רוצח, דאם איז א גזלן, גאט זאל איים באצאלן, רבוגו שלעולם!... מין. מיין קיניד, אז גאט וועט אונדז שענקען דאם לעבן און דו ו״ועסט, אם ירצה השם, אויפשטיין געזונטערהייט, וועלן מיר דיר שוין א*געבן צו אן אנדערן מלמד, ניט צו אזא קאט, אזא רוצח, ווי אט דער "מלאך־ה״מו״ת", ימח שמו וזכרו זאל עריווערן! די דאזיקע בשורה איז ביי מיד שרעקלעך אנגעלייגט! איך כאפ ארום די מאמע קושן: -טייערע, טייערע מאמע!... און דער טאטע גייט צו צו מיר פאוואליע, לייגט אתיף זיין בלייכע קאלטע האנ״ט T מיר אויפן שטערן און זאגט צו מיר שוין ווייך, אן שום כעס: -אי האסטו אונדז איבערגעשראקן, דו שקאץ איינער, קהע־הע־הע-הע. אריך דער יידישער דייטש, אדער דער דיימשער ייד. הער הערץ הערצענהעירץ, מיט א "ציגאר" אין די ציין בייגט זיך אן מיט זיין גע- גאלטער מארדע איבער מיין בעטל און טוט מיך א גלעט איבערן בעקל און זאגט אויף דייטש: - גוט, גוט! געזונט, געיזונט!... אין א פאר וואכן ארום נאך מיין אויפ־ שטיין פון בעט רופט זיך אן צו ימיר דער מאטע: - נו, מיין זון, אצינד ימי אין חדר אריץ און האב שוין מער ניט אין זינען קיץ מעסערלעך מייט קיץ נארישקייטן... שוין צייט דו זאלסט אנהייבן ווערן א שטיקל מענטש: אם ירצה השם, איבער דריי יאר ווערסטו שוין בר־מצוה צו הוגדערט און צוואנציק יאר, קהע-הע־הע־הע! מיט אזעלכע זיסע ווערטער שיקט מיר דער טאטע ארוים אין חדר אדיין צום גייעם מלמד, צו ד חיים קאטער. דאס ערשטע מאל הער איך פון מיין בייזן טאטן אזעלכע נוטע. 'ווייכע ווער־ מער און איך פארגעם אין איין מינוט אלע זיי־ נע רדיפות, מיט אלע וייגע קללות, מיט אלע וייגע פעטש. גלייך ווי סיאיז גארגישט געווען אויך דער וועלט. איך זאל מיך ניט שעמען וואלט איך אים ארומגעכאפט קושן, ינאר בי-כי כי/- ווי אזוי קושט מען א טאטן... די מאמע ניט מיר אין חדר אדיין א גאנצן עפל מיט צודיי גראשן, און אויך דער דייטש שעגקט מיד א פאר קאפיקעם מיט א קניפ אין בעקל, רעדט אויף ויין שפראך: -היפשער קנאבע! גוט, גוט!... איך נעם די גמרא* ביצה אונטער דער האגט. איך טו קושן די מזוזה און מי אין חדר אדיין ווי א מי געבארעגער, מיט א דיין הארץ, מיט א גרינג הארץ, מיט א לויטערן, קלארן קאפ, מיט נייע מחשבות, מיט פרישע, ערלעכע פרומע געדאגקען. די וון קוקט אראפ און גריסט צו מיד מיט אירע ווארעמע שטראלן, דאם וויג־ טעלע פארגגביט זיך צו מיד אונטער א פאה, די פייגע״לעך פישטשען: ״טיף־טיף־טיך־טיף״!... עם הויבט מיך, עם טראגט מיך אין דער לופטן, עם ווילט ויך מיד לויפן, שפריגגען, טאנצן - אך, ווי גוט, ווי וים דאם איו. אז מען לעבט און מען איז אן ערגעכער, מען איו משט קיץ גנב, משט קיץ ליגנער! ' איך קוועטש צו די גמרא צום הארצן שטארק, שטארק און לויף אין חדר אדיין געש- מאק, געשמאק און איך שוועד ביי דער גמרא, אז איך וועל קיינמאל, קיינמאל ניט זאטשעפען קיץ פרעמדם, קיינמאל, קיינמאל משט גנבהינען, קיינמאל, קיינמאל משט לייקענען, תמיד זיין אן ערלעכער, אן ערלעכער, אן ערלעכער... (סוף) ווו בין איךידדאכט זיך אויף א בעט? וואם טו איך דא? וועד זיצט דאם אט דארט אויף א בעגקל! ביים בעט? א! דאם ביסטו, מאמע? מאמע!... וואם הייסט דאם? מיר דאכט, אז איך שריי אויף א קול?... שא! איך הער זיך צו,-זי וויינט? זי וויינט שטילערהייט, אויך זע איך דעם טאטן מיט זיין געל קרענקלעך פנים. ער זיצט איבער א ספר און זאנט עפעם שטילערהייט און הוסט און זיפצט און'קרעכצט... עם ווייזט אוים, אז איך בין שוין געשטארבן... געשטארבן?... מיטאמאל פיל איך, ווי עם ווערט מיר י ליכטיק אין דייאויגן, גרינג אין קאפ, גרינג אין אלע אברים. עם קליגגט מיר אין איין אויער, אין אגדערן אויער; דזין ן ן!!! איך גיב א נים אפמשי!... - צו געוונט! צו אריכת ימים! צו לאנגע .יאר! א סימך, מוב! ...מזל-טוב! געלויבט, ביסטו גאט! - באמת געגאסן! געלויבט דער אויבערש־ טער! § -מיר האבן א גרויםן נאט. ער וועט, אט ירצה השם, זיין געזונט, נאט ברוך הוא וברוך שמו! -זאל מען רופן מכער אהער מינצי די שוחטקע: זי שפרעכט גוט אפ אן עין־הרע. - דעם דאקטער וואלט מען באדארפט דופן. דגם דאקטער! -ידעם דאקטער? צו וואם! נארעשקייט! ״ער״ איז א דאקטער! דער אויבערשטער איו דער בעסטער דאקטער! נאט ברוך הוא וברוך שמו! - צעגייט זיך עולם, צעגייט זיך אביטל! , עם איו שרעקלעך הייס! אום גאטים ווי״לן צע־ גייט זיך! - א, יא? איך האב אייך געזאגט, אז מען דארף אים אויסמסן מיט וואקס, הא? וועד איו גערעכט? -געלויבט איז נאט! געלויבט איו השם- יתברך!.,. אוי, נאט. נאט. נאט ברוך הוא וברוך שמו... מען דרייט זיך ארום מיר; מען קוקט אויך מיר; יערער גייט צו און טזט מיר א טאפ ביים קאפ; מען שפרעכט מיך, מען שעפטשעט מיך,, מען לעקט מיר דעם שטערן און מען שפייט אוים און מען פילנעוועט מיך; מען מסט מיר אין מויל אדיין זודיקע'יוך און מען שטופט מיר מיט לע- פעלעך איינגעמאכטם - אלע דרייען זיך אתם מיר, מען הים מיך אפ, ווי דאם שווארצאפל פון אויג, מען האדעוועט מיך מיט יוכליעך "און מיט קאטשקעלעך ווי א פיצעלע קינד און מען לאזט מיך משט אליין; עם זיצט תמיד איבער מיר די מאמע און דערציילט מיר איבער אלע מאל אי- בער א מים די גאנצע געשיכטע, ווי אזויי מען האט מיך אויפגעהויבן פון דער ערד כמעט א טוייטן; ווי אזוי איך בין געלעגן 2 וואכן כסדר אין א העליש פייער; און האב נאר געקוואקעט ווי א זשאבע און עפעם כסדר געריעדט פון שמיץ און פון מעסערלעך... מען האט שוין גערעכנט, אז איך בץ שוין חלילה געשטארבן, און מאך דעם, פלוצ&גג, האב איך א מם געגעבן זייבן מאל, ממש פון טויט לעבעדיק געוואדן... - היינט זעען מיר, וואס פאר א נאט מיר האבן, ברוך הוא וברוך שמו, לאזט אוים די מאמע מיט טרערן אין די אויגן; היינט זעען מיר ארויס, אז מען רופט צו אים, הערט ער אויס אונדזערע זיגדיקע בקשות און אוגדזערע שולדיקע טרערן... א סך א סך טרערן האבן מיר פאר- גאסן, איך און דער טאטע, ביז גאט האט רח¬ מנות געהאט... שיר, שיר משט אנגיעווארן', פאר- זיגדיקט א קינד חלילה, מיר זאיל זיין יפאר דיינע בייגער, איבער וועמען? איבער וואם? איבער א ייגגל, א גנב, עפעס א בערעלע, וואם דער רבי צו מיר, נאר וואם- ווייס איך משט. עפעם זאגט דער טאטע, עפעם בייזערט ער זיך, וויל מיר געבן פעטש, די מאמע שטעלט זיך איין פאר מיר, צעלאזט דעם פארטעך, ווי א קוואקע די פליגל בשעת זי באשיצט אירע הינדעלעך 'מען זאל זיי מט אנרירן צו שלעכטן... איד הער גארניט, איך וויל גארמט העדן. איך וויל נאר ס-זאל וואס מכער וויערן נאכט! איך זאל קעניען מאכן אן עק מיטן מעסערל... וואם טוט י מען מיט דעם? מודה זיין זיך און אפגעבן דאס? וועל איך האבן בערלם פסק. 'אוגטערוואריפן דאם? טאמער' כאפט מען מיך... פארווארפן און אן עק, אבי פטור ווערן! וווהין פארווארפט מען דאם, אז מען זאל דאם משט געפיגען? אויפן דאך? וועט מען הערן א קלאפ. אין גארטן? וועט מען י ראם געפינען. אהא! איך ווייס'שוין, איך האב;׳! אן עצה r אריינווארפן.איך ץואסער אריץ! א טייערע עצה כ/עבן-אין וואסער אדיין. אין ברונעם, טאקע אט דא, ביי אוגדו אויפן הויף!... דער דאזיקער 'געדאינק געפעלט מיר אזוי שטארק, אז איך וויל גאר לאנג משט קלערן; איך כאפ דאם מעסערל און לויף נתיך צום ברונעם און עם דאכט זיך מיר, אז איך האלט אין די הענט משט קיץ מעסערל, נאר עפעם א מיאוסקייט, א מין שרץ, פון וועלכן עם ווילט זיך מיר וואם מכער באפרייען, פטור ווערן. נאר עם טוט מיר באנק-אזא טייער מעסערל. א מינוט שטיי איך פארטראכט, און עם דאכט זיך מיר, אז איך האלט אין האנט א לעבעדיקע זאך... דאם הארץ טוט מיר וויי אויף דעם, ס־טייטש,'ם טייטש, עם קאסט מיך אזויפיל מי, עם איז א צער־בעלי חיים... איך נעם זיך אן מיט הארץ און לאז דאם מיטאמאל ארויס פיון די פינגער. ״פליאך!... עם טוט א פליעשטשע דאס וואסער און מער הערט מען משט... מטא קיץ מעסערל! איך שטיי נאך א מינוט ביים "ברוגעם און הער זיך צו-מען הערט גארנישט. דאנקען נאט. פטור געווארן! כאטש דאם הארץ קלעמט מיר, מוט מירי וויי; '"סטייטיש, "אזא מעסערל, אזא מעסערלר... איך מי צוריק צו מיין געלעגער און זע, ווי די -בנח קוקט מיר נאך און עם דאכט זיך מיר, אז זי האט געזען אלעם וואס איך האב דא אפגעטאן', און איך הער ווי א קול פון ויוייטנם': ,',אבער דו ביסט פארט א גנב!"... כאפט אים, קלאפט אים, ערי איז א נ-א-א-נב!!" איך גנבדה זיך אריץ צוריק אין הויז און לייג זיך שלאפן און עם חלומט זיך מיר, אז איך לויף, איך שוועב, איך פלי איגדערלופטן מימן מעסערל און די לבנה קוקט אויך מיר און זאגט: "כאפט אים! קלאפט אים! ער איז א גנב! א ג־א־א־נב!!" ו. א לאנגער, לאנגער שלאף! א שווערער, זייער א שווערער חלום! עם בירענט אין מיר א פייער; עם זשומעט מיר אין קאפ; אלץ וואם איך זע, איז רויט ווי בלוט. ברעגענדיקע 'ריטער פון פייער קאמעווען מיין לייב און איך קאמשע זיך אין בלוט; ארזם מיר דרייען זיך שלאנגען און עסדעשן; זיי האלטן אפן זייערע מיילער און ווילן מיך איינשלינגען... גלייך אין אויער אדיין הער איך א בלאז; תקיעה!- שברים!- תרועה -טו, טו־טו״טויאון איינער שטייט איבער מיר און שרייט אויף א קול מיט א מגון, צום מאקט: שמייסט אים! שמייפט אים! שמייסט אים! ער איו א ג־א־א־א־גב!!! און אליין שריי איך : ״גוואלד, נעמט צו פון מיר די לבנה! מט איר אפ דאם מעסערל! וואם האט איר צו בערלען נעבעך? ער איז משט שולדייק-דאס בין איך א ג־א־א־נב! א ג־א־א־נב"... ... און וו״טער געדענק איך ניט... איך עפן איין אויג און דאם אנדערע אויג... לע ארויסגעשלעפט פון דארטן אלע קאפיקעם איינציקווייז ביז לעצט; וויי אזוי די מאמעזייגע, "זלאטע די הייזעריקע", האט זיד געכ״אפט: גע־ עפנט די דאזיקע צדקה פושקע. איז דאר״ט געלעגן א שטתי איינגעטונהןט אין סמאלע; ווי אזוי זלאטע די הייזעתיקע האט איםי״צוגעשמעלט" א בעגקעלע״; ווי אווי בערל האט זיך באלד נאך דעם רב־גם שמיץ מודה געווען' אז א ואגץ יאר, א קיילעבדיק יאר, האט ער געשלעפט פון דיער צדקה פושקע די קאפיקעם, ווי אזוי ער האט זיך יעדן זונמאג געקויפט צוויי לעקעכלעך מייט א באקסער! ווי אזוי... און - אזוי ווייטער און וויימער... א ציגד, קיגדער, משפט אים! איר ווייסט שוין ווי אזוי; דאס איז שוין ביי אייך ניט דאם ערשטע מאל; זאל יערער זאגן זיין משפט, וואם קומט א גנב, וואם שלעפט קאפיקעם פון א צדקה פושקע; הערשל דער קלייגער', זאג דו צום ערשטן, וואם קומט אזא גנב. וואם שלעפט קאפיקעם מיט א שטתי פון א צדקה 'פושקע? דער רבי בועט איין דעם קאפ אויף א זייט, קר מאכט צו די אויגן און שטעילט אונטער דעם רעכמן אויער צו הערשל דעם קליינעם•; הערשל דער' קליינער עגטפערט הויך, אויף א קול: - א גנב וואם שלעפט קאפי״קעס פון א פושקע, קומט... מען זאל יאים 'קאטעווען ביו בלוט זאל מין. -י משה י ל, וואם קומט א גנב, וואס שלעפט קאפיקעם פון א צדקה פושקע? א גנב, זאגט משה׳ ל מיט א ווייגענדיק קול, א גנב, וואסשלעפט קאפיקעם פון א■ צדקה פושקע, קומט מען זאל אים אמדערלייג״ן צורי אויפן קאפ, צוויי אויף די פיס און צוויי זאלן אים שמייסן מיט איינגעזאלצענע ריטער... מאפעלע טוטאריטו, וואם קומט א גנב, וואס שלעפט קאפיקעס פון א' צדקה פושקע? - קאפל קוקאריקו, א יינגל, וואם קען משט קיץ קוף און קיץ גימל, ווישט אוים'דאס נעזל און זינגט זיין משפט מיט א קוויטשן - דנב, וואם של״עפט טאפיטעם פון א פושטע, טומט אים, אז אלע ייינדלעך זאלן צו דיין צו אים נאעגט און זאדן אים דלייד אין פנים דתי מאל'אויפן טול: 'דנב! דנב! דנב!י אין חרר ווערט א געלעכטער. דער רבי נעמט זיך,מיטן גראבן פינגער אונטערן גארגל, ווי א חזן, און רופט מיך אויף מימן ניגון, וראם מען תפט אויף א חתן; - יעמוך "החתן שלום בירב נחום מפטיר! זאג נאר, שלמהעיו מיין טייערינקער, דיין פסק, וואם קומט א גנב, וואס שלעפט קאפיקעס ־״פון א צדקה פושק״ע? י1 איך וויל ענטפערן - פאלגט מיך ניט די צונג; איך ציטער ווי אין א'קדחת, עם ווערגט מיר אין חאלדז א קאלטער שוויים באשלאגט מיך פון אויבן בי״ז אראפ; עם פייפט מיר אין די אויערן; איך זע שוין פיאר זיך ניט דעם רבץ. ניט דעם נאקעטן ,,בערל דעם גנב". מט קיץ חברים; איך זע פאר זיך גאר מעסערלעך, אן א שיער מעסערלעך, ו״וייסע אפיענע מעסערלעך, מיט א סך קלינגלעך און דאריט ביי דער טיר, העגגט די לבנה, זי שמייכלט 'און קוקט אויף מיר, ווי א מענטש... עס/־דייט זיך מיר דער קאפי דער גאנצער חדר, מימן טיש, מיט די ספרים, מיט אלע חברים, מיט דער לבנה. וואם הענגט אויף דער טיר און מיט אלע מעסערלעך... איך פיל, ווי די פיס ווערן מיר אונטערגעהאקט. .גאך א מעוט - פאל איך אום. נאר איך שטארק זיך מיט אלע כוחות און האלט זיך איין איך זאל משט פאלן... פארנאכט קום איך א היים און פיל, אז דאם $'נים "ברענט מיר, די בעקלעך פלאמען און אין די" אויערן זשומעט מיר. איך הער מען רעדט